໘. ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ຊີວກວຕ຺ຖຸກຖາ

໓໒໖. ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘເກ – ປທກ຺ຂິຓາຕິ ເຉກາ ກຸສລາ. ອຠິສຏາຕິ ອຠິຄຕາ. ເກຫິ ອຠິຄຕາຕິ? ອຕ຺ຖິເກຫິ ອຕ຺ຖິເກຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ; ກຣຓຕ຺ເຖ ປນ ສາມິວຈນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິການໍ ອຕ຺ຖິການໍ ມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎາສາຍ ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຎ຺ຎາສ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເນຄໂມຕິ ກຸຏຸມ຺ພິຍຄໂຓ.

໓໒໗. ສາລວຕິໍ ກຸມາຣິໍ ຄຓິກໍ ວຸຏ຺ຐາເປສີຕິ ນາຄຣາ ທ຺ເວ ສຕສຫສ຺ສານິ, ຣາຊາ ສຕສຫສ຺ສນ຺ຕິ ຕີຓິ ສຕສຫສ຺ສານິ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ອາຣາມຸຍ຺ຍານວາຫນາທິປຣິຈ຺ເຉທໍ ທຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາເປສຸໍ; ຄຓິກຏ຺ຐາເນ ຐເປສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິສເຕນ ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ປຏິສເຕນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຄິລານໍ ປຏິເວເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ຄິລານຠາວໍ ຊານາເປຍ຺ຍໍ. ກຕ຺ຕຣສຸປ຺ເປຕິ ຊິຓ຺ຓສຸປ຺ເປ.

໓໒໘. ກາ ເມ ເທວ ມາຕາ, ໂກ ປິຕາຕິ ກສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉິ? ຕໍ ກິຣ ອຎ຺ເຎ ຣາຊທາຣກາ ກີຬນ຺ຕາ ກລເຫ ອຸຏ຺ຐິເຕ ‘‘ນິມ຺ມາຕິໂກ ນິປ຺ປິຕິໂກ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ອຎ຺ເຎສໍ ທາຣການໍ ຉຓາທີສຸ ຈຸຬມາຕາມຫາມາຕາທໂຍ ກິຎ຺ຈິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສນ຺ຕິ, ຕຖາ ຕສ຺ສ ນ ໂກຈິ ກິຎ຺ຈິ ເປເສຕິ. ອິຕິ ໂສ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນິມ຺ມາຕິໂກເຍວ ນຸ ໂຂ ອຫ’’ນ຺ຕິ ຊານນຕ຺ຖໍ ‘‘ກາ ເມ ເທວ ມາຕາ, ໂກ ປິຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ.

ຍນ຺ນູນາຫໍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍນ຺ຕິ ຍໍນູນ ອຫໍ ເວຊ຺ຊສິປ຺ປໍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິມານິ ໂຂ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສສິປ຺ປາທີນິ ປຣູປຆາຕປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ, ເວຊ຺ຊສິປ຺ປໍ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາຄໍ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕປຏິສໍຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເວຊ຺ຊສິປ຺ປເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອປິຈາຍໍ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ອຸປຣິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ‘‘ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐາໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຈຕຸປຣິສນ຺ຕເຣ ປຕ຺ຖຕຄຸຓໍ ເວຊ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອສຸກເວຊ຺ໂຊ ວິຍ ອນາຄເຕ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐາໂກ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນມກາສິ. ຕາຍ ປຸຣິມປຕ຺ຖນາຍ ໂຈທິຍມາໂນເປສ ເວຊ຺ຊສິປ຺ປເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

໓໒໙. ທິສາປາໂມກ຺ໂຂຕິ ສພ຺ພທິສາສຸ ວິທິໂຕ ປາກໂຏ ປຘາໂນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ຕກ຺ກສີລໂຕ ວາຓິຊາ ອຠຍຣາຊກຸມາຣໍ ທສ຺ສນາຍ ອຄມໍສຸ. ເຕ ຊີວໂກ ‘‘ກຸໂຕ ຕຸມ຺ເຫ ອາຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຕກ຺ກສີລໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ເວຊ຺ຊສິປ຺ປາຈຣິໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ ກຸມາຣ, ຕກ຺ກສີລາຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ເວຊ຺ໂຊ ປຏິວສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຍທາ ຄຈ຺ຉຖ, ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ໂສ ປິຕຣໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕກ຺ກສີລໍ ອຄມາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຠຍໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິ.

ອິຈ຺ຉາມຫໍ ອາຈຣິຍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິຕຸນ຺ຕິ ຕໍ ກິຣ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂສ ເວຊ຺ໂຊ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວໍ ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ພິມ຺ພິສາຣມຫາຣາຊສ຺ສ ນຕ຺ຕາ ອຠຍກຸມາຣສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ມາ ປນ ຕ຺ວມສິ ຕາຕ ອິຘາຄໂຕ’’ຕິ, ຕໂຕ ໂສ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉາມຫໍ ອາຈຣິຍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິຕຸນ຺ຕິ ອາຫ. ພຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣາທໂຍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ສິກ຺ຂນ຺ຕິເຍວ, ນ ໂສ ເອວໍ. ໂສ ປນ ກິຎ຺ຈິ ຘນໍ ອທຕ຺ວາ ຘມ຺ມນ຺ເຕວາສິໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໍ ກາລໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ເອກໍ ກາລໍ ສິກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ເມຘາວິຕາຍ ພຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ, ລຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຸຏ຺ຐຸ ຈ ອຸປຘາເຣຕິ, ຄຫິຕຎ຺ຈສ຺ສ ນ ສມ຺ມຸສ຺ສຕິ.

ສຕ຺ຕ ຈ ເມ ວສ຺ສານິ ອຘີຍນ຺ຕສ຺ສ ນຍິມສ຺ສ ສິປ຺ປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ກິຣ ຊີວໂກ ຍຕ຺ຕກໍ ອາຈຣິໂຍ ຊານາຕິ, ຍໍ ອຎ຺ເຎ ໂສຬສຫິ ວສ຺ເສຫິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສຕ຺ຕຫິ ວສ຺ເສຫິ ອຸຄ຺ຄເຫສິ. ສກ຺ກສ຺ສ ປນ ເທວຣຎ຺ໂຎ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອຄ຺ຄວິສ຺ສາສໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ຫນ຺ທ ນໍ ເຠສຊ຺ຊໂຍຊນໍ ສິກ຺ຂາເປມີ’’ຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສຣີເຣ ອຊ຺ຌາວສິຕ຺ວາ ຍຖາ ຐເປຕ຺ວາ ກມ຺ມວິປາກໍ ອວເສສໂຣຄໍ ເອເກເນວ ເຠສຊ຺ຊໂຍເຄນ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຖາ ນໍ ເຠສຊ຺ຊໂຍຊນໍ ສິກ຺ຂາເປສິ. ໂສ ປນ ‘‘ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂາມີ’’ຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມຕ຺ໂຖ ອິທານິ ຊີວໂກ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸ’’ນ຺ຕິ ສກ຺ເກນ ວິສ຺ສຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອາຈຣິໂຍ ປນ ‘‘ນ ອິມິນາ ມມານຸຠາເວນ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ, ເທວຕານຸຠາເວນ ອຸຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາວ ເຕນ ຫິ ຠເຓຕິອາທິມາຫ. ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕຕິ ທິວເສ ທິວເສ ເອເກເກນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິວເສ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ. ປຣິຕ຺ຕໍ ປາເຖຍ຺ຍໍ ປາທາສີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ອທາສິ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ມຫາກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຄຕມຕ຺ໂຕເຍວ ປິຕິປິຕາມຫານໍ ສນ຺ຕິກາ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ມຍ຺ຫໍ ວາ ສິປ຺ປສ຺ສ ວາ ຄຸຓໍ ນ ຊານິສ຺ສຕິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປນ ຂີຓປາເຖຍ຺ໂຍ ສິປ຺ປໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ອວສ຺ສໍ ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ສິປ຺ປສ຺ສ ຈ ຄຸຓໍ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຣິຕ຺ຕໍ ທາເປສິ.

ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາທິວຕ຺ຖຸກຖາ

໓໓໐. ປສເຕນາຕິ ເອກຫຕ຺ຖປຸເຏນ. ປິຈຸນາຕິ ກປ຺ປາສປຏເລນ. ຍຕ຺ຣຫິ ນາມາຕິ ຍາ ນາມ. ກິມ຺ປິມາຍນ຺ຕິ ກິມ຺ປິ ເມ ອຍໍ. ອຸປຊານາເມຕສ຺ສ ສໍຍມສ຺ສາຕິ ກຕສ຺ສ ຈ ໂຣຄູປສມສ຺ສ ຈ ອຸປກາຣໍ ຊານາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໓໑. ສພ຺ພາລງ຺ກາຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ໂຫຕູຕິ ຣາຊາ ກິຣ ‘‘ສເຈ ອິມໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ປມາຓຍຸຕ຺ເຕ ຐາເນ ນໍ ຐເປສ຺ສາມິ. ສເຈ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣິກໍ ນໍ ວິສ຺ສາສກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ອຠຍກຸມາຣສ຺ສາປິ ນາຏການມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ‘‘ອໂຫ ວຕ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ວິຍ ‘‘ອິທໍ ເມ ເທວ ອຍ຺ຍິການໍ ອາຠຣຓໍ, ນຍິທໍ ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ປຕິຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອລໍ ເທວາຕິອາທິມາຫ. ອຘິກາຣໍ ເມ ເທໂວ ສຣຕູຕິ ກຕສ຺ສ ອຸປກາຣໍ ເມ ເທໂວ ສຣຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຊາ ປສນ຺ໂນ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນໍ ເຄຫຎ຺ຈ ອມ຺ພວນຸຍ຺ຍານຎ຺ຈ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ສຕສຫສ຺ສອຸຏ຺ຐານກໍ ຄາມຎ຺ຈ ມຫາສກ຺ກາຣຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ ເຕນ ຫິ ຠເຓຕິອາທິມາຫ.

ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸກຖາ

໓໓໒. ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ປນ ຕ຺ວໍ ຄຫປຕີຕິ ກສ຺ມາ ອາຫ? ອິຣິຍາປຖສມ຺ປຣິວຕ຺ຕເນນ ກິຣ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ນ ສຓ຺ຐາຕິ, ອສ຺ສ ຈ ຕີຫິ ສຕ຺ຕາເຫຫິ ນິຈ຺ຈລສ຺ສ ນິປນ຺ນສ຺ສ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ສຓ຺ຐຫິສ຺ສຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ອປ຺ເປວ ນາມ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕມາເສ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕທິວເສປິ ນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ນໍ ເອວມາຫ. ເຕເນວ ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປິ ຈ ປຏິກຈ຺ເຈວ ມຍາ ຎາໂຕ’’ຕິ. ສີສຈ຺ຉວິໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາຕິ ສີສຈມ຺ມໍ ອປເນຕ຺ວາ. ສິພ຺ພິນິໍ ວິນາເມຕ຺ວາຕິ ສິພ຺ພິນິໍ ວິວຣິຕ຺ວາ. ນາຫໍ ອາຈຣິຍ ສກ຺ໂກມີຕິ ຕສ຺ສ ກິຣ ສຣີເຣ ມຫາຑາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຕີຫິ ສຕ຺ຕາເຫຫີຕິ ຕີຫິ ປສ຺ເສຫິ ເອເກເກນ ສຕ຺ຕາເຫນ.

໓໓໓. ຊນໍ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາຕິ ຊນໍ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ.

ປຊ຺ໂຊຕຣາຊວຕ຺ຖຸກຖາ

໓໓໔. ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ເມ ສປ຺ປີຕິ ອຍໍ ກິຣ ຣາຊາ ວິຈ຺ຉິກສ຺ສ ຊາໂຕ, ວິຈ຺ຉິກວິສປຏິຆາຕາຍ ຈ ສປ຺ປິ ເຠສຊ຺ຊໍ ໂຫຕິ ວິຈ຺ຉິການໍ ປຏິກູລໍ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອຸທ຺ເທກໍ ທສ຺ສຕີຕິ ອຸຄ຺ຄາຣໍ ທສ຺ສຕິ. ປຎ຺ຎາສ ໂຍຊນິກາ ໂຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາສ ໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ໂຫຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖິນີເຍວ, ນາຬາຄິຣິ ນາມ ຫຕ຺ຖີ ໂຍຊນສຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຈລກຓ຺ໂຓ ຈ ມຸຎ຺ຈເກໂສ ຈາຕິ ທ຺ເວ ອສ຺ສາ ວີສໂຍຊນສຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກາໂກ ທາໂສ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄຈ຺ຉຕິ.

ເອກສ຺ສ ກິຣ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ອຄມາສິ, ຕສ຺ເສໂກ ປຸຣິໂສ ‘‘ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄໂຕ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ເວເຄນ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຊ຺ຊິຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ທຕ຺ວາ ເປເສສິ. ອິຕໂຣ ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກເຕນ ອິມິນາ ກາຍເວຍ຺ຍາວຕິເກນ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ວາຫນສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫມີ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ໂສ ອຍໍ ເອຕຣຫິ ປຊ຺ໂຊໂຕ ນາມ ຣາຊາ ຊາໂຕ, ຕາຍ ປຕ຺ຖນາຍ ອຍໍ ວາຫນສມ຺ປຕ຺ຕິ.

ສປ຺ປິໍ ປາເຍຕ຺ວາຕິ ສປ຺ປິຎ຺ຈ ປາເຍຕ຺ວາ; ປຣິຈາຣິການຎ຺ຈ ອາຫາຣາຈາເຣ ວິຘິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ. ນເຂນ ເຠສຊ຺ຊໍ ໂອລຸມ຺ເປຕ຺ວາຕິ ນເຂນ ເຠສຊ຺ຊໍ ໂອທຫິຕ຺ວາ; ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຈ຺ຉາເຣສີຕິ ວິເຣເຈສິ.

ສິເວຍ຺ຍກທຸສ຺ສຍຸຄກຖາ

໓໓໕. ສິເວຍ຺ຍກໍ ນາມ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣູສຸ ສິວຖິກໍ ອວມງ຺ຄລວຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ມນຸສ຺ສາ ມຕໍ ເຕນ ວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຕໍ ‘‘ມໍສເປສີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໂສຓ຺ຑກສກຸຓາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕກູເຏ ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຖໍ ອປເນຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ. ອຖ ວນຈຣກາ ວຕ຺ຖໍ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຫຣນ຺ຕິ. ເອວມິທໍ ປຊ຺ໂຊເຕນ ລທ຺ຘໍ. ສິວິຣຏ຺ເຐ ກຸສລາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕີຫິ ອໍສູຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ກນ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕນ ສຸຕ຺ເຕນ ວາຍິຕວຕ຺ຖໍ ເອຕນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ສມຕ຺ຕິໍສວິເຣຈນກຖາ

໓໓໖. ສິເນເຫຖາຕິ ກິໍ ປນ ຠຄວໂຕ ກາໂຍ ລູໂຂຕິ ນ ລູໂຂ? ຠຄວໂຕ ຫິ ອາຫາເຣ ສທາ ເທວຕາ ທິພ຺ໂພຊໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ສິເນຫປານໍ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂທເສ ເຕເມຕິ, ສິຣາ ມຸທຸກາ ກໂຣຕິ, ເຕນາຍໍ ເອວມາຫ. ຕີຓິ ອຸປ຺ປລຫຕ຺ຖານີຕິ ເອກໍ ໂອຬາຣິກໂທສຫຣຓຕ຺ຖໍ, ເອກໍ ມຊ຺ຌິມໂທສຫຣຓຕ຺ຖໍ, ເອກໍ ສຸຂຸມໂທສຫຣຓຕ຺ຖໍ. ນຈິຣສ຺ເສວ ປກຕຕ຺ໂຕ ອໂຫສີຕິ ເອວໍ ປກຕຕ຺ເຕ ປນ ກາເຍ ນາຄຣາ ທານໍ ສມ຺ປາເທສຸໍ. ຊີວໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຄວາ ອຊ຺ຊ ນາຄຣາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທານໍ ທາຕຸກາມາ, ມາ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຖາ’’ຕິ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກຸໂຕ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ຠຄວໂຕ ປຐມໍ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂສໂຓ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ເຂຕ຺ຕປຣິກມ຺ມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓານໍ ຂີໂຣທກເສຈນສໍວທ຺ຘານໍ ຄນ຺ຘສາລີນໍ ໂອທນໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ຠຄວໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປາສາທຕເລ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອທາສິ. ເຖຣສ຺ສ ຈ ຄມນາກາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠຸຎ຺ຊຖ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ ‘‘ຠຸຎ຺ຊຖ ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ອຎ຺ຎໍ ຠຄວໂຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຖຣໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ຄນ຺ເຘຫິ ປຕ຺ຕໍ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ, ຕໍ ເຖໂຣ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອທາສິ.

ຣາຊາປິ ໂຂ ພິມ຺ພິສາໂຣ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ກິໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປວິສມາໂນວ ປິຓ຺ຑປາຕຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ຠຄວໂຕ ທ຺ວີສຸເຍວ ປິຓ຺ຑປາເຕສຸ ຠາຊນຄເຕສຸ ເທວຕາ ໂອຊໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ – ຍຎ຺ຈ ສຸຊາຕາ ອທາສິ; ຍຎ຺ຈ ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ຈຸນ຺ໂທ ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ໂຕ; ອຎ຺ເຎສຸ ກພເຬ ກພເຬ ປກ຺ຂິປິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຣຎ຺ໂຎ ອິຈ຺ຉໍ ຊານິຕ຺ວາ ອປກ຺ຂິຕ຺ໂຕຊເມວ ໂຖກໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຣຎ຺ໂຎ ທາເປສິ. ໂສ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ຠນ຺ເຕ, ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ອາຠຕໍ ໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ; ອປິຈ ໂຂ ຕເວວ ຣຏ຺ຐວາສິໂນ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຊນໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ໂສຓສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ໂສຓໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ຈມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອສີຕິຍາ ກຸລປຸຕ຺ຕສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຓສ຺ສ ອາຄມນໍ ອກາສິ. ເຕ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປນ຺ນາ ຊາຕາ. ໂສໂຓ ປນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ຠຄວາປິ ເອຕທຕ຺ຖເມວ ຣຎ຺ໂຎ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທາເປສິ.

ວຣຍາຈນກຖາ

໓໓໗. ເອວໍ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ເຈ ຠຄວຕິ ອຖ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ຕໍ ສິເວຍ຺ຍກໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ອາທາຍ…ເປ… ເອຕທໂວຈ. ອຕິກ຺ກນ຺ຕວຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ມຫາຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠຄວາ ຠນ຺ເຕ ປໍສຸກູລິໂກ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຈາຕິ ຠຄວໂຕ ຫິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອິທໍ ວຕ຺ຖໍ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ນ ໂກຈິ ຄຫປຕິຈີວຣໍ ສາທິຍິ, ສພ຺ເພ ປໍສຸກູລິກາວ ອເຫສຸໍ. ເຕນາຍໍ ເອວມາຫ. ຄຫປຕິຈີວຣນ຺ຕິ ຄຫປຕີຫິ ທິນ຺ນຈີວຣໍ. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ວຕ຺ຖທານານິສໍສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ກຖາຍ. ອິຕຣີຕເຣນາປີຕິ ອປ຺ປຄ຺ເຆນປິ ມຫຄ຺ເຆນປິ; ເຍນ ເກນຈີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາວາໂຣຕິ ສໂລມໂກ ກປ຺ປາສາທິເຠໂທ. ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ໂກຊວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປກຕິໂກຊວເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ມຫາປິຏ຺ຐິຍໂກຊວໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາປິຏ຺ຐິຍໂກຊວນ຺ຕິ ອຸຓ຺ຓາມໂຍ ປາວາຣສທິໂສ ໂກຊໂວ.

ກມ຺ພລານຸຊານນາທິກຖາ

໓໓໘. ກາສິຣາຊາຕິ ກາສີນໍ ຣາຊາ; ປເສນທິສ຺ສ ເອກປິຕິກຠາຕາ ເອສ. ອຑ຺ຒກາສິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາສີຕິ ສຫສ຺ສໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕໍ ອຄ຺ຆນໂກ ກາສິໂຍ. ອຍໍ ປນ ປຎ຺ຈສຕານິ ອຄ຺ຆຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຑ຺ຒກາສິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອຸປຑ຺ຒກາສີນໍ ຂມມານ’’ນ຺ຕິ.

໓໓໙. ອຸຈ຺ຈາວຈານີຕິ ສຸນ຺ທຣານິ ຈ ອສຸນ຺ທຣານິ ຈ. ຠງ຺ຄໍ ນາມ ໂຂມາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ; ວາກມຍເມວາຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

໓໔໐. ເອກໍເຍວ ຠຄວຕາ ຈີວຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ນ ທ຺ເວຕິ ເຕ ກິຣ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນາຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ຄຫປຕິເກນ ວາ ປໍສຸກູເລນ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຖໍ ສລ຺ລກ຺ຂິໍສຸ. ນາຄເມສຸນ຺ຕິ ຍາວ ເຕ ສຸສານໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາວ ເຕ ນ ອຈ຺ຉິໍສຸ; ປກ຺ກມິໍສຸເຍວ. ນາກາມາ ຠາຄໍ ທາຕຸນ຺ຕິ ນ ອນິຈ຺ຉາຍ ທາຕຸໍ; ຍທິ ປນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທາຕພ຺ໂພ. ອາຄເມສຸນ຺ຕິ ອຸປຈາເຣ ອຈ຺ຉິໍສຸ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ອາຄເມນ຺ຕານໍ ອກາມາ ຠາຄໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຍທິ ປນ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອິຘາຄຕາ ເອວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ສຎ຺ຎາຓໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ສເຈ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຕາ, ເຍນ ຄຫິຕໍ, ໂສ ເອວ ສາມີ. ສທິສາ ສຸສານໍ ໂອກ຺ກມິໍສູຕິ ສພ຺ເພ ສມໍ ໂອກ຺ກມິໍສຸ; ເອກທິສາຍ ວາ ໂອກ຺ກມິໍສູຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ລທ຺ຘໍ ປໍສຸກູລໍ ສພ຺ເພ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາຕິ ພຫິເມວ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ.

໓໔໒. ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກນ຺ຕິ ໂຍ ຄຫປຕິເກຫິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທີຍມານໍ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິອາທີສຸ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫເກສຸ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕກາທີນໍ ປຐມຕຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວາ ເອກຈ຺ຈສ຺ມິໍ ເປມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວາ ໂລຠປກຕິກຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມນ຺ໂຕ ວາ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ປຐມຕຣໍ ອາຄຕສ຺ສາປິ ໂກຘວເສນ ປຈ຺ຉາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວາ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ເສສຸ ອວມຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວາ ‘‘ກິໍ ໂວ ຆເຣ ຐປໂນກາໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ເອວໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ລາຠນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວາ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ອສມ຺ປຊາໂນ, ອຍໍ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານມ຺ປິ ອິສ຺ສຣານມ຺ປິ ຠເຍນ ປຐມຕຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວາ ‘‘ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກຏ຺ຐານໍ ນາເມຕໍ ຠາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ຕສນ຺ໂຕ ວາ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ‘‘ມຍາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຄຫິຕໍ, ອິທຎ຺ຈິໍທຎ຺ຈ ນ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານນ຺ໂຕ ຄຫິຕາຄຫິຕໍ ຊານາຕິ ນາມ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ນ ຉນ຺ທາຄຕິອາທິວເສນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຎາຕກອຎ຺ຎາຕກອຑ຺ຒທຸຄ຺ຄເຕສຸ ວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ ອາຄຕປອປາຏິຍາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສີລາຈາຣປຏິປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ສຕິມາ ເມຘາວີ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ສກ຺ໂກຕິ ທາຍການໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐວາຈາຍ ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປສາທໍ ຊເນຕຸໍ, ເອວຣູໂປ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ຠິກ຺ຂເວ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເອຕາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ກມ຺ມວາຈາຍປິ ອປໂລກເນນາປິ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ສພ຺ພສງ຺ຆມຊ຺ເຌປິ ຂຓ຺ຑສີມາຍປິ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເອວໍ ສມ຺ມເຕນ ຈ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວາ ປຘານຆເຣ ວາ ນ ອຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ອາຄຕາຄຕາ ມນຸສ຺ສາ ສຸຂໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ຘຸຣວິຫາຣຏ຺ຐາເນ ພີຊນິໍ ປສ຺ເສ ຐເປຕ຺ວາ ສຸນິວຕ຺ເຖນ ສຸປາຣຸເຕນ ນິສີທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ເຖວ ອຸຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ ອມ຺ຫາກໍ ຠາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຈີວຣນິທຫກນ຺ຕິ ຈີວຣປຏິສາມກໍ. ໂຍ ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິອາທີສຸ ເຈຕ຺ຖ ອິໂຕ ປຣຎ຺ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມ຺ມຸຕິວິນິຈ຺ຉໂຍປິ ກຖິຕານຸສາເຣເນວ ຊານິຕພ຺ໂພ.

ຠຓ຺ຑາຄາຣສມ຺ມຸຕິອາທິກຖາ

໓໔໓. ວິຫາຣໍ ວາຕິອາທີສຸ ໂຍ ອາຣາມມຊ຺ເຌ ອາຣາມິກສາມເຓຣາທີຫິ ອວິວິຕ຺ໂຕ ສພ຺ເພສໍ ສໂມສຣຓຏ຺ຐາເນ ວິຫາໂຣ ວາ ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ວາ ໂຫຕິ, ໂສ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈນ຺ຕເສນາສນໍ ປນ ນ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ປນ ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ຂຓ຺ຑສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ນິສິນ຺ເນຫິ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ວິຫາຣມຊ຺ເຌເຍວ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໍ.

ຄຸຕ຺ຕາຄຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຕາວ ຉທນາທີສຸ ໂກຈິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ປນ ຉທນຕິຓໍ ວາ ຉທນິຏ຺ຐກາ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປຕິຕາ, ເຍນ ໂອວສ຺ສຕິ ວາ, ມູສິກາທີນໍ ວາ ປເວໂສ ໂຫຕິ, ຠິຕ຺ຕິອາທີສຸ ວາ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ໂຫຕິ, ອຸປຈິກາ ວາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຄຸຕ຺ຕໍ ນາມ. ຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂຣິຕພ຺ພໍ. ສີຕສມເຍ ທ຺ວາຣຎ຺ຈ ວາຕປານຎ຺ຈ ສຸປິຫິຕໍ ກາຕພ຺ພໍ, ສີເຕນ ຫິ ຈີວຣານິ ກຓ຺ຓກິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຸຓ຺ຫສມເຍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວາຕປ຺ປເວສນຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫິ ຄຸຕ຺ຕາຄຸຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ ນາມ.

ອິເມຫິ ປນ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກາທີຫິ ຕີຫິປິ ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ຕາວ ຍໍ ຍໍ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອຈ຺ເຈກຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ນິສີທນ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ເອກຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ນ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ, ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາວ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຈີວຣນິທຫກສ຺ສ ຕເຖວ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ຈີວຣນິທຫເກນາປິ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສ຺ສ ທທມາເນນ ອິທໍ ກາລຈີວຣໍ…ເປ… ອິທໍ ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ທາຕພ຺ພໍ. ຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນາປິ ຕເຖວ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວິຍ ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ສງ຺ເຆນ ‘‘ກາລຈີວຣໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກາລຈີວຣເມວ ທາຕພ຺ພໍ…ເປ… ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬກໍ ອາຫຣາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕເທວ ທາຕພ຺ພໍ.

ອິຕິ ຠຄວຕາ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ຈີວຣນິທຫໂກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ນ ພາຫຸລິກຕາຍ ນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ; ອປິຈ ໂຂ ສງ຺ຆສ຺ສານຸຄ຺ຄຫາຍ. ສເຈ ຫິ ອາຫຏາຫຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຠາເຊຍ຺ຍຸໍ, ເນວ ອາຫຏໍ ນ ອນາຫຏໍ ນ ທິນ຺ນໍ ນາທິນ຺ນໍ ນ ລທ຺ຘໍ ນາລທ຺ຘໍ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ອາຫຏາຫຏໍ ເຖຣາສເນ ວາ ທເທຍ຺ຍຸໍ, ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ; ເອວໍ ສຕິ ອຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠໂຄ ຈ ໂຫຕິ, ນ ຈ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ. ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ປນ ຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸສ຺ສນ຺ນກາເລ ເອເກກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕິຈີວຣໍ ວາ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ວາ ເອເກກໍ ວາ ຈີວຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ລທ຺ຘາລທ຺ຘໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ອລທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

ນ ຠິກ຺ຂເວ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ວຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎປິ ອວຸຏ຺ຐາປນີຍາ ຊານິຕພ຺ພາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ນ ວຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ – ວຸຑ຺ຒຕໂຣ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ, ຄິລາໂນ, ສງ຺ຆໂຕ ລທ຺ຘເສນາສໂນຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ວຸຑ຺ຒຕາຍ ນວກຕເຣນ ນ ວຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑາຄາຣສ຺ສ ທິນ຺ນຕາຍ, ຄິລາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຄິລານຕາຍ, ສງ຺ໂຆ ປນ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີຫິ ພຫຸປກາຣສ຺ສ ຠາຣນິຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ຜາສຸກໍ ອາວາສໍ ອນຸຏ຺ຐາປນີຍໍ ກຕ຺ວາ ເທຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອຸປກາຣຕາຍ ຈ ສງ຺ຆໂຕ ລທ຺ຘຕາຍ ຈ ນ ວຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພຕິ.

ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ພຫຸ ຣາສິກຕໍ ໂຫຕິ, ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສມ຺ມຸຂີຠູເຕນາຕິ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິເຕນ. ຠາເຊຕຸນ຺ຕິ ກາລໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ຠາເຊຕຸໍ. ໂກລາຫລໍ ອກາສີຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ເທຖ, ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ເອວໍ ມຫາສທ຺ທໍ ອກາສິ. ຈີວຣຠາຊນກງ຺ເຄສຸ ສຠາຄານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອປາປຸຓນ຺ຕມ຺ປິ ມຫຄ຺ຆໍ ຈີວຣໍ ເທນ຺ໂຕ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ອຎ຺ເຎສໍ ວຸຑ຺ຒຕຣານໍ ປາປຸຓນ຺ຕມ຺ປິ ມຫຄ຺ຆໍ ຈີວຣໍ ອທຕ຺ວາ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ເທນ຺ໂຕ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ໂມຫມູຬ຺ໂຫ ຈີວຣທານວຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ມຸຂຣານໍ ນວການມ຺ປິ ຠເຍນ ອປາປຸຓນ຺ຕເມວ ມຫຄ຺ຆໍ ຈີວຣໍ ເທນ຺ໂຕ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ໂຍ ເອວໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ເພສໍ ຕຸລາຠູໂຕ ປມາຓຠູໂຕ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ຠາຊິຕາຠາຊິຕນ຺ຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ວຕ຺ຖານິ ຠາຊິຕານິ, ເອຕ຺ຕການິ ອຠາຊິຕານີ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕ ‘‘ຠາຊິຕາຠາຊິຕຎ຺ຈ ຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິທໍ ຖູລໍ, ອິທໍ ສຓ຺ຫໍ, ອິທໍ ຆນໍ, ອິທໍ ຕນຸກໍ, ອິທໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ທີຆໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ ປຸຖຸລໂຕ ເອຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຖານິ ວິຈິນິຕ຺ວາ. ຕຸລຍິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິທໍ ເອຕ຺ຕກໍ ອຄ຺ຆຕິ, ອິທໍ ເອຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຄ຺ຆປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ. ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ສເຈ ສພ຺ເພສໍ ເອເກກເມວ ທສຄ຺ຆນກໍ ປາປຸຓາຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ; ໂນ ເຈ ປາປຸຓາຕິ, ຍໍ ນວ ວາ ອຏ຺ຐ ວາ ອຄ຺ຆຕິ, ຕໍ ອຎ຺ເຎນ ເອກອຄ຺ຆນເກນ ຈ ທ຺ວິອຄ຺ຆນເກນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອເຕນ ອຸປາເຍນ ສເມ ປຏິວີເສ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕ຺ວາ ວຄ຺ຄໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ສເຈ ເອເກກສ຺ສ ທິຍມາເນ ທິວໂສ ນປ຺ປໂຫຕິ, ທສ ທສ ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕ຺ວາ ທສ ທສ ຈີວຣປຏິວີເສ ເອກວຄ຺ຄໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກໍ ຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ຈີວຣປຏິວີສໍ ຐເປຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຐປິເຕສຸ ຈີວຣປຏິວີເສສຸ ກຸໂສ ປາເຕຕພ຺ໂພ. ເຕຫິປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຸນ ກຸສປາຕໍ ກຕ຺ວາ ຠາເຊຕພ຺ພໍ.

ສາມເຓຣານໍ ອຸປຑ຺ຒປຏິວີສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍ ສາມເຓຣາ ອຕ຺ຕິສ຺ສຣາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາສຸ ຍຸຕ຺ຕາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍເຍວ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອເຕສໍເຍວ ອຸປຑ຺ຒຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ເຍ ປນ ປຸເຣຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສວ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສມໂກ ທາຕພ຺ໂພ. ອິທຎ຺ຈ ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ຐປິເຕນ ອກາລຈີວເຣເນວ ກຖິຕໍ. ກາລຈີວຣໍ ປນ ສມກເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທວສ຺ສາວາສິກໍ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນີພນ຺ຘນາທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຜາຕິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອຕຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສພ຺ເພສໍ ວຕ຺ຕໍ. ຠຓ຺ຑາຄາຣິກຈີວເຣປິ ສເຈ ສາມເຓຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ ມຍໍ ຍາຄຸໍ ປຈາມ, ຠຕ຺ຕໍ ປຈາມ, ຂຊ຺ຊກໍ ປຈາມ, ອປ຺ປຫຣິຕກໍ ກໂຣມ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ອາຫຣາມ, ຣງ຺ຄຉລ຺ລິໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ເທມ, ກິໍ ອມ຺ເຫຫິ ນ ກຕໍ ນາມາ’’ຕິ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສມຠາໂຄວ ທາຕພ຺ໂພ. ເອຕໍ ເຍ ຈ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຍສຎ຺ຈ ກຣຓຠາໂວ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ສເຈ ສາມເຓຣາ ‘ກສ຺ມາ ມຍໍ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ນ ກໂຣມ, ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ຍາຈນ຺ຕິ, ສມປຏິວີໂສ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸຕ຺ຕຣິຕຸກາໂມຕິ ນທິໍ ວາ ກນ຺ຕາຣໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸກາໂມ; ສຕ຺ຖໍ ລຠິຕ຺ວາ ທິສາ ປກ຺ກມິຕຸກາໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກໍ ຠາຄໍ ທາຕຸນ຺ຕິ ອິທໍ ຠຓ຺ຑາຄາຣໂຕ ຈີວຣານິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຸຎ຺ເຊ ກເຕ ຆຓ຺ຏິຍາ ປຫຏາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສຕ຺ຖໍ ລຠິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ສຕ຺ຖໂຕ ມາ ປຣິຫາຍີ’’ຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອນີຫເຕສຸ ວາ ຈີວເຣສຸ ອປ຺ປຫຏາຍ ວາ ຆຓ຺ຏິຍາ ອສນ຺ນິປຕິເຕ ວາ ສງ຺ເຆ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຈີວເຣສຸ ປນ ນີຫເຕສຸ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສນ຺ນິປຕິເຕ ຈີວຣຠາຊເກນ ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂກຏ຺ຐາເສນ ເອຕ຺ຕເກນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ຈີວຣໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຕຸລາຍ ຕຸລິຕມິວ ຫິ ສມສມໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ອູນໍ ວາ ໂຫຕຸ ອຘິກໍ ວາ, ເອວໍ ຕກ຺ເກນ ນເຍນ ທິນ຺ນໍ ສຸທິນ຺ນໍ. ເນວ ອູນກໍ ປຸນ ທາຕພ຺ພໍ, ນາຕິຣິຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອຕິເຣກຠາເຄນາຕິ ທສ ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ສາຏກາປິ ທເສວ, ເຕສຸ ເອໂກ ທ຺ວາທສ ອຄ຺ຆຕິ, ເສສາ ທສຄ຺ຆນກາ. ສພ຺ເພສຸ ທສຄ຺ຆນກວເສນ ກຸເສ ປາຕິເຕ ຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທ຺ວາທສຄ຺ຆນໂກ ກຸໂສ ປາຕິໂຕ, ໂສ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນ ມມ ຈີວຣໍ ປໂຫຕີ’’ຕິ ເຕນ ອຕິເຣກຠາເຄນ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຕິເຣກໍ ອາວຸໂສ ສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວາ ‘‘ສງ຺ຆິເກ ຈ ຄຓສນ຺ຕເກ ຈ ອປ຺ປກໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍຍໂມ ກາຕພ຺ໂພ, ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນາປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ອນຸກ຺ເຂເປ ທິນ຺ເນ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນຸກ຺ເຂໂປ ນາມ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອນຸກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ອນຸປ຺ປທາຕພ຺ພໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ; ຍຕ຺ຕກໍ ຕສ຺ສ ປຏິວີເສ ອຘິກໍ, ຕຕ຺ຕເກ ອຄ຺ຆນເກ ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ເຑ ທິນ຺ເນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິກລເກ ໂຕເສຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈີວຣວິກລກໍ ປຸຄ຺ຄລວິກລກນ຺ຕິ ທ຺ເວ ວິກລກາ. ຈີວຣວິກລກໍ ນາມ ສພ຺ເພສໍ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖານິ ປຕ຺ຕານິ, ເສສານິປິ ອຕ຺ຖິ, ເອເກກໍ ປນ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານິ. ຉິນ຺ທນ຺ເຕຫິ ຈ ອຑ຺ຒມຓ຺ຑລາທີນໍ ວາ ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກາທີນໍ ວາ ປໂຫນການິ ຂຓ຺ຑານິ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານິ, ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລວິຕ຺ຖາຣມ຺ປິ ອນຸວາຕປ຺ປໂຫນກາຍາມໍ ຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອປຣິໂຠຄໍ ປນ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ຈີວຣສ຺ສ ອປ຺ປໂຫນກຠາໂວ ຈີວຣວິກລກໍ. ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ປນ ຕໍ ໂຕສິຕໍ ໂຫຕິ, ອຖ ກຸສປາໂຕ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈປິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂກຏ຺ຐາເສ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ວຕ຺ຖານິ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ສາມຓກໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂຍ ເຕນ ຕຸສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ຠາຄໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ກຸສປາໂຕ ກາຕພ຺ໂພ. ອິທມ຺ປິ ຈີວຣວິກລກນ຺ຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຸຄ຺ຄລວິກລກໍ ນາມ ທສ ທສ ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕ຺ວາ ວຄ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ເອໂກ ວຄ຺ໂຄ ນ ປູຣຕິ, ອຏ຺ຐ ວາ ນວ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຏ຺ຐ ວາ ນວ ວາ ໂກຏ຺ຐາສາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອິເມ ຄເຫຕ຺ວາ ວິສຸໍ ຠາເຊຖາ’’ຕິ ທາຕພ຺ພາ. ເອວມຍໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອປ຺ປໂຫນກຠາໂວ ປຸຄ຺ຄລວິກລກໍ. ວິສຸໍ ທິນ຺ເນ ປນ ຕໍ ໂຕສິຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ໂຕເສຕ຺ວາ ກຸສປາໂຕ ກາຕພ຺ໂພຕິ. ອຖ ວາ ວິກລເກ ໂຕເສຕ຺ວາຕິ ໂຍ ຈີວຣວິຠາໂຄ ອູນໂກ, ຕໍ ອຎ຺ເຎນ ປຣິກ຺ຂາເຣນ ສມໍ ກຕ຺ວາ ກຸສປາໂຕ ກາຕພ຺ໂພ.

ຈີວຣຣຊນກຖາ

໓໔໔. ຉກເຓນາຕິ ໂຄມເຍນ. ປຓ຺ຑຸມຕ຺ຕິກາຍາຕິ ຕມ຺ພມຕ຺ຕິກາຍ. ມູລຣຊນາທີສຸ ຫລິທ຺ທິໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ມູລຣຊນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຎ຺ຊິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ຕຸງ຺ຄຫາຣຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຂນ຺ຘຣຊນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຸງ຺ຄຫາໂຣ ນາມ ເອໂກ ສກຓ຺ຏກຣຸກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສ ຫຣິຕາລວຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘຣຊນໍ ໂຫຕິ. ໂລທ຺ທຎ຺ຈ ກຓ຺ຑຸລຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕຈຣຊນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອລ຺ລິປຕ຺ຕໍ ນີລິປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຕ຺ຕຣຊນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຄິຫິປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ປນ ອລ຺ລິປຕ຺ເຕນ ເອກວາຣໍ ຣຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກິໍສຸກປຸປ຺ຜຎ຺ຈ ກຸສຸມ຺ຠປຸປ຺ຜຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຸປ຺ຜຣຊນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຜລຣຊເນ ປນ ນ ກິຎ຺ຈິ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ສີຕຸທກາຕິ ອປກ຺ກຣຊນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຕ຺ຕຣາຬຸມ຺ປນ຺ຕິ ວຏ຺ຏາຘາຣກໍ, ຣຊນກຸມ຺ຠິຍາ ມຊ຺ເຌ ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ ອາຘາຣກໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຣຊນໍ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຫິ ກເຕ ຣຊນໍ ນ ອຸຕ຺ຕຣຕິ. ອຸທເກ ວາ ນຂປິຏ຺ຐິກາຍ ວາຕິ ສເຈ ປຣິປກ຺ກໍ ໂຫຕິ, ອຸທກປາຕິຍາ ທິນ຺ໂນ ເຖໂວ ສຫສາ ນ ວິສຣຕິ, ນຂປິຏ຺ຐິຍມ຺ປິ ອວິສຣນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຣຊນຸຬຸງ຺ກນ຺ຕິ ຣຊນອຸຬຸງ຺ກໍ. ທຓ຺ຑກຖາລກນ຺ຕິ ຕເມວ ສທຓ຺ຑກໍ. ຣຊນໂກລມ຺ພນ຺ຕິ ຣຊນກຸຓ຺ຑໍ. ໂອມທ຺ທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມທ຺ທນ຺ຕິ. ນ ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ເຖເວ ປກ຺ກມິຕຸນ຺ຕິ ຍາວ ຣຊນພິນ຺ທຸ ຄຬິຕໍ ນ ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຖິນ຺ນນ຺ຕິ ອຕິຣຊິຕຕ຺ຕາ ຖທ຺ຘໍ. ອຸທເກ ໂອສາເຣຕຸນ຺ຕິ ອຸທເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ. ຣຊເນ ປນ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ຕໍ ອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ມທ຺ທິຕພ຺ພໍ. ທນ຺ຕກາສາວານີຕິ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ວາເຣ ຣຊິຕ຺ວາ ທນ຺ຕວຓ຺ຓານິ ຘາເຣນ຺ຕິ.

ຉິນ຺ນກຈີວຣານຸຊານນກຖາ

໓໔໕. ອຈ຺ຉິພທ຺ຘນ຺ຕິ ຈຕຸຣສ຺ສເກທາຣກພທ຺ຘໍ. ປາຬິພທ຺ຘນ຺ຕິ ອາຍາມໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ທີຆມຣິຍາທພທ຺ຘໍ. ມຣິຍາທພທ຺ຘນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຣສ຺ສມຣິຍາທພທ຺ຘໍ. ສິງ຺ຆາຏກພທ຺ຘນ຺ຕິ ມຣິຍາທາຍ ມຣິຍາທໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ສິງ຺ຆາຏກພທ຺ຘໍ; ຈຕຸກ຺ກສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍວິທຫິຕຸນ຺ຕິ ກາຕຸໍ. ອຸສ຺ສຫສິ ຕ຺ວໍ ອານນ຺ທາຕິ ສກ຺ໂກສິ ຕ຺ວໍ ອານນ຺ທ. ອຸສ຺ສຫາມິ ຠຄວາຕິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິນ຺ນນເຍນ ສກ຺ໂກມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ໂຍ ນາມ. ກຸສິມ຺ປິ ນາມາຕິອາທີສຸ ກຸສີຕິ ອາຍາມໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ອນຸວາຕາທີນໍ ທີຆປຕ຺ຕານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຑ຺ຒກຸສີຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຣສ຺ສປຕ຺ຕານໍ ນາມໍ. ມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຂຓ຺ຑິກຈີວຣສ຺ສ ເອເກກສ຺ມິໍ ຂຓ຺ເຑ ມຫາມຓ຺ຑລໍ. ອຑ຺ຒມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກມຓ຺ຑລໍ. ວິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ມຓ຺ຑລຎ຺ຈ ອຑ຺ຒມຓ຺ຑລຎ຺ຈ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ສິພ຺ພິຕໍ ມຊ຺ຌິມຂຓ຺ຑໍ.

ອນຸວິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ທ຺ເວ ຂຓ຺ຑານິ. ຄີເວຍ຺ຍກນ຺ຕິ ຄີວາເວຐນຏ຺ຐາເນ ທຬ຺ຫີກຣຓຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎໍ ສຸຕ຺ຕສໍສິພ຺ພິຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕໍ. ຊງ຺ເຆຍ຺ຍກນ຺ຕິ ຊງ຺ຆປາປຸຓນຏ຺ຐາເນ ຕເຖວ ສໍສິພ຺ພິຕໍ ປຕ຺ຕໍ. ຄີວຏ຺ຐາເນ ຈ ຊງ຺ຆຏ຺ຐາເນ ຈ ປຕ຺ຕານເມເວຕໍ ນາມນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ພາຫນ຺ຕນ຺ຕິ ອນຸວິວຏ຺ຏານໍ ພຫິ ເອເກກໍ ຂຓ຺ຑໍ. ອິຕິ ປຎ຺ຈຂຓ຺ຑິກຈີວເຣເນຕໍ ວິຈາຣິຕນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອນຸວິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວິວຏ຺ຏສ຺ສ ເອກປສ຺ສໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເອກປສ຺ສໂຕ ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຂຓ຺ຑານເມຕໍ ນາມໍ. ພາຫນ຺ຕນ຺ຕິ ສຸປ຺ປມາຓໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ເຕນ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ພາຫາຍ ອຸປຣິ ຐປິຕາ ອຸໂຠ ອນ຺ຕາ ພຫິມຸຂາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເອຕໍ ນາມໍ. ອຍເມວ ຫິ ນໂຍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ຕິຈີວຣານຸຊານນກຖາ

໓໔໖. ຈີວເຣຫິ ອຸພ຺ຠຓ຺ຑິເກຕິ ຈີວເຣຫິ ອຸພ຺ຠຓ຺ເຑ ກເຕ; ຍຖາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑາ ໂຫນ຺ຕິ ເອວໍ ກເຕ; ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑິກຠາວໍ ອາປາທິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣຠິສິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິສີຕິ ທ຺ເວ ຕີຓິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ຠິສິສງ຺ເຂເປນ ສໍຫຣິຕຈີວຣານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ທກ຺ຂິຓາຄິຣິໂຕ ຠຄວາ ລຫຸໍ ປຏິນິວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຊີວກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ລທ຺ຘຈີວຣານິ ຐເປຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ອິທານິ ປນ ຈິເຣນ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອາທາຍ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອນ຺ຕຣຏ຺ຐກາສູຕິ ມາຆສ຺ສ ຈ ຜຄ຺ຄຸຓສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາ ອຏ຺ຐສຸ. ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ສີຕໍ ອໂຫສີຕິ ຠຄວໂຕ ສີຕໍ ນາໂຫສິ. ເອຕທໂຫສິ ເຍປິ ໂຂ ເຕ ກຸລປຸຕ຺ຕາຕິ ນ ຠຄວາ ອຊ຺ໂຌກາເສ ອນິສີທິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ມຫາຊນສຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ປນ ເອວມກາສິ. ສີຕາລຸກາຕິ ສີຕປກຕິກາ; ເຍ ປກຕິຍາວ ສີເຕນ ກິລມນ຺ຕິ. ທິຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິນ຺ຕິ ທຸປຏ຺ຏໍ ສງ຺ຆາຏິໍ. ເອກຈ຺ຈິຍນ຺ຕິ ເອກປຏ຺ຏໍ. ອິຕິ ‘‘ຠຄວາ ອຕ຺ຕນາ ຈຕູຫິ ຈີວເຣຫິ ຍາເປຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ຕິຈີວຣໍ ອນຸຊານາຕີ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ໂອກາສໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ທິຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອນຸຊານາຕິ, ເອກຈ຺ຈິເກ ອິຕເຣ. ເອວຎ຺ຫິ ເນສໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

ອຕິເຣກຈີວຣາທິກຖາ

໓໔໘. ອຄ຺ຄຬໍ ອຈ຺ຉຸເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ຉິທ຺ທຏ຺ຐາເນ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ລຄ຺ຄາເປຍ຺ຍໍ. ອຫຕກປ຺ປານນ຺ຕິ ເອກວາຣໍ ໂຘຕານໍ. ອຸຕຸທ຺ຘຏານນ຺ຕິ ອຸຕຸໂຕ ທີຆກາລໂຕ ອຸທ຺ຘຏານໍ ຫຕວຕ຺ຖການໍ, ປິໂລຕິການນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາປຓິເກຕິ ອນ຺ຕຣາປຓໂຕ ປຕິຕປິໂລຕິກຈີວເຣ. ອຸສ຺ສາໂຫ ກຣຓີໂຍຕິ ປຣິເຍສນາ ກາຕພ຺ພາ. ປຣິຈ຺ເຉໂທ ປເນຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ປຏ຺ຏສຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສພ຺ພມິທໍ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຄ຺ຄຬໍ ຕຸນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອລ຺ລີຍາປນຂຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຄຬໍ, ສຸຕ຺ເຕນ ສໍສິພ຺ພິຕໍ ຕຸນ຺ນໍ; ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຣຓໍ ໂອວຏ຺ຏິກໍ . ກຓ຺ຑຸສກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຸທ຺ທິກາ. ທຬ຺ຫີກມ຺ມນ຺ຕິ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ອຸປສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ ອລ຺ລີຍາປນກໍ ວຕ຺ຖຂຓ຺ຑໍ.

໓໔໙-໓໕໑. ວິສາຂາວຕ຺ຖຸ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ປຸພ຺ເພ ວິນິຈ຺ຉິຕເມວ. ໂສວຄ຺ຄິກນ຺ຕິ ສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕເຫຕຸກໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ໂສວຄ຺ຄິກ’’ນ຺ຕິ. ໂສກໍ ອປເນຕີຕິ ໂສກນຸທໍ. ອນາມຍາຕິ ອໂຣຄາ. ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ກາຍມ຺ຫີຕິ ສຄ຺ໂຄປປນ຺ນາ.

໓໕໓. ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ກາເມສຸ ວີຕຣາຄາຕິ ຌານລາຠິໂນ.

໓໕໖. ສນ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕກມິຕ຺ໂຕ. ສມ຺ຠຕ຺ໂຕຕິ ເອກສມ຺ໂຠໂຄ ທຬ຺ຫມິຕ຺ໂຕ. ອາລປິໂຕຕິ ‘‘ມມ ສນ຺ຕກໍ ຍໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອເຕສຸ ຕີສຸ ອຎ຺ຎຕຣນາເມນ ສທ຺ຘິໍ ຊີວຕິ, ຄຫິເຕ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕີຕິ ອິເມຫິ ຄຫິຕວິສ຺ສາໂສ ຣຸຫຕິ.

ປຈ຺ຉິມວິກປ຺ປນຸປຄຈີວຣາທິກຖາ

໓໕໙. ປໍສຸກູລກໂຕຕິ ກຕປໍສຸກູໂລ. ຄຣຸໂກ ໂຫຕີຕິ ຊິຓ຺ຓຊິຓ຺ຓຏ຺ຐາເນ ອຄ຺ຄຬາໂຣປເນນ ຄຣຸໂກ ໂຫຕິ. ສຸຕ຺ຕລູຂໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ສຸຕ຺ເຕເນວ ອຄ຺ຄຬໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິກຓ຺ໂຓ ໂຫຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ອຈ຺ເຉຕ຺ວາ ອຈ຺ເຉຕ຺ວາ ສິພ຺ພນ຺ຕານໍ ເອໂກ ສງ຺ຆາຏິໂກໂຓ ທີໂຆ ໂຫຕິ. ວິກຓ຺ຓໍ ອຸທ຺ຘຣິຕຸນ຺ຕິ ທີຆໂກຓໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ. ໂອກິຣິຍນ຺ຕີຕິ ຉິນ຺ນໂກຓໂຕ ຄຬນ຺ຕິ. ອນຸວາຕໍ ປຣິຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ອນຸວາຕຎ຺ເຈວ ປຣິຠຓ຺ຑຎ຺ຈ. ປຕ຺ຕາ ລຸຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ມຫນ຺ເຕສຸ ປຕ຺ຕມຸເຂສຸ ທິນ຺ນານິ ສຸຕ຺ຕານິ ຄຬນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຕ຺ຕາ ລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐປທກໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ອຏ຺ຐປທກຈ຺ຉນ຺ເນນ ປຕ຺ຕມຸຂໍ ສິພ຺ພິຕຸໍ.

໓໖໐. ອນ຺ວາຘິກມ຺ປິ ອາໂຣເປຕຸນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕມ຺ປິ ທາຕຸໍ. ອິທໍ ປນ ອປ຺ປໂຫນເກ ອາໂຣເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປໂຫຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຉິນ຺ທິຕພ຺ພເມວ.

໓໖໑. ນ ຈ ຠິກ຺ຂເວ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເສສຎາຕີນໍ ເທນ຺ໂຕ ວິນິປາເຕຕິເຍວ. ມາຕາປິຕໂຣ ປນ ສເຈ ຣຊ຺ເຊ ຐິຕາ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕິ, ທາຕພ຺ພໍ.

໓໖໒. ຄິລາໂນຕິ ຄິລານຕາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ. ວສ຺ສິກສງ຺ເກຕນ຺ຕິ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ. ນທີປາຣນ຺ຕິ ນທິຍາ ປາເຣ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ອຄ຺ຄຬຄຸຕ຺ຕິວິຫາໂຣຕິ ສພ຺ເພສ຺ເວວ ເຈເຕສຸ ຄິລານວສ຺ສິກສງ຺ເກຕນທີປາຣຄມນອຕ຺ຖຕກຖິນຠາເວສຸ ອຄ຺ຄຬຄຸຕ຺ຕິເຍວ ປມາຓໍ. ຄຸຕ຺ເຕ ເອວ ຫິ ວິຫາເຣ ເອເຕສຸ ກາຣເຓສຸ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພຫິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອຄຸຕ຺ເຕ. ອາຣຎ຺ຎກສ຺ສ ປນ ວິຫາໂຣ ນ ສຸຄຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ເຕນ ຠຓ຺ຑຸກ຺ຂລິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປາສາຓສຸສິຣ ຣຸກ຺ຂສຸສິຣາທີສຸ ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນສຸ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ສງ຺ຆິກຈີວຣຸປ຺ປາທກຖາ

໓໖໓. ຕຸຍ຺ເຫວ ຠິກ຺ຂຸ ຕານິ ຈີວຣານີຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຏານິປິ ຕຸຍ຺ເຫວ; ນ ເຕສໍ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອິສ຺ສໂຣຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອນາຄເຕປິ ນິກ຺ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຘ ປນາຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ເສວ ຕານິ ຈີວຣານິ ຍາວ ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາຣາຕິ ສເຈ ຄຓປູຣເກ ຠິກ຺ຂູ ລຠິຕ຺ວາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຈມາເສ; ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ເອກໍ ຈີວຣມາສເມວ. ຍໍ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວາ ເທນ຺ຕິ, ‘‘ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວາ ເທນ຺ຕິ, ‘‘ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວາ ເທນ຺ຕິ, ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາ’’ຕິ ວາ ເທນ຺ຕິ, ສເຈປິ ມຕກຈີວຣໍ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ຕໍ ວິຫາຣໍ ປວິສນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຫຕິ. ຍມ຺ປິ ໂສ ວສ຺ສາວາສຕ຺ຖາຍ ວຑ຺ຒິໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ຐປິຕອຸປນິກ຺ເຂປໂຕ ວາ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທໂຕ ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສພ຺ພໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ, ເຍນ ເຕນາກາເຣນ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ປຎ຺ຈມາເສ, ອນຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ເອກໍ ຈີວຣມາສໍ ປາປຸຓາຕີຕິ. ຍໍ ປນ ‘‘ອິທໍ ອິຘ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ, ຕໍ ອນຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສາປິ ປຎ຺ຈມາເສ ປາປຸຓາຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ – ‘‘ກິໍ ອຕີຕວສ຺ເສ ອິທໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ, ອຸທາຫຸ ອນາຄຕວສ຺ເສ’’ຕິ! ກສ຺ມາ? ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ.

ອຸຕຸກາລນ຺ຕິ ວສ຺ສານໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກາລໍ. ຕານິ ຈີວຣານິ ອາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕານິ ຈີວຣານິ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ຆິກາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູຫິ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ເກຈິ ປຏິປຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ກຸຫິໍ ອາວຸໂສ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອາວຸໂສ ມຍໍ ສງ຺ໂຆ ນ ໂຫມາ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕານິ. ສເຈປິ ເອສ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ວິຫາຣໍ ວາ ອາສນສາລໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ເຄຫເມວ ວາ ປວິສຕິ, ຕຕ຺ຣ ຈ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕາເນວ.

ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ກາລໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ໂຖກໍ ອາຄເມຕ຺ວາ ສເຈ ຆຓ຺ຏິສຎ຺ຎາຍ ວາ ກາລສຎ຺ຎາຍ ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠາເຊຕພ຺ພານິ. ໂນ ເຈ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ມຍ຺ຫິມານິ ຈີວຣານິ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ສພ຺ພານິ ຕສ຺ເສວ ໂຫນ຺ຕິ, ຐິຕິກາ ປນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ສເຈ ເອເກກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ປຐມຠາໂຄ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຍໍ ທຸຕິຍຠາໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຄຫິຕານິ ຈ ສຸຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຐິຕິກາ ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ປາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນາປິ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ວາ ອປ຺ປຫຣິຕ຺ວາ ວາ ກາລມ຺ປິ ໂຆເສຕ຺ວາ ວາ ອໂຆເສຕ຺ວາ ວາ ‘‘ອຫເມເວຕ຺ຖ ມຍ຺ຫເມວ ອິມານິ ຈີວຣານີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທຸຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອິຘ ນຕ຺ຖິ, ມຍ຺ຫໍ ເອຕານິ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕານິ.

ປາຕິເຕ ກຸເສຕິ ເອກໂກຏ຺ຐາເສ ກຸສທຓ຺ຑເກ ປາຕິຕມຕ຺ເຕ ສເຈປິ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ໂຫຕິ, ຄຫິຕເມວ ນາມ ຈີວຣໍ. ນາກາມາ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ທາຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ເທນ຺ຕຸ. ອນຸຠາເຄປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສຈີວຣານີຕິ ‘‘ກາລຈີວຣມ຺ປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ອິໂຕວ ທສ຺ສາມ, ວິສຸໍ ສຊ຺ຊິຍມາເນ ອຕິຈິຣໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຂິປ຺ປໍເຍວ ສຈີວຣານິ ຠຕ຺ຕານິ ອກໍສຸ. ເຖເຣ ອາຄມ຺ມ ອຸປ຺ປນ຺ນານີຕິ ຕຸມ຺ເຫສຸ ປສາເທນ ຂິປ຺ປໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ.

ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາຕິ ຈີວຣານິ ເທນ຺ຕີຕິ ສກລມ຺ປິ ຈີວຣກາລໍ ສຓິກໍ ສຓິກໍ ເທນ຺ຕິເຍວ. ປຸຣິເມສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ປຈ຺ຉິນ຺ນທານຕ຺ຕາ ອທໍສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ພຫຸລາ ເຖຣາຕິ ວິນຍຘຣປາໂມກ຺ຂເຖຣາ. ອິທໍ ປນ ວຕ຺ຖຸໍ ສທ຺ຘິໍ ປຸຣິເມນ ທ຺ເວຠາຕິກວຕ຺ຖຸນາ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອິເມ ຈ ເຖຣາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ ຕຖາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິເມສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ຕຖາຄເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນເຍເນວ ກເຖສຸໍ.

ອຸປນນ຺ທສກ຺ຍປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸກຖາ

໓໖໔. ຄາມກາວາສໍ ອຄມາສີຕິ ອປ຺ເປວ ນາມ ຈີວຣານິ ຠາເຊນ຺ຕາ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ສງ຺ຄຫໍ ກເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຈີວຣຠາຊນກາລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາວ ອຄມາສິ. ສາທິຍິສ຺ສສີຕິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ຕສ຺ສ ຠາໂຄ ນ ປາປຸຓາຕິ. ອຖ ໂຂ ‘‘ນຄຣວາສິໂກ ອຍໍ ມຸຂໂຣ ຘມ຺ມກຖິໂກ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສາທິຍິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂຍ ສາທິເຍຍ຺ຍ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ຄຫິຕານິ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ທາຕພ຺ພານິ. ສເຈປິ ນຏ຺ຐານິ ວາ ຊິຓ຺ຓານິ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ເສວ ຄີວາ. ເທຫີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອເທນ຺ໂຕ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ.

ເອກາຘິປ຺ປາຍນ຺ຕິ ເອກໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ; ເອກໍ ປຸຄ຺ຄລປຏິວີສເມວ ເທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຍຖາ ໂສ ທາຕພ຺ໂພ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕນ຺ຕິໍ ຐເປນ຺ໂຕ ອິຘ ປນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປຑ຺ຒໍ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປຑ຺ຒນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ເອກາຫເມກາຫໍ ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ວາ ສເຈ ວສຕິ, ເອເກກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຍໍ ເອໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ລຠຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒໍ ອຸປຑ຺ຒໍ ທາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເອກາຘິປ຺ປາໂຍ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ພຫຸຕຣນ຺ຕິ ສເຈ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສນ຺ໂຕ ອິຕຣສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອຣຸຓເມວ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ, ເອວໍ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ພຫຸຕຣໍ ວສຕິ ນາມ. ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ພຫຸຕຣໍ ວສິຕວິຫາຣໂຕ ຕສ຺ສ ປຏິວີໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ເອວມ຺ປິ ເອກາຘິປ຺ປາໂຍ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈ ນານາລາເຠຫິ ນານູປຈາເຣຫິ ເອກສີມວິຫາເຣຫິ ກຖິຕໍ, ນານາສີມວິຫາເຣ ປນ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣປຏິວີໂສ ນ ປາປຸຓາຕິ. ເສສໍ ປນ ອາມິສເຠສຊ຺ຊາທິ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕສີມຄຕສ຺ສ ປາປຸຓາຕິ.

ຄິລານວຕ຺ຖຸກຖາ

໓໖໕. ມຎ຺ຈເກ ນິປາເຕສຸນ຺ຕິ ເອວໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ກາສາວໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ; ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ມຸຕ຺ຕກຣີສກິລິຏ຺ຐໍ ກາສາວໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ອກາສິ. ໂຍ ຠິກ຺ຂເວ ມໍ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ໂສ ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາຕິ ໂຍ ມໍ ໂອວາທານຸສາສນີກຣເຓນ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ໂສ ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ; ມມ ໂອວາທກາຣເກນ ຄິລາໂນ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພຕິ ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວໂຕ ຈ ຄິລານສ຺ສ ຈ ອຸປຏ຺ຐານໍ ເອກສທິສນ຺ຕິ ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສງ຺ເຆນ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພຕິ ຍສ຺ເສເຕ ອຸປຊ຺ຌາທໂຍ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ນຕ຺ຖິ, ອາຄນ຺ຕຸໂກ ໂຫຕິ ເອກຈາຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ໂສ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠາໂຣ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ເຆນ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ສກລສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ວາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄນ຺ເຕສຸ ປນ ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ວາເຣ ນ ຊຄ຺ຄຕິ, ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ. ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣປິ ວາຣໂກ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ສກໂລ ສງ຺ໂຆ ເອກສ຺ສ ຠາຣໍ ກໂຣຕິ, ເອໂກ ວາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອຫເມວ ຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີຕິ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ, ສງ຺ໂຆ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ.

໓໖໖. ອຠິກ຺ກມນ຺ຕໍ ວາ ອຠິກ຺ກມຕີຕິອາທີສຸ ວຑ຺ຒນ຺ຕໍ ວາ ອາພາຘໍ ‘‘ອິທໍ ນາມ ເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒຕິ, ອິທໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຫາຍຕິ, ອິທໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນາວິກໂຣຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນາລນ຺ຕິ ນ ປຕິຣູໂປ, ນ ຍຸຕ຺ໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ. ເຠສຊ຺ຊໍ ສໍວິຘາຕຸນ຺ຕິ ເຠສຊ຺ຊໍ ໂຍເຊຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ອາມິສນ຺ຕໂຣຕິ ອາມິສໍ ອສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອາມິສນ຺ຕໂຣ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ; ອາມິສກາຣຓາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຕສນ຺ຕກກຖາ

໓໖໗. ກາລງ຺ກເຕຕິ ກາລກິຣິຍາຍ. ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍ ທາຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ທິນ຺ນມ຺ປິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

໓໖໙. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ລຫຸຠຓ຺ຑໍ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຄຣຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ລຫຸຠຓ຺ຑຄຣຸຠຓ຺ຑານໍ ນານາກຣຓໍ ປຣໂຕ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ຄິລານຸປຏ຺ຐາກລາເຠ ປນ ອຍໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ –

ສເຈ ສກເລ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ສພ຺ເພປິ ສາມິກາ. ອຖ ເອກຈ຺ເຈຫິ ວາເຣ ກເຕ ເອກຈ຺ເຈຫິ ອກເຕເຍວ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ເຈ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ສພ຺ເພປິ ອຕ຺ຕໂນ ວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ສາມິໂນ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ເຍຫິ ຊຄ຺ຄິໂຕ ເຕ ເອວ ລຠນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ສາມເຓເຣ ກາລງ຺ກເຕ ສເຈ ຈີວຣໍ ອຕ຺ຖິ, ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍ ທາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖິ ຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປຣິກ຺ຂາເຣ ສຕິ ຈີວຣຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ.

ຠິກ຺ຂຸ ຈ ສາມເຓໂຣ ຈ ສເຈ ສມໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ, ສມໂກ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ອຖ ສາມເຓໂຣວ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍວິທຫນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ສາມເຓຣສ຺ສ ເຊຏ຺ຐກຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ສາມເຓໂຣ ຠິກ຺ຂຸນາ ອານີຕອຸທເກນ ຍາຄຸໍ ປຈິຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄາຫາປນມຕ຺ຕເມວ ກໂຣຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເຊຏ຺ຐກຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ.

ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ສມຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ສມໂກ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ວິເສເສນ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ຕສ຺ສ ວິເສໂສ ກາຕພ຺ໂພ. ເຍນ ປນ ເອກທິວສມ຺ປິ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກວເສນ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ວາ ປຈິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ, ນຫານໍ ວາ ປຏິຍາທິຕໍ, ໂສປິ ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກວ. ໂຍ ສມີປໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ເປເສຕິ, ອຍໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກ ນ ໂຫຕິ. ໂຍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກວ.

ເອໂກ ວຕ຺ຕສີເສນ ຊຄ຺ຄຕິ; ເອໂກ ປຈ຺ຈາສາຍ, ມຕກາເລ ອຸໂຠປິ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ທາຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄິລານສ຺ສ ວາ ກມ຺ເມນ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ກມ຺ເມນ ກຕ຺ຖຈິ ຄໂຕ ‘‘ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ເອຕສ຺ສປິ ທາຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ຈິຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ສເຈປິ ຕໍທິວສເມວ ຄິລາໂນ ກາລໍກໂຣຕິ, ອຸປຏ຺ຐາກຠາໂຄ ນ ທາຕພ຺ໂພ.

ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກ ນາມ ຄິຫິ ວາ ໂຫຕຸ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ, ອນ຺ຕມໂສ ມາຕຸຄາໂມປິ, ສພ຺ເພ ຠາຄໍ ລຠນ຺ຕິ. ສເຈ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ; ສພ຺ພໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍເຍວ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ສຫສ຺ສໍ ອຄ຺ຆຕິ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ພຫຸມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ເຕ ນ ລຠນ຺ຕິ; ສງ຺ຆສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ອວເສສໍ ຠຓ຺ຑໍ ພຫຸກຎ຺ເຈວ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ, ຕິຈີວຣໍ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ; ຕໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຈີວຣປຣິກ຺ຂາໂຣ ທາຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ສງ຺ຆິກໂຕວ ລພ຺ຠຕິ.

ສເຈ ປນ ໂສ ຊີວມາໂນເຍວ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ອທາສິ, ໂກຈິ ວາ ວິສ຺ສາສໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຍສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ເຍນ ຈ ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ເອວ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກາ ລຠນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ອທຕ຺ວາ ທູເຣ ຐປິຕປຣິກ຺ຂາຣາປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ໂຫນ຺ຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕິ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ເອກສ຺ມິໍ ກາລງ຺ກເຕ ອິຕໂຣ ສາມີ. ພຫູນມ຺ປິ ສນ຺ຕເກ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ເພສຸ ມເຕສຸ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ. ສເຈປິ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີນໍ ເທນ຺ຕິ ອທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ວິຠຊິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປນ ສຸທິນ຺ນໍ. ຕໍ ເຕສຸ ມເຕສຸປິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີນໍເຍວ ໂຫຕິ, ນ ສງ຺ຆສ຺ສ.

ກຸສຈີຣາທິປຏິກ຺ເຂປກຖາ

໓໗໑. ກຸສຈີຣາທີສຸ ອກ຺ກນາຬນ຺ຕິ ອກ຺ກນາຬມຍໍ. ໂປຕ຺ຖໂກຕິ ມກຈິມໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສສານິ ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕສຸ ໂປຕ຺ຖເກ ເອວ ທຸກ຺ກຏໍ. ເສເສສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍານີຕິ. ອກ຺ກທຸສ຺ສກທລິທຸສ຺ສເອຣກທຸສ຺ສານິ ປນ ໂປຕ຺ຖກຄຕິກາເນວ.

໓໗໒. ສພ຺ພນີລກາທີນິ ຣຊນໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຸນ ຣຊິຕ຺ວາ ຘາເຣຕພ຺ພານິ. ນ ສກ຺ກາ ເຈ ໂຫນ຺ຕິ ໂຘວິຕຸໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ວາ ກາຕພ຺ພານິ. ທຸປຏ຺ຏຈີວຣສ຺ສ ວາ ມຊ຺ເຌ ທາຕພ຺ພານິ. ເຕສໍ ວຓ຺ຓນານຕ຺ຕໍ ອຸປາຫນາສຸ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອຈ຺ຉິນ຺ນທສທີຆທສານິ ທສາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຘາເຣຕພ຺ພານິ. ກຎ຺ຈຸກໍ ລຠິຕ຺ວາ ຜາເລຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເວຐເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕິຣີຏກໍ ປນ ຣຸກ຺ຂຉລ຺ລິມຍໍ; ຕໍ ປາທປຸຎ຺ຉນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໓໗໔. ປຕິຣູເປ ຄາຫເກຕິ ສເຈ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອຫໍ ຕສ຺ສ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມເຕສຸ ເຕວີສຕິຍາ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ໂສຬສ ຊນາ ນ ລຠນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕ ຊນາ ລຠນ຺ຕີຕິ.

ສງ຺ເຆຠິນ຺ເນຈີວຣຸປ຺ປາທກຖາ

໓໗໖. ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພກຠິກ຺ຂູ ວິຍ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂຕິ ເອກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ທກ຺ຂິໂຓທກຎ຺ຈ ຄນ຺ຘາທີນິ ຈ ເທນ຺ຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ຈີວຣານິ. ສງ຺ຆສ຺ເສເວຕນ຺ຕິ ສກລສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ໂກຏ຺ຐາສານໍ ເອຕໍ ໂຫຕິ, ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິປິ ປກ຺ເຂຫິ ເອກໂຕ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ປກ຺ຂສ຺ເສເວຕນ຺ຕິ ເອວໍ ທິນ຺ເນ ຍສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ອຸທກໍ ທິນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ອຸທກເມວ ໂຫຕິ; ຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ທິນ຺ນໍ, ຕສ຺ເສວ ຈີວຣໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ປມາຓໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ປກ຺ໂຂ ທກ຺ຂິໂຓທກສ຺ສ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈີວຣານິ ລຠຕິ, ເອໂກ ຈີວຣານເມວ ລທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຸໂຠຫິປິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ກິຣ ປຣສມຸທ຺ເທ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ປກ຺ເຂຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອິຕໂຣ ປກ຺ໂຂ ອນິສ຺ສໂຣເຍວ. ຈີວຣເປສນວຕ຺ຖູນິ ປາກຏາເນວ.

ອຏ຺ຐຈີວຣມາຕິກາກຖາ

໓໗໙. ອິທານິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຕ຺ຕຈີວຣານໍ ປຏິລາຠເຂຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐິມາ ຠິກ຺ຂເວ ມາຕິກາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສີມາຍ ເທຕີຕິອາທິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ສີມາຍ ທານໍ ເອກາ ມາຕິກາ, ກຕິກາຍ ທານໍ ທຸຕິຍາ…ເປ… ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທານໍ ອຏ຺ຐມາ. ຕຕ຺ຖ ສີມາຍ ທມ຺ມີຕິ ເອວໍ ສີມໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເທນ຺ໂຕ ສີມາຍ ເທຕິ ນາມ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ສີມາຍ ເທຕິ, ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ໂຕສີມຄຕາ ເຕຫິ ຠາເຊຕພ຺ພນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ປນ ມາຕິການິທ຺ເທເສ ສີມາຍ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ຂຓ຺ຑສີມາ, ອຸປຈາຣສີມາ, ສມານສໍວາສສີມາ, ອວິປ຺ປວາສສີມາ, ລາຠສີມາ, ຄາມສີມາ, ນິຄມສີມາ, ນຄຣສີມາ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ, ຊນປທສີມາ, ຣຏ຺ຐສີມາ, ຣຊ຺ຊສີມາ, ທີປສີມາ, ຈກ຺ກວາຬສີມາຕິ ປນ຺ນຣສ ສີມາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ຂຓ຺ຑສີມາ ສີມາກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາວ. ອຸປຈາຣສີມາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປນ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐາເນນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ໂຫຕິ. ອປິຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸວສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໂຕ ວາ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕໂຠຊນສາລໂຕ ວາ ນິພທ຺ຘວສນກອາວາສໂຕ ວາ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ ອນ຺ໂຕ ອຸປຈາຣສີມາ ເວທິຕພ຺ພາ, ສາ ປນ ອາວາເສສຸ ວຑ຺ຒນ຺ເຕສຸ ວຑ຺ຒຕິ, ປຣິຫາຍນ຺ເຕສຸ ປຣິຫາຍຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂູສຸປິ ວຑ຺ຒນ຺ເຕສຸ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕິຕຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ, ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມາວ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ລາໂຠ ປາປຸຓາຕິ. ສມານສໍວາສອວິປ຺ປວາສສີມາທ຺ວຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ລາຠສີມາ ນາມ ເນວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ນ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ຐປິຕາ; ອປິຈ ໂຂ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຄາວຸຕໍ ວາ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ວາ ໂຍຊນໍ ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ວິຫາຣສ຺ສ ລາຠສີມາ’’ຕິ ນາມລິຂິຕເກ ຖມ຺ເຠ ນິຂຓິຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ວິຫາຣສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ສີມໍ ຐເປນ຺ຕິ, ອຍໍ ລາຠສີມາ ນາມ. ຄາມນິຄມນຄຣອພ຺ຠນ຺ຕຣອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາປິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ຊນປທສີມາ ນາມ – ກາສິໂກສລຣຏ຺ຐາທີນໍ ອນ຺ໂຕ ພຫູ ຊນປທາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອເກໂກ ຊນປທປຣິຈ຺ເຉໂທ ຊນປທສີມາ. ຣຏ຺ຐສີມາ ນາມ ກາສິໂກສລາທິຣຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຣຊ຺ຊສີມາ ນາມ ‘‘ໂຈຬໂຠໂຄ ເກຣຬໂຠໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ທີປສີມາ ນາມ ສມຸທ຺ທນ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນມຫາທີປາ ຈ ອນ຺ຕຣທີປາ ຈ. ຈກ຺ກວາຬສີມາ ນາມ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພເຕເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ.

ເອວເມຕາສຸ ສີມາສຸ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ເກນຈິ ກມ຺ເມນ ສນ຺ນິປຕິຕໍ ສງ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ເຖວ ສີມາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ໂຕຂຓ຺ຑສີມຄຕາ, ເຕຫິ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ເຕສໍເຍວ ຫິ ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ວາ ອຸປຈາຣສີມາຍ ວາ ຐິຕານມ຺ປິ ນ ປາປຸຓາຕິ. ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຐິເຕ ປນ ຣຸກ຺ເຂ ວາ ປພ຺ພເຕ ວາ ຐິຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວາ ປຖວີເວມຊ຺ຌຄຕສ຺ສ ປາປຸຓາຕິເຍວ. ‘‘ອິມິສ຺ສາ ອຸປຈາຣສີມາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ຂຓ຺ຑສີມາສີມນ຺ຕຣິກາສຸ ຐິຕານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ສມານສໍວາສສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ຂຓ຺ຑສີມາສີມນ຺ຕຣິກາສຸ ຐິຕານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ອວິປ຺ປວາສສີມາລາຠສີມາສຸ ທິນ຺ນໍ ຕາສຸ ສີມາສຸ ອນ຺ໂຕຄຕານໍ ປາປຸຓາຕິ. ຄາມສີມາທີສຸ ທິນ຺ນໍ ຕາສໍ ສີມານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ພທ຺ຘສີມາຍ ຐິຕານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາສຸ ທິນ຺ນໍ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຄຕານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ. ຊນປທຣຏ຺ຐຣຊ຺ຊທີປຈກ຺ກວາຬສີມາສຸປິ ຄາມສີມາທີສຸ ວຸຕ຺ຕສທິໂສເຍວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ສເຈ ປນ ຊມ຺ພຸທີເປ ຐິໂຕ ‘‘ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເທຕິ, ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໂຕ ເອໂກປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠຕິ. ສເຈປິ ຕຕ຺ເຣວ ເອໂກ ສຠາຄຠິກ຺ຂຸ ສຠາຄານໍ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຕາວ ໂຍ ສີມໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ທາເນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂຍ ປນ ອສຸກສີມາຍາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ເກວລໍ ສີມາຕິ ວຈນມຕ຺ຕເມວ ຊານນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ຠຓຕິ, ໂສ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘‘ສີມາ ນາມ ພຫຸວິຘາ, ກຕຣສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓສີ’’ຕິ? ສເຈ ວທຕິ – ‘‘ອຫໍ ອສຸກສີມາຕິ ນ ຊານາມິ, ສີມຏ຺ຐກສງ຺ໂຆ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ ກຕຣສີມາຍ ຠາເຊຕພ຺ພໍ? ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ກິຣາຫ – ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາຍາ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາ ນາມ ຕິໂຍຊນາປິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕິໂຍຊເນ ຐິຕາ ລາຠໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕິໂຍຊເນ ຐຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄມິໂກ ຕິໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ນິສ຺ສຍປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິສ຺ສຕິ, ປາຣິວາສິເກນ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຕິໂຍຊເນ ຐຕ຺ວາ ອາຣາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉທວເສເນວ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸປຈາຣສີມາຍເມວ ຠາເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ກຕິກາຍາຕິ ສມານລາຠກຕິກາຍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ອາວາສາ ສມານລາຠາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ເຣວໍ ກຕິກາ ກາຕພ຺ພາ, ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕິເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍໍ ວິຫາຣໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາມາ ສມານລາຠໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອສຸໂກ ນາມ ວິຫາໂຣ ໂປຣາຓໂກຕິ ວາ ພຸທ຺ຘາຘິວຸຕ຺ໂຖຕິ ວາ ອປ຺ປລາໂຠຕິ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິຫາຣໍ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເອກລາຠໍ ກາຕຸໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາເວຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນປິ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣປິ ສງ຺ເຆນ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນປິ ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ລາເຠ ຠາຊິຍມາເນ ອິຕຣສ຺ມິໍ ຐິຕສ຺ສ ຠາຄໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ເອເກນ ວິຫາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ພຫູປິ ອາວາສາ ເອກລາຠາ ກາຕພ຺ພາ.

ຠິກ຺ຂາປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຈ຺ຈາຄປຎ຺ຎາປນຏ຺ຐາເນ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຍຕ຺ຖ ສງ຺ຆສ຺ສ ຘຸວກາຣາ ກຣິຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອິມສ຺ສ ຈີວຣທາຍກສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປາກວຏ຺ຏໍ ວາ ວຕ຺ຕຕິ, ຍສ຺ມິໍ ວາ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ສທາ ເຄເຫ ໂຠເຊຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ອເນນ ອາວາໂສ ກາຣິໂຕ, ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ວາ ນິພທ຺ຘານິ, ເຍນ ປນ ສກໂລປິ ວິຫາໂຣ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ອິເມ ຘຸວກາຣາ ນາມ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ໂສ ‘‘ຍຕ຺ຖ ມຍ຺ຫໍ ຘຸວກາຣາ ກຣີຍນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເທຖາ’’ຕິ ວາ ຠຓຕິ, ພຫູສຸ ເຈປິ ຐາເນສຸ ຘຸວກາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ.

ສເຈ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘຸວກາເຣ ເອກຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ພຫູ ເອກຕ຺ຖ ອປ຺ປກາ’’ຕິ. ສເຈ ‘‘ຠິກ຺ຂຸຄຓນາຍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຠຓຕິ, ຕຖາ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວຕ຺ຖເຠສຊ຺ຊາທິ ອປ຺ປກມ຺ປິ ສຸເຂນ ຠາຊິຍຕິ. ຍທິ ປນ ມຎ຺ໂຈ ວາ ປີຐກໍ ວາ ເອກເມວ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ວາ ວິຫາຣສ຺ສ ເອກວິຫາເຣປິ ວາ ຍສ຺ສ ເສນາສນສ຺ສ ໂສ ວິຈາເຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ‘‘ອສຸກຠິກ຺ຂຸ ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຘຸວກາເຣ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອວິຈາເຣຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສາປິ ວິຈາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ປນ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ – ‘‘ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕສ຺ສ ເສນາສນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຖ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ເສນາສນປຣິໂຠຄຠຓ຺ຑໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຖ ທາຕພ຺ພໍ.

ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕີຕິ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເທຕິ. ສມ຺ມຸຂີຠູເຕນາຕິ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຐິເຕນ ສງ຺ເຆນ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ກາລໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ສີມຏ຺ຐສ຺ສ ອສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາປິ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ວິຫາໂຣ ມຫາ ໂຫຕິ, ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ເຖສຸ ທິຍ຺ຍມາເນສຸ ອລສຊາຕິກາ ມຫາເຖຣາ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ ວີສຕິວສ຺ສານໍ ທິຍ຺ຍຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຐິຕິກາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຐິຕິກາຍ ທາຕພ຺ພໍ.

ອສຸກວິຫາເຣ ກິຣ ພຫຸໍ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ໂຍຊນນ຺ຕຣິກວິຫາຣໂຕປິ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຕພ຺ພໍ. ອສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາທີສຸ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕສຸ ທາຕພ຺ພເມວ. ‘‘ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ຐິຕານໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ນ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ອຸປຈາຣສີມໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕຫິ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣທ຺ວາເຣ ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຣິສວເສນ ວຑ຺ຒິຕາ ນາມ ໂຫຕິ ສີມາ, ຕສ຺ມາ ທາຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ທິນ຺ເນປິ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານໍ ທາຕພ຺ພເມວ. ທຸຕິຍຠາເຄ ປນ ເຖຣາສນໍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ອາຄຕານໍ ປຐມຠາໂຄ ນ ປາປຸຓາຕິ, ທຸຕິຍຠາຄໂຕ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ທາຕພ຺ພໍ.

ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ທສ ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ທສ ວຕ຺ຖານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ປາເຏກ຺ກໍ ຠາເຊຕພ຺ພານິ. ສເຈ ‘‘ສພ຺ພາເນວ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທຸປ຺ປາປິຕານິ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຫິຕານິ ຈ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ຆິກາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກໍ ປນ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ‘‘ເສສານິ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ເອກເມວ ວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາຕິ ອາຫຣນ຺ຕິ, ອຠາເຊຕ຺ວາວ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ທຸປ຺ປາປິຕຎ຺ເຈວ ທຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ. ສຕ຺ຖເກນ ປນ ຫລິທ຺ທິອາທິນາ ວາ ເລຂໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ‘‘ອິມໍ ຐານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປາເປຕ຺ວາ ‘‘ເສສໍ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ວຕ຺ຖສ຺ເສວ ປຸປ຺ຜໍ ວາ ວລິ ວາ, ເຕນ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ເອກໍ ຕນ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ‘‘ເສສໍ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຂຓ຺ຑໍ ຂຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠາຊິຍມານໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ເອກຠິກ຺ຂຸເກ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈີວເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ສເຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ສພ຺ພານິ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕານິ, ຐິຕິກາ ປນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສເຈ ເອເກກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຐິຕິກາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐິຕາຍ ຐິຕິກາຍ ປຸນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສເຈ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຐິຕາຍ ຐິຕິກາຍ ປຸນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສເຈ ນວກຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຐິຕິກາ ເຫຏ຺ຐາ ໂອໂຣຫຕິ. ສເຈ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຐິຕິກາ ອຸທ຺ຘໍ ອາໂຣຫຕິ. ອຖຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖິ, ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ສງ຺ຆໍ ອາມສິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປນ ປໍສຸກູລິການໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ຄຫປຕິຈີວຣໍ ປຏິກ຺ຂິປາມິ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ນ ປນ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ເທຕິ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸທຕ຺ຕິຍໍ ນາມ ວຏ຺ຏຕິ, ປໍສຸກູລໍ ປນ ນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ເທມ, ເຖຣານໍ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປໍສຸກູລິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອິທໍ ວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມ, ອິມິນາ ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກອາໂຍຄອໍສພທ຺ຘກາທີນິ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ ທິນ຺ນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນານິ ພຫູນິປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຈີວຣຕ຺ຖາຍປິ ປໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ສງ຺ໂຆ ຠາຊິຕາຕິຣິຕ຺ຕານິ ວຕ຺ຖານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຠາເຊຕິ, ຕໂຕ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສາມິເກຫິ ວິຈາຣິຕເມວ ຫິ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອິຕຣໍ.

‘‘ປໍສຸກູລິກສງ຺ຆສ຺ສ ຘມກຣຓປຏາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິກ຺ຂາໂຣ ນາມ ປໍສຸກູລິການມ຺ປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອຕິເຣກໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຈີວເຣປິ ອຸປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທນ຺ຕິ, ປໍສຸກູລິເກຫິປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຕາວ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ເນສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ສເຈ ປນ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍໍ ອທ຺ຘານປ຺ປຏິປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ວາ ອາໂຣເຈຕິ, ສເຈປິ ໂຍຊນໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປຣິສາ ຐິຕາ ໂຫຕິ, ເອກພທ຺ຘາ ເຈ, ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຍ ປນ ທ຺ວາທສຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຣິສໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ.

ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ທ຺ວິຘາ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມິ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆານໍ ທມ຺ມິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ອຸປຑ຺ຒໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທ຺ເວຠາເຄ ສເມ ກຕ຺ວາ ເອໂກ ທາຕພ຺ໂພ. ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈ ທສ ທສ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກວີສຕິ ປຏິວີເສ ກຕ຺ວາ ເອໂກ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ, ທສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ, ທສ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ເຍນ ປຸຄ຺ຄລິໂກ ລທ຺ໂຘ ໂສ ສງ຺ຆໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ. ກສ຺ມາ? ອຸຠໂຕສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຘ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ສງ຺ຆໂຕ ປາປຸຓນໂກຏ຺ຐາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສສໂມວ ໂກຏ຺ຐາໂສ ໂຫຕິ.

‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ທ຺ວາວີສຕິ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ທສ ຠິກ຺ຂູນໍ, ທສ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ, ເອໂກ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ເອໂກ ເຈຕິຍສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຆໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຸນ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ, ເຈຕິຍສ຺ສ ເອໂກເຍວ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ນ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສຸໍ ນ ລຠຕິ, ປາປຸຓນຏ຺ຐານໂຕ ເອກເມວ ລຠຕິ. ກສ຺ມາ? ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ສ ເອກປຸຄ຺ຄລປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອວເສສໍ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາ ຠາເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ປຸຄ຺ຄລຄຓນາຍ ເອວ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ສ ເອກປຸຄ຺ຄລປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາ ເອວ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ນໂຍ ນີໂຕ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາປິ ເນຕພ຺ໂພ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ວສ຺ສຄ຺ເຄເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ວິສຸໍ ປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ເສວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ.

‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ເສວ ວິສຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາປິ ເອວເມວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ປຸພ຺ເພ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ຠຄວາ ມຊ຺ເຌ ນິສີທຕິ, ທກ຺ຂິຓໂຕ ຠິກ຺ຂູ ວາມໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນິສີທນ຺ຕິ, ຠຄວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ, ຕທາ ຠຄວາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘປຈ຺ຈເຍ ອຕ຺ຕນາປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ທາເປຕິ. ເອຕຣຫິ ປນ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ສຘາຕຸກໍ ປຏິມໍ ວາ ເຈຕິຍໍ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ເທນ຺ຕິ. ປຏິມາຍ ວາ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ປຸຣໂຕ ອາຘາຣເກ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ເທມາຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປຐມໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເທນ຺ຕິ, ວິຫາຣໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິທໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ເທມາຕິ ປິຓ຺ຑປາຕຎ຺ຈ ມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ຈ ເທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ຕາວ ເຈຕິເຍ ອາໂຣເປຕພ຺ພານິ, ວຕ຺ເຖຫິ ປຏາກາ, ເຕເລນ ປທີປາ ກາຕພ຺ພາ, ປິຓ຺ຑປາຕມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ປນ ໂຍ ນິພທ຺ຘເຈຕິຍຊຄ຺ຄໂກ ໂຫຕິ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ, ຕສ຺ເສວ ທາຕພ຺ພານິ. ນິພທ຺ຘຊຄ຺ຄເກ ອສຕິ ອາຫຏຠຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸປກຏ຺ເຐ ກາເລ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາປິ ວຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ມາລາຄນ຺ຘາທີສຸ ຈ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ‘‘ອິທໍ ຫຣິຕ຺ວາ ເຈຕິຍສ຺ສປູຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທູຣມ຺ປິ ຫຣິຕ຺ວາ ປູເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຫຣິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ອຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣາມິ, ອາສນສາລາຍ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ອາຫຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ ຕຸຍ຺ຫໍເຍວ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຄຈ຺ຉໂຕ ອນ຺ຕຣາວ ກາໂລ ອຸປກຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕີຕິ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເທຕິ. ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາຕິ ຍຕ຺ຕກາ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ, ເຕຫິ ຠາເຊຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ເຎສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ທິສາປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສາປິ ສຕິ ປຏິຄ຺ຄາຫເກ ຍາວ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາ ທາຕພ຺ພໍ, ອນຕ຺ຖເຕ ປນ ກຖິເນ ອນ຺ໂຕເຫມນ຺ເຕ ເອວຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ, ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕີຕິ ລກ຺ຂຓຎ຺ຎູ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປເນຕໍ ນ ວິຈາຣິຕໍ.

ສເຈ ປນ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິໂຕ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຖ ‘‘ອສຸກວິຫາເຣ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຣ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານເມວ ຍາວ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ປນ ຄິມ຺ຫານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ວທຕິ, ຕຕ຺ຣ ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ກສ຺ມາ? ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ອນ຺ໂຕວສ຺ເສເຍວ ‘‘ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຉິນ຺ນວສ຺ສາ ນ ລຠນ຺ຕິ, ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕາວ ລຠນ຺ຕິ. ຈີວຣມາເສ ປນ ‘‘ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄຕານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ປຸຣິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄຕານຎ຺ຈ ຉິນ຺ນວສ຺ສານຎ຺ຈ ນ ປາປຸຓາຕິ.

ຈີວຣມາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ທິວໂສ, ຕາວ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ ວາ ໂຫຕຸ ອນຕ຺ຖຕໍ ວາ ອຕີຕວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານເມວ ປາປຸຓາຕິ. ຄິມ຺ຫານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ມາຕິກາ ອາໂຣເປຕພ຺ພາ – ‘‘ອຕີຕວສ຺ສາວາສສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມາສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ອນາຄໂຕ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຕຣວສ຺ສາວາສສ຺ສ ເທຕີ’’ຕິ? ສເຈ ‘‘ອຕີຕວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍອນ຺ໂຕວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານເມວ ປາປຸຓາຕິ, ທິສາປກ຺ກນ຺ຕານມ຺ປິ ສຠາຄາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ.

ສເຈ ‘‘ອນາຄເຕ ວສ຺ສາວາສິກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຖ ‘‘ອຄຸຕ຺ໂຕ ວິຫາໂຣ, ໂຈຣຠຍໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ສກ຺ກາ ຐເປຕຸໍ, ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວາ ອາຫິຓ຺ຑິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຠາເຊຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວທຕິ ‘‘ອິໂຕ ເມ ຠນ຺ເຕ ຕຕິເຍ ວສ຺ເສ ວສ຺ສາວາສິກໍ ນ ທິນ຺ນໍ, ຕໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວຸຏ຺ຐຠິກ຺ຂູນໍ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ເຕ ທິສາ ປກ຺ກນ຺ຕາ, ອຎ຺ໂຎ ວິສ຺ສາສິໂກ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທາຕພ຺ພໍ. ອຖ ເອໂກເຍວ ອວສິຏ຺ໂຐ, ເສສາ ກາລງ຺ກຕາ, ສພ຺ພໍ ເອກສ຺ເສວ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ເອໂກປິ ນຕ຺ຖິ, ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຸຂີຠູເຕຫິ ຠາເຊຕພ຺ພໍ.

ອາທິສ຺ສ ເທຕີຕິ ອາທິສິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເທຕິ; ຍາຄຸຍາ ວາຕິອາທີສຸ ອຍມຕ຺ໂຖ – ຍາຄຸຍາ ວາ…ເປ… ເຠສຊ຺ເຊ ວາ ອາທິສ຺ສ ເທຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ໂຍຊນາ – ຠິກ຺ຂູ ອຊ຺ຊຕນາຍ ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ວາ ຍາຄຸຍາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສໍ ຆຣໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ຍາຄຸໍ ເທຕິ, ຍາຄຸໍ ທຕ຺ວາ ປີຕາຍ ຍາຄຸຍາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ, ເຍຫິ ມຍ຺ຫໍ ຍາຄຸ ປີຕາ, ເຕສໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເທຕິ, ເຍຫິ ນິມນ຺ຕິເຕຫິ ຍາຄຸ ປີຕາ, ເຕສໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ. ເຍຫິ ປນ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ຆຣທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ວາ ຆຣໍ ປວິຏ຺ເຐຫິ ວາ ຍາຄຸ ລທ຺ຘາ, ເຍສໍ ວາ ອາສນສາລໂຕ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສຫິ ນີຕາ, ເຍສໍ ວາ ເຖເຣຫິ ເປສິຕາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ປນ ນິມນ຺ຕິຕຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕເຄຫຎ຺ຈ ພຫິເຄຫຎ຺ຈ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ, ທາຍໂກ ຈ ເອວໍ ວທຕິ – ‘‘ນິມນ຺ຕິຕາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ອນິມນ຺ຕິຕາ ວາ, ເຍສໍ ມຍາ ຍາຄຸ ທິນ຺ນາ, ສພ຺ເພສໍ ອິມານິ ວຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເຍຫິ ປນ ເຖຣານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຍາຄຸ ລທ຺ຘາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ອຖ ໂສ ‘‘ເຍຫິ ມຍ຺ຫໍ ຍາຄຸ ປີຕາ, ສພ຺ເພສໍ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວທຕິ, ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ຠຕ຺ຕຂາທນີເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຈີວເຣ ວາຕິ ປຸພ຺ເພປິ ເຍນ ວສ຺ສໍ ວາເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣໍ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈ ຠິກ຺ຂູ ໂຠເຊຕ຺ວາ ວທຕິ – ‘‘ເຍສໍ ມຍາ ປຸພ຺ເພ ຈີວຣໍ ທິນ຺ນໍ, ເຕສໍເຍວ ອິມໍ ຈີວຣໍ ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ວາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ, ສພ຺ພໍ ເຕສໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ. ເສນາສເນ ວາຕິ ໂຍ ມຍາ ກາຣິເຕ ວິຫາເຣ ວາ ປຣິເວເຓ ວາ ວສຕິ, ຕສ຺ສິທໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ເຠສຊ຺ເຊ ວາຕິ ‘‘ມຍໍ ກາເລນ ກາລໍ ເຖຣານໍ ສປ຺ປິອາທີນິ ເຠສຊ຺ຊານິ ເທມ, ເຍຫິ ຕານິ ລທ຺ຘານິ, ເຕສໍເຍວິທໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສໍເຍວ ໂຫຕິ.

ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕີຕິ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຠນ຺ເຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ເທຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສິການຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ວທຕິ, ເຖຣສ຺ສ ຈ ອນ຺ເຕວາສິການຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ. ອຸທ຺ເທສໍ ຄເຫຕຸໍ ອາຄໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາປິ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິພທ຺ຘຈາຣິກຠິກ຺ຂູນໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸທ຺ເທສນ຺ເຕວາສິການໍ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຍໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.