໔. ປວາຣຓາກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ອຜາສຸກວິຫາຣກຖາ

໒໐໙. ປວາຣຓາກ຺ຂນ຺ຘເກ – ເນວ ອາລເປຍ຺ຍາມ ນ ສລ຺ລເປຍ຺ຍາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາລາໂປ ນາມ ປຐມວຈນໍ; ສລ຺ລາໂປ ປຈ຺ຉິມວຈນໍ. ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆເກນາຕິ ຫຕ຺ຖຸກ຺ເຂປເກນ. ປສຸສໍວາສນ຺ຕິ ປສູນໍ ວິຍ ສໍວາສໍ. ປສໂວປິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ນ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ, ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ເອເຕປິ ນ ອກໍສຸ; ຕສ຺ມາ ເນສໍ ສໍວາໂສ ‘‘ປສຸສໍວາໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ນ ຠິກ຺ຂເວ ມູຄພ຺ພຕໍ ຕິຕ຺ຖິຍສມາທານນ຺ຕິ ‘‘ອິມໍ ເຕມາສໍ ນ ກເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ວຕສມາທານໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ; ອຘມ຺ມກຕິກາ ເຫສາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຸໂລມຕາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອນຸໂລມຠາໂວ. ‘‘ວທນ຺ຕຸ ມໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ’’ຕິ ຫິ ວທນ຺ຕໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ; ນ ອິຕຣໍ. ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕາ ວິນຍປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຕິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐານຠາໂວ ວິນຍໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ຈຣຓຠາໂວ. ‘‘ວທນ຺ຕຸ ມໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ’’ຕິ ຫິ ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ, ວິນຍຎ຺ຈ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໑໐. ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ ອຊ຺ຊ ປວາຣຓາ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ອຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາ ນາມ ຎຕ຺ຕິ; ເອວຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕວາຈິກໍ ທ຺ເວວາຈິກໍ ເອກວາຈິກຎ຺ຈ ປວາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສມານວສ຺ສິກໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ເຕວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຕວາຈິກເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ທ຺ເວວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທ຺ເວວາຈິກຎ຺ຈ ເຕວາຈິກຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ, ເອກວາຈິກຎ຺ຈ ສມານວສ຺ສິກຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ເອກວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເອກວາຈິກ-ທ຺ເວວາຈິກ-ເຕວາຈິການິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ສມານວສ຺ສິກເມວ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ສມານວສ຺ສິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໑໑. ອຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ນິສິນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຕທມນ຺ຕຣາຕິ ຕທນ຺ຕຣາ; ຕາວຕກໍ ກາລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປວາຣຓາເຠທກຖາ

໒໑໒. ຈາຕຸທ຺ທສິກາ ຈ ປນ຺ນຣສິກາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈາຕຸທ຺ທສິກາຍ ‘‘ອຊ຺ຊ ປວາຣຓາ ຈາຕຸທ຺ທສີ’’ຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ, ປນ຺ນຣສິກາຍ ‘‘ອຊ຺ຊ ປວາຣຓາ ປນ຺ນຣສີ’’ຕິ.

ປວາຣຓກມ຺ເມສຸ ສເຈ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ປຎ຺ຈສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ວສນ຺ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ປວາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ຈຕູສຸ ຕີສຸ ວາ ວສນ຺ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ປວາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ອຘມ຺ເມນວຄ຺ຄໍ ປວາຣຓກມ຺ມໍ.

ສເຈ ປນ ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈ ຊນາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ວສນ຺ຕາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ອຘມ຺ເມນສມຄ຺ຄໍ ປວາຣຓກມ຺ມໍ.

ສເຈ ປຎ຺ຈສຸ ຊເນສຸ ເອກສ຺ສ ປວາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ຈຕູສຸ ຕີສຸ ວາ ເອກສ຺ສ ປວາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ຘມ຺ເມນວຄ຺ຄໍ ປວາຣຓກມ຺ມໍ.

ສເຈ ປນ ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈ ຊນາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕໂຍ ວາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປວາເຣນ຺ຕິ, ເອກໂກ ວສນ຺ໂຕ ອຘິຏ຺ຐານປວາຣຓໍ ກໂຣຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ຘມ຺ເມນສມຄ຺ຄໍ ນາມ ປວາຣຓກມ຺ມນ຺ຕິ.

ປວາຣຓາທານານຸຊານນກຖາ

໒໑໓. ທິນ຺ນາ ໂຫຕິ ປວາຣຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ທິນ຺ນາຍ ປວາຣຓາຍ ປວາຣຓາຫາຣເກນ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ – ‘‘ຕິສ຺ໂສ ຠນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕິ ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ, ວທຕຸ ຕໍ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏິກຣິສ຺ສຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ຠນ຺ເຕ ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕິ…ເປ… ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສເຈ ປນ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ໂຫຕິ, ‘‘ອາຍສ຺ມາ ຠນ຺ເຕ ຕິສ຺ໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ; ເອວຎ຺ຫິ ເຕນ ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປວາຣິຕໍ ໂຫຕີຕິ.

ປວາຣຓໍ ເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ທມ຺ປິ ທາຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ທທານໍ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘາປິ ຈ ຉນ຺ທທານໍ ອວເສສກມ຺ມຕ຺ຖາຍ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ປວາຣຓໍ ເທນ຺ໂຕ ຉນ຺ທໍ ເທຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອາຫຏາຍ ປວາຣຓາຍ ເຕນ ຈ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆນ ຈ ປວາຣິຕເມວ ໂຫຕິ. ອຖ ປວາຣຓເມວ ເທຕິ, ນ ຉນ຺ທໍ, ຕສ຺ສ ຈ ປວາຣຓາຍ ອາໂຣຈິຕາຍ ສງ຺ເຆນ ຈ ປວາຣິເຕ ສພ຺ເພສໍ ສຸປ຺ປວາຣິຕໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ກມ຺ມໍ ກຸປ຺ປຕິ. ສເຈ ຉນ຺ທເມວ ເທຕິ ນ ປວາຣຓໍ, ສງ຺ຆສ຺ສ ປວາຣຓາ ຈ ເສສກມ຺ມານິ ຈ ນ ກຸປ຺ປນ຺ຕິ, ເຕນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອປ຺ປວາຣິຕໍ ໂຫຕິ. ປວາຣຓທິວເສ ປນ ພຫິສີມາຍໍ ປວາຣຓໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຄເຕນປິ ຉນ຺ໂທ ທາຕພ຺ໂພ, ເຕນ ສງ຺ຆສ຺ສ ປວາຣຓກມ຺ມໍ ນ ກຸປ຺ປຕິ.

໒໑໘. ອຊ຺ຊ ເມ ປວາຣຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ ໂຫຕິ, ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ປວາຣຓາ ຈາຕຸທ຺ທສີ’’ຕິ ສເຈ ປນ຺ນຣສິກາ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ປວາຣຓາ ປນ຺ນຣສີ’’ຕິ ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ.

໒໑໙. ຕທຫຸປວາຣຓາຍ ອາປຕ຺ຕິນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອນາປຕ຺ຕິປນ຺ນຣສກາທິກຖາ

໒໒໒. ປຸນ ປວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸນ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໒໘. ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອາວາສິການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ປວາຣຓາ ຈາຕຸທ຺ທສີ’’ຕິ ເອຕເທວ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ. ປນ຺ນຣສິກວາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາວາສິເກຫິ ນິສ຺ສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອສ຺ສາວສາເນ ອຍໍ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉໂຍ – ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ, ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ປຎ຺ຈ, ປຸຣິເມຫິ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາຣິເຕ ປຈ຺ຉິເມຫິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ເອກສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ທ຺ເວ ຎຕ຺ຕິໂຍ ຐເປຕພ຺ພາ. ສເຈປິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕໂຍ ທ຺ເວ ເອໂກ ວາ ໂຫຕິ, ເອເສວ ນໂຍ. ອຖ ປຸຣິມິກາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕໂຍ ທ຺ເວ ເອໂກ ວາ ເອເສວ ນໂຍ. ອຖາປິ ປຸຣິມິກາຍ ຕໂຍ, ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ຕໂຍ ທ຺ເວ ວາ, ເອເສວ ນໂຍ. ອິທຎ຺ເຫຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ – ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄເຕຫິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ໂຖກຕຣາ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ ສມສມາ ຈ, ສງ຺ຆປວາຣຓາຍ ຄຓໍ ປູເຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຆປວາຣຓາວເສນ ຎຕ຺ຕິ ຐເປຕພ຺ພາຕິ.

ສເຈ ປນ ປຸຣິມິກາຍ ຕໂຍ, ປຈ຺ຉິມິກາຍ ເອໂກ ໂຫຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຄຓຎຕ຺ຕິຍາ ປນ ໂສ ຄຓປູຣໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄຓວເສນ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຸຣິເມຫິ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ອິຕເຣນ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ທ຺ເວ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ທ຺ເວ ວາ ເອໂກ ວາ ໂຫຕິ, ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ເອໂກ, ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ເອໂກ ໂຫຕິ, ເອເກນ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ເອເກນ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ປຸຣິມວສ຺ສູປຄເຕຫິ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສູປຄຕາ ເອເກນປິ ອຘິກຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຐມໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ໂຖກຕເຣຫິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປວາເຣຕພ຺ພໍ.

ກຕ຺ຕິກຈາຕຸມາສິນິຍາ ປວາຣຓາຍ ປນ ສເຈ ປຐມໍ ວສ຺ສູປຄເຕຫິ ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິເຕຫິ ປຈ຺ຉາ ອຸປຄຕາ ອຘິກຕຣາ ວາ ສມສມາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ປວາຣຓາຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ເຕຫິ ປວາຣິເຕ ປຈ຺ຉາ ອິຕເຣຫິ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ອຖ ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉິມວສ຺ສູປຄຕາ ໂຖກຕຣາ ວາ ເອໂກ ວາ, ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ປຈ຺ຉາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ເຕນ ປວາເຣຕພ຺ພໍ.

໒໓໓. ນ ຈ ຠິກ຺ຂເວ ອປ຺ປວາຣຓາຍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກສມ຺ພກສາມຄ຺ຄີສທິສາວ ສາມຄ຺ຄີ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອຊ຺ຊ ປວາຣຓາ ສາມຄ຺ຄີ’’ຕິ ເອວຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເຍ ປນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກ ປວາຣຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ປວາຣຓາຍເມວ ປວາຣຓາ ກາຕພ຺ພາ. ສາມຄ຺ຄີປວາຣຓໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ຈ ປຐມປວາຣຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ປາຏິປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຕ຺ຕິກຈາຕຸມາສິນີ ປຸຓ຺ຓມາ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ກາຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ປຈ຺ຉາ ວາ ປຸເຣ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ທ຺ເວວາຈິກາທິປວາຣຓາກຖາ

໒໓໔. ທ຺ເວວາຈິກໍ ປວາເຣຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປນ຺ເຕນາປິ ‘‘ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ສງ຺ໂຆ ທ຺ເວວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອກວາຈິເກ ‘‘ເອກວາຈິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ, ສມານວສ຺ສິເກປິ ‘‘ສມານວສ຺ສິກໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຖ ຈ ພຫູປິ ສມານວສ຺ສາ ເອກໂຕ ປວາເຣຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ.

ປວາຣຓາຐປນກຖາ

໒໓໖. ຠາສິຕາຍ ລປິຕາຍ ອປຣິໂຍສິຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລິກຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘໍ ປວາຣຓາຐປນໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິເກ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ…ເປ… ສງ຺ໂຆ ເຕວາຈິກໍ ປວາເຣ’’ ອິຕິ ສຸກາຣໂຕ ຍາວ ເຣກາໂຣ, ຕາວ ຠາສິຕາ ລປິຕາ ອປຣິໂຍສິຕາວ ໂຫຕິ ປວາຣຓາ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເອກປເທປິ ຐເປນ຺ເຕນ ຐປິຕາ ໂຫຕິ ປວາຣຓາ. ‘ຍ຺ຍ’ກາເຣ ປນ ປຕ຺ເຕ ປຣິໂຍສິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຐເປນ຺ເຕນ ຐປິຕາປິ ອຏ຺ຐປິຕາ ໂຫຕິ. ປຸຄ຺ຄລິກຐປເນ ປນ – ‘‘ສງ຺ຆໍ ຠນ຺ເຕ ປວາເຣມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ຆໍ ປວາເຣມິ ທິຏ຺ເຐນ ວາ…ເປ… ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏີ’’ຕິ ສງ຺ກາຣໂຕ ຍາວ ອຍໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິໂມ ‘ຏິ’ກາໂຣ ຕາວ ຠາສິຕາ ລປິຕາ ອປຣິໂຍສິຕາວ ໂຫຕິ ປວາຣຓາ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເອກປເທປິ ຐເປນ຺ເຕນ ຐປິຕາ ໂຫຕິ ປວາຣຓາ, ‘‘ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປຣິໂຍສິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ ປຕ຺ເຕ ຐປິຕາປິ ອຏ຺ຐປິຕາ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ທ຺ເວວາຈິກເອກວາຈິກສມານວສ຺ສິກາສຸປິ. ເອຕາສຸປິ ຫິ ຏິກາຣາວສານໍເຍວ ຐປນເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໒໓໗. ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນຕິ ‘‘ກິມ຺ຫິ ນໍ ຐເປສີ’’ຕິ ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ. ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາຕິ ເອຕານິ ‘‘ອລໍ ຠິກ຺ຂຸ ມາ ຠຓ຺ຑນ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຈນານິ ວຕ຺ວາ, ວຈໂນມທ຺ທນາ ຫິ ອິຘ ໂອມທ຺ທນາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອນຸທ຺ຘໍສິຕໍ ປຏິຊານາຕີຕິ ‘‘ອມູລເກນ ປາຣາຊິເກນ ອນຸທ຺ຘໍສິໂຕ ອຍໍ ມຍາ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິຊານາຕິ. ຍຖາຘມ຺ມນ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ອນຸທ຺ຘໍສເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ອິຕເຣຫິ ທຸກ຺ກຏໍ. ນາເສຕ຺ວາຕິ ລິງ຺ຄນາສນາຍ ນາເສຕ຺ວາ.

໒໓໘. ສາສ຺ສ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກຕາຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ວາ ປວາເຣຖາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ອສຸກາ ນາມ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອິທໍ ປນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອຕຎ຺ຫິ ກລຫສ຺ສ ມຸຂໍ ໂຫຕິ.

ວຕ຺ຖຸຐປນາທິກຖາ

໒໓໙. ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຎາຍຕິ ນ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຈຣາ ກິຣ ອຣຎ຺ຎວິຫາເຣ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຕ ມຈ຺ເຉ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ໂສ ຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ອາຣາເມ ວາ ກິຎ຺ຈິ ຘຸຕ຺ເຕນ ກຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອິມິນາ ກມ຺ເມນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ວຕ຺ຖຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ‘‘ຍທາ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຊານິສ຺ສາມ, ຕທາ ນໍ ໂຈເທສ຺ສາມ. ອິທານິ ປນ ສງ຺ໂຆ ປວາເຣຕູ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອິທາເນວ ນໍ ວເທຫີຕິ ສເຈ ອິມິນາ ວຕ຺ຖຸນາ ກຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄລໍ ປຣິສງ຺ກສິ, ອິທາເນວ ນໍ ອປທິສາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ອປທິສຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນຸວິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ; ໂນ ເຈ ອປທິສຕິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມາຕິ ປວາເຣຕພ຺ພໍ.

ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຎ຺ຎາຍຕິ ນ ວຕ຺ຖູຕິ ເອຕ຺ຖ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປເນຫິ ເຈຕິຍໍ ວາ ປູເຊສິ, ອຣິຏ຺ຐໍ ວາ ປິວິ, ຕສ຺ສ ຕທນຸຣູໂປ ສຣີຣຄນ຺ໂຘ ອໂຫສິ; ໂສ ຕໍ ຄນ຺ຘໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວຣູໂປ ສຣີຣຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ປຸຄ຺ຄລໍ ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ເອຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ປວາເຣຕຸ. ອິທາເນວ ນໍ ວເທຫີຕິ ຍໍ ຕ຺ວໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຐເປສິ, ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິທາເນວ ໂທສໍ ວທ. ສເຈ ອຍມສ຺ສ ໂທໂສຕິ ວທຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ອຖ ນາຫໍ ຊານາມີຕິ ວທຕິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມາຕິ ປວາເຣຕພ຺ພໍ.

ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຈ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຈເຣຫິ ມຈ຺ເຉ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຕ຺ຕຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຄນ຺ຘາທີຫິ ນຫານຏ຺ຐານຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ໂສ ເອວມາຫ. ອິທາເນວ ນໍ ວເທຫີຕິ ອິທາເນວ ເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ປຣິສງ຺ກິຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວເທຫິ; ອິທໍ ປນ ອຸຠຍມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາວ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ກລ຺ລໍ ວຈນາຍາຕິ ກລ຺ລໍ ໂຈທນາຍ; ໂຈເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ? ປວາຣຓໂຕ ປຸພ຺ເພ ອວິນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉາ ຈ ທິສ຺ວາ ໂຈທິຕຕ຺ຕາຕິ. ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອິທຎ຺ຫິ ອຸຠຍໍ ປຸພ຺ເພ ປວາຣຓາຍ ທິສ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາວ ຠິກ຺ຂູ ປວາເຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸນ ຕໍ ອຸກ຺ໂກເຏນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ.

ຠຓ຺ຑນກາຣກວຕ຺ຖຸກຖາ

໒໔໐. ທ຺ເວ ຕໂຍ ອຸໂປສເຖ ຈາຕຸທ຺ທສິເກ ກາຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມາ ທ຺ເວ, ຕຕິໂຍ ປນ ປກຕິຍາປິ ຈຕຸທ຺ທສິໂກເຍວາຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖາ ວາ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມາ ວາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ ກາຕພ຺ພາ. ອຖ ຈຕຸຕ຺ເຖ ກເຕ ສຸຓນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈໂມ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ ກາຕພ຺ໂພ. ເອວມ຺ປິ ທ຺ເວ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຠຓ຺ຑນກາຣການໍ ເຕຣເສ ວາ ຈາຕຸທ຺ທເສ ວາ ອິເມ ປນ຺ນຣສີປວາຣຓໍ ປວາເຣສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ປວາເຣນ຺ເຕຫິ ຈ ພຫິສີມາຍ ສາມເຓເຣ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ເຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ເຈ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອສໍວິຫິຕາຕິ ສໍວິທຫນຣຫິຕາ ອາຄມນຊານນຕ຺ຖາຍ ອກຕສໍວິທຫິຕາ; ອວິຎ຺ຎາຕາວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ‘‘ກິລນ຺ຕຕ຺ຖ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສມຖາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສມ຺ໂມຫໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂນ ເຈ ລເຠຖາຕິ ໂນ ເຈ ພຫິສີມໍ ຄນ຺ຕຸໍ ລເຠຍ຺ຍຸໍ; ຠຓ຺ຑນກາຣການໍ ສາມເຓເຣຫິ ຈ ທຫຣຠິກ຺ຂູຫິ ຈ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອນຸພທ຺ຘາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫຕິ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫ ປວາເຣຍ຺ຍາມາຕິ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປສຸໍ, ຕສ຺ມິໍ ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫ ໂກມຸທິຍາ ຈາຕຸມາສິນິຍາ ອກາມາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ອວສ຺ສໍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ນ ຫິ ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວາເຣຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ. ເຕຫິ ເຈ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂູຫິ ປວາຣິຍມາເນຕິ ເອວໍ ຈາຕຸມາສິນິຍາ ປວາຣິຍມາເນ.

ປວາຣຓາສງ຺ຄຫກຖາ

໒໔໑. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຜາສຸວິຫາໂຣຕິ ຕຣຸຓສມໂຖ ວາ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາ ວາ. ປຣິພາຫິຣາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ອນິພທ຺ຘຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານາທິຠາເວນ ຠາວນານຸໂຍຄໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ພາຫິຣາ ຠວິສ຺ສາມ. ສພ຺ເພເຫວ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ຉນ຺ທທານໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຠິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ສງ຺ຆສ຺ສ ສມຄ຺ຄກຣຓກາເລ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສມເຖ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປວາຣຓາສງ຺ຄເຫຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ຉນ຺ທໍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປວາຣຓາສງ຺ຄໂຫ ນາມາຍໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມຏ຺ຐານານໍ ຖາມຄຕສມຖວິປສ຺ສນານໍ ໂສຕາປນ຺ນາທີນຎ຺ຈ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ຕຣຸຓສມຖວິປສ຺ສນາລາຠິໂນ ປນ ສພ຺ເພ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອຸປຑ຺ຒາ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ເອກສ຺ສປິ ວເສນ ທາຕພ຺ໂພເຍວ. ທິນ຺ເນ ປວາຣຓາສງ຺ຄເຫ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ປຣິຫາໂຣວ ໂຫຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກາ ເຕສໍ ເສນາສນໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ເຕຫິປິ ຉິນ຺ນວສ຺ເສຫິ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປວາເຣຕ຺ວາ ປນ ອນ຺ຕຣາປິ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິຕຸໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເຕຫິ ເຈ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປວາຣຓາກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.