໒. ຠູຕຄາມວຄ຺ໂຄ

໑. ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໘໙. ເສນາສນວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ – ອນາທິຍນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ທາຣກສ຺ສ ພາຫຸໍ ອາໂກເຏສີຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຜຣສຸໍ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ຈກ຺ຂຸວິສຍາຕີເຕ ມຫາຣາຊສນ຺ຕິກາ ລທ຺ເຘ ຣຸກ຺ຂຏ຺ຐກທິພ຺ພວິມາເນ ນິປນ຺ນສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ພາຫຸໍ ຖນມູເລເຍວ ຉິນ຺ທິ. ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປວຓ຺ຓນາ – ຫິມວນ຺ເຕ ກິຣ ປກ຺ຂທິວເສສຸ ເທວຕາສນ຺ນິປາໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ຐິຕາ ນ ຐິຕາ’’ຕິ? ຣຸກ຺ຂຘມ຺ໂມ ນາມ ຣຸກ຺ເຂ ຉິຊ຺ຊມາເນ ຣຸກ຺ຂເທວຕາຍ ມໂນປໂທສສ຺ສ ອກຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ເທວຕາ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ອຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ສາ ເທວຕາສນ຺ນິປາຕໍ ປວິສິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ອິຕິ ສາ ເທວຕາ ອິມຎ຺ຈ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ອຏ຺ຐານປຈ຺ຈຍໍ ອາທີນວໍ ອທ຺ທສ, ຠຄວໂຕ ຈ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕປຸພ຺ພຘມ຺ມເທສນານຸສາເຣນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຉທ຺ທນ຺ຕາທິກາເລ ປຸພ຺ພຈຣິຕໍ ອນຸສ຺ສຣິ. ເຕນສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ…ເປ… ໂວໂຣເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິທໍ ປນສ຺ສາ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສປິຕິໂກ ປຸຕ຺ໂຕ, ອທ຺ຘາ ຠຄວາ ອິມໍ ອິມສ຺ສ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ສຸຕ຺ວາ ມຣິຍາທໍ ພນ຺ຘິສ຺ສຕິ, ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອໂຫສິ. ສຈຊ຺ຊ ຕ຺ວໍ ເທວເຕຕິ ສເຈ ອຊ຺ຊ ຕ຺ວໍ ເທວເຕ. ປສເວຍ຺ຍາສີຕິ ຊເນຍ຺ຍາສິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາສິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຠຄວາ ຕໍ ເທວຕໍ ສຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ –

‘‘ໂຍ ເວ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ໂກຘໍ, ຣຖໍ ຠນ຺ຕໍວ ວາຣເຍ;

ຕມຫໍ ສາຣຖິໍ ພ຺ຣູມິ, ຣສ຺ມິຄ຺ຄາໂຫ ອິຕໂຣ ຊໂນ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໒໒);

ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ສາ ເທວຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ປຸນ ຠຄວາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ –

‘‘ໂຍ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ວິເນຕິ ໂກຘໍ, ວິສຏໍ ສປ຺ປວິສໍວ ໂອສເຘຫິ;

ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຊຫາຕິ ໂອຣປາຣໍ, ອຸຣໂຄ ຊິຓ຺ຓມິວຕ຺ຕຈໍ ປຸຣາຓ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑);

ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ. ຕຕ຺ຣ ປຐມຄາຖາ ຘມ຺ມປເທ ສງ຺ຄຫໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ, ທຸຕິຍາ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ, ວຕ຺ຖຸ ປນ ວິນເຍຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕເຍວ ຕສ຺ສາ ເທວຕາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຕິຣູປໍ ຐານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ເທວເຕ, ອສຸກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຣຸກ຺ໂຂ ວິວິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ອຸປຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ກິຣ ຣຸກ຺ໂຂ ນ ອາຬວິຣຏ຺ເຐ, ເຊຕວນສ຺ສ ອນ຺ໂຕປຣິກ຺ເຂເປ, ຍສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ອໂຫສິ, ໂສ ຈຸໂຕ; ຕສ຺ມາ ‘‘ວິວິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ປນ ສາ ເທວຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໂຕ ລທ຺ຘປຣິຫາຣາ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐາຍິກາ ອໂຫສິ. ຍທາ ເທວຕາສມາຄໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ມເຫສກ຺ຂເທວຕາສຸ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີສຸ ອຎ຺ຎາ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ເທວຕາ ຍາວ ມຫາສມຸທ຺ທຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕາ ຕາວ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ຍມ຺ປິ ປຐມຍາເມ ຠິກ຺ຂູ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ເທວຕາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸຓາຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຣາຊາໂນປິ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕໍ ເທວຕໍ ທິສ຺ວາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໙໐. ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠວນ຺ຕິ ອຫຸວຸຎ຺ຈາຕິ ຠູຕາ; ຊາຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ຊາຕາ ວຑ຺ຒິຕາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄາໂມຕິ ຣາສິ; ຠູຕານໍ ຄາໂມຕິ ຠູຕຄາໂມ; ຠູຕາ ເອວ ວາ ຄາໂມ ຠູຕຄາໂມ; ປຕິຏ຺ຐິຕຫຣິຕຕິຓຣຸກ຺ຂາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປາຕພ຺ຍສ຺ສ ຠາໂວ ປາຕພ຺ຍຕາ; ເຉທນເຠທນາທີຫິ ຍຖາຣຸຈິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ; ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາເຫຕຸ, ຠູຕຄາມສ຺ສ ເຉທນາທິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໑. ອິທານິ ຕໍ ຠູຕຄາມໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠູຕຄາໂມ ນາມ ປຎ຺ຈ ພີຊຊາຕານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠູຕຄາໂມ ນາມາຕິ ຠູຕຄາມໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຍສ຺ມິໍ ສຕິ ຠູຕຄາໂມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈ ພີຊຊາຕານີ’’ຕິ ອາຫາຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ມູເລ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທີນິ ນ ສເມນ຺ຕິ. ນ ຫິ ມູລພີຊາທີນິ ມູລາທີສຸ ຊາຍນ຺ຕິ, ມູລາທີສຸ ຊາຍມານານິ ປນ ຕານິ ພີຊາກຕານິ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ວຓ຺ຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ – ຠູຕຄາໂມ ນາມາຕິ ວິຠຊິຕພ຺ພປທໍ. ປຎ຺ຈາຕິ ຕສ຺ສ ວິຠາຄປຣິຈ຺ເຉໂທ. ພີຊຊາຕານີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ພີເຊຫິ ຊາຕານິ ພີຊຊາຕານິ; ຣຸກ຺ຂາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອປໂຣ ນໂຍ – ພີຊານິ ຈ ຕານິ ວິຊາຕານິ ຈ ປສູຕານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລານີຕິ ພີຊຊາຕານິ. ເອເຕນ ອລ຺ລວາລິກາທີສຸ ຐປິຕານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລານໍ ສິງ຺ຄິເວຣາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ເຍຫິ ພີເຊຫິ ຊາຕຕ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂາທີນິ ພີຊຊາຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມູລພີຊ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕສໍ ອຸທ຺ເທໂສ ປາກໂຏ ເອວ. ນິທ຺ເທເສ ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ມູເລ ຊາຍນ຺ຕິ ມູເລ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພີຊໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ພີຊໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ອາລຸວກເສຣຸກມລຸປ຺ປລປຸຓ຺ຑຣີກກຸວລຍກນ຺ທປາຏລິມູລາທິເຠເທ ມູເລ ຄຈ຺ຉວລ຺ລິຣຸກ຺ຂາທີນິ ຊາຍນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ, ຕານິ ຍມ຺ຫິ ມູເລ ຊາຍນ຺ຕິ ເຈວ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ ຈ ຕຎ຺ຈ, ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຫລິທ຺ທາທິ ຈ ສພ຺ພມ຺ປິ ເອຕໍ ມູລພີຊໍ ນາມ. ເອເສວ ນໂຍ ຂນ຺ຘພີຊາທີສຸ. ເຍວາປນກຂນ຺ຘພີເຊສຸ ປເນຕ຺ຖ ອມ຺ພາຏກອິນ຺ທສາລນຸຫີປາຬິຠທ຺ທກຓິກາຣາທີນິ ຂນ຺ຘພີຊານິ, ອມູລວລ຺ລິ ຈຕຸຣສ຺ສວລ຺ລິກຓວີຣາທີນິ ຜຬຸພີຊານິ ມກຈິສຸມນຊຍສຸມນາທີນິ ອຄ຺ຄພີຊານິ, ອມ຺ພຊມ຺ພູປນສຏ຺ຐິອາທີນິ ພີຊພີຊານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ.

໙໒. ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາວເສນ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິເຠທໍ ປາຕພ຺ຍຕາເຠທຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ພີເຊ ພີຊສຎ຺ຎີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ‘‘ສາລີນໍ ເຈປິ ໂອທນໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໗໖) ສາລິຕຓ຺ຑຸລານໍ ໂອທໂນ ‘‘ສາລີນໍ ໂອທໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພີຊໂຕ ສມ຺ຠູໂຕ ຠູຕຄາໂມ ‘‘ພີຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ‘‘ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐) ວຸຕ຺ຕໍ ຠູຕຄາມປຣິໂມຈນໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ພີຊໍ, ຕໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ. ອຖ ວາ ຍເທຕໍ ‘‘ຠູຕຄາໂມ ນາມາ’’ຕິ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ຄສ຺ສ ອາທິປທໍ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຍໍ ພີຊໍ ຠູຕຄາໂມ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ພີເຊ ພີຊສຎ຺ຎີ ສຕ຺ຖກາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຍໍ ວາ ຉິນ຺ທຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຉທາເປຕິ, ປາສາຓາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຍໍ ວາ ຠິນ຺ທຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຠທາເປຕິ, ອຄ຺ຄິໍ ອຸປສໍຫຣິຕ຺ວາ ສຍໍ ວາ ປຈຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ປຈາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາຣຸຕໍ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ຠູຕຄາມວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ຉິນ຺ທນາທິເຠທາຍ ປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ – ຠູຕຄາມໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຠູຕຄາມປຣິໂມຈິຕໍ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ພີຊຄາມໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ພີຊຄາມຠູຕຄາໂມ ນາເມສ ອຕ຺ຖິ ອຸທກຏ຺ໂຐ, ອຕ຺ຖິ ຖລຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ຖ ອຸທກຏ຺ໂຐ ສາສປມຕ຺ຕິກາ ຕິລພີຊກາທິເຠທາ ສປຓ຺ຓິກາ ອປຓ຺ຓິກາ ຈ ສພ຺ພາ ເສວາລຊາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ອຸທກປປ຺ປຏກໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ຠູຕຄາໂມ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸທກປປ຺ປຏໂກ ນາມ ອຸປຣິ ຖທ຺ໂຘ ຜຣຸສວຓ຺ໂຓ, ເຫຏ຺ຐາ ມຸທຸ ນີລວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ເສວາລສ຺ສ ມູລໍ ໂອຣູຫິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ຕສ຺ສ ປຖວີ ຐານໍ. ໂຍ ອຸທເກ ສຎ຺ຈຣຕິ, ຕສ຺ສ ອຸທກໍ. ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວາ ຐານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ກາເມນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຸທເກ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ເສວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຫຕ຺ເຖຫິ ປນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສກລຎ຺ຫິ ອຸທກໍ ຕສ຺ສ ຐານໍ. ຕສ຺ມາ ນ ໂສ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຐານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ກາມິໂຕ ໂຫຕິ. ອຸທກໂຕ ປນ ອຸທເກນ ວິນາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸທເກນ ສທ຺ຘິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນ ອຸທເກ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຣິສ຺ສາວນນ຺ຕເຣນ ນິກ຺ຂມຕິ, ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາວ ອຸທກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຸປ຺ປລິນີປທຸມິນີອາທີນິ ຊລຊວລ຺ລິຕິຓານິ ອຸທກໂຕ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ປເຣຫິ ອຸປ຺ປາຏິຕານິ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕານິ ຫິ ພີຊຄາເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕິລພີຊກສາສປມຕ຺ຕກເສວາໂລປິ ອຸທກໂຕ ອຸທ຺ຘໂຕ ອມິລາໂຕ ອຄ຺ຄພີຊສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ‘‘ອນນ຺ຕກຕິລພີຊກອຸທກປປ຺ປຏກາທີນິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸການີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາໂມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ນ ສເມຕິ, ຠູຕຄາເມ ຫິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ພີຊຄາເມ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາໂມ ນາມ ຕຕິໂຍ ໂກຏ຺ຐາໂສ ເນວ ປາຬິຍໍ ນ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄໂຕ. ອຖ ເອຕໍ ພີຊຄາມສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີຕິ, ຕມ຺ປິ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອຠູຕຄາມມູລຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ພີຊຄາມສ຺ສາຕິ. ອປິຈ ‘‘ຄຣຸກລຫຸເກສຸ ຄຣຸເກ ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ວິນຍລກ຺ຂຓໍ.

ຖລຏ຺ເຐ – ຉິນ຺ນຣຸກ຺ຂານໍ ອວສິຏ຺ໂຐ ຫຣິຕຂາຓຸ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກກຸຘກຣຎ຺ຊປິຍງ຺ຄຸປນສາທີນໍ ຂາຓຸ ອຸທ຺ຘໍ ວຑ຺ຒຕິ, ໂສ ຠູຕຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ຕາລນາຬິເກຣາທີນໍ ຂາຓຸ ອຸທ຺ຘໍ ນ ວຑ຺ຒຕິ, ໂສ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ກທລິຍາ ປນ ອຜລິຕາຍ ຂາຓຸ ຠູຕຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ຜລິຕາຍ ພີຊຄາເມນ. ກທລີ ປນ ຜລິຕາ ຍາວ ນີລປຓ຺ຓາ, ຕາວ ຠູຕຄາເມເນວ ສງ຺ຄຫິຕາ, ຕຖາ ຜລິໂຕ ເວຬຸ. ຍທາ ປນ ອຄ຺ຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸສ຺ສຕິ, ຕທາ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕຣພີຊຄາເມນ? ຜຬຸພີຊຄາເມນ. ກິໍ ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ? ນ ກິຎ຺ຈິ. ຍທິ ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຠູຕຄາເມເນວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອິນ຺ທສາລາທິຣຸກ຺ເຂ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ກິຎ຺ຈາປິ ຣາສິກຕທຓ຺ຑເກຫິ ຣຕນປ຺ປມາຓາປິ ສາຂາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ພີຊຄາເມເນວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຓ຺ຑປຕ຺ຖາຍ ວາ ວຕິອຕ຺ຖາຍ ວາ ວລ຺ລິອາໂຣປນຕ຺ຖາຍ ວາ ຠູມິຍໍ ນິຂຓນ຺ຕິ, ມູເລສຸ ເຈວ ປຓ຺ເຓສຸ ຈ ນິຄ຺ຄເຕສຸ ປຸນ ຠູຕຄາມສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມູລມຕ຺ເຕສຸ ປນ ປຓ຺ຓມຕ຺ເຕສຸ ວາ ນິຄ຺ຄເຕສຸ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫິຕາ ເອວ.

ຍານິ ການິຈິ ພີຊານິ ປຖວິຍໍ ວາ ອຸທເກນ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐປິຕານິ, ກປາລາທີສຸ ວາ ອລ຺ລປໍສຸໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ພານິ ມູລມຕ຺ເຕ ປຓ຺ຓມຕ຺ເຕ ວາ ນິຄ຺ຄເຕປິ ພີຊານິເຍວ. ສເຈປິ ມູລານິ ຈ ອຸປຣິ ອງ຺ກຸໂຣ ຈ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຍາວ ອງ຺ກຸໂຣ ຫຣິໂຕ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ພີຊານິເຍວ. ມຸຄ຺ຄາທີນໍ ປນ ປຓ຺ເຓສຸ ອຸຏ຺ຐິເຕສຸ ວີຫິອາທີນໍ ວາ ອງ຺ກຸເຣ ຫຣິເຕ ນີລປຓ຺ຓວຓ຺ເຓ ຊາເຕ ຠູຕຄາມສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕາລຏ຺ຐີນໍ ປຐມໍ ສູກຣທາຐາ ວິຍ ມູລໍ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ນິຄ຺ຄເຕປິ ຍາວ ອຸປຣິ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິ ນ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ພີຊຄາໂມເຍວ. ນາຬິເກຣສ຺ສ ຕຈໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທນ຺ຕສູຈິ ວິຍ ອງ຺ກຸໂຣ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຍາວ ມິຄສິງ຺ຄສທິສາ ນີລປຕ຺ຕວຏ຺ຏິ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ພີຊຄາໂມເຍວ. ມູເລ ອນິຄ຺ຄເຕປິ ຕາທິສາຍ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິຍາ ຊາຕາຍ ອມູລກຠູຕຄາເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອມ຺ພຏ຺ຐິອາທີນິ ວີຫິອາທີຫິ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພານິ. ວນ຺ທາກາ ວາ ອຎ຺ຎາ ວາ ຍາ ກາຈິ ຣຸກ຺ເຂ ຊາຍິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ໂອຕ຺ຖຣຕິ, ຣຸກ຺ໂຂວ ຕສ຺ສາ ຐານໍ, ຕໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເອກາ ອມູລິກາ ລຕາ ໂຫຕິ, ອງ຺ຄຸລິເວຐໂກ ວິຍ ວນປ຺ປຄຸມ຺ພທຓ຺ຑເກ ເວເຐຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອຍເມວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເຄຫມຸຂປາກາຣເວທິກາເຈຕິຍາທີສຸ ນີລວຓ຺ໂຓ ເສວາໂລ ໂຫຕິ, ຍາວ ທ຺ເວ ຕີຓິ ປຕ຺ຕານິ ນ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ ຕາວ ອຄ຺ຄພີຊສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ປຕ຺ເຕສຸ ຊາເຕສຸ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸ. ຕສ຺ມາ ຕາທິເສສຸ ຐາເນສຸ ສຸຘາເລປມ຺ປິ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ລິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິສ຺ເນຫເລໂປ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ນິທາຆສມເຍ ສຸກ຺ຂເສວາໂລ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໍ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນີອາທີຫິ ຆໍສິຕ຺ວາ ອປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປານີຍຆຏາທີນໍ ພຫິ ເສວາໂລ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ, ອນ຺ໂຕ ອພ຺ໂພຫາຣິໂກ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐປູວາທີສຸ ກຓ຺ຓກມ຺ປິ ອພ຺ໂພຫາຣິກເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສເຈ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມກຕາ ຠິຕ຺ຕິ ກຓ຺ຓກິຕາ ໂຫຕິ, ໂຈຬກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໖໖).

ປາສາຓຊາຕິປາສາຓທທ຺ທຸເສວາລເສເລຍ຺ຍກາທີນິ ອຫຣິຕວຓ຺ຓານິ ອປຕ຺ຕການິ ຈ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸການິ. ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ ຍາວ ມກຸຬໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ. ປຸປ຺ຜິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ. ອລ຺ລຣຸກ຺ຂໂຕ ປນ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຕຈໍ ວິໂກເປຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຣຸກ຺ຂປປ຺ປຏິກາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍາ ປນ ອິນ຺ທສາລກກຸຘາທີນໍ ປປ຺ປຏິກາ ຣຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ນິຍ຺ຍາສມ຺ປິ ຣຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ສຸກ຺ຂຣຸກ຺ເຂ ວາ ລຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອລ຺ລຣຸກ຺ຂໂຕ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ລາຂາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣຸກ຺ຂໍ ຈາເລຕ຺ວາ ປຓ຺ຑຸປລາສໍ ວາ ປຣິຓຕກຓິກາຣາທິປຸປ຺ຜໍ ວາ ປາເຕນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ມຸທຸເກສຸ ອິນ຺ທສາລນຸຫີຂນ຺ຘາທີສຸ ວາ ຕຕ຺ຖຊາຕກຕາລປຓ຺ຓາທີສຸ ວາ ອກ຺ຂຣໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສາມເຓຣານໍ ປຸປ຺ຜໍ ໂອຈິນນ຺ຕານໍ ສາຂໍ ໂອນາເມຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕຫິ ປນ ປຸປ຺ເຜຫິ ປານີຍໍ ນ ວາເສຕພ຺ພໍ. ປານີຍວາສຕ຺ຖິເກນ ສາມເຓຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອຈິນາເປຕພ຺ພານິ. ຜລສາຂາປິ ອຕ຺ຕນາ ຂາທິຕຸກາເມນ ນ ໂອນາເມຕພ຺ພາ. ສາມເຓຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຜລໍ ຄາຫາເປຕພ຺ພໍ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄຈ຺ຉໍ ວາ ລຕໍ ວາ ອຸປ຺ປາເຏນ຺ເຕຫິ ສາມເຓເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕສໍ ປນ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ອນາກຑ຺ຒນ຺ເຕນ ກຑ຺ຒນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ວິຍ ອຄ຺ເຄ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຍສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ສາຂາ ຣຸຫຕິ, ເຕສໍ ສາຂໍ ມກ຺ຂິກາພີຊນາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ກປ຺ປິຍໍ ອກາຣາເປຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ຕເຈ ວາ ປຕ຺ເຕ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ນເຂນປິ ວິລິຂນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ອລ຺ລສິງ຺ຄິເວຣາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ສີຕເລ ປເທເສ ຐປິຕສ຺ສ ມູລໍ ສຎ຺ຊາຍຕິ, ອຸປຣິຠາເຄ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອງ຺ກຸໂຣ ຊາຍຕິ, ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມູເລ ຈ ນີລງ຺ກຸເຣ ຈ ຊາເຕ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ຉິນ຺ທຕິ ວາ ເຉທາເປຕິ ວາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ສມ຺ມຸຎ຺ຊໂນສລາກາຍປິ ຕິຓານິ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ຠູມິໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສຍໍ ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຉທາເປຕິ. ຠິນ຺ທຕິ ວາ ເຠທາເປຕິ ວາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕປິ ຉິຊ຺ຊນກໍ ຉິຊ຺ຊຕຸ, ຠິຊ຺ຊນກໍ ຠິຊ຺ຊຕຸ, ຈງ຺ກມິຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີຕິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາເທຫິ ອກ຺ກມນ຺ໂຕ ຕິຓວລ຺ລິອາທີນິ ສຍໍ ວາ ຠິນ຺ທຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຠທາເປຕິ. ສເຈປິ ຫິ ຕິຓໍ ວາ ລຕໍ ວາ ຄຓ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຄຓ຺ຐິປິ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ຕາລຣຸກ຺ຂາທີສຸ ປນ ໂຈຣານໍ ອນາຣຸຫນຕ຺ຖາຍ ທາຣຸມກ຺ກຏກໍ ອາໂກເຏນ຺ຕິ, ກຓ຺ຏເກ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ທາຣຸມກ຺ກຏໂກ ຣຸກ຺ເຂ ອລ຺ລີນມຕ຺ໂຕວ ໂຫຕິ, ຣຸກ຺ຂໍ ນ ປີເຬຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທ, ລຕໍ ຉິນ຺ທ, ກນ຺ທໍ ວາ ມູລໍ ວາ ອຸປ຺ປາເຏຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອນິຍາມິຕຕ຺ຕາ. ນິຍາເມຕ຺ວາ ປນ ‘‘ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທາ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ‘‘ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ຈຕຸຣສ຺ສວລ຺ລິໍ ອາລຸວກນ຺ທໍ ມຸຎ຺ຊຕິຓໍ ອສຸກຣຸກ຺ຂຈ຺ຉລ຺ລິໍ ຉິນ຺ທ ຠິນ຺ທ ອຸປ຺ປາເຏຫີ’’ຕິອາທິວຈນມ຺ປິ ອນິຍາມິຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ອິມໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນເມວ ຫິ ນິຍາມິຕໍ ນາມ, ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ປຈຕິ ວາ ປຈາເປຕິ ວາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ປຈິຕຸກາໂມ ຕິຓາທີນໍ ອຸປຣິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຄ຺ຄິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຍໍ ວາ ປຈຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ປຈາເປຕີຕິ ສພ຺ພໍ ປຖວີຂຓນສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນິຍາເມຕ຺ວາ ປນ ‘‘ມຸຄ຺ເຄ ປຈ, ມາເສ ປຈາ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອິເມ ມຸຄ຺ເຄ ປຈ, ອິເມ ມາເສ ປຈາ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ອນາປຕ຺ຕິ ອິມໍ ຊານາຕິອາທີສຸ ‘‘ອິມໍ ມູລເຠສຊ຺ຊໍ ຊານ, ອິມໍ ມູລໍ ວາ ປຓ຺ຓໍ ວາ ເທຫິ, ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ລຕໍ ວາ ອາຫຣ, ອິມິນາ ປຸປ຺ເຜນ ວາ ຜເລນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ອຕ຺ໂຖ, ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ລຕໍ ວາ ຜລໍ ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠູຕຄາມປຣິໂມຈນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ປນ ພີຊຄາມປຣິໂມຈນຕ຺ຖໍ ປຸນ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ.

ກປ຺ປິຍກຣຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອິມິນາ ສຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫິ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕໍ ສຕ຺ຖປຣິຊິຕໍ ນຂປຣິຊິຕໍ ອພີຊໍ ນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊເມວ ປຎ຺ຈມ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິນາ ປຣິຊິຕໍ ອຘິຠູຕໍ ທຑ຺ຒໍ ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຕ຺ຖປຣິຊິຕ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ເຖນ ປຣິຊິຕໍ ອຘິຠູຕໍ ຉິນ຺ນໍ ວິທ຺ຘໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ນຂປຣິຊິເຕ. ອພີຊນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊານິ ສຍເມວ ກປ຺ປິຍານິ. ອຄ຺ຄິນາ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກຏ຺ຐຄ຺ຄິໂຄມຍຄ຺ຄິອາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອນ຺ຕມໂສ ໂລຫຂຓ຺ເຑນປິ ອາທິຕ຺ເຕນ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອກເທເສ ຜຸສນ຺ເຕນ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ເຖນ ກໂຣນ຺ເຕນ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ໂລຫມຍສຕ຺ຖສ຺ສ ອນ຺ຕມໂສ ສູຈິນຂຈ຺ເຉທນານມ຺ປິ ຕຸຓ຺ເຑນ ວາ ຘາຣາຍ ວາ ເຉທໍ ວາ ເວຘໍ ວາ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ. ນເຂນ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ປູຕິນເຂນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ມນຸສ຺ສານໍ ປນ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆທີປິມກ຺ກຏາທີນໍ ສກຸນ຺ຕານຎ຺ຈ ນຂາ ຕິຂິຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ກາຕພ຺ພໍ. ອສ຺ສມຫິໍສສູກຣມິຄໂຄຣູປາທີນໍ ຂຸຣາ ອຕິຂິຓາ, ເຕຫິ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ກຕມ຺ປິ ອກຕໍ ໂຫຕິ. ຫຕ຺ຖິນຂາ ປນ ຂຸຣາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ວຏ຺ຏຕິ. ເຍຫິ ປນ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕຫິ ຕຕ຺ຖຊາຕເກຫິປິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕເກຫິປິ ເຉທໍ ວາ ເວຘໍ ວາ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ສເຈປິ ພີຊານໍ ປພ຺ພຕມຕ຺ໂຕ ຣາສິ ຣຸກ຺ຂສຫສ຺ສໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉູນໍ ວາ ມຫາຠາໂຣ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ພີເຊ ວາ ຣຸກ຺ຂສາຂາຍ ວາ ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫິ ວາ ກປ຺ປິເຍ ກເຕ ສພ຺ພໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ອຸຈ຺ຉູ ຈ ທາຣູນິ ຈ ເອກໂຕ ພທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຉຸໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ທາຣຸໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສເຈ ປນ ຍາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ວລ຺ລິຍາ ວາ ພທ຺ຘານິ, ຕໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຈ຺ຉຸຂຓ຺ຑານໍ ປຈ຺ຉິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຫຣນ຺ຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ຂຓ຺ເຑ ກປ຺ປິເຍ ກເຕ ສພ຺ພໍ ກຕເມວ ໂຫຕິ. ມຣິຈປກ຺ກາທີຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣນ຺ຕິ, ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈປິ ຠຕ຺ຕສິຕ຺ເຖ ວິຊ຺ຌຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕິລຕຓ຺ຑຸລາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍາຄຸຍາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ປນ ເອກາພທ຺ຘານິ ຫຸຕ຺ວາ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອກເມກໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕພ຺ພເມວ. ກປິຕ຺ຖຜລາທີນໍ ອນ຺ໂຕ ມິຎ຺ຊໍ ກຏາຫໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສຎ຺ຈຣຕິ, ຠິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ເອກາພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ກຏາເຫປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ປາສາຓຣຸກ຺ຂາທີນິ ວາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕສ຺ສ ສາຂໍ ວາ ກຑ຺ຒນ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑນ ວາ ຠູມິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕິຓານິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິ ເຕນ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຉິນ຺ນານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອສຕິຍາຕິ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖນ຺ໂຕ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຕິຓໍ ວາ ລຕໍ ວາ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ອສຕິຍາ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ພີຊຄາໂມຕິ ວາ ຠູຕຄາໂມຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ, ຉິນ຺ທາມີຕິປິ ນ ຊານາຕິ, ເກວລໍ ວຕິຍາ ວາ ປລາລປຸຎ຺ເຊ ວາ ນິຂາທນໍ ວາ ຂຓິຕ຺ຕິໍ ວາ ກຸທາລໍ ວາ ສງ຺ໂຄປນຕ຺ຖາຍ ຐເປຕິ, ຑຍ຺ຫມານຫຕ຺ໂຖ ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປາເຕຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕິຓານິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວາ ຑຍ຺ຫນ຺ຕິ ວາ ອນາປຕ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາຍໍ ປນ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ຣຸກ຺ເຂນ ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ໂຫຕິ, ໂອປາເຕ ວາ ປຕິໂຕ ສກ຺ກາ ຈ ໂຫຕິ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠູມິໍ ວາ ຂຓິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ, ຊີວິຕເຫຕຸປິ ອຕ຺ຕນາ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ເຎນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠູມິໍ ວາ ຂຓິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອລ຺ລຣຸກ຺ຂໂຕ ວາ ທຓ຺ຑກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ປວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນິກ຺ຂາເມຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທວຑາເຫ ຑຍ຺ຫມາເນ ປຏຄ຺ຄິໍ ທາຕຸໍ, ປຣິຕ຺ຕໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໘໓) ອິທໍ ປນ ເອກເມວ ສຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ສຕິ. ສເຈ ເອຕສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕສິເນເຫນ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕເນວ ກໂຣຕິ, ປໂຣ ປນ ກາຣຸຎ຺ເຎນ, ຕສ຺ມາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ. ເອຕມ຺ປິ ອກາຣຓໍ. ກຸສລຈິຕ຺ເຕນາປິ ຫິ ອິມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ປຏິເສເຘຕຸໍ. ຄເວສິຕພ຺ພາ ເອຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ວາ ສທ຺ຘາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທໍ ປຐມໍ.

໒. ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໙໔. ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ – ອນາຈາຣໍ ອາຈຣິຕ຺ວາຕິ ອກາຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ; ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕີຕິ ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນ ອຎ຺ຎໍ ວຈນໍ ປຏິຈຣຕິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ; ອິທານິ ຕໍ ປຏິຈຣຓວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນສມ຺ພນ຺ໂຘ – ໂສ ກິຣ ກິຎ຺ຈິ ວີຕິກ຺ກມໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທຕິ. ‘‘ຕໂຕ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ກິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທຕິ. ອຖ ‘‘ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຕ຺ຖຸໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ກິສ຺ມິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໂຕ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ກຖໍ ອາປນ຺ໂນ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາປນ຺ໂນມ຺ຫີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຖ ‘‘ອິທໍ ນາມ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຕໍ ຠຓາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວທຕິ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ອຍໍ ປາຬິມຸຕ຺ຕໂກປິ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓວິຘິ – ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ຕວ ສິປາຏິກາຍ ກຫາປໂຓ ທິຏ຺ໂຐ, ກິສ຺ເສວມສາຣຸປ຺ປໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສຸທິຏ຺ຐໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ປເນໂສ ກຫາປໂຓ; ຕິປຸມຓ຺ຑລໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ສຸຣໍ ປິວນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ກິສ຺ເສວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສຸທິຏ຺ໂຐ, ຠນ຺ເຕ, ນ ປເນສາ ສຸຣາ, ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປາທິຕໍ ອຣິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ອາສເນ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ໂນ ທິຏ຺ໂຐ, ກິສ຺ເສວມສາຣຸປ຺ປໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ເຍນ ທິຏ຺ຐໍ ສຸທິຏ຺ຐໍ, ວິຎ຺ຎູ ປເນຕ຺ຖ ທຸຕິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ກິສ຺ສ ນ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ວາ, ‘‘ອີທິສໍ ຕຍາ ກິຎ຺ຈິ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ນ ສຸຓາມີ’’ຕິ ໂສຕມຸປເນນ຺ໂຕ ວາ, ໂສຕທ຺ວາເຣ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸປເນນ຺ໂຕ ວາ, ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎວາທກໍ ໂຣເປຕູຕິ ອຎ຺ຎວາທກໍ ອາໂຣເປຕຸ; ປຕິຏ຺ຐາເປຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເຫສກໍ ໂຣເປຕູຕິ ເອຕສ຺ມິມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໙໘. ອຎ຺ຎວາທເກ ວິເຫສເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ວທຕີຕິ ອຎ຺ຎວາທກໍ; ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ວິເຫເສຕີຕິ ວິເຫສກໍ; ຕຸຓ຺ຫີຠູຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ຕສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎວາທເກ ວິເຫສເກ. ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸທ຺ວເຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໐. ອໂຣປິເຕ ອຎ຺ຎວາທເກຕິ ກມ຺ມວາຈາຍ ອນາໂຣປິເຕ ອຎ຺ຎວາທເກ. ອໂຣປິເຕ ວິເຫສເກຕິ ເອຕສ຺ມິມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໑໐໑. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີຕິອາທີສຸ ຍໍ ຕໍ ອຎ຺ຎວາທກວິເຫສກໂຣປນກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕຎ຺ເຈ ຘມ຺ມກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ອຎ຺ຎວາທກຎ຺ຈ ວິເຫສກຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ອຖສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎວາທເກ ຈ ວິເຫສເກ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໐໒. ອຊານນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ ວາ ອາປນ຺ນຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕເຍວ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ, ອຫໍ ນ ຊານາມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຄິລາໂນ ວາ ນ ກເຖຕີຕິ ມຸເຂ ຕາທິໂສ ພ຺ຍາຘິ ໂຫຕິ, ເຍນ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ວາຕິອາທີສຸ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ກຖິເຕ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ວາ ກລໂຫ ວາ ວິວາໂທ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ມາ ອໂຫສີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ນ ກເຖຕີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ສິຍາ ກິຣິຍໍ, ສິຍາ ອກິຣິຍໍ, ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ກິຣິຍໍ ໂຫຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ວິເຫສນ຺ຕສ຺ສ ອກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໐໓. ຕຕິຍສິກ຺ຂາປເທ – ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາເປນ຺ຕີຕິ ‘‘ຉນ຺ທາຍ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອວຊານາເປນ຺ຕິ, ອວຎ຺ຎາຍ ໂອໂລກາເປນ຺ຕິ, ລາມກໂຕ ວາ ຈິນ຺ຕາເປນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລກ຺ຂຓໍ ປເນຕ຺ຖ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂອຊ຺ຌາເປນ຺ຕີຕິປິ ປາໂຐ. ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ຉນ຺ທາຍາຕິ ຉນ຺ເທນ ປກ຺ຂປາເຕນ; ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕານໍ ປຓີຕານິ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຂິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ‘‘ຉນ຺ທາຍ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ປກາເສນ຺ຕິ.

໑໐໕. ອຸຊ຺ຌາປນເກ ຂິຍ຺ຍນເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍນ ວຈເນນ ອຸຊ຺ຌາເປນ຺ຕິ, ຕໍ ອຸຊ຺ຌາປນກໍ. ເຍນ ຈ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕໍ ຂິຍ຺ຍນກໍ. ຕສ຺ມິໍ ອຸຊ຺ຌາປນເກ ຂິຍ຺ຍນເກ. ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸທ຺ວເຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໖. ອຸຊ຺ຌາປນກໍ ນາມ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕໍ ເສນາສນປຎ຺ຎາປກໍ ວາ…ເປ… ອປ຺ປມຕ຺ຕກວິສ຺ສຊ຺ຊນກໍ ວາຕິ ເອເຕສໍ ປທານໍ ‘‘ມງ຺ກຸກຕ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອຍສໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມຕິ ອິເມສໍ ປນ ວເສນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາໂມ ກາຕພ຺ໂພ. ອຸຊ຺ຌາເປຕິ ວາ ຂິຍ຺ຍຕິ ວາ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍສ຺ມາ ‘‘ຂິຍ຺ຍນກໍ ນາມາ’’ຕິ ເອວໍ ມາຕິກາປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາປິ ‘‘ອຸຊ຺ຌາປນກໍ ນາມາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ວຸຕ຺ຕວິຠງ຺ໂຄເຍວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປເທ ວິຍ ອຎ຺ໂຎ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິສຸໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ນິຄມນເມວ ເອກໂຕ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີຕິອາທີສຸ ຍໍ ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິກມ຺ມໍ ກຕໍ ຕຎ຺ເຈ ຘມ຺ມກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ອຸຊ຺ຌາປນກຎ຺ຈ ຂິຍ຺ຍນກຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ອຖສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອຸຊ຺ຌາປນເກ ຈ ຂິຍ຺ຍນເກ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸຊ຺ຌາເປຕິ ວາ ຂິຍ຺ຍຕິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕໍ ອຎ຺ຎໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸຊ຺ຌາເປຕິ ອວຊານາເປຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ຕໍ ສນ຺ຕິເກ ຂິຍ຺ຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ອສມ຺ມຕນ຺ຕິ ກມ຺ມວາຈາຍ ອສມ຺ມຕໍ ເກວລໍ ‘‘ຕເວໂສ ຠາໂຣ’’ຕິ ສງ຺ເຆນ ອາໂຣປິຕຠາຣໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ສຍເມວ ຕໍ ຠາຣໍ ວຫນ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຣ ວາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ວາ ຕາທິສໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕໍ ວາ ອສມ຺ມຕໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເຕຣສ ສມ຺ມຸຕິໂຍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິໂກ ປຈ຺ຉາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຠາເວ ຐິໂຕ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ປນ ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສ ເກວລໍ ສງ຺ເຆນ ວາ ສມ຺ມເຕນ ວາ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ຠາໂຣ ກໂຕ, ຕາທິສໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອສມ຺ມຕໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໐໘. ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປເທ – ເຫມນ຺ຕິເກ ກາເລຕິ ເຫມນ຺ຕກາເລ ຫິມປາຕສມເຍ. ກາຍໍ ໂອຕາເປນ຺ຕາຕິ ມຎ຺ຈປີຐາທີສຸ ນິສິນ຺ນາ ພາລາຕເປນ ກາຍໍ ໂອຕາເປນ຺ຕາ. ກາເລ ອາໂຣຈິເຕຕິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ກາເລ ອາໂຣຈິເຕ. ໂອວຏ຺ຐໍ ໂຫຕີຕິ ຫິມວສ຺ເສນ ໂອວຏ຺ຐໍ ຕິນ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໑໐. ອວສ຺ສິກສງ຺ເກເຕຕິ ວສ຺ສິກວສ຺ສານມາສາຕິ ເອວໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຫມນ຺ຕິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ຄິມ຺ຫິເກ ອຏ຺ຐ ມາເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຓ຺ຑເປ ວາຕິ ສາຂາມຓ຺ຑເປ ວາ ປທຣມຓ຺ຑເປ ວາ. ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ. ຍຕ຺ຖ ກາກາ ວາ ກຸລລາ ວາ ນ ອູຫທນ຺ຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ຘຸວນິວາເສນ ກຸລາວເກ ກຕ຺ວາ ວສມານາ ເອເຕ ກາກກຸລລາ ວາ ອຎ຺ເຎ ວາ ສກຸນ຺ຕາ ຕໍ ເສນາສນໍ ນ ອູຫທນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ໂຄຈຣປ຺ປສຸຕາ ສກຸນ຺ຕາ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ຘຸວນິວາເສນ ກຸລາວເກ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ນ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຏ຺ຐ ມາເສ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເຍສຸ ຊນປເທສຸ ວສ຺ສກາເລ ນ ວສ຺ສຕິ, ເຕສຸປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ‘‘ອວສ຺ສິກສງ຺ເກເຕ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຍຕ຺ຖ ເຫມນ຺ເຕ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ເຫມນ຺ເຕປິ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຄິມ຺ເຫ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິຄຕວລາຫກໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ນຠໍ ໂຫຕິ, ເອວຣູເປ ກາເລ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ອຊ຺ໂຌກາເສ ມຎ຺ຈປີຐໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອພ຺ໂຠກາສິເກນາປິ ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ຫິ ສເຈ ປຸຄ຺ຄລິກມຎ຺ຈໂກ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ເຖວ ສຍິຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆິກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ເວຕ຺ເຕນ ວາ ວາເກນ ວາ ວີຕມຎ຺ຈໂກ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ປຸຣາຓມຎ຺ຈໂກ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ນວວາຍິໂມ ວາ ໂອນທ຺ຘໂກ ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຄເຫຕ຺ວາ ຈ ປນ ‘‘ອຫໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຣຸກ຺ຂມູລິໂກ ອຸກ຺ກຏ຺ຐອພ຺ໂຠກາສິໂກ’’ຕິ ຈີວຣກຸຏິມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ອສມເຍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ຈຕຸຄ຺ຄຸເຓນປິ ຈີວເຣນ ກຕກຸຏິ ອເຕເມນ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາທີນິ ຠວນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍານຸຄຕິກຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ.

ອຣຎ຺ເຎ ປຓ຺ຓກຸຏີສຸ ວສນ຺ຕານໍ ສີລສມ຺ປທາຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ນວໍ ມຎ຺ຈປີຐໍ ເທນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວສິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ສຠາຄຠິກ຺ຂູນໍ ເປເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ສຠາຄານໍ ອຠາເວ ອໂນວສ຺ສເກ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອໂນວສ຺ສເກ ອສຕິ ຣຸກ຺ເຂ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຠຊນສາລງ຺ຄຓໍ ວາ ອຸໂປສຖາຄາຣງ຺ຄຓໍ ວາ ປຣິເວຓທິວາຏ຺ຐານອຄ຺ຄິສາລາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຸນ ສມ຺ມຊ຺ຊນີມາຬເກເຍວ ຐເປຕພ຺ພາ. ອຸໂປສຖາຄາຣາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອວເສສານິ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ໂຕວ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຕນ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສເຈ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສາລາ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຐເປຕພ຺ພາ. ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ວລາຫການໍ ອນຸຏ຺ຐິຕຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ຍາວາຫໍ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມາມິ, ຕາວ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ເຕນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປາກຕິກຏ຺ຐາເນ ຐເປຕພ຺ພາ. ສເຈ ວສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ຊານນ຺ໂຕ ອຊ຺ໂຌກາເສ ຐເປຕິ, ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສມ຺ມຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ສມ຺ມຊ຺ຊນີ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອາສນສາລໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ເຕນ ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຕໍ – ມຊ຺ຌໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂາ ວາລິກາ ຫຣິຕພ຺ພາ. ກຈວຣໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫິ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ.

໑໑໑. ມສາຣໂກຕິ ມຎ຺ຈປາເທ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຏນິໂຍ ປເວເສຕ຺ວາ ກໂຕ. ພຸນ຺ທິກາພທ຺ໂຘຕິ ອຏນີຫິ ມຎ຺ຈປາເທ ຑໍສາເປຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກສງ຺ເຂເປນ ກໂຕ. ກຸຬີຣປາທໂກຕິ ອສ຺ສເມຓ຺ຑກາທີນໍ ປາທສທິເສຫິ ປາເທຫິ ກໂຕ. ໂຍ ວາ ປນ ໂກຈິ ວງ຺ກປາທໂກ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຸຬີຣປາທໂກ. ອາຫຈ຺ຈປາທໂກຕິ ອຍໍ ປນ ‘‘ອາຫຈ຺ຈປາທໂກ ນາມ ມຎ຺ໂຈ ອງ຺ເຄ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຣໂຕ ປາຬິຍໍເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຏນິໂຍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປາທສິຂໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອາຓິໍ ທຕ຺ວາ ກຕມຎ຺ໂຈ ‘‘ອາຫຈ຺ຈປາທໂກ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປີເຐປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນ຺ໂຕ ສໍເວເຐຕ຺ວາ ພທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ວິຕ຺ຖຕໍ ມຊ຺ເຌ ສງ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຓວສຓ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ກິຣ ມຊ຺ເຌ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ. ອກປ຺ປິຍຈມ຺ມໍ ນາເມຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ. ເສນາສນຎ຺ຫິ ໂສວຓ຺ຓມຍມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ມຫຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສນ຺ຖຣາເປຕິ ຕສ຺ສ ປລິໂພໂຘຕິ ເຍນ ສນ຺ຖຣາປິຕໍ, ຕສ຺ສ ປລິໂພໂຘ. ເລຑ຺ຑຸປາຕໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາຕໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ເຖໂຣ ໂຠຊນສາລາຍໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ທຫຣໍ ອາຓາເປຕິ ‘‘ຄຈ຺ຉ ທິວາຏ຺ຐາເນ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປຎ຺ຎເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ. ເຖໂຣ ຍຖາຣຸຈິໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຖວິກໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ວາ ຐເປຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຖຣສ຺ສ ປລິໂພໂຘ. ນິສີທິຕ຺ວາ ສຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເນວ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ນ ອຸທ຺ຘຣາເປຕິ, ເລຑ຺ຑຸປາຕາຕິກ຺ກເມ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສເຈ ປນ ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ຖວິກໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ວາ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕວ ທຫຣໍ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ຠຓຕິ, ເຕນ ‘‘ອິທໍ ຠນ຺ເຕ ມຎ຺ຈປີຐ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເຖໂຣ ວຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ຄຈ຺ຉ, ອຫໍ ປາກຕິກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ພາໂລ ໂຫຕິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ໂຕ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ມາ ອິຘ ຕິຏ຺ຐ, ເນວ ນິສີທິຕຸໍ ນ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ເທມີ’’ຕິ ທຫຣໍ ຕຊ຺ເຊຕິເຍວ. ທຫເຣນ ‘‘ຠນ຺ເຕ ສຸຂໍ ສຍຖາ’’ຕິ ກປ຺ປໍ ລຠິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ເຖຣສ຺ເສວ ປລິໂພໂຘ. ປຸຣິມນເຍເນວ ຈສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຖ ປນ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ທຫໂຣ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠນ຺ເຕ ຠຓ຺ຑກໂຘວນາທິ ກິຎ຺ຈິ ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທຕິ, ເຖໂຣ ຈ ນໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂຠຊນສາລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ, ປາທຸທ຺ຘາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ຈສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາຕາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ເຖໂຣ ສາມເຓຣໍ ອາຓາເປຕິ, ສາມເຓເຣ ຕຕ຺ຖ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນປິ ໂຠຊນສາລໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາທຸທ຺ຘາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ປຸນ ຄມນກາເລ ເລຑ຺ຑຸປາຕາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ອາຓາເປນ຺ໂຕ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທາຕິ ອາຓາເປຕິ, ຍຕ຺ຣິຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸໍ ລຠຕິ. ສຍໍ ປນ ປາກຕິກໍ ອກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາຕາຕິກ຺ກເມ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອນ຺ຕຣສນ຺ນິປາເຕ ມຎ຺ຈປີຐານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນຫິ ຄມນກາເລ ອາຣາມິການໍ ອິມໍ ປຏິສາເມຖາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິ.

ມຫາຘມ຺ມສວນໍ ນາມ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສຖາຄາຣໂຕປິ ໂຠຊນສາລໂຕປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈປີຐານິ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ອາວາສິການໍເຍວ ປລິໂພໂຘ. ສເຈ ອາຄນ຺ຕຸກາ ‘‘ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອິທໍ ອາຈຣິຍສ຺ສາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕສໍເຍວ ປລິໂພໂຘ. ຄມນກາເລ ປາກຕິກໍ ອກຕ຺ວາ ເລຑ຺ຑຸປາຕໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປຸນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍາວ ອຎ຺ເຎ ນ ນິສີທນ຺ຕິ, ຕາວ ເຍຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ເຕສໍ ຠາໂຣ. ອຎ຺ເຎສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນສຸ ນິສິນ຺ນການໍ ຠາໂຣ. ສເຈ ເຕ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວາ ອນຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ກສ຺ມາ? ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎປິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຘມ຺ມາສເນ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ຍາວ ອຸສ຺ສາຣໂກ ວາ ຘມ຺ມກຖິໂກ ວາ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ປຎ຺ຎາປການໍ ປລິໂພໂຘ, ຕສ຺ມິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ຕສ຺ສ ປລິໂພໂຘ. ສກລໍ ອໂຫຣຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມສວນໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ໂຎ ອຸສ຺ສາຣໂກ ວາ ຘມ຺ມກຖິໂກ ວາ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ອຎ຺ໂຎ ນິສີທຕິ, ໂຍ ໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຠາໂຣ. ອຸຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ອິທມາສນໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ອິຕຣສ຺ມິໍ ອນາຄເຕເຍວ ປຐມໍ ນິສິນ຺ໂນ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣຏ຺ເຐເຍວ ອິຕໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທຕິ, ອຸຏ຺ຐາຍ ຄໂຕ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ອິຕຣສ຺ມິໍ ອນາຄເຕເຍວ ປຐມໍ ນິສິນ຺ໂນ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເລຑ຺ຑຸປາຕໍ ອຕິກ຺ກມຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ‘‘ເລຑ຺ຑຸປາຕາຕິກ຺ກເມ ປຐມປາເທ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິເຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ນໂຍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໑໒. ຈິມິລິກໍ ວາຕິອາທີສຸ ຈິມິລິກາ ນາມ ສຸຘາທິປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາ ວຓ຺ຓານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ກຕາ ໂຫຕິ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ກຏສາຣກໍ ປຕ຺ຖຣນ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ຖຣຓໍ ນາມ ມຎ຺ຈປີຐານໍ ອຸປຣິ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພກໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ. ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ນາມ ຠູມິຍໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພາ ກຏສາຣກາທິວິກຕິ. ຕຏ຺ຏິກໍ ນາມ ຕາລປຓ຺ເຓຫິ ວາ ວາເກຫິ ວາ ກຕຕຏ຺ຏິກາ. ຈມ຺ມຂຓ຺ໂຑ ນາມ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆທີປິຕຣຈ຺ຉຈມ຺ມາທີສຸປິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຈມ຺ມໍ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຫິ ເສນາສນປຣິໂຠເຄ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຈມ຺ມໍ ນາມ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ສີຫຈມ຺ມາທີນໍ ປຣິຫຣເຓເຍວ ປຏິກ຺ເຂໂປ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປາທປຸຎ຺ຉນີ ນາມ ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ວາ ປິໂລຕິກາຫິ ວາ ປາທປຸຎ຺ຉນຕ຺ຖໍ ກຕາ. ຜລກປີຐໍ ນາມ ຜລກມຍໍ ປີຐໍ. ອຖ ວາ ຜລກຎ຺ເຈວ ທາຣຸມຍປີຐຎ຺ຈ; ເອເຕນ ສພ຺ພມ຺ປິ ທາຣຸຠຓ຺ຑາທິ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ວິຕ຺ຖາເຣເນວ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາຘາຣກໍ ປຕ຺ຕປິຘານໍ ປາທກຖລິກໍ ຕາລວຓ຺ຏໍ ພີຊນີປຕ຺ຕກໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ອນ຺ຕມໂສ ປານີຍອຸຬຸງ຺ກໍ ປານີຍສງ຺ຂໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ເອສ ນໂຍ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ ທສ຺ສິໂຕ. ອຊ຺ໂຌກາເສ ຣຊນໍ ປຈິຕ຺ວາ ຣຊນຠາຊນໍ ຣຊນອຸຬຸງ຺ໂກ ຣຊນໂທຓິກາຕິ ສພ຺ພໍ ອຄ຺ຄິສາລາຍ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຄ຺ຄິສາລາ ນຕ຺ຖິ, ອໂນວສ຺ສເກ ປພ຺ຠາເຣ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ຍຕ຺ຖ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລິເກຕິ ຍສ຺ມິໍ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາໂຫ ນ ຣຸຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ທຸກ຺ກຏໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ວິສ຺ສາໂສ ຣຸຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຄ຺ຄລິກມິວ ໂຫຕີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໓. ອາປຸຈ຺ຉໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ສາມເຓໂຣ ວາ ອາຣາມິໂກ ວາ ລຊ຺ຊີ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປລິໂພຘໍ ວິຍ ມຎ຺ຎຕິ, ໂຍ ຕຖາຣູປໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ໂອຕາເປນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຕເປ ໂອຕາເປນ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສາມີຕິ ຄຈ຺ຉຕິ; ເອວໍ ຄຈ຺ຉໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ເກນຈິ ປລິພຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ເສນາສນໍ ເກນຈິ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈປິ ຫິ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສເຈປິ ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທຕິ, ໂກຈິ ວາ ອິສ຺ສໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເສນາສນໍ ປລິພຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທີສຸ ວາ ປນ ຕໍ ປເທສໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິເຕສຸປິ ເສນາສນໍ ປລິພຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິເຍວ. ເອວໍ ເກນຈິ ປລິພຸທ຺ເຘ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາປິ ຄຈ຺ຉໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາປທາສູຕິ ຊີວິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາເຍສຸ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍວາຈໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍາກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໑໖. ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປເທ – ຠິສີຕິ ມຎ຺ຈກຠິສິ ວາ ປີຐກຠິສິ ວາ. ຈິມິລິກາທີນິປິ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານິເຍວ. ນິສີທນນ຺ຕິ ສທສໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ປາວາໂຣ ໂກຊໂວຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຓສນ຺ຖາໂຣຕິ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ຕິຓານໍ ສນ຺ຖາໂຣ. ເອສ ນໂຍ ປຓ຺ຓສນ຺ຖາເຣ. ປຣິກ຺ເຂປໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍາຕິກ຺ກເມ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ນາມ ເສນາສນໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາຕາ.

ອນາປຸຈ຺ຉໍ ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ສາມເຓໂຣ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ອາຣາມິໂກ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ເຍນ ວິຫາໂຣ ກາຣິໂຕ ໂສ ວິຫາຣສາມິໂກ, ຕສ຺ສ ວາ ກຸເລ ໂຍ ໂກຈິ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ຈຕູສຸ ປາສາເຓສຸ ມຎ຺ຈໍ ຐເປຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ອວເສສມຎ຺ຈປີຐານິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຠິສິອາທິກໍ ທສວິຘມ຺ປິ ເສຍ຺ຍໍ ຣາສິໍ ກຣິຕ຺ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານານິ ປິທຫິຕ຺ວາ ຄມິຍວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ເສນາສນໍ ໂອວສ຺ສຕິ, ຉທນຕ຺ຖຎ຺ຈ ຕິຓໍ ວາ ອິຏ຺ຐກາ ວາ ອານີຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ຉາເທຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ສກ຺ໂກຕິ, ໂຍ ໂອກາໂສ ອໂນວສ຺ສໂກ, ຕຕ຺ຖ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສພ຺ພມ຺ປິ ໂອວສ຺ສຕິ, ອຸສ຺ສຫນ຺ເຕນ ອນ຺ໂຕຄາເມ ອຸປາສການໍ ຆເຣ ຐເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເຕປິ ‘‘ສງ຺ຆິກໍ ນາມ ຠນ຺ເຕ ຠາຣິຍໍ, ອຄ຺ຄິທາຫາທີນໍ ຠາຍາມາ’’ຕິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຊ຺ໂຌກາເສປິ ປາສາຓານໍ ອຸປຣິ ມຎ຺ຈໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕິເຓຫິ ຈ ປຓ຺ເຓຫິ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວສິສ຺ສຕິ, ຕໍ ອຎ຺ເຎສໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປກາຣໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

໑໑໗. ວິຫາຣສ຺ສ ອຸປຈາເຣຕິອາທີສຸ ວິຫາຣສ຺ສູປຈາໂຣ ນາມ ປຣິເວຓໍ. ອຸປຏ຺ຐານສາລາຕິ ປຣິເວຓໂຠຊນສາລາ. ມຓ຺ຑໂປຕິ ປຣິເວຓມຓ຺ຑໂປ. ຣຸກ຺ຂມູລນ຺ຕິ ປຣິເວຓຣຸກ຺ຂມູລໍ. ອຍໍ ຕາວ ນໂຍ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ວິຫາໂຣຕິ ອນ຺ໂຕຄພ຺ໂຠ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຄຸຕ຺ຕເສນາສນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິຫາຣສ຺ສ ອຸປຈາເຣຕິ ຕສ຺ສ ພຫິ ອາສນ຺ເນ ໂອກາເສ. ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ວາຕິ ໂຠຊນສາລາຍໍ ວາ. ມຓ຺ຑເປ ວາຕິ ອປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ວາປິ ພຫູນໍ ສນ຺ນິປາຕມຓ຺ຑເປ. ຣຸກ຺ຂມູເລ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຎ຺ຫິ ທສວິຘໍ ເສຍ຺ຍໍ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠາທິມ຺ຫິ ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ມາ ເສຍ຺ຍາປິ ເສນາສນມ຺ປິ ອຸປຈິກາຫິ ປລຸຊ຺ຊຕິ, ວມ຺ມິກຣາສິເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຫິ ປນ ອຸປຏ຺ຐານສາລາທີສຸ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ເສຍ຺ຍາມຕ຺ຕເມວ ນສ຺ເສຍ຺ຍ, ຐານສ຺ສ ອຄຸຕ຺ຕຕາຍ ນ ເສນາສນໍ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ນ ສກ຺ກາ ມຎ຺ຈປີຐໍ ສຫສາ ອຸປຈິກາຫິ ຂາຍິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິຫາເຣປິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຫາຣູປຈາເຣ ປນ ຕໍ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາປິ ທິສ຺ວາ ປຏິສາເມສ຺ສນ຺ຕິ.

໑໑໘. ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ມຎ຺ຈປີຐກວາຏໍ ສພ຺ພໍ ອປເນຕ຺ວາ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຈີວຣວໍເສ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນກຠິກ຺ຂຸນາປິ ປຸນ ມຎ຺ຈປີຐໍ ວາ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ສຍິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຕເຖວ ກາຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕກຸຏ຺ຏໂຕ ເສຍ຺ຍໍ ພຫິກຸຏ຺ເຏ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ວສນ຺ເຕນ ຄມນກາເລ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ. ອຸປຣິປາສາທໂຕ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ວສນ຺ຕສ຺ສປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາປິ ຄມນກາເລ ປຸນ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຐເປຕພ຺ພໍ.

ອາປຸຈ຺ຉໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພານາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວິນິຈ຺ຉໂຍ – ຍາ ຕາວ ຠູມິຍໍ ທີຆສາລາ ວາ ປຓ຺ຓສາລາ ວາ ໂຫຕິ, ຍໍ ວາ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຖມ຺ເຠສຸ, ກຕເຄຫໍ ອຸປຈິການໍ ອຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປກ຺ກມນ຺ເຕນ ຕາວ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກຕິປຍານິ ທິວສານິ ອຊຄ຺ຄິຍມາເນ ວມ຺ມິກາວ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍໍ ວາ ປາສາຓຕ຺ຖມ຺ເຠສຸ ວາ ກຕເສນາສນໍ ສິລຸຈ຺ຈຍເລຓໍ ວາ ສຸຘາລິຕ຺ຕເສນາສນໍ ວາ ຍຕ຺ຖ ອຸປຈິກາສງ຺ກາ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາປຸຈ຺ຉນໍ ປນ ວຕ຺ຕໍ. ສເຈ ຕາທິເສປິ ເສນາສເນ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ອຸປຈິກາ ອາໂຣຫນ຺ຕິ, ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆິກໍ ເສນາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ເສນາສນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວສຕິ, ຍາວ ໂສ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕາວ ຕໍ ເສນາສນໍ ປຸຣິມຠິກ຺ຂຸສ຺ເສວ ປລິໂພໂຘ. ຍທາ ປນ ໂສ ເສນາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣິເຍນ ວສຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ເສວ ປລິໂພໂຘ. ສເຈ ອຸໂຠປິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປລິໂພໂຘ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສເຈ ທ຺ເວ ຕໂຍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ຄມນກາເລ ສພ຺ເພຫິປິ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ເຕສຸ ເຈ ປຐມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘ປຈ຺ຉິໂມ ຊຄ຺ຄິສ຺ສຕີ’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ອາໂຠເຄນ ມຸຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ພຫູ ເອກໍ ເປເສຕ຺ວາ ສນ຺ຖຣາເປນ຺ຕິ, ຄມນກາເລ ສພ຺ເພຫິ ວາ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ເອກໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎໂຕ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ອາເນຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວສິຕ຺ວາປິ ຄມນກາເລ ຕຕ຺ເຖວ ເນຕພ຺ພານິ. ສເຈ ອຎ຺ຎາວາສໂຕ ອາເນຕ຺ວາ ວສມານສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ປຏິພາຫິຕພ຺ໂພ, ‘ມຍາ ຠນ຺ເຕ ອຎ຺ຎາວາສໂຕ ອານີຕໍ, ປາກຕິກໍ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນ ‘ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ອິຕຣສ຺ສ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວມຎ຺ຎຕ຺ຖ ຫຣິຕ຺ວາປິ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນຏ຺ຐໍ ວາ ຊິຓ຺ຓໍ ວາ ໂຈເຣຫິ ວາ ຫຏໍ ຄີວາ ນ ໂຫຕິ, ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຄີວາ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປນ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນຏ຺ຐໍ ຄີວາເຍວ’’.

ເກນຈິ ປລິພຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຑ຺ຒຕຣຠິກ຺ຂູອິສ຺ສຣິຍຍກ຺ຂສີຫວາຬມິຄກຓ຺ຫສປ຺ປາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ເສນາສນໍ ປລິພຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ສາເປກ຺ໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອາປຸຈ຺ຉຕິ, ເກນຈິ ປລິພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອຊ຺ເຊວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ສາເປກ຺ໂຂ ນທີປາຣໍ ວາ ຄາມນ຺ຕຣໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ຄມນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕຕ຺ເຖວ ຐິໂຕ ກຎ຺ຈິ ເປເສຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉຕິ, ນທີປູຣຣາຊໂຈຣາທີສຸ ວາ ເກນຈິ ປລິພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ອຸປທ຺ທຸໂຕ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕຸໍ, ເອວໍຠູຕສ຺ສປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສໍ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐານາທີຫີຕິ.

ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໑໙. ຉຏ຺ຐສິກ຺ຂາປເທ – ປລິພຸນ຺ເຘນ຺ຕີຕິ ປຐມຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາວຸໂສ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ອນຸປຂຊ຺ຊ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠນ຺ເຕ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ນ ສພ຺ໂພ ວິຫາໂຣ. ອມ຺ຫາກໍ ທານິ ອິທໍ ຐານໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິປິ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕິປິ ສຊ຺ຌາຍມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ.

໑໒໐. ຊານນ຺ຕິ ‘‘ອນຸຏ຺ຐາປນີໂຍ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຊານນ຺ໂຕ; ເຕເນວສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ວຸຑ຺ໂຒຕິ ຊານາຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຑ຺ໂຒ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ວຸຑ຺ຒຕາຍ ອນຸຏ຺ຐາປນີໂຍ, ຄິລາໂນ ຄິລານຕາຍ, ສງ຺ໂຆ ປນ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມກຖິກວິນຍຘຣາທີນໍ ວາ ຄຓວາຈກອາຈຣິຍສ຺ສ ວາ ພຫູປກາຣຕໍ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ຘຸວວາສຕ຺ຖາຍ ວິຫາຣໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ເທຕິ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ສງ຺ເຆນ ທິນ຺ໂນ, ໂສປິ ອນຸຏ຺ຐາປນີໂຍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຄິລານສ຺ສາປິ ສງ຺ໂຆເຍວ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ເສນາສນໍ ເທຕິ, ຄິລາໂນ ປນ ‘‘ອປໂລເກຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອທິນ຺ນເສນາສໂນປິ ນ ປີເຬຕພ຺ໂພ ອນຸກມ຺ປິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໒໑. ອຸປຈາເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ມຎ຺ຈປີຐານໍ ຕາວ ມຫລ຺ລເກ ວິຫາເຣ ສມນ຺ຕາ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖ ອຸປຈາໂຣ, ຂຸທ຺ທເກ ຍໂຕ ປໂຫຕິ ຕໂຕ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖ, ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ປສ຺ສາວຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຍາວ ທ຺ວາເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕປາທໂຘວນປາສາຓໂຕ ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໂຕ ຈ ມຎ຺ຈປີຐໍ, ຕາວ ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖາໂຣ ມຄ຺ໂຄ ອຸປຈາໂຣ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ມຎ຺ຈສ຺ສ ວາ ປີຐສ຺ສ ວາ ອຸປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອຸປຈາເຣ ໂຍ ອນຸປຂຊ຺ຊ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕຸກາໂມ ເສຍ຺ຍໍ ສນ຺ຖຣຕິ ວາ ສນ຺ຖຣາເປຕິ ວາ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

ອຠິນິສີທຕິ ວາ ອຠິນິປຊ຺ຊຕິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິນິສີທນມຕ຺ເຕນ ອຠິນິປຊ຺ຊນມຕ຺ເຕເນວ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສເຈ ປນ ທ຺ເວປິ ກໂຣຕິ, ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ນິສີທໂຕ ວາ ນິປຊ຺ຊໂຕ ວາ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

໑໒໒. ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍໍ ສນ຺ຖຣຕິ ວາ ສນ຺ຖຣາເປຕິ ວາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອິໂຕ ປເຣ ຈ ‘‘ວິຫາຣສ຺ສ ອຸປຈາເຣ’’ຕິອາທິເກ ທຸກ຺ກຏວາເຣປິ ຍຖາ ອິຘ ອຠິນິສີທນມຕ຺ເຕ ອຠິນິປຊ຺ຊນມຕ຺ເຕ ອຸຠຍກຣເຓ ປໂຍຄເຠເທ ຈ ປາຈິຕ຺ຕິຍປ຺ປເຠໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ທຸກ຺ກຏປ຺ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວຣູເປນ ຫິ ວິສຠາຄປຸຄ຺ຄເລນ ເອກວິຫາເຣ ວາ ເອກປຣິເວເຓ ວາ ວສນ຺ເຕນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ເຖວສ຺ສ ນິວາໂສ ວາຣິໂຕ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລິເກຕິ ອິຘາປິ ວິສ຺ສາສິກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຄ຺ຄລິກສທິສເມວ, ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໒໓. ອາປທາສູຕິ ສເຈ ພຫິ ວສນ຺ຕສ຺ສ ຊີວິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ, ເອວຣູປາສຸ ອາປທາສຸ ໂຍ ປວິສຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ. ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທໍ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໒໖. ສຕ຺ຕມສິກ຺ຂາປເທ – ເອເກນ ປໂຍເຄນ ພຫຸເກປິ ທ຺ວາເຣ ອຕິກ຺ກາເມຕີຕິ ເຍ ຈຕຸຠູມກປຎ຺ຈຠູມກາ ປາສາທາ ຉສຕ຺ຕໂກຏ຺ຐການິ ວາ ຈຕຸສ຺ສາລານິ, ຕາທິເສສຸ ເສນາສເນສຸ ຫຕ຺ເຖສຸ ວາ ຄີວາຍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ອຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ເອເກນ ປໂຍເຄນ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ເອກເມວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຐເປຕ຺ວາ ຐເປຕ຺ວາ ນານາປໂຍເຄຫິ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ຫຕ຺ເຖນ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ນິກ຺ຂມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາຈາຍ ນິກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິມໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒາ’’ຕິ ອາຓຕ຺ຕິມຕ຺ເຕ ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ໂສ ສກິໍ ອາຓຕ຺ໂຕ ພຫຸເກປິ ທ຺ວາເຣ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ທ຺ວາຣານິ ນິກ຺ກຑ຺ຒາຫີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຍາວ ມຫາທ຺ວາຣໍ ຕາວ ນິກ຺ກຑ຺ຒາຫີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ນິຍາເມຕ຺ວາ ອາຓຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ.

ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ປຕ຺ຕຈີວຣປຣິສ຺ສາວນຘມກຣຓມຎ຺ຈປີຐຠິສິພິມ຺ໂພຫນາທິເຠທໍ, ອນ຺ຕມໂສ ຣຊນຉລ຺ລິມ຺ປິ; ໂຍ ນິກ຺ກຑ຺ຒຕິ ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປຕິ ວາ; ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏານິ. ຄາຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິເຕສຸ ປນ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໒໗. ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລິເກຕິ ອິຘາປິ ວິສ຺ສາສິກປຸຄ຺ຄລິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຄ຺ຄລິກສທິສເມວ. ຍຖາ ຈ ອິຘ; ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຍຕ຺ຣ ປນ ວິເສໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຣ ວກ຺ຂາມ.

໑໒໘. ອລຊ຺ຊິໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒຕິ ວາຕິອາທີສຸ ຠຓ຺ຑນກາຣກກລຫກາຣກເມວ ສກລສງ຺ຆາຣາມໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕຸໍ ລຠຕິ, ໂສ ຫິ ປກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ວາ ສງ຺ຆມ຺ປິ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ອລຊ຺ຊີອາທໂຍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໂຕເຍວ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕພ຺ພາ, ສກລສງ຺ຆາຣາມໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສາຕິ ສຍໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປທໍ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ເວຫາສກຸຏິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໒໙. ອຏ຺ຐມສິກ຺ຂາປເທ – ອຸປຣິເວຫາສກຸຏິຍາຕິ ອຸປຣິ ອຈ຺ຉນ຺ນຕລາຍ ທ຺ວິຠູມິກກຸຏິຍາ ວາ ຕິຠູມິກາທິກຸຏິຍາ ວາ. ມຎ຺ຈໍ ສຫສາ ອຠິນິສີທີຕິ ມຎ຺ຈໍ ສຫສາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ; ມຎ຺ເຈ ນິສີທີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠີຕິ ອິທໍ ປນ ປທໂສຠນຕ຺ຖໍ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕເມວ. ນິປ຺ປຕິຕ຺ວາຕິ ນິປຕິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວາ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຸປຣິ ອາຓີປິ ນ ທິນ຺ນາ, ຕສ຺ມາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ. ວິສ຺ສຣມກາສີຕິ ວິຣູປໍ ອາຕຸຣສ຺ສຣມກາສິ.

໑໓໑. ເວຫາສກຸຏິ ນາມ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອສີສຆຏ຺ຏາຕິ ຍາ ປມາຓມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສພ຺ພເຫຏ຺ຐິມາຫິ ຕຸລາຫິ ສີສໍ ນ ຆຏ຺ເຏຕິ, ເອເຕນ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ ເວຫາສກຸຏິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ, ນ ເວຫາສກຸຏິລກ຺ຂຓໍ. ຍາ ຫິ ກາຈິ ອຸປຣິ ອຈ຺ຉິນ຺ນຕລາ ທ຺ວິຠູມິກາ ກຸຏິ ຕິຠູມິກາທິກຸຏິ ວາ ‘‘ເວຫາສກຸຏີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ອສີສຆຏ຺ຏາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອຠິນິສີທນາທີສຸ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປໂຍຄວເສນ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໓໓. ອເວຫາສກຸຏິຍາຕິ ຠູມິຍໍ ກຕປຓ຺ຓສາລາທີສຸ ອນາປຕ຺ຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ປຣສ຺ສ ປີຬາ ກາຕຸໍ. ສີສຆຏ຺ຏາຍາຕິ ຍາຍໍ ສີສຆຏ຺ຏາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ອໂນຓເຕນ ວິຈຣິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ອສຎ຺ຈຣຓຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ປຣປີຬາ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ອປຣິໂຠຄໍ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ສາ ເຫຏ຺ຐາ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣາທີນໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປຣິໂຠຄໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ປທຣສຎ຺ຈິຕໍ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ສາ ອຸປຣິມຕລໍ ທາຣຸຜລເກຫິ ວາ ຆນສນ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ສຸຘາທິປຣິກມ຺ມກຕໍ ວາ ຕຕ຺ຖາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຏາຓິ ທິນ຺ນາ ໂຫຕີຕິ ມຎ຺ຈປີຐານໍ ປາທສິຂາສຸ ອາຓີ ທິນ຺ນາ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຖ ນິສີທນ຺ເຕປິ ນ ນິປ຺ປຕນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ມຎ຺ຈປີເຐ ນິສີທໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຐິໂຕຕິ ອາຫຈ຺ຈປາທເກ ມຎ຺ເຈ ວາ ປີເຐ ວາ ຐິໂຕ ອຸປຣິ ນາຄທນ຺ຕກາທີສຸ ລຄ຺ຄິຕກໍ ຈີວຣໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ ວາ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ລຄ຺ເຄຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ເອຬກໂລມສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍໂຕ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ເວຫາສກຸຏິສິກ຺ຂາປທໍ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໓໕. ນວມສິກ຺ຂາປເທ – ຍາວ ທ຺ວາຣໂກສາຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວາຣໂກໂສ ນາມ ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ກວາຏວິຕ຺ຖາຣປ຺ປມາໂຓ ໂອກາໂສ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ທ຺ວາຣພາຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ທ຺ວາຣສ຺ສ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ກວາຏປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກວາຏໍ ນາມ ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖມ຺ປິ ໂຫຕິ ທ຺ວິຫຕ຺ຖມ຺ປິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖມ຺ປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕໍ. ຕເທວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວຕາປິ ‘‘ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖປາສາ’’ຕິ ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍາຕິ ສກວາຏກທ຺ວາຣພນ຺ຘຏ຺ຐປນາຍ; ສກວາຏກສ຺ສ ທ຺ວາຣພນ຺ຘສ຺ສ ນິຈ຺ຈລຠາວຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວາຣຏ຺ຐປນາຍາຕິ ອິທມ຺ປິ ຫິ ປທຠາຊນໍ ອິມເມວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ກວາຏຎ຺ຫິ ລຫຸປຣິວຏ຺ຏກໍ ວິວຣຓກາເລ ຠິຕ຺ຕິໍ ອາຫນຕິ, ປິທຫນກາເລ ທ຺ວາຣພນ຺ຘໍ. ເຕນ ອາຫນເນນ ຠິຕ຺ຕິ ກມ຺ປຕິ, ຕໂຕ ມຕ຺ຕິກາ ຈລຕິ, ຈລິຕ຺ວາ ສິຖິລາ ວາ ໂຫຕິ ປຕຕິ ວາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຍາວ ທ຺ວາຣໂກສາ ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເນວ ມາຕິກາຍໍ ນ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປນ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຉາທາເປສິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເລປາເປສີ’’ຕິ ອຘິກາຣໂຕ ຍາວ ທ຺ວາຣໂກສາ ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ລິມ຺ປິຕພ຺ໂພ ວາ ເລປາເປຕພ຺ໂພ ວາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຍໍ ປນ ປທຠາຊເນ ‘‘ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖປາສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ເວມຊ຺ເຌ ທ຺ວາຣໍ ໂຫຕິ, ອຸປຣິຠາເຄ ອຸຈ຺ຈາ ຠິຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຕີສຸ ທິສາສຸ ສມນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖປາສາ ອຸປຈາໂຣ ໂຫຕິ, ຂຸທ຺ທກສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ທິສາສຸ ອຸປຈາໂຣ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຍໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ວິວຣິຍມານໍ ກວາຏໍ ອາຫນຕິ, ສາ ອປຣິປູຣອຸປຈາຣາປິ ໂຫຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ປນ ຕີສຸ ທິສາສຸ ສມນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖປາສາ ທ຺ວາຣສ຺ສ ນິຈ຺ຈລຠາວຕ຺ຖາຍ ເລໂປ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ. ສເຈ ປນສ຺ສ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອໂຘຠາເຄປິ ເລໂປກາໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕມ຺ປິ ລິມ຺ປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອາໂລກສນ຺ຘິປຣິກມ຺ມາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາໂລກສນ຺ຘີຕິ ວາຕປານກວາຏກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕປິ ວິວຣຓກາເລ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕິເຣກມ຺ປິ ຠິຕ຺ຕິປ຺ປເທສໍ ປຫຣນ຺ຕິ. ອຸປຈາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ສພ຺ພທິສາສຸ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພທິສາສຸ ກວາຏວິຕ຺ຖາຣປ຺ປມາໂຓ ໂອກາໂສ ອາໂລກສນ຺ຘິປຣິກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ລິມ຺ປິຕພ຺ໂພ ວາ ເລປາເປຕພ຺ໂພ ວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເສຕວຓ຺ຓນ຺ຕິອາທິກໍ ນ ມາຕິກາຍ ປທຠາຊນໍ. ອິມິນາ ຫິ ວິຫາຣສ຺ສ ຠາຣິກຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ປທຠາຊເນເຍວ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພເມຕໍ ຍຖາສຸຂໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ເລປກມ຺ເມ ຍໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຉທເນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິຈ຺ຉທນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວຕ຺ຕິຈ຺ຉທນສ຺ສ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ຉທນສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິປຣິຍາຍໍ; ປຣິຍາໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິກ຺ເຂໂປ, ປຣິກ຺ເຂປທ຺ວຍໍ ວາ ປຣິກ຺ເຂປຕ຺ຕຍໍ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຫຣິເຕ ຐິເຕນາຕິ ອຫຣິເຕ ຐິເຕນ. ຫຣິຕນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ສຕ຺ຕຘຎ຺ຎເຠທໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ມຸຄ຺ຄມາສຕິລກຸລຕ຺ຖອລາພຸກຸມ຺ຠຓ຺ຑາທິເຠທຎ຺ຈ ອປຣຓ຺ຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຫຣິຕໍ ນາມ ປຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ອປຣຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ.

ສເຈ ຫຣິເຕ ຐິໂຕ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍສ຺ມິມ຺ປິ ເຂຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ພີຊໍ ນ ຕາວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ວສ຺ເສ ວາ ປນ ປຕິເຕ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕມ຺ປິ ຫຣິຕສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວຣູເປ ເຂຕ຺ເຕປິ ຐິເຕນ ນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ອຫຣິເຕເຍວ ຐິເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາປິ ອຍໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ປິຏ຺ຐິວໍສສ຺ສ ວາ ກູຏາຄາຣກຓ຺ຓິກາຍ ວາ ອຸປຣິ ຖຸປິກາຍ ວາ ປສ຺ເສ ນິສິນ຺ໂນ ຉທນມຸຂວຏ຺ຏິອນ຺ເຕນ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຍສ຺ມິໍ ຠູມິຠາເຄ ຐິຕໍ ປສ຺ສຕິ, ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຠູມິຠາເຄ ຐິໂຕ, ຕໍ ອຸປຣິ ນິສິນ຺ນກໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຫຣິເຕປິ ຐຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ກສ຺ມາ? ວິຫາຣສ຺ສ ຫິ ປຕນ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ປຕໂນກາໂສຕິ.

໑໓໖. ມຄ຺ເຄນ ຉາເທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ເຄນ ຉາທນໍ ນາມ ອປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ຉາທນໍ; ຕໍ ອິຏ຺ຐກສິລາສຸຘາຫິ ລພ຺ຠຕິ. ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ທ຺ເວ ມຄ຺ຄາ ສເຈ ທຸຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ອປເນຕ຺ວາປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຉາເທຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ອິຈ຺ຉຕິ; ຕຖາ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍມຄ຺ຄໍ ‘‘ອິທານິ ເອວໍ ຉາເທຫີ’’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ປຣິກ຺ເຂເປນ. ເອວໍຉທນໍ ປນ ຕິຓປຓ຺ເຓຫິ ລພ຺ຠຕິ. ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ຍຖາ ອິຈ຺ຉຕິ ຕຖາ ທ຺ເວ ປຣິຍາເຍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ປຣິຍາຍໍ ‘‘ອິທານິ ເອວໍ ຉາເທຫີ’’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນ ປກ຺ກມຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ຐາຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ເຈຕໍ ຉທນໍ ຉທນູປຣິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸປຣູປຣິຈ຺ຉນ຺ໂນ ຫິ ວິຫາໂຣ ຈິຣໍ ອໂນວສ຺ສໂກ ໂຫຕີຕິ ມຎ຺ຎມານາ ເອວໍ ຉາເທນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິນ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ວາ ປຣິຍາຍານໍ ວາ ອຸປຣິ ຈຕຸຕ຺ເຖ ມຄ຺ເຄ ວາ ປຣິຍາເຍ ວາ.

໑໓໗. ກຣເຬ ກຣເຬຕິ ຕິຓມຸຏ຺ຐິຍໍ ຕິຓມຸຏ຺ຐິຍໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ. ຉສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທໍ ນວມໍ.

໑໐. ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໔໐. ທສມສິກ຺ຂາປເທ – ຊານໍ ສປ຺ປາຓກນ຺ຕິ ສປ຺ປາຓກໍ ເອຕນ຺ຕິ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ຊານນ຺ໂຕ. ສິຎ຺ເຈຍ຺ຍ ວາ ສິຎ຺ຈາເປຍ຺ຍ ວາຕິ ເຕນ ອຸທເກນ ສຍໍ ວາ ສິຎ຺ເຈຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ອາຓາເປຕ຺ວາ ສິຎ຺ຈາເປຍ຺ຍ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ສິຎ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ສຍໍ ສິຎ຺ຈຕີ’’ຕິ ອີທິສານໍ ວຈນານໍ ອຕ຺ໂຖ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ຘາຣໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສິຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ອຸທກຆເຏ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຠາຊເນສຸ. ຘາຣໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ອາປຕ຺ຕິ. ມາຕິກໍ ສມ຺ມຸຂໍ ກໂຣຕິ, ທິວສມ຺ປິ ສນ຺ທຕຸ, ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໂຕ ອຎ຺ຎໂຕ ເນຕິ, ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ອາປຕ຺ຕິ. ສກຏຠາຣມຕ຺ຕຎ຺ເຈປິ ຕິຓໍ ເອກປໂຍເຄນ ອຸທເກ ປກ຺ຂິປຕິ, ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ. ເອເກກໍ ຕິຓໍ ວາ ປຓ຺ຓໍ ວາ ປກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ອາປຕ຺ຕິ. ມຕ຺ຕິກາຍປິ ອຎ຺ເຎສຸປິ ກຏ຺ຐໂຄມຍາທີສຸ ເອເສວ ນໂຍ. ອິທໍ ປນ ມຫາອຸທກໍ ສນ຺ຘາຍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍໍ ຕິເຓ ວາ ມຕ຺ຕິກາຍ ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາຍ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອາວິລໍ ວາ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຖ ປາຓກາ ມຣນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ອຸທກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທໍ ທສມໍ.

ສມຕ຺ໂຕ ວຓ຺ຓນາກ຺ກເມນ ເສນາສນວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.