໖. ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ປຎ຺ຈເຠສຊ຺ຊາທິກຖາ

໒໖໐. ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກ – ສາຣທິເກນ ອາພາເຘນາຕິ ສຣທກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ປິຕ຺ຕາພາເຘນ, ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ວສ຺ໂສທເກນປິ ເຕເມນ຺ຕິ, ກທ຺ທມມ຺ປິ ມທ຺ທນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອາຕໂປປິ ຂໂຣ ໂຫຕິ, ເຕນ ເຕສໍ ປິຕ຺ຕໍ ໂກຏ຺ຐພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕໍ ໂຫຕິ. ອາຫາຣຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜເຣຍ຺ຍາຕິ ອາຫາຣຕ຺ຖໍ ສາເຘຍ຺ຍ.

໒໖໑. ນຈ຺ຉາເທນ຺ຕີຕິ ນ ຊິຣນ຺ຕິ, ນ ວາຕໂຣຄໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເສເນສິຕານີຕິ ສິນິທ຺ຘານິ. ຠຕ຺ຕາຈ຺ຉາທເກນາຕິ ຠຕ຺ຕໍ ອໂຣຈິເກນ.

໒໖໒. ອຈ຺ຉວສນ຺ຕິອາທີສຸ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິອາທີສຸ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ອວີຕິວຕ຺ເຕ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕລປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກເຕລປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ.

໒໖໓. ມູລເຠສຊ຺ຊາທິ ວິນິຈ຺ຉໂຍປິ ຂຸທ຺ທກວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຕສ຺ມາ ອິຘ ຍໍ ຍໍ ປຸພ຺ເພ ອວຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ຕເທວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ວຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ເສຕວຈໍ. ນິສທໍ ນິສທໂປຕກນ຺ຕິ ປິສນສິລາ ຈ ປິສນໂປໂຕ ຈ. ຜຄ຺ຄວນ຺ຕິ ລຕາຊາຕິ. ນຕ຺ຕມາລນ຺ຕິ ກຣຎ຺ຊໍ. ຫິງ຺ຄຸຫິງ຺ຄຸຊຕຸຫິງ຺ຄຸສິປາຏິກາ ຫິງ຺ຄຸຊາຕິໂຍເຍວ. ຕກຕກປຕ຺ຕິຕກປຓ຺ຓິໂຍ ລາຂາຊາຕິໂຍ.

ສາມຸທ຺ທນ຺ຕິ ສມຸທ຺ທຕີເຣ ວາລຸກາ ວິຍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ. ກາຬໂລຓນ຺ຕິ ປກຕິໂລຓໍ. ສິນ຺ຘວນ຺ຕິ ເສຕວຓ຺ຓໍ ປພ຺ພເຕ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ອຸພ຺ຠິທນ຺ຕິ ຠູມິໂຕ ອງ຺ກຸຣໍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ພິລນ຺ຕິ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈິຕໍ, ຕໍ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓໍ.

໒໖໔-໖. ກາໂຍ ວາ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘຕິ ກສ຺ສຈິ ອສ຺ສາທີນໍ ວິຍ ກາຍຄນ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາປິ ສິຣີສໂກສຸມ຺ພາທິຈຸຓ຺ຓານິ ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓານິ ວາ ສພ຺ພານິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຉກຓນ຺ຕິ ໂຄມຍໍ. ຣຊນນິປ຺ປກ຺ກນ຺ຕິ ຣຊນກສຏໍ. ປາກຕິກຈຸຓ຺ຓມ຺ປິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອຸທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ; ເອຕມ຺ປິ ຣຊນນິປ຺ປກ຺ກສງ຺ເຂປເມວ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອາມກມໍສຎ຺ຈ ຂາທິ ອາມກໂລຫິຕຎ຺ຈ ປິວີຕິ ນ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ຂາທິ ນ ປິວິ, ອມນຸສ຺ໂສ ຂາທິຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປກ຺ກນ຺ໂຕ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕສ຺ສ ໂສ ອມນຸສ຺ສິກາພາໂຘ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠີ’’ຕິ.

ອຎ຺ຊນນ຺ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວຈນເມຕໍ. ກາຬຎ຺ຊນນ຺ຕິ ເອກາ ອຎ຺ຊນຊາຕິ. ຣສຎ຺ຊນໍ ນານາສມ຺ຠາເຣຫິ ກຕໍ. ໂສຕຎ຺ຊນນ຺ຕິ ນທີໂສຕາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ ອຎ຺ຊນໍ. ເຄຣຸໂກ ນາມ ສຸວຓ຺ຓເຄຣຸໂກ. ກປລ຺ລນ຺ຕິ ທີປສິຂໂຕ ຄຫິຕມສິ. ອຎ຺ຊນູປປິໍສເນຫີຕິ ອຎ຺ຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ປິໍສິຕພ຺ເພຫິ, ນ ຫິ ກິຎ຺ຈິ ອຎ຺ຎນູປປິໍສນໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຈນ຺ທນນ຺ຕິ ໂລຫິຕຈນ຺ທນາທິກໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ. ຕຄຣາທີນິ ປາກຏານິ, ອຎ຺ຎານິປິ ນີລຸປ຺ປລາທີນິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິເຍວ.

ອຏ຺ຐິມຍນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຏ຺ຐິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສອຏ຺ຐິມຍໍ. ທນ຺ຕມຍນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິທນ຺ຕາທິສພ຺ພທນ຺ຕມຍໍ. ວິສາຓມເຍປິ ອກປ຺ປິຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນຬມຍາທໂຍ ເອກນ຺ຕກປ຺ປິຍາເຍວ. ສລາກຏ຺ຐານິຍນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ສລາກໍ ໂອທຫນ຺ຕິ, ຕໍ ສຸສິຣທຓ຺ຑກໍ ວາ ຖວິກໍ ວາ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໍສພທ຺ຘໂກຕິ ອຎ຺ຊນິຕ຺ຖວິກາຍ ອໍສພທ຺ຘໂກ. ຍມກນຕ຺ຖຸກຣຓິນ຺ຕິ ສມໂສຕາຫິ ທ຺ວີຫິ ປນາຬິກາຫິ ເອກໍ ນຕ຺ຖຸກຣຓິໍ.

໒໖໗. ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ເຕລປາກນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເຠສຊ຺ຊປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ອນຸຎ຺ຎາຕເມວ ໂຫຕິ. ອຕິປກ຺ຂິຕ຺ຕມຊ຺ຊານີຕິ ອຕິວິຍ ຂິຕ຺ຕມຊ຺ຊານິ; ພຫຸໍ ມຊ຺ຊໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂຍຊິຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອງ຺ຄວາໂຕຕິ ຫຕ຺ຖປາເທ ວາໂຕ. ສມ຺ຠາຣເສທນ຺ຕິ ນານາວິຘປຓ຺ຓຠງ຺ຄເສທໍ. ມຫາເສທນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ເສທໍ; ໂປຣິສປ຺ປມາຓໍ ອາວາຏໍ ອງ຺ຄາຣານໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປໍສຸວາລິກາທີຫິ ປິທຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນານາວິຘານິ ວາຕຫຣຓປຓ຺ຓານິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເຕລມກ຺ຂິເຕນ ຄຕ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ສຣີຣໍ ເສເທຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠງ຺ໂຄທກນ຺ຕິ ນານາປຓ຺ຓຠງ຺ຄກຸຖິຕໍ ອຸທກໍ; ເຕຫິ ປຓ຺ເຓຫິ ຈ ອຸທເກນ ຈ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເສເທຕພ຺ໂພ. ອຸທກໂກຏ຺ຐກນ຺ຕິ ອຸທກໂກຏ຺ເຐ ຈາຏິໍ ວາ ໂທຓິໍ ວາ ອຸຓ຺ໂຫທກສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປວິສິຕ຺ວາ ເສທກມ຺ມກຣຓໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປພ຺ພວາໂຕ ໂຫຕີຕິ ປພ຺ເພ ປພ຺ເພ ວາໂຕ ວິຊ຺ຌຕິ. ໂລຫິຕໍ ໂມເຈຕຸນ຺ຕິ ສຕ຺ຖເກນ ໂລຫິຕໍ ໂມເຈຕຸໍ. ປຊ຺ຊໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕຸນ຺ຕິ ເຍນ ຜາລິຕປາທາ ປາກຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ; ຕໍ ນາຬິເກຣາທີສຸ ນານາເຠສຊ຺ຊານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຊ຺ຊໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕຸໍ; ປາທານໍ ສປ຺ປາຍເຠສຊ຺ຊໍ ປຈິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິລກກ຺ເກນ ອຕ຺ໂຖຕິ ປິຏ຺ເຐຫິ ຕິເລຫິ ອຕ຺ໂຖ. ກພຬິກນ຺ຕິ ວຓມຸເຂ ສຕ຺ຕຸປິຓ຺ຑໍ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ. ສາສປກຸຑ຺ເຑນາຕິ ສາສປປິຏ຺ເຐນ. ວຑ຺ຒມໍສນ຺ຕິ ອຘິກມໍສໍ ອາຓິ ວິຍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ໂລຓສກ຺ຂຣິກາຍ ຉິນ຺ທິຕຸນ຺ຕິ ຂຸເຣນ ຉິນ຺ທິຕຸໍ. ວິກາສິກນ຺ຕິ ເຕລຣຸນ຺ຘນປິໂລຕິກໍ. ສພ຺ພໍ ວຓປຏິກມ຺ມນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ວຓປຣິກມ຺ມໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ; ສພ຺ພໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໖໘. ສາມໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ນ ເກວລໍ ສປ຺ປທຏ຺ຐສ຺ເສວ, ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ທຏ຺ຐວິເສ ສຕິ ສາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ; ອຎ຺ເຎສຸ ປນ ກາຣເຓສຸ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ກໂຕ ນ ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ສເຈ ຠູມິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ; ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ປນ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໖໙. ຆຣທິນ຺ນກາພາໂຘຕິ ວສີກຣຓປານກສມຸຏ຺ຐິຕໂຣໂຄ. ສີຕາໂລຬິນ຺ຕິ ນງ຺ຄເລນ ກສນ຺ຕສ຺ສ ຜາເລ ລຄ຺ຄມຕ຺ຕິກໍ ອຸທເກນ ອາໂລເຬຕ຺ວາ ປາເຍຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຏ຺ຐຄຫຓິໂກຕິ ວິປນ຺ນຄຫຓິໂກ; ກິຈ຺ເຉນ ອຸຈ຺ຈາໂຣ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາມິສຂາຣນ຺ຕິ ສຸກ຺ໂຂທນໍ ຌາເປຕ຺ວາ ຕາຍ ຉາຣິກາຍ ປຄ຺ຆຣິຕໍ ຂາໂຣທກໍ. ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກນ຺ຕິ ໂຄມຸຕ຺ຕປຣິຠາວິຕໍ ຫຣີຕກໍ. ອຠິສນ຺ນກາໂຍຕິ ອຸສ຺ສນ຺ນໂທສກາໂຍ. ອຈ຺ຉກຎ຺ຊິຍນ຺ຕິ ຕຓ຺ຑຸໂລທກມຓ຺ໂຑ. ອກຏຍຸສນ຺ຕິ ອສິນິທ຺ໂຘ ມຸຄ຺ຄປຈິຕປານີໂຍ. ກຏາກຏນ຺ຕິ ໂສວ ໂຘຕສິນິທ຺ໂຘ. ປຏິຈ຺ຉາທນີເຍນາຕິ ມໍສຣເສນ.

ຄຸຬາທິອນຸຊານນກຖາ

໒໗໒. ສເຈ ຠິກ຺ຂເວ ປກ຺ກາປິ ມຸຄ຺ຄາ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ປກ຺ກາ ມຸຄ຺ຄາ ສເຈປິ ຊາຍນ຺ຕິ, ຍຖາສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ. ປກ຺ກຕ຺ຕາ ຫິ ເຕ ກປ຺ປິຍາ ເອວ.

໒໗໔. ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ອກປ຺ປິຍກຸຏິຍໍ ວຸຕ຺ຖໍ. ສາມໍ ປກ຺ກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອາມິສໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິສ຺ສ ອຸຓ຺ຫຍາຄຸຍາ ສຸລສິປຓ຺ຓານິ ວາ ສິງ຺ຄິເວຣໍ ວາ ໂລຓໍ ວາ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ຈາເລຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ຍາຄຸໍ ນິພ຺ພາເປມີ’’ຕິ ປນ ຈາເລຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລຠຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາປິ ປິທຫິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ມນຸສ຺ສາ ປິທຫິຕ຺ວາວ ເທນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ; ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ວາ ມາ ນິພ຺ພາຍຕູ’’ຕິ ປິທຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຂີຣຕກ຺ກາທີສຸ ປນ ສກິໍ ກຸຖິເຕສຸ ອຄ຺ຄິໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຸນປາກສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ອຸກ຺ກປິຓ຺ຑກາປິ ຂາທນ຺ຕີຕິ ພິຬາມູສິກໂຄຘາມງ຺ຄຸສາ ຂາທນ຺ຕິ. ທມກາຕິ ວິຆາສາທາ.

໒໗໖. ຕໂຕ ນີຫຏນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ນິມນ຺ຕິຕາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໂຕ ນີຫຏໍ.

໒໗໘. ວນຏ຺ຐໍ ໂປກ຺ຂຣຏ຺ຐນ຺ຕິ ວເນ ເຈວ ປທຸມິນິຄຈ຺ເຉ ຈ ຊາຕໍ. ອພີຊນ຺ຕິ ຕຣຸຓຜລໍ, ຍສ຺ສ ພີຊໍ ນ ອງ຺ກຸຣໍ ຊເນຕິ. ນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊນ຺ຕິ ພີຊໍ ນິພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອປເນຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພກໍ ອມ຺ພປນສາທິ.

໒໗໙. ທຸໂຣປໂຍ ວໂຓຕິ ທຸກ຺ເຂນ ຣຸຫຕິ, ທຸກ຺ເຂນ ປາກຕິໂກ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸປ຺ປຣິຫາຣໍ ສຕ຺ຖນ຺ຕິ ສມ຺ພາເຘ ທຸກ຺ເຂນ ສຕ຺ຖໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍໍ. ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ ວາ ວຕ຺ຖິກມ຺ມໍ ວາຕິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ໂອກາເສ ເຍນ ເກນຈິ ສຕ຺ເຖນ ວາ ສູຈິຍາ ວາ ກຓ຺ຏເກນ ວາ ສຕ຺ຕິກາຍ ວາ ປາສາຓສກ຺ຂລິກາຍ ວາ ນເຂນ ວາ ຉິນ຺ທນໍ ວາ ຜາລນໍ ວາ ວິຊ຺ຌນໍ ວາ ເລຂນໍ ວາ ນ ກາຕພ຺ພໍ; ສພ຺ພຎ຺ເຫຕໍ ສຕ຺ຖກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ. ເຍນ ເກນຈິ ປນ ຈມ຺ເມນ ວາ ວຕ຺ເຖນ ວາ ວຕ຺ຖິປີຬນມ຺ປິ ນ ກາຕພ຺ພໍ; ສພ຺ພຎ຺ເຫຕໍ ວຕ຺ຖິກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສມ຺ພາຘສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ທ຺ວງ຺ຄຸລາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖກມ຺ມໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຖິກມ຺ມໍ ປນ ສມ຺ພາເຘເຍວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຂາຣໍ ອາທາຕຸໍ ເຍນ ເກນຈິ ຣຊ຺ຊຸເກນ ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທິ ເຕນ ຉິຊ຺ຊຕິ, ສຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ອຓ຺ຑວຸຑ຺ຒິໂຣເຄປິ ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ອຓ຺ຑໍ ຜາເລຕ຺ວາ ພີຊານິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອໂຣຄໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຄ຺ຄິຕາປນເຠສຊ຺ຊາລິມ຺ປເນສຸ ປນ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນຕ຺ຖິ. ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ ເຠສຊ຺ຊມກ຺ຂິຕາ ອາທານວຏ຺ຏິ ວາ ເວຬຸນາຬິກາ ວາ ວຏ຺ຏຕິ, ຍາຍ ຂາຣກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕລໍ ວາ ປເວເສນ຺ຕິ.

໒໘໐. ປວຕ຺ຕມໍສນ຺ຕິ ມຕສ຺ສ ມໍສໍ. ມາຆາໂຕຕິ ຕໍ ທິວສໍ ນ ລພ຺ຠາ ເກນຈິ ກິຎ຺ຈິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ. ໂປຕ຺ຖນິກນ຺ຕິ ມໍສຈ຺ເຉທນສຕ຺ຖກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິມ຺ປິມາຍາຕິ ກິມ຺ປິ ອິມາຍ. ນ ຠຄວາ ອຸສ຺ສຫຕີຕິ ນ ຠຄວາ ສກ຺ໂກຕິ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ຍສ຺ມາ ນາມ. ປຏິເວກ຺ຂີຕິ ວີມໍສິ; ປຏິປຸຈ຺ຉີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອປ຺ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ສເຈ ປນ ອສຸກມໍສນ຺ຕິ ຊານາຕິ, ປຏິປຸຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອຊານນ຺ເຕນ ປນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຂາທິຕພ຺ພໍ.

ຫຕ຺ຖິມໍສາທິປຏິກ຺ເຂປກຖາ

໒໘໑. ສຸນຂມໍສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຣຎ຺ຎໂກກາ ນາມ ສຸນຂສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມໍສໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ຄາມສຸນຂິຍາ ວາ ໂກເກນ ໂກກສຸນຂິຍາ ວາ ຄາມສຸນເຂນ ສໍໂຍຄາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ມໍສໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ໂສ ຫິ ອຸຠຍໍ ຠຊຕີຕິ. ອຫິມໍສນ຺ຕິ ກສ຺ສຈິ ອປາທກສ຺ສ ທີຆຊາຕິກສ຺ສ ມໍສໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສີຫມໍສາທີນິ ປາກຏາເນວ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ມນຸສ຺ສມໍສໍ ສຊາຕິຕາຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສມໍສໍ ຣາຊງ຺ຄຕາຍ, ສຸນຂມໍສຎ຺ຈ ອຫິມໍສຎ຺ຈ ປຏິກູລຕາຍ, ສີຫມໍສາທີນິ ປຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸປທ຺ທວຕ຺ຖາຍາຕິ. ອິເມສໍ ມນຸສ຺ສາທີນໍ ທສນ຺ນໍ ມໍສມ຺ປິ ອຏ຺ຐິປິ ໂລຫິຕມ຺ປິ ຈມ຺ມມ຺ປິ ໂລມມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ຎຕ຺ວາ ວາ ອຎຕ຺ວາ ວາ ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ຍທາ ຊານາຕິ, ຕທາ ເທເສຕພ຺ພາ. ‘‘ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏໍ, ‘‘ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ປນ ຊານິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ຊານນ຺ໂຕ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ.

ຍາຄຸມຘຸໂຄຬກາທິກຖາ

໒໘໒. ເອກຕ຺ຕໂກຕິ ເອກໂກ, ນຕ຺ຖິ ເມ ທຸຕິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຫູຕໍ ຍາຄຸຎ຺ຈ ມຘຸໂຄຬກຎ຺ຈ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາຕິ ໂສ ກິຣ ສຕສຫສ຺ສໍ ວຍໍ ກຕ຺ວາ ປຏິຍາທາເປສິ. ອນຸໂມທນາຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ‘‘ປຕ຺ຖຍຕໍ ອິຈ຺ຉຕ’’ນ຺ຕິ ປທານໍ ‘‘ອລເມວ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສເຈ ປນ ‘‘ປຕ຺ຖຍຕາ ອິຈ຺ຉຕາ’’ຕິ ປາໂຐ ອຕ຺ຖິ, ໂສເຍວ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

໒໘໓. ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸນ຺ຕິ ຍາ ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ. ຍທຄ຺ເຄນາຕິ ຍໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ. ສຄ຺ຄາ ເຕ ອາຣທ຺ຘາຕິ ສຄ຺ຄນິພ຺ພຕ຺ຕກປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ປຣມ຺ປຣໂຠຊເນນ ກາເຣຕພ຺ໂພ, ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸຍາ ຫິ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ.

໒໘໔. ນາຫໍ ຕໍ ກຈ຺ຈານາຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ອວສິຏ຺ຐຄຸເຬ ເທວຕາ ສຸຂຸໂມຊໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ, ສາ ອຎ຺ເຎສໍ ປຣິຓາມໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຄິລານສ຺ສ ຄຸຬນ຺ຕິ ຕຖາຣູເປນ ພ຺ຍາຘິນາ ຄິລານສ຺ສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຄຸຬໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປາຏລິຄາມວຕ຺ຖຸກຖາ

໒໘໕. ສພ຺ພສນ຺ຖຣິນ຺ຕິ ຍຖາ ສພ຺ພໍ ສນ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ.

໒໘໖. ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາຕິ ສຸນິໂຘ ຈ ວສ຺ສກາໂຣ ຈ ທ຺ເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມຄຘຣຎ຺ໂຎ ມຫາມຕ຺ຕາ ມຫາມຈ຺ຈາ. ວຊ຺ຊີນໍ ປຏິພາຫາຍາຕິ ວຊ຺ຊິຣາຊກຸລານໍ ອາຍມຸຂປຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖໍ. ວຕ຺ຖູນີຕິ ຆຣວຕ຺ຖູນິ. ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸນ຺ຕິ ຕາ ກິຣ ເທວຕາ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາປາຐການໍ ສຣີເຣ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕານິ ນາເມນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ອມ຺ຫາກໍ ຍຖານຸຣູປໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາວຕິໍເສຫີຕິ ໂລເກ ກິຣ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ວິສ຺ສກມ຺ມຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ຕາວຕິໍສາ ປຓ຺ຑິຕາຕິ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ, ເຕເນວາຫ ຕາວຕິໍເສຫີຕິ, ຕາວຕິໍເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ວິຍ ມາເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວຕາ ອຣິຍໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ອຣິຍມນຸສ຺ສານໍ ໂອສຣຓຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຍາວຕາ ວຓິປ຺ປໂຖຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ວາຓິຊານໍ ອາຠຕຠຓ຺ຑສ຺ສ ຣາສິວເສເນວ ກຍວິກ຺ກຍຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອິທໍ ອຄ຺ຄນຄຣນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຣິຍາຍຕນວຓິປ຺ປຖານໍ ອິທໍ ອຄ຺ຄນຄຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ປຸຏເຠທນນ຺ຕິ ປຸຏເຠທນຏ຺ຐານໍ ໂມຈນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຄ຺ຄິໂຕ ວາຕິອາທີສຸ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ວາ ສທ຺ໂທ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ເອກສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ອຄ຺ຄິໂຕ, ເອກສ຺ສ ອຸທກໂຕ, ເອກສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເຠທາ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຸຬຸມ຺ປນ຺ຕິ ປາຣຄມນຕ຺ຖາຍ ອາຓິໂຍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ກຕໍ. ກຸລ຺ລນ຺ຕິ ວລ຺ລິອາທີຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຕໍ.

ອຓ຺ຓວນ຺ຕິ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ຈ ປຸຖຸລ຺ລສ຺ສ ຈ ອຸທກຏ຺ຐານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສຣນ຺ຕິ ອິຘ ນທີ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຍ ຄມ຺ຠີຣໍ ວິຕ຺ຖຕໍ ຕຓ຺ຫາສຣໍ ຕຣນ຺ຕິ, ເຕ ອຣິຍມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ເສຕຸໍ ກຕ຺ວານ ວິສຊ຺ຊ ປລ຺ລລານິ ອນາມສິຕ຺ວາວ ອຸທກຠຣິຕານິ ນິນ຺ນຏ຺ຐານານິ; ອຍໍ ປນ ອິທໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ອຸທກໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸກາໂມປິ ກຸລ຺ລຎ຺ຫິ ປຣິຊໂນ ພນ຺ຘຕິ, ພຸທ຺ຘາ ປນ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ ວິນາ ເອວ ກຸລ຺ເລນ ຕິຓ຺ຓາ ເມຘາວິໂນ ຊນາຕິ.

໒໘໗. ອນນຸໂພຘາຕິ ອພຸຊ຺ຌເນນ. ສນ຺ຘາວິຕນ຺ຕິ ຠວໂຕ ຠວໍ ຄມນວເສນ ສນ຺ຘາວິຕໍ. ສໍສຣິຕນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄມນວເສນ ສໍສຣິຕໍ. ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈາຕິ ມຍາ ຈ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈ. ອຖ ວາ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕນ຺ຕິ ສນ຺ຘາວນໍ ສໍສຣຓໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອໂຫສີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສໍສິຕນ຺ຕິ ສໍສຣິຕໍ. ຠວເນຕ຺ຕິ ສມູຫຕາຕິ ຠວໂຕ ຠວຄມນາ ສນ຺ຘາວນາ ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຫຕາ ຉິນ຺ນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຕາ.

໒໘໙. ນີລາຕິ ອິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກໍ. ນີລວຓ຺ຓາຕິອາທິ ຕສ຺ເສວ ວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຖ ນ ເຕສໍ ປກຕິວຓ຺ຓາ ນີລາ, ນີລວິເລປນານໍ ວິຈິຕ຺ຕຕາວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິວຏ຺ເຏສີຕິ ປຫາເຣສິ. ສາຫາຣໍ ທຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖາຕິ ສຊນປທໍ ທເທຍ຺ຍາຖ. ອງ຺ຄຸລິໍ ໂຜເຏສຸນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລິໍ ຈາເລສຸໍ. ອມ຺ພກາຍາຕິ ອິຕ຺ຖິກາຍ. ໂອໂລເກຖາຕິ ປສ຺ສຖ. ອປໂລເກຖາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສ຺ສຖ. ອຸປສໍຫຣຖາຕິ ອຸປເນຖ. ອິມໍ ລິຈ຺ຉວິປຣິສໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈິຕ຺ເຕນ ຕາວຕິໍສປຣິສໍ ຫຣຖ, ຕາວຕິໍສສ຺ສ ສມກໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສີຫເສນາປຕິວຕ຺ຖຸອາທິກຖາ

໒໙໐. ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ອນຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕີຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕກາຣຓສ຺ສ ອນຸກາຣຓໍ ກເຖນ຺ຕິ. ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທຕິ ອປເຣຫິ ວຸຕ຺ຕກາຣເຓນ ສກາຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາໂທ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕພ຺ພໍ ກາຣຓໍ ໂກຈິ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ກິໍ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ກິໍ ສພ຺ພກາເຣນາປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາເທ ຄາຣຍ຺ຫກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອນພ຺ຠກ຺ຂາຕຸກາມາຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ນ ອາຈິກ຺ຂິຕຸກາມາ.

໒໙໓. ອນຸວິຈ຺ຈກາຣນ຺ຕິ ອນຸວິທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ ກໂຣຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຎາຕມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ໂລເກ ປາກຏານໍ. ສາຘຸ ໂຫຕີຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ໂຫຕິ. ປຏາກໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ປຏາກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນຄເຣ ໂຆສນ຺ຕາ ອາຫິຓ຺ເຑຍ຺ຍຸໍ. ກສ຺ມາ? ‘‘ເອວໍ ໂນ ອມ຺ຫາກໍ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂອປານຠູຕນ຺ຕິ ປຏິຍຕ຺ຕອຸທປາໂນ ວິຍ ຐິຕໍ. ກຸລນ຺ຕິ ນິເວສນໍ. ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາສີຕິ ມາ ອິເມສໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ຖ, ສມ຺ປຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ທາຕພ຺ພເມວາຕິ ໂອວທຕິ. ໂອກາໂຣຕິ ອວກາໂຣ ລາມກຠາໂວ. ສາມຸກ຺ກໍສິກາຕິ ອຕ຺ຕນາເຍວ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕາ; ອສາຘາຣຓໍ ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ກຕໍ.

໒໙໔. ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມໍ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ມໍສມ຺ປິ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ຫິ ເອວຣູປໍ ມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ໂສປິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ທາຍາໂທ ໂຫຕິ, ວຘກສ຺ສ ວິຍ ຕສ຺ສາປິ ປາຓຆາຕກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຊິຣິທນ຺ຕິຕິ ຊິຣນ຺ຕິ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕາ ນ ຊິຣນ຺ຕິ, ອພ຺ຠກ຺ຂານສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘກຖາ ສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ.

ກປ຺ປິຍຠູມິອນຸຊານນກຖາ

໒໙໕. ສກຏປຣິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ສກເຏຫິ ປຣິກ຺ເຂປໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈນ຺ຕິມນ຺ຕິ ອຠິລາປມຕ຺ຕເມຕໍ ‘‘ຍໍ ສງ຺ໂຆ ອາກງ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ຘຸຣວິຫາໂຣປິ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກມ຺ມວາຈໍ ອວຕ຺ວາ ອປໂລກເນນາປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ກາໂກຣວສທ຺ທນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐານໍ ອາມິສຂາທນຕ຺ຖາຍ ອນຸປ຺ປເຄເຍວ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ກາການໍ ໂອຣວສທ຺ທໍ. ຍໂສໂຊ ນາມ ກປິລສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ປພ຺ພຊິຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຕານໍ ອຄ຺ຄປຸຣິໂສ.

ອຸສ຺ສາວນນ຺ຕິກນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸສ຺ສາວນນ຺ຕິກາ ຕາວ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາ. ໂຍ ຖມ຺ຠານໍ ວາ ອຸປຣິ ຠິຕ຺ຕິປາເທ ວາ ນິຂນິຕ຺ວາ ວິຫາໂຣ ກຣິຍຕິ, ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຖມ຺ຠປຏິຈ຺ຉກາ ປາສາຓາ ຠູມິຄຕິກາ ເອວ. ປຐມຖມ຺ຠໍ ປນ ປຐມຠິຕ຺ຕິປາທໍ ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ເຕຫິ ພຫູຫິ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ກໂຣມ, ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ເຕຫິ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ເຕສຸ ອາມສິຕ຺ວາ ວາ ສຍໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາ ຖມ຺ເຠ ວາ ຠິຕ຺ຕິປາໂທ ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ກຸຣຸນ຺ທິມຫາປຈ຺ຈຣີສຸ ປນ ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິ ກປ຺ປິຍກຸຏີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ອວຕ຺ວາປິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຸຕ຺ເຕ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ສາຘາຣຓລກ຺ຂຓໍ, ຖມ຺ຠປຕິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ວຈນປຣິໂຍສານຎ຺ຈ ສມກາລໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຫິ ອນິຏ຺ຐິເຕ ວຈເນ ຖມ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕ ວາ ຕສ຺ມິໍ ວຈນໍ ນິຏ຺ຐາຕິ, ອກຕາ ໂຫຕິ ກປ຺ປິຍກຸຏິ. ເຕເນວ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ພຫູຫິ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອວສ຺ສຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ເອກສ຺ສປິ ວຈນນິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຖມ຺ຠປຕິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ເອກໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອິຏ຺ຐກສິລາມຕ຺ຕິກາກຸຏ຺ຏິກາສຸ ປນ ກຸຏີສຸ ເຫຏ຺ຐາ ຈຍໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ອພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ກໂຣນ຺ຕຸ, ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິຕ຺ຕິໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພປຐມໍ ອິຏ຺ຐກໍ ວາ ສິລໍ ວາ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກປ຺ປິຍກຸຏິ ກາຕພ຺ພາ. ອິຏ຺ຐກາທໂຍ ຫິ ຠິຕ຺ຕິຍາ ປຐມິຏ຺ຐກາທີນໍ ເຫຏ຺ຐາ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຖມ຺ຠາ ປນ ອຸປຣິ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຖມ຺ເຠຫິ ກຣິຍມາເນ ຈຕູສຸ ໂກເຓສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຖມ຺ຠາ ອິຏ຺ຐກາທິກຸຏ຺ເຏ ຈຕູສຸ ໂກເຓສຸ ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ອິຏ຺ຐກາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ປນ ອກຕາຍປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຫິ ວຸຕ຺ຕເມວ ປມາຓໍ.

ໂຄນິສາທິກາ ທຸວິຘາ – ອາຣາມໂຄນິສາທິກາ, ວິຫາຣໂຄນິສາທິກາຕິ. ຕາສຸ ຍຕ຺ຖ ເນວ ອາຣາໂມ ນ ເສນາສນານິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ‘‘ອາຣາມໂຄນິສາທິກາ’’ ນາມ. ຍຕ຺ຖ ເສນາສນານິ ສພ຺ພານິ ວາ ເອກຈ຺ຈານິ ວາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ, ອາຣາໂມ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ‘‘ວິຫາຣໂຄນິສາທິກາ’’ ນາມ. ອິຕິ ອຸຠຍຕ຺ຣາປິ ອາຣາມສ຺ສ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາໂວເຍວ ປມາຓໍ. ອາຣາໂມ ປນ ອຸປຑ຺ຒປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕປິ ພຫຸຕຣໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕປິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕເຍວ ນາມາຕິ ກຸຣຸນ຺ທິມຫອາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຄຫປຕີຕິ ມນຸສ຺ສາ ອາວາສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ເທມ, ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອສາ ຄຫປຕິ ນາມ. ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ກາຕຸໍ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສສຫຘມ຺ມິການໍ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຏິຄ຺ຄໂຫ ຈ ສນ຺ນິຘິ ຈ ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖຎ຺ຈ ເຕສໍ ສນ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ເຄຫານິ ວາ ເຕຫິ ທິນ຺ນາ ກປ຺ປິຍກຸຏິ ວາ ຄຫປຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ວິຫາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ວາ ອາຣາມິການໍ ວາ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວາ ເທວຕານໍ ວາ ນາຄານໍ ວາ ອປິ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ວິມານໍ ກປ຺ປິຍກຸຏິ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕໍ; ສງ຺ຆສນ຺ຕກເມວ ຫິ ຠິກ຺ຂຸສນ຺ຕກໍ ວາ ເຄຫໍ ຄຫປຕິກຸຏິກາ ນ ໂຫຕິ. ສມ຺ມຸຕິກາ ນາມ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕ຺ວາ ກຕາຕິ.

ຍໍ ອິມາສຸ ຈຕູສຸ ກປ຺ປິຍຠູມີສຸ ວຸຕ຺ຖໍ ອາມິສໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖອນ຺ໂຕປກ຺ກໂມຈນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ກປ຺ປິຍກຸຏິໂຍ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ຍໍ ປນ ອກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ສຫເສຍ຺ຍປ຺ປໂຫນເກ ເຄເຫ ວຸຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆິກໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ສນ຺ຕກໍ ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ຐປິຕໍ, ຕໍ ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖໍ; ຕຕ຺ຖ ປກ຺ກຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕປກ຺ກໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເອຕໍ ນ ກປ຺ປຕິ. ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ປນ ຍາວຊີວິກຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ສາມເຓໂຣ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຕຓ຺ຑຸລາທິກໍ ອາມິສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍກຸຏິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປຈິຕ຺ວາ ເທຕິ, ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖໍ ນ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍກຸຏິຍໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສປ຺ປິອາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທຕິ, ມຸຂສນ຺ນິຘິ ນາມ ໂຫຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນາມມຕ຺ຕເມວ ນານາກຣຓໍ. ຠິກ຺ຂຸ ອກປ຺ປິຍກຸຏິຍໍ ຐປິຕສປ຺ປິຎ຺ຈ ຍາວຊີວິກປຓ຺ຓຎ຺ຈ ເອກໂຕ ປຈິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອາມິສສໍສຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ສາມໍປາກຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ພສໍສຄ຺ຄາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິມາ ປນ ກປ຺ປິຍກຸຏິໂຍ ກທາ ຊຫິຕວຕ຺ຖຸກາ ໂຫນ຺ຕິ? ອຸສ຺ສາວນນ຺ຕິກາ ຕາວ ຍາ ຖມ຺ຠານໍ ອຸປຣິ ຠິຕ຺ຕິປາເທ ວາ ນິຂຓິຕ຺ວາ ກຕາ, ສາ ສພ຺ເພສຸ ຖມ຺ເຠສຸ ຈ ຠິຕ຺ຕິປາເທສຸ ຈ ອປນີເຕສຸ ຊຫິຕວຕ຺ຖຸກາ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ຖມ຺ເຠ ວາ ຠິຕ຺ຕິປາເທ ວາ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ໂຍ ໂຍ ຐິໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ສພ຺ເພສຸປິ ປຣິວຕ຺ຕິເຕສຸ ອຊຫິຕວຕ຺ຖຸກາວ ໂຫຕິ. ອິຏ຺ຐກາທີຫິ ກຕາ ຈຍສ຺ສ ອຸປຣິ ຠິຕ຺ຕິອຕ຺ຖາຍ ຐປິຕໍ ອິຏ຺ຐກໍ ວາ ສິລໍ ວາ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑໍ ວາ ອາທິໍກຕ຺ວາ ວິນາສິຕກາເລ ຊຫິຕວຕ຺ຖຸກາ ໂຫຕິ. ເຍຫິ ປນ ອິຏ຺ຐກາທີຫິ ອຘິຏ຺ຐິຕາ, ເຕສຸ ອປນີເຕສຸປິ ຕທຎ຺ຎາສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາສຸ ອຊຫິຕວຕ຺ຖຸກາວ ໂຫຕິ.

ໂຄນິສາທິກາ ປາກາຣາທີຫິ ປຣິກ຺ເຂເປ ກເຕ ຊຫິຕວຕ຺ຖຸກາ ໂຫຕິ. ປຸນ ຕສ຺ມິໍ ອາຣາເມ ກປ຺ປິຍກຸຏິ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ປຸນປິ ປາກາຣາທໂຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຂຓ຺ຑາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ຄາໂວ ປວິສນ຺ຕິ, ປຸນ ກປ຺ປິຍກຸຏິ ໂຫຕິ. ອິຕຣາ ປນ ທ຺ເວ ໂຄປານສີມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ຉທເນ ວິນຏ຺ເຐ ຊຫິຕວຕ຺ຖຸກາ ໂຫນ຺ຕິ. ສເຈ ໂຄປານສີນໍ ອຸປຣິ ເອກມ຺ປິ ປກ຺ຂປາສກມຓ຺ຑລໍ ອຕ຺ຖິ, ຣກ຺ຂຕິ.

ຍຕ຺ຣ ປນິມາ ຈຕສ຺ໂສປິ ກປ຺ປິຍຠູມິໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພໍ? ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ກຣວິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ວິນຍຘຣປາໂມກ຺ໂຂ ມຫາສີວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂສ ທີປາໂລເກນ ສປ຺ປິກຸມ຺ຠໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ‘‘ອາວຸໂສ ຄາມໂຕ ສປ຺ປິກຸມ຺ໂຠ ອາຠໂຕ, ລູຂທິວເສ ສປ຺ປິນາ ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ນໍ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປຸນທິວເສ ປມຸເຂ ນິກ຺ຂິປາເປສິ. ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປຸນ ເອກທິວເສ ອາຄໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ ສຫເສຍ຺ຍປ຺ປໂຫນກຏ຺ຐາເນ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປຸນທິວເສ ພຫິ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປາເປສິ, ຕໍ ໂຈຣາ ຫຣິໍສຸ. ໂສ ປຸນ ເອກທິວສໍ ອາຄຕໍ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ ຕຍາ ‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂສ ກຸມ຺ໂຠ ພຫິ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຈເຣຫິ ອວຫໂຕ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ນນຸ ຠນ຺ເຕ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ ອສ຺ສ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຫິ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

໒໙໖-໙. ເມຓ຺ຑກວຕ຺ຖຸ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອປິ ເຈຕ຺ຖ ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ປຎ຺ຈ ໂຄຣເສຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ໂຄຣເສ ວິສຸໍ ປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາເຖຍ຺ຍໍ ປຣິເຍສິຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ເກຈິ ສຍເມວ ຎຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ; ໂນ ເຈ ເທນ຺ຕິ, ຎາຕິປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ວາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ອລຠນ຺ເຕນ ອຎ຺ຎາຕິກອປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ຍາຈິຕ຺ວາປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອກທິວເສນ ຄມນີເຍ ມຄ຺ເຄ ເອກຠຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ທີເຆ ອທ຺ຘາເນ ຍຕ຺ຕເກນ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ.

ເກຓິຍຊຏິລວຕ຺ຖຸກຖາ

໓໐໐. ກາເຊຫິ ຄາຫາເປຕ຺ວາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຊສເຕຫິ ສຸສງ຺ຂຕສ຺ສ ພທຣປານສ຺ສ ກຸຏສຫສ຺ສໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ. ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ສາຘຸ ຠິກ຺ຂເວ ປານໍ ອປິວນ຺ຕາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ປຈ຺ຈຍພາຫຸລ຺ລິກາຕິ ວາທໍ ນ ອຸປ຺ປາທຍິຕ຺ຖ, ມຍິ ຈ ຄາຣວໍ ອກຕ຺ຖ, ມມ ຈ ຕຸມ຺ເຫສຸ ຄາຣວໍ ຊນຍິຕ຺ຖ, ອິຕິ ໂວ ອຫໍ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ສຸຏ຺ຐຸ ປສນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ອຏ຺ຐ ປານານີຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອມ຺ພປານນ຺ຕິ ອາເມຫິ ວາ ປກ຺ເກຫິ ວາ ອມ຺ເພຫິ ກຕປານໍ. ຕຕ຺ຖ ອາເມຫິ ກໂຣນ຺ເຕນ ອມ຺ພຕຣຸຓານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຕເປ ອາທິຈ຺ຈປາເກນ ປຈິຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕຫິ ມຘຸສກ຺ກຣກປ຺ປູຣາທີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ກປ຺ປຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ກຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ປນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສປຣິໂຠເຄນາປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ນິຣາມິສປຣິໂຠເຄນ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພປາເນສຸ.

ເຕສຸ ປນ ຊມ຺ພຸປານນ຺ຕິ ຊມ຺ພຸຜເລຫິ ກຕປານໍ. ໂຈຈປານນ຺ຕິ ອຏ຺ຐິເກຫິ ກທລິຜເລຫິ ກຕປານໍ. ໂມຈປານນ຺ຕິ ອນຏ຺ຐິເກຫິ ກທລິຜເລຫິ ກຕປານໍ. ມຘຸກປານນ຺ຕິ ມຘຸການໍ ຊາຕິຣເສນ ກຕປານໍ; ຕໍ ປນ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ມຸທ຺ທິກປານນ຺ຕິ ມຸທ຺ທິກາ ອຸທເກ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອມ຺ພປານໍ ວິຍ ກຕປານໍ. ສາລູກປານນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕຸປ຺ປລນີລຸປ຺ປລາທີນໍ ສາລູເກ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ກຕປານໍ. ຜາຣຸສກປານນ຺ຕິ ຜາຣຸສກຜເລຫິ ອມ຺ພປານໍ ວິຍ ກຕປານໍ. ອິມານິ ອຏ຺ຐ ປານານິ ສີຕານິປິ ອາທິຈ຺ຈປາການິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄິປາການິ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຘຎ຺ຎຜລຣສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘຎ຺ຎານໍ ຜລຣສໍ. ຑາກຣສນ຺ຕິ ປກ຺ກຑາກຣສໍ. ຍາວກາລິກປຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍເຍວ ຣໂສ ກປ຺ປຕິ. ຍາວຊີວິການໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິຕສປ຺ປິອາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ການໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ກປ຺ປຕິ. ສເຈ ປນ ສຸທ຺ຘອຸທເກນ ປຈຕິ, ຍາວຊີວມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຂີຣາທີຫິ ປນ ສທ຺ຘິໍ ປຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ເຎຫິ ປກ຺ກມ຺ປິ ຑາກຣສສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ຍາວກາລິກປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສີໂຕທເກນ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ກຕຣໂສ ວາ ອາທິຈ຺ຈປາໂກ ວາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຐເປຕ຺ວາ ມຘຸກປຸປ຺ຜຣສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຘຸກປຸປ຺ຜຣໂສ ອຄ຺ຄິປາໂກ ວາ ໂຫຕຸ ອາທິຈ຺ຈປາໂກ ວາ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ຍໍ ປານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ມຘຸກປຸປ຺ຜໍ ປນ ອລ຺ລໍ ວາ ສຸກ຺ຂໍ ວາ ຠຊ຺ຊິຕໍ ວາ ເຕນ ກຕຜາຓິຕໍ ວາ ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຊໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ນິກສໂຏ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິຕິ ປານານິ ອນຸຊານນ຺ເຕນ ອິເມປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຣສາ ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ. ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕມຸຂາ ຍຎ຺ຎາຕິອາທີສຸ ອຄ຺ຄິຫຸຕໍ ເສຏ຺ຐໍ, ອຄ຺ຄິຫຸຕໍ ມຸຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ໂຣຊມລ຺ລາທິວຕ຺ຖຸກຖາ

໓໐໑-໒. ໂຣຊວຕ຺ຖຸ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ກຣໍ ອກໍສູຕິ ກຕິກໍ ອກໍສຸ. ອຸຬາຣໍ ໂຂ ເຕ ອິທນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ໂຂ ເຕ ອິທໍ. ນາຫໍ ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ ພຫຸກໂຕຕິ ນາຫໍ ພຸທ຺ຘາທິຄຕປສາທພຫຸມາເນນ ອິຘາຄໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຈ ຑາກນ຺ຕິ ສປ຺ປິອາທີຫິ ປກ຺ກໍ ວາ ອປກ຺ກໍ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຑາກໍ. ປິຏ຺ຐຂາທນີຍນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐມຍໍ ຂາທນີຍໍ; ໂຣໂຊ ກິຣ ອິທໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ສຕສຫສ຺ສໍ ວຍໍ ກຕ຺ວາ ປຏິຍາທາເປສິ.

໓໐໓. ມຎ຺ຊຸກາຕິ ມຘຸຣວຈນາ. ປຏິຠາເນຍ຺ຍກາຕິ ສເກ ສິປ຺ເປ ປຏິຠານສມ຺ປນ຺ນາ. ທກ຺ຂາຕິ ເຉກາ, ອນລສາ ວາ. ປຣິໂຍທາຕສິປ຺ປາຕິ ນິທ຺ໂທສສິປ຺ປາ. ນາຬິຍາວາປເກນາຕິ ນາຬິຍາ ຈ ອາວາປເກນ ຈ. ອາວາປໂກ ນາມ ຍຕ຺ຖ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ອາວປນ຺ຕິ, ປກ຺ຂິປນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຈ ຠິກ຺ຂເວ ນຫາປິຕປຸພ຺ເພນ ຂຸຣຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕຸເມວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕເກນ ເກເສ ເຉເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ເວຕນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ອນຫາປິຕປຸພ຺ໂພ ຕສ຺ສ ປຣິຫຣິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ເກເສ ເຉເທຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

໓໐໔. ຠາຄໍ ທຕ຺ວາຕິ ທສມຠາຄໍ ທຕ຺ວາ; ອິທໍ ກິຣ ຊມ຺ພຸທີເປ ໂປຣາຓກຈາຣິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ທສໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ຠູມິສາມິການໍ ທາຕພ຺ໂພ.

ຈຕຸມຫາປເທສກຖາ

໓໐໕. ຍໍ ຠິກ຺ຂເວ ມຍາ ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທເສ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ນຍຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖຣາ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິມທ຺ທນ຺ຕາ ອິທໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ຐເປຕ຺ວາ ຘຎ຺ຎຜລຣສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕຘຎ຺ຎຣສານິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ຕາລນາຬິເກຣປນສລພຸຊອລາພຸກຸມ຺ຠຓ຺ຑປຸສ຺ສຜລຕິປຸສຜລເອຬາລຸການິ, ນວ ມຫາຜລານິ ສພ຺ພຎ຺ຈ ອປຣຓ຺ຓໍ, ຘຎ຺ຎຄຕິກເມວ. ຕໍ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ອກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ນ ກປ຺ປຕິ. ອຏ຺ຐ ປານານິ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ. ອວເສສານິ ເວຕ຺ຕຕິນ຺ຕິຓິກມາຕຸລຸງ຺ຄກປິຕ຺ຖໂກສມ຺ພກຣມນ຺ທາທິຂຸທ຺ທກຜລປານານິ ອຏ຺ຐປານຄຕິກາເນວ, ຕານິ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ, ອຖ ໂຂ ກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກປ຺ປນ຺ຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ສານຸໂລມໍ ຘຎ຺ຎຜລຣສໍ ອຎ຺ຎໍ ຜລປານໍ ນາມ ອກປ຺ປິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ຍາມກາລິກໍເຍວາຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠຄວຕາ ຉ ຈີວຣານິ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ. ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ເຕສໍ ອນຸໂລມານິ ທຸກູລໍ, ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໍ, ຈີນປຏ຺ຏໍ, ໂສມາຣປຏ຺ຏໍ, ອິທ຺ຘິມຍິກໍ, ເທວທຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອປຣານິ ຉ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓເທເສ ປາຓເກຫິ ສຎ຺ຊາຕວຕ຺ຖໍ. ທ຺ເວ ປຏາ ເທສນາເມເນວ ວຸຕ຺ຕາ. ຕານິ ຕີຓິ ໂກເສຍ຺ຍສ຺ສານຸໂລມານິ. ທຸກູລໍ ສາຓສ຺ສ, ອິຕຣານິ ທ຺ເວ ກປ຺ປາສິກສ຺ສ ວາ ສພ຺ເພສໍ ວາ.

ຠຄວຕາ ເອກາທສ ປຕ຺ເຕ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປຕ຺ຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ – ໂລຫປຕ຺ໂຕ ເຈວ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ໂຕ ຈ. ໂລຫຖາລກໍ, ມຕ຺ຕິກາຖາລກໍ, ຕມ຺ພໂລຫຖາລກນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ອນຸໂລມານິ. ຠຄວຕາ ຕໂຍ ຕຸມ຺ພາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ – ໂລຫຕຸມ຺ໂພ, ກຏ຺ຐຕຸມ຺ໂພ, ຜລຕຸມ຺ໂພຕິ. ກຸຓ຺ຑິກາ, ກຎ຺ຈນໂກ, ອຸທກຕຸມ຺ໂພຕິ ເຕສໍເຍວ ອນຸໂລມານິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ປານີຍສງ຺ຂປານີຍສຣາວການິ ເອເຕສໍ ອນຸໂລມານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏ຺ຏິກາ, ສູກຣນ຺ຕນ຺ຕິ ທ຺ເວ ກາຍພນ຺ຘນານິ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ, ທຸສ຺ສປຏ຺ເຏນ ຣຊ຺ຊຸເກນ ຈ ກຕກາຍພນ຺ຘນານິ ເຕສໍ ອນຸໂລມານິ. ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ, ກິລຎ຺ຊຈ຺ຉຕ຺ຕໍ, ປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕີຓິ ຉຕ຺ຕານິ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ. ເອກປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ເຕສໍເຍວ ອນຸໂລມນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ປາຬິຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ອນຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎານິປິ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍານໍ ອນຸໂລມານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ກປ຺ປຕີຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ຫິ ຉລ຺ລິມ຺ປິ ອນປເນຕ຺ວາ ສກເລເນວ ນາຬິເກຣຜເລນ ສທ຺ຘິໍ ປານກໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ນາຬິເກຣໍ ອປເນຕ຺ວາ ຕໍ ວິກາເລປິ ກປ຺ປຕິ. ອຸປຣິ ສປ຺ປິປິຓ຺ຑໍ ຐເປຕ຺ວາ ສີຕລປາຍາສໍ ເທນ຺ຕິ, ຍໍ ປາຍາເສນ ອສໍສຏ຺ຐໍ ສປ຺ປິ, ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ພທ຺ຘມຘຸຜາຓິຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕກ຺ໂກລຊາຕິຜລາທີຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທນ຺ຕິ, ຕານິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ. ຍາຄຸຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທິນ຺ນສິງ຺ຄິເວຣາທີສຸປິ ເຕລາທີສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທິນ຺ນລຏ຺ຐິມຘຸກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ຍໍ ຍໍ ອສມ຺ຠິນ຺ນຣສໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕໍ ເອກໂຕ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ຍຖາ ສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ໂຘວິຕ຺ວາ ວາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກາລວເສນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສເຈ ປນ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສໍ ໂຫຕິ ສໍສຏ຺ຐໍ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍາວກາລິກຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສານິ ຕີຓິປິ ຍາມກາລິກາທີນິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ອຸປເນຕິ, ຍາມກາລິກໍ ທ຺ເວປິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກາທີນິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ອຸປເນຕິ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກມ຺ປິ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຏ຺ຐໍ ຍາວຊີວິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວຎ຺ເຎວ ອຸປເນຕິ; ຕສ຺ມາ ເຕນ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ຍາວຊີວິກໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ກປ຺ປຕິ ທ຺ວີຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ຉາຫໍ, ຕີຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ປຎ຺ຈາຫໍ…ເປ… ສຕ຺ຕາຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ຕທເຫວ ກປ຺ປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາເຍວ ຫິ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ຠິກ຺ຂເວ ຍາວຊີວິກໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກາລຍາມສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມສຸ ເຈຕ຺ຖ ວິກາລໂຠຊນສນ຺ນິຘິເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທານໍ ວເສນ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິເມສຸ ຈ ປນ ຈຕູສຸ ກາລິເກສຸ ຍາວກາລິກໍ ຍາມກາລິກນ຺ຕິ ອິທເມວ ທ຺ວຍໍ ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖກຎ຺ເຈວ ສນ຺ນິຘິກາຣກຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກຎ຺ຈ ຍາວຊີວິກຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍກຸຏິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ສນ຺ນິຘິມ຺ປິ ນ ຊເນຕີຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.