໖. ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ວິຫາຣານຸຊານນກຖາ

໒໙໔. ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘເກ – ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ. ວິຫາໂຣ ນາມ ອຑ຺ຒໂຍຄາທິມຸຕ຺ຕໂກ ອວເສສາວາໂສ. ອຑ຺ຒໂຍໂຄຕິ ສຸປຓ຺ຓວງ຺ກເຄຫໍ. ປາສາໂທຕິ ທີຆປາສາໂທ. ຫມ຺ມິຍນ຺ຕິ ອຸປຣິອາກາສຕເລ ປຕິຏ຺ຐິຕກູຏາຄາໂຣ ປາສາໂທເຍວ. ຄຸຫາຕິ ອິຏ຺ຐກາຄຸຫາ ສິລາຄຸຫາ ທາຣຸຄຸຫາ ປໍສຸຄຸຫາ. ອາຄຕານາຄຕສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ອາຄຕສ຺ສ ຈ ອນາຄຕສ຺ສ ຈ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຈາຣສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ.

໒໙໕. ອນຸໂມທນຄາຖາສຸ – ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຸຕຸວິສຠາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສິສິເຣ ຈາປິ ວຸຏ຺ຐິໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສິສິໂຣຕິ ສມ຺ຜຸສິຕກວາໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຏ຺ຐິໂຍຕິ ອຸຊຸກເມຆວຸຏ຺ຐິໂຍ ເອວ. ເອຕານິ ສພ຺ພານິ ປຏິຫນ຺ຕີຕິ ອິມິນາວ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ.

ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ວິຫາເຣນ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ. ເລຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິລີຍນຕ຺ຖໍ. ສຸຂຕ຺ຖນ຺ຕິ ສີຕາທິປຣິສ຺ສຍາຠາເວນ ສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖໍ. ຌາຍິຕຸຎ຺ຈ ວິປສ຺ສິຕຸນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ປທທ຺ວຍໍ ‘‘ສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຈາ’’ຕິ ອິມິນາວ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຈ ວິຫາຣທານໍ, ກຕມໍ ສຸຂຕ຺ຖໍ? ຌາຍິຕຸໍ ວິປສ຺ສິຕຸຎ຺ຈ ຍໍ ສຸຂໍ, ຕທຕ຺ຖໍ. ອຖ ວາ ປຣປເທນປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ – ຌາຍິຕຸຎ຺ຈ ວິປສ຺ສິຕຸຎ຺ຈ ວິຫາຣທານໍ; ອິຘ ຌາຍິສ຺ສນ຺ຕິ ວິປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ທທໂຕ ວິຫາຣທານໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຄ຺ຄໍ ພຸທ຺ເຘນ ວຓ຺ຓິຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ໂສ ຈ ສພ຺ພທໂທ ໂຫຕິ, ໂຍ ທທາຕິ ອຸປສ຺ສຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໔໒).

ຍສ຺ມາ ຈ ອຄ຺ຄໍ ວຓ຺ຓິຕໍ, ‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສ’’ຕິ ຄາຖາ. ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຫາເຣ ປຣິຍຕ຺ຕິພຫຸສ຺ສຸເຕ ຈ ປຏິເວຘພຫຸສ຺ສຸເຕ ຈ ວາເສຍ຺ຍ. ເຕສໍ ອນ຺ນຎ຺ຈາຕິ ຍໍ ເຕສໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ອນ຺ນຎ຺ຈ ປານຎ຺ຈ ວຕ຺ຖານິ ຈ ມຎ຺ຈປີຐາທິເສນາສນານິ ຈ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຕສຸ ອຸຊຸຠູເຕສຸ ອກຸຏິລຈິຕ຺ເຕສຸ. ທເທຍ຺ຍາຕິ ນິທເຫຍ຺ຍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ ນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາທໍ ວິຣາເຘຕ຺ວາ, ເອວໍ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ເຕ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ…ເປ… ປຣິນິພ຺ພາຕິ ອນາສໂວຕິ.

໒໙໖. ອາວິຎ຺ຉນຈ຺ຉິທ຺ທໍ ອາວິຎ຺ຉນຣຊ຺ຊຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊຸ ນາມ ສເຈປິ ທີປິນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ກຕາ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ; ນ ກາຈິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕີຓິ ຕາຬານີຕິ ຕິສ຺ໂສ ກຸຎ຺ຈິກາໂຍ. ຍນ຺ຕກໍ ສູຈິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ຊານາຕິ ຕໍ ຕໍ ຍນ຺ຕກໍ, ຕສ຺ສ ວິວຣຓສູຈິກຎ຺ຈ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເວທິກາວາຕປານໍ ນາມ ເຈຕິເຍ ເວທິກາສທິສໍ. ຊາລວາຕປານໍ ນາມ ຊາລກພທ຺ຘໍ. ສລາກວາຕປານໍ ນາມ ຖມ຺ຠກວາຕປານໍ. ຈກ຺ກລິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຈຬກປາທປຸຎ຺ຉນໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາຕປານຠິສີຕິ ວາຕປານປ຺ປມາເຓນ ຠິສິໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຑ຺ຒິນ຺ຕິ ມິຑ຺ຒກໍ. ພິທລມຎ຺ຈກນ຺ຕິ ເວຕ຺ຕມຎ຺ຈໍ; ເວຬຸວິລີເວຫິ ວາ ວີຕໍ.

໒໙໗. ອາສນ຺ທິໂກຕິ ຈຕຸຣສ຺ສປີຐໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຈ຺ຈກມ຺ປິ ອາສນ຺ທິກນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ເອກໂຕຠາເຄນ ທີຆປີຐເມວ ຫິ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປາທກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຈຕຸຣສ຺ສອາສນ຺ທິໂກ ປນ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ໂຕປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຕ຺ຕງ຺ໂຄ ນາມ ຕີສຸ ທິສາສຸ ອປສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ ກຕມຎ຺ໂຈ, ອຍມ຺ປິ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ວຏ຺ຏຕິ. ຠທ຺ທປີຐນ຺ຕິ ເວຕ຺ຕມຍໍ ປີຐໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປີຐິກາຕິ ປິໂລຕິກາພທ຺ຘປີຐເມວ. ເອຬກປາທປີຐໍ ນາມ ທາຣຸປຏ຺ຏິກາຍ ອຸປຣິ ປາເທ ຐເປຕ຺ວາ ໂຠຊນຜລກໍ ວິຍ ກຕປີຐໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາມລກວຏ຺ຏິກປີຐໍ ນາມ ອາມລກາກາເຣນ ໂຍຊິຕໍ ພຫຸປາທກປີຐໍ. ອິມານິ ຕາວ ປາຬິຍໍ ອາຄຕປີຐານິ. ທາຣຸມຍໍ ປນ ສພ຺ພໍ ປີຐໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ໂກຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຸສິຣມຍໍ ວາ ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊມຍໍ ວາ.

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປຣມໍ ມຎ຺ຈປຏິປາທກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສານໍ ປມາຓງ຺ຄຸລເມວ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ. ຈິມິລິກາ ນາມ ປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາ ຉວິສໍຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຖຣຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຣຸກ຺ຂຕູລນ຺ຕິ ສິມ຺ພລິຣຸກ຺ຂາທີນໍ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ຣຸກ຺ຂານໍ ຕູລໍ. ລຕາຕູລນ຺ຕິ ຂີຣວລ຺ລິອາທີນໍ ຍາສໍ ກາສຎ຺ຈິ ວລ຺ລີນໍ ຕູລໍ. ໂປຏກິຕູລນ຺ຕິ ໂປຏກິຕິຓາທີນໍ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ຕິຓຊາຕິການໍ ອນ຺ຕມໂສ ອຸຈ຺ຉຸນຬາທີນມ຺ປິ ຕູລໍ. ເອເຕຫິ ຕີຫິ ສພ຺ພຠູຕຄາມາ ສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຣຸກ຺ຂວລ຺ລິຕິຓຊາຕິໂຍ ຫິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ຠູຕຄາໂມ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຠູຕຄາມສ຺ສ ຕູລໍ ພິມ຺ໂພຫເນ ວຏ຺ຏຕິ, ຠິສິໍ ປນ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ອກປ຺ປິຍຕູລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ພິມ຺ໂພຫເນ ເອຕໍ ຕູລເມວ, ຫໍສໂມຣາທີນໍ ສພ຺ພສກຸຓານໍ ສີຫາທີນໍ ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທານຎ຺ຈ ໂລມມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ປິຍງ຺ຄຸປຸປ຺ຜພກຸຬປຸປ຺ຜາທິ ປນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຸປ຺ຜໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕມາລປຕ຺ຕໍ ສຸທ຺ຘເມວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ມິສ຺ສກໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິສີນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ອຸຓ຺ຓາທິຕູລມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ອທ຺ຘກາຍິການີຕິ ອຸປຑ຺ຒກາຍປ຺ປມາຓານິ, ເຍສຸ ກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສີສໍ ອຸປທຫນ຺ຕິ. ສີສປ຺ປມາຓໍ ນາມ ຍສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຕີສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຓ຺ຓານໍ ອນ຺ຕຣໍ ມິນີຍມານໍ ວິທຕ຺ຖິ ເຈວ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ມຊ຺ຌຏ຺ຐານໍ ມຸຏ຺ຐິຣຕນໍ ໂຫຕິ. ທີຆໂຕ ປນ ທິຍຑ຺ຒຣຕນໍ ວາ ທ຺ວິຣຕນໍ ວາຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ສີສປ຺ປມາຓສ຺ສ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຄິລານສ຺ສ ສີສຸປຘານຎ຺ຈ ປາທຸປຘານຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວຍເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ຄິລານສ຺ສ ພິມ຺ໂພຫນານິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຍານິ ປນ ຠິສີນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປິຍຕູລານິ, ເຕຫິ ພິມ຺ໂພຫນໍ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຜຸສ຺ສເທວຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ວິນຍຘຣອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ພິມ຺ໂພຫນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ກປ຺ປິຍຕູລໍ ວາ ອກປ຺ປິຍຕູລໍ ວາ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ປຎ຺ຈ ຠິສິໂຍຕິ ປຎ຺ຈຫິ ອຸຓ຺ຓາທີຫິ ປູຣິຕຠິສິໂຍ. ຕູລຄຓນາຍ ຫິ ເອຕາສໍ ຄຓນາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ອຸຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓນ ນ ເກວລໍ ເອຬກໂລມເມວ ຄຫິຕໍ, ຐເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສໂລມໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍມໍສຊາຕີນໍ ປກ຺ຂິຈຕຸປ຺ປທານໍ ໂລມໍ, ສພ຺ພໍ ອິຘ ອຸຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕໍ. ຕສ຺ມາ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ຉນ຺ນໍ ອນຸໂລມຈີວຣານຎ຺ຈ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຠິສິຈ຺ຉວິໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ສພ຺ພໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠິສິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຬກໂລມານິ ປນ ອປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກມ຺ພລເມວ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ວາ ປຎ຺ຈຄຸຓໍ ວາ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕາປິ ອຸຓ຺ຓຠິສິສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ.

ໂຈຬຠິສິອາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ນວໂຈຬໍ ວາ ປຸຣາຓໂຈຬໍ ວາ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ວາ ອນ຺ໂຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາ ກຕາ ໂຈຬຠິສິ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ວາກໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕາ ວາກຠິສິ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ຕິຓໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕາ ຕິຓຠິສິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸທ຺ຘຕມາລປຕ຺ຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຓ຺ຓໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕາ ປຓ຺ຓຠິສີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕມາລປຕ຺ຕໍ ປນ ອຎ຺ເຎນ ມິສ຺ສເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິສິຍາ ປມາຓນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ, ມຎ຺ຈຠິສິ ປີຐຠິສິ ຠູມຕ຺ຖຣຓຠິສິ ຈງ຺ກມນຠິສິ ປາທປຸຎ຺ຉນຠິສີຕິ ເອຕາສໍ ອນຸຣູປໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິວເສນ ປມາຓໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປເນຕໍ ອຸຓ຺ຓາທິປຎ຺ຈວິຘຕູລມ຺ປິ ຠິສິຍໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ‘‘ມສູຣເກປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ມສູຣກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ.

ມຎ຺ຈຠິສິໍ ປີເຐ ສນ຺ຖຣນ຺ຕີຕິ ມຎ຺ຈຠິສິໍ ປີເຐ ອຕ຺ຖຣນ຺ຕິ; ອຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ຫຣນ຺ຕີຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຸລ຺ໂລກໍ ອກຣິຕ຺ວາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຈິມິລິກໍ ອທຕ຺ວາ. ໂຜສິຕຸນ຺ຕິ ຣຊເນນ ວາ ຫລິທ຺ທິຍາ ວາ ອຸປຣິ ຜຸສິຕານິ ທາຕຸໍ. ຠຕ຺ຕິກມ຺ມນ຺ຕິ ຠິສິຈ຺ຉວິຍາ ອຸປຣິ ຠຕ຺ຕິກມ຺ມໍ. ຫຕ຺ຖຠຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິຠຕ຺ຕິໍ.

໒໙໘. ອິກ຺ກາສນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂນິຍ຺ຍາສໍ ວາ ສິເລສໍ ວາ. ປິຏ຺ຐມທ຺ທນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐຂລິໍ. ກຸຓ຺ຑກມຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ກຸຓ຺ຑກມິສ຺ສກມຕ຺ຕິກໍ. ສາສປກຸຏ຺ຏນ຺ຕິ ສາສປປິຏ຺ຐໍ. ສິຕ຺ຖເຕລກນ຺ຕິ ວິລີນມຘຸສິຕ຺ຖກໍ. ອຈ຺ຈຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ພິນ຺ທຸ ພິນ຺ທຸ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕຸນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຉິຕຸໍ. ຄຓ຺ຑຸມຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທຄູຖມຕ຺ຕິກໍ. ກສາວນ຺ຕິ ອາມລກຫຣີຕການໍ ກສາວໍ.

໒໙໙. ນ ຠິກ຺ຂເວ ປຏິຠານຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເກວລໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສຣູປເມວ, ຕິຣຈ຺ຉານຣູປມ຺ປິ ອນ຺ຕມໂສ ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທຣູປມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຍໍ ກາຕຸໍ ວາ ‘‘ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ອຸປາສກ ທ຺ວາຣປາລໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຊາຕກປກຣຓອສທິສທານາທີນິ ປນ ປສາທນີຍານິ ນິພ຺ພິທາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ວາ ວຕ຺ຖູນິ ປເຣຫິ ກາຣາເປຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ. ມາລາກມ຺ມາທີນິ ສຍມ຺ປິ ກາຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ.

໓໐໐. ອຬກມນ຺ທາຕິ ເອກງ຺ຄຓາ ມນຸສ຺ສາຠິກິຓ຺ຓາ. ຕໂຍ ຄພ຺ເຠຕິ ເອຕ຺ຖ ສິວິກາຄພ຺ໂຠຕິ ຈຕຸຣສ຺ສຄພ຺ໂຠ. ນາຬິກາຄພ຺ໂຠຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທິຄຸຓຕິຄຸຓາຍາໂມ ທີຆຄພ຺ໂຠ. ຫມ຺ມິຍຄພ຺ໂຠຕິ ອາກາສຕເລ ກູຏາຄາຣຄພ຺ໂຠ ວາ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນຄພ຺ໂຠ ວາ.

ກລງ຺ກປາທກນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຂາຓຸເກ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ກຕໍ, ຕໍ ອາຫຣິມໍ ຠິຕ຺ຕິປາທໍ ຊິຓ຺ຓກຸຏ຺ຏປາທສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຕ຺ຖໍ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຕ຺ຕາຓກິຏິກນ຺ຕິ ວສ຺ສປຣິຕ຺ຕາຓຕ຺ຖໍ ກິຏິກໍ. ອຸທ຺ທສຸຘນ຺ຕິ ວຈ຺ຉກໂຄມເຍນ ເຈວ ຉາຣິກາຍ ຈ ສທ຺ຘິໍ ມທ຺ທິຕມຕ຺ຕິກໍ.

ອາຬິນ຺ໂທ ນາມ ປມຸຂໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຆນໍ ນາມ ຍໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ຈ ປວິສນ຺ຕາ ຈ ປາເທຫິ ຫນນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວິຫາຣທ຺ວາເຣ ອຸຠໂຕ ກຸຏ຺ຏໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ກຕປເທສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ‘‘ປຆານ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປກຸຏ຺ຏນ຺ຕິ ມຊ຺ເຌ ຄພ຺ຠສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ປຣິຍາຄາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ປກຸຏ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ໂອສາຣກນ຺ຕິ ອນາຬິນ຺ທເກ ວິຫາເຣ ວໍສໍ ທຕ຺ວາ ຕໂຕ ທຓ຺ຑເກ ໂອສາເຣຕ຺ວາ ກຕຉທນປມຸຂໍ. ສໍສາຣຓກິຏິໂກ ນາມ ຈກ຺ກລຍຸຕ຺ໂຕ ກິຏິໂກ.

໓໐໑. ປານີຍຠາຊນນ຺ຕິ ປິວນ຺ຕານໍ ປານີຍທານຠາຊນໍ. ອຸຬຸງ຺ໂກ ຈ ຖາລກຎ຺ຈ ປານີຍສງ຺ຂສ຺ສ ອນຸໂລມານິ.

໓໐໓. ອເປສີຕິ ທີຆທາຣຸມ຺ຫິ ຂາຓຸເກ ປເວເສຕ຺ວາ ກຓ຺ຏກສາຂາຫິ ວິນນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຕໍ ທ຺ວາຣຖກນກໍ. ປລິໂຆຕິ ຄາມທ຺ວາເຣສຸ ວິຍ ຈກ຺ກຍຸຕ຺ຕໍ ທ຺ວາຣຖກນກໍ.

໓໐໕. ອສ຺ສຕຣີຫິ ຍຸຕ຺ຕາ ຣຖາ ອສ຺ສຕຣີຣຖາ. ອາມຸຕ຺ຕມຓິກຸຓ຺ຑລາຕິ ອາມຸຕ຺ຕມຓິກຸຓ຺ຑລານິ.

ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ສີຕິຠູໂຕຕິ ກິເລສາຕປາຠາເວນ ສີຕິຠູໂຕ. ນິຣູປຘີຕິ ກິເລສຸປຘິອຠາເວນ ນິຣູປຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສພ຺ພາ ອາສຕ຺ຕິໂຍ ເຉຕ຺ວາຕິ ຣູປາທີສຸ ວາ ວິສເຍສຸ ສພ຺ພຠເວສຸ ວາ ປຕ຺ຖນາໂຍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ຫທເຍ ທຣນ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ກິເລສທຣຖໍ ວິເນຕ຺ວາ. ເວຍ຺ຍາຍິກນ຺ຕິ ວຍກຣຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໓໐໗. ອາເທຍ຺ຍວາໂຈຕິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ພຫູ ຊນາ ອາທິຍິຕພ຺ພໍ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣາເມ ອກໍສູຕິ ເຍ ສຘນາ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ອກໍສຸ. ເຍ ມນ຺ທຘນາ ເຈວ ອຘນາ ຈ, ເຕສໍ ຘນໍ ອທາສິ. ອິຕິ ໂສ ສຕສຫສ຺ສກຫາປເຓ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກຎ຺ຈ ຠຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນິເກ ອທ຺ຘາເນ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ວິຫາຣປຕິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ.

ໂກຏິສນ຺ຖຣໍ ສນ຺ຖຣາເປສີຕິ ກຫາປຓໂກຏິຍາ ກຫາປຓໂກຏິໍ ປຏິປາເທຕ຺ວາ ສນ຺ຖຣິ. ເຍ ຕຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂາ ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ວາ ເຕສໍ ປຣິກ຺ເຂປປ຺ປມາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ເອວມສ຺ສ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິກໍ ນິຘານໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສິ.

ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສີຕິ ຄຫປຕິໂນ ເອວໍ ພຫຸຘນໍ ຈຊນ຺ຕສ຺ສາປິ ມຸຂສ຺ສ ວິປ຺ປສນ຺ນາກາຣໍ ທິສ຺ວາ ເອຕໍ ອໂຫສິ. ໂກຏ຺ຐກໍ ມາເປສີຕິ ສຕ຺ຕຠູມິກໍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກປາສາທໍ ມາເປສິ.

ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຊຕວເນ ວິຫາເຣ ກາຣາເປສິ…ເປ… ມຓ຺ຑເປ ກາຣາເປສີຕິ ອປຣາຫິປິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ໂກຏີຫິ ເອເຕ ວິຫາຣາທໂຍ ກາຣາເປສິ ອຏ຺ຐກຣີສປ຺ປມາຓາຍ ຠູມິຍາ. ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຫິ ຠຄວໂຕ ປຸນພ຺ພສຸມິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ຠູມິໍ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກາສນ຺ຖເຣນ ກິຓິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ກາຣາເປສິ. ສິຂິສ຺ສ ປນ ສິຣິວຑ຺ໂຒ ຄຫປຕິ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາຓໍ ສຸວຓ຺ຓຍຏ຺ຐິສນ຺ຖເຣນ, ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິໂຊ ຄຫປຕິ ອຑ຺ຒໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ສຸວຓ຺ຓຜາລສນ຺ຖເຣນ, ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ປນ ອຈ຺ຈຸໂຕ ຄຫປຕິ ຄາວຸຕປ຺ປມາຓໍ ສຸວຓ຺ຓຫຕ຺ຖິປທສນ຺ຖເຣນ, ໂກຓາຄມນສ຺ສ ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ອຑ຺ຒຄາວຸຕປ຺ປມາຓໍ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກາສນ຺ຖເຣນ, ກສ຺ສປສ຺ສ ສຸມງ຺ຄໂລ ຄຫປຕິ ວີສຕິອຸສຠປ຺ປມາຓໍ ສຸວຓ຺ຓກຈ຺ຉປສນ຺ຖເຣນ, ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ສຸທຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ອຏ຺ຐກຣີສປ຺ປມາຓໍ ຠູມິໍ ກຫາປຓສນ຺ຖເຣນ ກິຓິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ກາຣາເປສີຕິ; ເອວໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍຕິ ອລເມວ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີສຸ ວິຣຊ຺ຊິຕຸໍ ອລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸນ຺ຕິ.

໓໐໘. ຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ຠິນ຺ໂນກາໂສ. ຜຸລ຺ລນ຺ຕິ ຜລິໂຕກາໂສ. ປຏິສງ຺ຂຣິສ຺ສຕີຕິ ປາກຕິກໍ ກຣິສ຺ສຕິ. ລທ຺ຘນວກມ຺ເມນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວາສິຜຣສຸນິຂາທນາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຍໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ກຕາກຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ.

໓໑໐. ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ຄິລາເນ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ຊິຓ຺ເຓ ວຸຑ຺ເຒ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສພ຺ພປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິທມສ຺ສ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຄ຺ຄາສນນ຺ຕິ ເຖຣາສນໍ. ອຄ຺ໂຄທກນ຺ຕິ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ. ອຄ຺ຄປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣປິຓ຺ຑໍ. ອນ຺ຕຣາ ສຕ຺ຖີນໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາທານໍ ອນ຺ຕເຣ ກຣິຕ຺ວາ.

໓໑໕. ປຕິຏ຺ຐາເປສີຕິ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິປຣິຈ຺ຈາຄໍ ກຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ເອວໍ ສພ຺ພາປິ ຈຕຸປຓ຺ຓາສໂກຏິໂຍ ປຣິຈ຺ຈຊິ.

ວິຫາຣານຸຊານນກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາສນປ຺ປຏິພາຫນາທິກຖາ

໓໑໖. ວິປ຺ປກຕໂຠຊໂນຕິ ອນ຺ຕຣຆເຣ ວາ ວິຫາເຣ ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອນິຏ຺ຐິເຕ ໂຠຊເນ ນ ວຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ອນ຺ຕຣຆເຣ ປຈ຺ຉາ ອາຄເຕນ ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ມນຸສ຺ສາ ວາ ຠິກ຺ຂູ ວາ ‘‘ປວິສຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ມຍິ ປວິສນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອຖ, ຠນ຺ເຕ, ອາສນໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ປນ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂກຈິ ກິຎ຺ຈິ ນ ວທຕິ, ອາສນສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕິສມີປໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ສຠາຄຏ຺ຐາເນ ຐາຕພ຺ພໍ. ໂອກາເສ ກເຕ ‘‘ປວິສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ປນ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ຍໍ ອາສນໍ ຕສ຺ສ ປາປຸຓາຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີສຸ ປນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປິວິຕ຺ວາ ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ວາ ຍາວ ອຎ຺ໂຎ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ນິສິນ຺ນໍ ຣິຕ຺ຕຫຕ຺ຖມ຺ປິ ວຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວິປ຺ປກຕໂຠຊໂນເຍວ ຫິ ໂສ ໂຫຕິ.

ສເຈ ວຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ສເຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາປິ ວຸຏ຺ຐາເປຕິເຍວ. ປວາຣິໂຕ ຈ ໂຫຕີຕິ ຍໍ ໂສ ວຸຏ຺ຐາເປຕິ, ອຍຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ປວາຣິໂຕ ຈ ໂຫຕິ, ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ອຸທກໍ ອາຫຣາຫີ’’ຕິ. ວຸຑ຺ຒຕຣຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປຕຸໍ ອິທເມວ ເອກໍ ຐານນ຺ຕິ. ສເຈ ໂສ ອຸທກມ຺ປິ ນ ອາຫຣຕິ, ຕໂຕ ຍຎ຺ຈ ນວກຕເຣນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສາຘຸກໍ ສິຕ຺ຖານີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຄິລານສ຺ສ ປຕິຣູປໍ ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ກາສຠຄນ຺ທຣາຕິສາຣາທີຫິ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ເຂຬມລ຺ລກວຈ຺ຈກປາລາທີນິ ຐເປຕພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕິ. ກຸຏ຺ຐິ ວາ ໂຫຕິ, ເສນາສນໍ ທູເສຕິ; ເອວຣູປສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາປາສາທປຓ຺ຓສາລາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເອກມນ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມິໍ ວສນ຺ເຕ ເສນາສນໍ ນ ທຸສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ວຣເສຍ຺ຍາປິ ທາຕພ຺ພາວ. ໂຍປິ ສິເນຫປານວິເຣຈນນຕ຺ຖຸກມ຺ມາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ສພ຺ໂພ ໂສ ຄິລາໂນເຍວ, ຕສ຺ສາປິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຕິຣູປໍ ເສນາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ. ເລສກປ຺ເປນາຕິ ອປ຺ປເກນ ສີສາພາຘາທິມຕ຺ເຕນ. ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕ຺ວາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ນາມ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ຎຕ຺ວາ.

ອາສນປ຺ປຏິພາຫນາທິກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເສນາສນຄ຺ຄາຫກຖາ

໓໑໘. ເສຍ຺ຍາຕິ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຄ຺ເຄນາຕິ ເສຍ຺ຍາປຣິຈ຺ເຉເທນ, ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ກາລໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ເອກມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄາເຫຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຍ຺ຍຄ຺ເຄນ ຄາເຫນ຺ຕາຕິ ເສຍ຺ຍາປຣິຈ຺ເຉເທນ ຄາຫິຍມານາ. ເສຍ຺ຍາ ອຸສ຺ສາຣຍິໍສູຕິ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານານິ ອຕິເຣການິ ອເຫສຸໍ. ວິຫາຣຄ຺ຄາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນຸຠາຄນ຺ຕິ ປຸນ ອປຣມ຺ປິ ຠາຄໍ ທາຕຸໍ. ອຕິມນ຺ເທສຸ ຫິ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອເກກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທ຺ເວ ຕີຓິ ປຣິເວຓານິ ທາຕພ຺ພານິ. ນ ອກາມາ ທາຕພ຺ໂພຕິ ອນິຈ຺ຉາຍ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ຄຫິເຕ ອນຸຠາເຄ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານໍ ນ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຸຈິຍາ ໂສ ອນຸຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ເຍນ ຄຫິໂຕ, ໂສ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ຕໍ ອນຸຠາຄໍ ວາ ປຐມຠາຄໍ ວາ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

ນິສ຺ສີເມ ຐິຕສ຺ສາຕິ ອຸປຈາຣສີມໂຕ ພຫິ ຐິຕສ຺ສ. ອນ຺ໂຕ ອຸປຈາຣສີມາຍ ປນ ທູເຣ ຐິຕສ຺ສາປິ ລພ຺ຠຕິເຍວ. ເສນາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ຄເຫຕ຺ວາ. ສພ຺ພກາລໍ ປຏິພາຫນ຺ຕີຕິ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ອຸຕຸກາເລປິ ປຏິພາຫນ຺ຕິ. ຕີສຸ ເສນາສນຄ຺ຄາເຫສຸ ປຸຣິມໂກ ຈ ປຈ຺ຉິມໂກ ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຄາຫາ ຖາວຣາ.

ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕເກ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ມຫາລາຠເສນາສນໍ ໂຫຕິ. ເສນາສນສາມິກາ ວສ຺ສູປຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສພ຺ພປຈ຺ຈເຍຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປວາເຣຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ພຫຸໍ ສມຓປຣິກ຺ຂາຣໍ ເທນ຺ຕິ. ມຫາເຖຣາ ທູຣໂຕປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜາສຸໍ ວສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາ ລາຠໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ອາວາສິກາ ‘‘ມຍໍ ເອຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ນ ລຠາມ, ນິຈ຺ຈໍ ອາຄນ຺ຕຸກມຫາເຖຣາວ ລຠນ຺ຕິ, ເຕເຍວ ນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕມ຺ປິ ນ ໂອໂລເກນ຺ຕິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ປຏິຊຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປຣຊ຺ຊຸຄຕາຍ ປວາຣຓາຍ ອາຍຕິໍ ວສ຺ສາວາສຕ຺ຖາຍ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕໂກ ຄາເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ.

ຕໍ ຄາເຫນ຺ເຕນ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ຠນ຺ເຕ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕກເສນາສນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ສເຈ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທາຕພ຺ພໍ; ໂນ ເຈ ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ອນຸເຖຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ໂຍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ອນ຺ຕມໂສ ສາມເຓຣສ຺ສາປິ ທາຕພ຺ພໍ. ເຕນ ຕໍ ເສນາສນໍ ອຏ຺ຐມາເສ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພໍ. ຉທນຠິຕ຺ຕິຠູມີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຂຓ຺ຑໍ ວາ ຜຸລ຺ລໍ ວາ ໂຫຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຏິສງ຺ຂຣິຕພ຺ພໍ. ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີຫິ ທິວສໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຣຕ຺ຕິໍ ປຣິເວເຓ ວສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ທິວສໍ ເຂເປຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຕຸກາເລ ອາຄຕານໍ ວຸຑ຺ຒານໍ ນ ປຏິພາຫິຕພ຺ພໍ. ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ປນ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ສເຈ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອິທໍ ເສນາສນໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ນ ລຠຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐມາເສ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນ ທາຕພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐມາເສ ປຏິຊຄ຺ຄກຠິກ຺ຂຸສ຺ເສວ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ມິໍ ປນ ເສນາສເນ ເອກສໍວຈ຺ຉເຣ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຈ຺ຈເຍ ເທນ຺ຕິ ຉມາສຈ຺ຈເຍນ ຉມາສຈ຺ຈເຍນ, ຕໍ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕກໍ ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມິໍ ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທນ຺ຕິ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ, ຍສ຺ມິໍ ວາ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທນ຺ຕິ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ, ຕໍ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕກໍ ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈເຍເນວ ຫິ ຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ລຠິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ເອກສໍວຈ຺ຉເຣ ສກິເທວ ພຫຸປຈ຺ຈເຍ ເທນ຺ຕິ, ເອຕໍ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕກໍ ຄາເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕາວ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສນ ປາຬິຍໍ ອາຄຕເສນາສນຄ຺ຄາຫກຖາ.

ອຍໍ ປນ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ນາມ ທຸວິໂຘ ໂຫຕິ – ອຸຕຸກາເລ ຈ ວສ຺ສາວາເສ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຸຕຸກາເລ ຕາວ ເກຈິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຐມຍາມໍ ວາ ມຊ຺ຌິມຍາມໍ ວາ ປຈ຺ຉິມຍາມໍ ວາ ເຍ ຍທາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕທາວ ຠິກ຺ຂູ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອກາໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເສນາສນປຎ຺ຎາປເກນ ປນ ປຓ຺ຑິເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານານິ ຐເປຕພ຺ພານິ. ສເຈ ວິກາເລ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ເຖຣາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຏ຺ຐາປິຍມາເນ ສພ຺ເພປິ ຠິກ຺ຂູ ອຸພ຺ຠຓ຺ຑິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ອມ຺ຫາກໍ ວສນຏ຺ຐາເນເຍວ ວສຖາ’’ຕິ.

ພຫູສຸ ປນ ອາຄເຕສຸ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເອເກກໍ ປຣິເວຓໍ ປໂຫຕິ, ເອເກກໍ ປຣິເວຓໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິສາລທີຆສາລມຓ຺ຑລມາລາທໂຍ ສພ຺ເພປິ ຕສ຺ເສວ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເອວໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ປາສາທຄ຺ເຄນ ທາຕພ຺ພໍ. ປາສາເທສຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ໂອວຣກຄ຺ເຄນ ທາຕພ຺ພໍ. ໂອວຣເກສຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ເສຍ຺ຍຄ຺ເຄນ ທາຕພ຺ພໍ. ເສຍ຺ຍຄ຺ເຄສຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ມຎ຺ຈຏ຺ຐາເນນ ທາຕພ຺ພໍ. ມຎ຺ຈຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ເອກປີຐກຏ຺ຐານວເສນ ທາຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸໂນ ປນ ຐິໂຕກາສມຕ຺ຕໍ ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ເອຕຎ຺ຫິ ເສນາສນໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ປີຐກຏ຺ຐາເນ ປນ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ເອກໍ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ ວາ ປີຐກຏ຺ຐານໍ ວາ ວາເຣນ ວາເຣນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ວິສ຺ສມຖາ’’ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສີຕສມເຍ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ວສິຕຸໍ. ມຫາເຖເຣນ ປຐມຍາມໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອິຘ ປວິສາຫີ’’ຕິ. ສເຈ ມຫາເຖໂຣ ນິທ຺ທາຄຣຸໂກ ໂຫຕິ, ກາລໍ ນ ຊານາຕິ, ອຸກ຺ກາສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກາໂລ ຊາໂຕ, ສີຕໍ ອນຸທຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂອກາໂສ ທາຕພ຺ໂພ, ອທາຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ທຸຕິຍຕ຺ເຖເຣນປິ ມຊ຺ຌິມຍາມໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ອິຕຣສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ນິທ຺ທາຄຣຸໂກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ເອກມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຊມ຺ພຸທີເປ ປນ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ເສນາສນໍ ນາມ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ ວາ ປີຐຏ຺ຐານໍ ວາ ກິຎ຺ຈິເທວ ກສ຺ສຈິ ສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ, ກສ຺ສຈິ ອສປ຺ປາຍ’’ນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ໂຫນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ, ເທວສິກໍ ເສນາສນໍ ຄາເຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ອຸຕຸກາເລ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ນາມ.

ວສ຺ສາວາເສ ປນ ອຕ຺ຖິ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖິ ອາວາສິກວຕ຺ຕໍ, ອາຄນ຺ຕຸເກນ ຕາວ ສກຏ຺ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິຕຸກາເມນ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວສເມວ ຕຕ຺ຖ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ວສນຏ຺ຐານໍ ວາ ຫິ ຕຕ຺ຣ ສມ຺ພາຘໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂາຈາໂຣ ວາ ນ ສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເຕນ ນ ຜາສຸໍ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອິທານິ ມາສມຕ຺ເຕນ ວສ຺ສູປນາຍິກາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ມາສມຕ຺ຕໍ ວສນ຺ໂຕ ສເຈ ອຸທ຺ເທສຕ຺ຖິໂກ ອຸທ຺ເທສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ສເຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ ກມ຺ມຏ຺ຐານສປ຺ປາຍຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ສເຈ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖິໂກ ປຈ຺ຈຍລາຠໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ສຸຂໍ ວສິສ຺ສຕິ.

ສກຏ຺ຐານໂຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ນ ໂຄຈຣຄາໂມ ຆຏ຺ເຏຕພ຺ໂພ, ນ ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີນິ ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ, ອຍໍ ອຸໂປສຖາຄາຣສ຺ສ, ອິທໍ ຕາຬຎ຺ເຈວ ສູຈິ ຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິຫາຣ’’ນ຺ຕິ. ເສນາສນໍ ປນ ຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑານິ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຄມິຍວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນາປິ ທຫເຣຫິ ປຕ຺ຕຈີວຣຠຓ຺ຑິກາໂຍ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ເຕລນາຬິກຕ຺ຕຣທຓ຺ຑາທີນິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຄາມທ຺ວາເຣເນວ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ອຏວິມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອຏວິມຄ຺ເຄ ອສຕິ ຄຸມ຺ພາທີນິ ມທ຺ທນ຺ເຕນ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຄມິຍວຕ຺ຕໍ ປນ ປູເຣຕ຺ວາ ວິຕກ຺ກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄມນວຕ຺ເຕເນວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ຄາມທ຺ວາເຣນ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕຎ຺ຈ ນໍ ສປຣິວາຣໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເຖໂຣ ວິຍາ’’ຕິ ອຸປຘາວິຕ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເຈ ເອໂກ ເອວໍ ວທຕິ – ‘‘ວສ຺ສູປນາຍິກກາໂລ ນາມາຍໍ, ຍຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ນິພທ຺ຘຠິກ຺ຂາຈາໂຣ ຠຓ຺ຑປຏິຈ຺ຉາທນຎ຺ຈ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ເຈ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ຄາເມ ຊໂນ ຠຸຎ຺ຊຕິ ເຈວ ນິວາເສຕິ ຈ, ມາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ສມ຺ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ນິພທ຺ຘວຕ຺ຕຎ຺ຈ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ຈ ວສ຺ສາວາສິກຎ຺ຈ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອິເຘວ ຠນ຺ເຕ ວສຖາ’’ຕິ ຍາຈນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ສາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສພ຺ພຎ຺ເຫຕໍ ກປ຺ປິຍຎ຺ເຈວ ອນວຊ຺ຊຎ຺ຈ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ອສຸກຏ຺ຐານ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘ກສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ກາຣຓໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ປເນຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາວ ອນວຊ຺ຊໍ. ອິທໍ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ນາມ.

ອິທໍ ປນ ອາວາສິກວຕ຺ຕໍ – ປຏິກຈ຺ເຈວ ຫິ ອາວາສິເກຫິ ວິຫາໂຣ ຊຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ. ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລປຏິສງ຺ຂຣຓປຣິຠຓ຺ຑານິ ກາຕພ຺ພານິ. ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານວຈ຺ຈກຸຏິປສ຺ສາວຏ຺ຐານານິ ປຘານຆຣວິຫາຣມຄ຺ໂຄຕິ ອິມານິ ສພ຺ພານິ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພານິ, ເຈຕິເຍ ສຸຘາກມ຺ມໍ ມຸທ຺ທເວທິກາຍ ເຕລມກ຺ຂນໍ ມຎ຺ຈປີຐປຏິຊຄ຺ຄນນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ກາຕພ຺ພໍ – ‘‘ວສ຺ສໍ ວສິຕຸກາມາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ສຸຂໍ ວສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ກຕປຣິກມ຺ເມຫິ ອາສາຬ຺ຫີຊຸຓ຺ຫປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ກຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ? ຍໂຕ ປກຕິຍາ ລພ຺ຠຕິ. ເຍຫິ ປນ ນ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ເຕ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ? ກທາຈິ ຫິ ມນຸສ຺ສາ ເທນ຺ຕິ, ກທາຈິ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸຕາ ນ ເທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວສ຺ສາວາສິເກ ຄາຫິເຕ ຄາຫິຕຠິກ຺ຂູນໍ ລາຠນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ, ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ວສ຺ສາວາສິກຄ຺ຄາຫກກາໂລ ອຸປກຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ຉາຕກາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸຕມ຺ຫ, ນ ສກ຺ໂກມ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ຍໍ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ເທມ, ຕໂຕ ອູນຕຣໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິທານິ ກປ຺ປາໂສ ສຸລໂຠ, ຍໍ ປຸພ຺ເພ ເທມ, ຕໂຕ ພຫຸຕຣໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕທນຸຣູເປນ ນເຍນ ເຕສໍ ເຕສໍ ເສນາສເນ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ມນຸສ຺ສາ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ຍສ຺ສ ອມ຺ຫາກໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປາປຸຓາຕິ, ໂສ ເຕມາສໍ ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸ, ວິຫາຣມຄ຺ຄໍ ຊຄ຺ຄຕຸ, ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓານິ ຊຄ຺ຄຕຸ, ໂພຘິຣຸກ຺ເຂ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈຕູ’’ຕິ, ຍສ຺ສ ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ຄາໂມ ປຏິກ຺ກມ຺ມ ໂຍຊນທ຺ວິໂຍຊນນ຺ຕເຣ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ກຸລານິ ອຸປນິກ຺ເຂປໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທນ຺ຕິເຍວ, ຕານິ ກຸລານິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ເຕສໍ ເສນາສເນ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕສ຺ສ ວສ຺ສາວາສິກໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ເຕສໍ ເສນາສເນ ປໍສຸກູລິໂກ ວສຕິ, ອາຄຕຎ຺ຈ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕນ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕານິ ກຸລານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ສຠາໂຄ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປໍສຸກູລິກສ຺ສ ປເນຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຕິ ສທ຺ຘາເທຍ຺ເຍ ທາຍກມນຸສ຺ສາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາເທ ປນ ກປ຺ປິຍກາຣກາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ກຖໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ? ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑປຏິຈ຺ຉາທນໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສເຈ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ, ຠນ຺ເຕ, ເອເກກສ຺ສ ນວຫຕ຺ຖໍ ສາຏກໍ ທສ຺ສາມ, ວສ຺ສາວາສິກໍ ຄາເຫຖາ’’ຕິ, ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ສາຏກໍ ນຕ຺ຖິ; ວຕ຺ຖຸ ປນ ອຕ຺ຖິ, ຄາເຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ, ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ສນ຺ເຕປິ ຄາເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ກປ຺ປິຍກາຣການຎ຺ຫິ ຫຕ຺ເຖ ‘‘ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ທິນ຺ນວຕ຺ຖຸໂຕ ຍໍ ຍໍ ກປ຺ປໍ, ຕໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ.

ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑປາຕຕ຺ຖາຍ ຄິລານປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ວາ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ຕໍ ຈີວເຣ ອຸປນາເມນ຺ເຕຫິ ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຕາຍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ອຸປນາເມຕພ຺ພໍ. ເສນາສນຕ຺ຖາຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ, ຈີວຣວເສເນວ ຈຕຸປຈ຺ຈຍວເສນ ວາ ທິນ຺ນໍ ຈີວເຣ ອຸປນາເມນ຺ຕານໍ ອປໂລກນກມ຺ມກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ຈ ປຸຄ຺ຄລວເສເນວ ກາຕພ຺ພໍ, ສງ຺ຆວເສນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ຊາຕຣູປຣຊຕວເສນາປິ ອາມກຘຎ຺ຎວເສນ ວາ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑວເສນ ຈີວຣຕຓ຺ຑຸລາທິວເສເນວ ຈ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ປນ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ອິທານິ ສຸຠິກ຺ຂໍ ສຸລຠປິຓ຺ຑໍ, ຠິກ຺ຂູ ຈີວເຣນ ກິລມນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຕຓ຺ຑຸລຠາຄໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣໍ ກາຕຸໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ‘‘ຄິລານປຈ຺ຈໂຍ ສຸລໂຠ ຄິລາໂນ ວາ ນຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຕຓ຺ຑຸລຠາຄໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣໍ ກາຕຸໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ຈີວຣປຈ຺ຈຍໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເສນາສນສ຺ສ ກາເລ ໂຆສິເຕ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສງ຺ເຆ ເສນາສນຄ຺ຄາຫໂກ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ສມ຺ມນ຺ນນ຺ເຕນ ຈ ທ຺ເວ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ນວໂກ ວຸຑ຺ຒຕຣສ຺ສ, ວຸຑ຺ໂຒ ຈ ນວກສ຺ສ ຄາເຫສ຺ສຕິ. ມຫນ຺ເຕ ປນ ມຫາວິຫາຣສທິເສ ວິຫາເຣ ຕໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐປິ ໂສຬສປິ ຊເນ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍ ສມ຺ມຸຕິ ກມ຺ມວາຈາຍປິ ອປໂລກເນນປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ເຕຫິ ສມ຺ມເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເສນາສນໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ, ເຈຕິຍຆຣໍ ໂພຘິຆຣໍ ອາສນຆຣໍ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິອຏ຺ໂຏ ທາຣຸອຏ຺ໂຏ ວຈ຺ຈກຸຏິ ອິຏ຺ຐກສາລາ ວຑ຺ຒກິສາລາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐໂກ ປານີຍມາໂຬ ມຄ຺ໂຄ ໂປກ຺ຂຣຓີຕິ ເອຕານິ ຫິ ອເສນາສນານິ, ວິຫາໂຣ ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ປາສາໂທ ຫມ຺ມິຍໍ ຄຸຫາ ມຓ຺ຑໂປ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ເວຬຸຄຸມ຺ໂພຕິ ອິມານິ ເສນາສນານິ, ຕານິ ຄາເຫຕພ຺ພານິ. ຄາເຫນ຺ເຕນ ຈ ‘‘ປຐມໍ ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕຸໍ, ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍາ ຄເຓຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄາເຫຕພ຺ພານິ. ສເຈ ສງ຺ຆິໂກ ຈ ສທ຺ຘາເທຍ຺ໂຍ ຈາຕິ ທ຺ເວ ຈີວຣປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຍໍ ຠິກ຺ຂູ ປຐມໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຐິຕິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິຕໂຣ ຄາເຫຕພ຺ໂພ.

ສເຈ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອປ຺ປຕາຍ ປຣິເວຓຄ຺ເຄນ ເສນາສເນ ຄາຫິຍມາເນ ເອກໍ ປຣິເວຓໍ ມຫາລາຠໍ ໂຫຕິ, ທສ ວາ ທ຺ວາທສ ວາ ຈີວຣານິ ລຠນ຺ຕິ, ຕໍ ວິຊເຏຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສຸ ອລາຠເກສຸ ອາວາເສສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄາເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ນ ເອວໍ ກາຕພ຺ພໍ, ມນຸສ຺ສາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອາວາສຊຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍ ປຈ຺ຈຍໍ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕຕ຺ຖ ປວິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ມຫາເຖໂຣ ປຏິກ຺ໂກສຕິ – ‘‘ມາວຸໂສ, ເອວໍ ຄາເຫຖ, ຠຄວໂຕ ອນຸສິຏ຺ຐິໍ ກໂຣຖ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິເວຓຄ຺ເຄນ ຄາເຫຕຸ’’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ໂກສນາຍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ພຫູ, ປຈ຺ຈໂຍ ມນ຺ໂທ, ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພເມວ.

ຄາເຫນ຺ເຕນ ຈ ສມ຺ມເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ມຫາເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເສນາສນໍ ປາປຸຓາຕິ, ຄຓ຺ຫຖ ປຈ຺ຈຍໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ. ‘‘ອສຸກກຸລສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ອສຸກເສນາສນຎ຺ຈ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ, ‘‘ປາປຸຓາຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ຄຓ຺ຫາມິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ, ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ຄຫິຕໍ ໂວ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຄຫິຕໍ ເມ’’ຕິ ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫິສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ‘‘ອຄຫິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ອຕີຕານາຄຕວຈນໍ ວາ ໂຫຕຸ, ວຕ຺ຕມານວຈນໍ ວາ, ສຕຸປ຺ປາທມຕ຺ຕອາລຍກຣຓມຕ຺ຕເມວ ເຈຕ຺ຖ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ໂຍປິ ປໍສຸກູລິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເສນາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ອຍມ຺ປິ ນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາວາເສ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຣິເວເຓ ອຄ຺ຄິສາລາຍ ວາ ທີຆສາລາຍ ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຄາເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປໍສຸກູລິໂກ ‘‘ວສາມີ’’ຕິ ເສນາສນໍ ຊຄ຺ຄິສ຺ສຕິ, ອິຕໂຣ ‘‘ປຈ຺ຈຍໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ, ເອວໍ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ເສນາສນໍ ສຸຊຄ຺ຄິຕຕຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປໍສຸກູລິເກ ວາສຕ຺ຖາຍ ເສນາສນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ເສນາສນຄ຺ຄາຫາປເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘ຠນ຺ເຕ, ອິຘ ປຈ຺ຈໂຍ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ກິໍ ກາຕພ຺ໂພ’ຕິ. ເຕນ ‘ເຫຏ຺ຐາ ອຎ຺ຎໍ ຄາຫາເປຫີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາວ ວສຕິ, ວຸຕ຺ຖວສ຺ສສ຺ສ ຈ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ສາຏກໍ ເທນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖຠິກ຺ຂູນໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ. ເຍສໍ ປນ ເສນາສນໍ ນຕ຺ຖິ; ເກວລໍ ປຈ຺ຈຍເມວ ເທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍໍ ອວສ຺ສາວາສິເກ ເສນາສເນ ຄາເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ມນຸສ຺ສາ ຖູປໍ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ຄາຫາເປນ຺ຕິ, ຖູໂປ ນາມ ອເສນາສນໍ, ຕສ຺ສ ສມີເປ ຣຸກ຺ເຂ ວາ ມຓ຺ຑເປ ວາ ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄາຫາເປຕພ຺ພໍ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຈຕິຍໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພໍ. ໂພຘິຣຸກ຺ຂໂພຘິຆຣອາສນຆຣສມ຺ມຸຎ຺ຊນິອຏ຺ຏທາຣຸອຏ຺ຏວຈ຺ຈກຸຏິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກປານີຍມາຬກທນ຺ຕກຏ຺ຐມາຬເກສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຠຊນສາລາ ປນ ເສນາສນເມວ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເອກສ຺ສ ວາ ພຫູນໍ ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄາເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສພ຺ພມິທໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເສນາສນຄ຺ຄາຫາປເກນ ປນ ປາຏິປທອຣຸຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຸນ ອຣຸຓໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ ຕາວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ, ອິທຎ຺ຫິ ເສນາສນຄ຺ຄາຫສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປາໂຕວ ຄາຫິເຕ ເສນາສເນ ອຎ຺ໂຎ ວິຕກ຺ກຈາຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ຍາຈຕິ, ‘‘ຄຫິຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເສນາສນໍ, ວສ຺ສູປຄໂຕ ສງ຺ໂຆ, ຣມຓີໂຍ ວິຫາໂຣ, ຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉຖ ຕຕ຺ຖ ວສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ວສ຺ສູປຄເຕຫິ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ນິພທ຺ຘວຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ວສ຺ສູປຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິໂຍ ພນ຺ຘຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ສຸລຠາ ເຈ ທຓ຺ຑກາ ເຈວ ສລາກາໂຍ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເອເກເກນ ຉ ປຎ຺ຈ ມຸຏ຺ຐິສມ຺ມຸຎ຺ຊນິໂຍ, ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ຍຏ຺ຐິສມ຺ມຸຎ຺ຊນິໂຍ ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ທຸລ຺ລຠາ ເຈ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ມຸຏ຺ຐິສມ຺ມຸຎ຺ຊນິໂຍ ເອກາ ຍຏ຺ຐິສມ຺ມຸຎ຺ຊນີ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ສາມເຓເຣຫິ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ອຸກ຺ກາ ໂກຏ຺ເຏຕພ຺ພາ. ວສນຏ຺ຐາເນ ກສາວປຣິຠຓ຺ຑໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ປນ ‘‘ນ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ, ນ ອຸທ຺ທິສາເປຕພ຺ພໍ, ນ ສຊ຺ຌາໂຍ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພໍ, ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ຘມ຺ມສວນໍ ກາຕພ຺ພໍ, ສພ຺ເພວ ຫິ ເອເຕ ປປຎ຺ຈາ. ນິປ຺ປປຎ຺ຈາ ຫຸຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມເມວ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທິຍນ຺ຕຸ, ເສຍ຺ຍໍ ອກປ຺ເປຕ຺ວາ ຐານຈງ຺ກເມຫິ ວີຕິນາເມນ຺ຕຸ, ມູຄພ຺ພຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕຸ, ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄຕາປິ ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑໍ ລຠນ຺ຕູ’’ຕິ ວາ ເອວຣູປໍ ອຘມ຺ມິກວຕ຺ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປນ ກາຕພ຺ພໍ – ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ນາມ ຕິວິຘມ຺ປິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ; ຕສ຺ມາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸທ຺ທິສຖ, ອຸທ຺ທິສາເປຖ, ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຖ, ປຘານຆເຣ ວສນ຺ຕານໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ອກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສຖ, ອຸທ຺ທິສາເປຖ, ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຖ, ຘມ຺ມສວນໍ ສມິທ຺ຘໍ ກໂຣຖ, ປພ຺ພາເຊນ຺ຕາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຖ, ໂສເຘຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຖ, ໂສເຘຕ຺ວາ ນິສ຺ສຍໍ ເທຖ, ເອໂກປິ ຫິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ສກລສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາເມນ ຍຕ຺ຕການິ ສກ຺ໂກຖ ຕຕ຺ຕການິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທິຍຖ. ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ນາເມຕໍ ສກລທິວສໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຐມປຈ຺ຉິມຍາເມສຸ ອປ຺ປມຕ຺ເຕຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ວີຣິຍໍ ອາຣຠິຕພ຺ພໍ. ໂປຣາຓກມຫາເຖຣາປິ ສພ຺ພປລິໂພເຘ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ເອກຈາຣິກວຕ຺ຕໍ ປູຣຍິໍສຸ, ຠສ຺ເສ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ທສວຕ຺ຖຸກກຖໍ ທສອສຸຠທສານຸສ຺ສຕິອຏ຺ຐຕິໍສາຣມ຺ມຓກຖຎ຺ຈ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາຄນ຺ຕຸການໍ ວຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄຕານໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອວຣູປໍ ວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ຠິກ຺ຂູ ໂອວທິຕພ຺ພາ – ‘‘ວິຄ຺ຄາຫິກປິສຸຓຜຣຸສວຈນານິ ມາ ວທຖ, ທິວເສ ທິວເສ ສີລານິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕາ ຈຕຸຣາຣກ຺ຂໍ ອຫາເປນ຺ຕາ ມນສິກາຣພຫຸລາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐຂາທນວຕ຺ຕໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ເຈຕິຍໍ ວາ ໂພຘິໍ ວາ ວນ຺ທນ຺ເຕນ ຄນ຺ຘມາລໍ ວາ ປູເຊນ຺ເຕນ ປຕ຺ຕໍ ວາ ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ນ ກເຖຕພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ຕໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘‘ອນ຺ໂຕຄາເມ ມນຸສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈຍສຎ຺ຎຸຕ຺ຕກຖາ ວາ ວິສຠາຄກຖາ ວາ ນ ກເຖຕພ຺ພາ, ຣກ຺ຂິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕຎ຺ຈ ເສຂິຍວຕ຺ຕຎ຺ຈ ປູເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວຣູປາ ພຫຸກາປິ ນິຍ຺ຍານິກກຖາ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ.

ປຈ຺ຉິມວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ປນ ສເຈ ກາລໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສງ຺ເຆ ໂກຈິ ທສຫຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທຕິ, ອາຄນ຺ຕຸໂກ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ນວໂກ ເຈ ໂຫຕິ, ສມ຺ມເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ສເຈ ຠນ຺ເຕ ອິຈ຺ຉຖ, ປຐມຠາຄໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອິທໍ ວຕ຺ຖໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ, ອມຸຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ປຸພ຺ເພ ຄາຫິຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທາຕພ຺ພໍ. ເອເຕເນວຸປາເຍນ ທຸຕິຍຕ຺ເຖຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປຐມວສ຺ສູປຄຕາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ວາ ວຕ຺ຖານິ ອລຕ຺ຖຸໍ, ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ເອເຕເນວຸປາເຍນ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຍາວ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ສມກໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ທາຕພ຺ພໍ. ເຕນ ປນ ສມເກ ລທ຺ເຘ ອວສິຏ຺ໂຐ ອນຸຠາໂຄ ເຖຣາສເນ ທາຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ລາເຠ ສຕິ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕຸໍ ກຕິກໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສເຈ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ໂຫຕິ, ທ຺ວີສຸປິ ວສ຺ສູປນາຍິກາສຸ ວສ຺ສູປຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂາຍ ກິລມນ຺ຕາ ‘‘ອາວຸໂສ, ອິຘ ວສນ຺ຕາ ສພ຺ເພວ ກິລມາມ, ສາຘຸ ວຕ ທ຺ເວຠາຄາ ໂຫມ, ເຍສໍ ຎາຕິປວາຣິຕຏ຺ຐານານິ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ປວາຣຓາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເຍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ປວາຣຓາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສາທິຍນ຺ຕາປິ ຫິ ເຕ ເນວ ວສ຺ສາວາສິກສ຺ສ ສາມິໂນ, ຂີຍນ຺ຕາປິ ຈ ອາວາສິກາ ເນວ ອທາຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກຕິກວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ – ‘ສພ຺ເພສໍ ໂນ ອິຘ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ສຠາຄຏ຺ຐາເນ ວສິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ລຠິສ຺ສຖາ’ຕິ. ຕຎ຺ເຈ ເອໂກ ປຏິພາຫຕິ, ສຸປຏິພາຫິຕໍ; ໂນ ເຈ ປຏິພາຫຕິ, ກຕິກາ ສຸກຕາ. ປຈ຺ຉາ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ອາຄຕານໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ອປໂລກນກາເລ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ປຸນປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສເຈ ວສ຺ສູປຄເຕສຸ ເອກຈ຺ຈານໍ ວສ຺ສາວາສິເກ ອປາປຸຓນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ກຕິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ‘ຉິນ຺ນວສ຺ສານໍ ວສ຺ສາວາສິກຎ຺ຈ ອິທານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວສ຺ສາວາສິກຎ຺ຈ ອິເມສໍ ທາຕຸໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ ເອວໍ ກຕິກາຍ ກຕາຍ ຄາຫິຕສທິສເມວ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນໍ ເຕສເມວ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ເຕມາສໍ ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣມຄ຺ຄເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓານິ ຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ໂພຘິຣຸກ຺ເຂ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕປິ ວິພ຺ຠນ຺ໂຕປິ ວສ຺ສາວາສິກໍ ລຠຕິເຍວ. ຠຕິນິວິຏ຺ຐຎ຺ຫິ ເຕນ ກຕໍ. ສງ຺ຆິກໍ ປນ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄາຫິຕໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວິພ຺ຠນ຺ໂຕປິ ລຠເຕວ. ປຈ຺ຈຍວເສນ ຄາຫິຕໍ ປນ ນ ລຠຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສເຈ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ທິສໍຄມິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອາວາສິກສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ກິຎ຺ຈິເທວ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກກຸເລ ມຍ຺ຫໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ວິພ຺ຠມຕິ, ວສ຺ສາວາສິກໍ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ມນຸສ຺ເສ ສມ຺ມຸຂາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ລຠຕິ. ‘‘ອິທໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ອມ຺ຫາກໍ ເສນາສເນ ວຸຕ຺ຖຠິກ຺ຂຸໂນ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ຍສ຺ສ ຄາຫິຕໍ ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ເສນາສນສາມິກສ຺ສ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ປຸຕ຺ຕຘີຕາທໂຍ ພຫູນິ ວຕ຺ຖານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເສນາສເນ ເທມາ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສູປຄຕສ຺ສ ເອກເມວ ວຕ຺ຖໍ ທາຕພ຺ພໍ, ເສສານິ ສງ຺ຆິການິ ໂຫນ຺ຕິ, ວສ຺ສາວາສິກຏ຺ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພານິ. ຐິຕິກາຍ ອສຕິ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາເຫຕພ຺ພານິ. ເສນາສເນ ວສ຺ສູປຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ ພຫູນິ ວຕ຺ຖານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ເສນາສນສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ເອຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ເສວ ໂຫນ຺ຕິ.

ເອກສ຺ສ ເຄເຫ ທ຺ເວ ວສ຺ສາວາສິການິ – ປຐມຠາໂຄ ສາມເຓຣສ຺ສ ຄາຫິໂຕ ໂຫຕິ, ທຸຕິໂຍ ເຖຣາສເນ. ໂສ ເອກໍ ທສຫຕ຺ຖໍ, ເອກໍ ອຏ຺ຐຫຕ຺ຖໍ ສາຏກໍ ເປເສຕິ ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂູນໍ ເທຖາ’’ຕິ ວິຈິນິຕ຺ວາ ວຣຠາຄໍ ສາມເຓຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອນຸຠາໂຄ ເຖຣາສເນ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ອຸໂຠປິ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ສຍເມວ ປາທມູເລ ຐເປຕິ, ຍໍ ຍສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ຕເທວ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ.

ອິໂຕ ປຣໍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ອາຄຕນໂຍ ໂຫຕິ – ‘‘ເອກສ຺ສ ຆເຣ ທຫຣສາມເຓຣສ຺ສ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປາປຸຓາຕິ, ໂສ ເຈ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘ອມ຺ຫາກໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ກສ຺ສ ປຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ, ‘ສາມເຓຣສ຺ສາ’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ທານກາເລ ຊານິສ຺ສສີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ທານທິວເສ ເອກໍ ມຫາເຖຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ນີຫຣາເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຍສ຺ສ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຕ຺ຕໍ, ໂສ ວິພ຺ຠມຕິ ວາ ກາລໍ ວາ ກໂຣຕິ, ມນຸສ຺ສາ ເຈ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ‘ກສ຺ສ ອມ຺ຫາກໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຍຖາຠູຕໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເຕ ວທນ຺ຕິ – ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເທມາ’ຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາປຸຓາຕິ. ອຖ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ເທນ຺ຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ວສ຺ສູປຄຕາ ສຸທ຺ຘປໍສຸກູລິກາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ອາເນຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ, ພິມ຺ໂພຫນາທີນິ ວາ ກາຕພ຺ພານີ’’ຕິ. ອິທໍ ເນວາສິກວຕ຺ຕໍ.

ເສນາສນຄ຺ຄາຫກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປນນ຺ທວຕ຺ຖຸກຖາ

໓໑໙. ອຸປນນ຺ທວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ຕຕ຺ຖ ຕຍາ ໂມຆປຸຣິສ ຄຫິຕໍ ອິຘ ມຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ຕຍາ ຄຫິຕໍ ຕຕ຺ຣ ມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມຕ຺ໂຖ – ຍໍ ຕຍາ ຕຕ຺ຖ ເສນາສນໍ ຄຫິຕໍ, ຕໍ ເຕ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕເນວ ອິຘ ມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອິຘ ທານາຫໍ, ອາວຸໂສ, ມຸຎ຺ຈາມີ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ປນ ຕໍ ຕຕ຺ຣາປິ ມຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ຕ຺ວໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຣິພາຫິໂຣຕິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ຄຫເຓນ ຄຫຓໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ຄຫເຓນ ອາລໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ອາລເຍນ ຄຫຓໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ອາລເຍນ ອາລໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ກຖໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເສນາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາມນ຺ຕວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຣາປິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ອິມິນາ ຄຫເຓນ ປຸຣິມໍ ຄຫຓໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອປໂຣ ‘‘ອິຘ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາລຍມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສາມນ຺ຕວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເສນາສນໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ອິມິນາ ຄຫເຓນ ປຸຣິໂມ ອາລໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ເອໂກ ‘‘ອິຘ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເສນາສນໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອາລຍໍ ວາ ກຕ຺ວາ ສາມນ຺ຕວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິເຘວ ທານິ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາລຍໍ ກໂຣຕິ, ອິຈ຺ຈສ຺ສ ອາລເຍນ ວາ ຄຫຓໍ ອາລເຍນ ວາ ອາລໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິເມ ຄຫເຓ ວາ ອາລເຍ ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂຍ ປນ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເສນາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣສີມາຕິກ຺ກເມ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ຍທິ ປນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕິ, ວສິສ຺ສາມິ; ໂນ ເຈ, ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຜາສຸຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

໓໒໐. ຕິວສ຺ສນ຺ຕເຣນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ນາມ ໂຍ ທ຺ວີຫິ ວສ຺ເສຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ວາ ທຫຣຕໂຣ ວາ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ເອເກນ ວສ຺ເສນ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ວາ ທຫຣຕໂຣ ວາ ໂຫຕິ, ໂຍ ວາ ສມານວສ຺ໂສ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ອິເມ ສພ຺ເພ ເອກສ຺ມິໍ ມຎ຺ເຈ ວາ ປີເຐ ວາ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ຍໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປໂຫຕິ, ຕໍ ສໍຫາຣິມໍ ວາ ໂຫຕຸ ອສໍຫາຣິມໍ ວາ, ຕຖາຣູເປ ອປິ ຜລກຂຓ຺ເຑ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນາປິ ສທ຺ຘິໍ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຫຕ຺ຖິນຂກນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິກຸມ຺ເຠ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ; ເອວໍ ກຕສ຺ສ ກິເຣຕໍ ນາມໍ. ສພ຺ພໍ ປາສາທປຣິໂຠຄນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິວິຈິຕ຺ຣານິ ກວາຏານິ ມຎ຺ຈປີຐານິ ຕາລວຓ຺ຏານິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຍປານີຍຆຏປານີຍສຣາວານິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມກຕໍ, ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ປາສາທສ຺ສ ທາສິທາສໍ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໍ ໂຄມຫິໍສໍ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ປາເຏກ຺ກໍ ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ປາສາເທ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ໂຄນກາທີນິ ສງ຺ຆິກວິຫາເຣ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກວິຫາເຣ ວາ ມຎ຺ຈປີຐເກສຸ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຘມ຺ມາສເນ ປນ ຄິຫິວິກຏນິຫາເຣນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ອຸປນນ຺ທວຕ຺ຖຸກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍວຕ຺ຖຸກຖາ

໓໒໑. ປຎ຺ຈິມານີຕິ ຣາສິວເສນ ປຎ຺ຈ, ສຣູປວເສນ ປເນຕານິ ພຫູນິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຣາໂມ ນາມ ປຸປ຺ຜາຣາໂມ ວາ ຜລາຣາໂມ ວາ. ອາຣາມວຕ຺ຖຸ ນາມ ເຕສໍເຍວ ອາຣາມານໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐປິໂຕກາໂສ; ເຕສຸ ວາ ອາຣາເມສຸ ວິນຏ຺ເຐສຸ ເຕສໍ ໂປຣາຓກຠູມິຠາໂຄ. ວິຫາໂຣ ນາມ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປາສາທາທິເສນາສນໍ. ວິຫາຣວຕ຺ຖຸ ນາມ ຕສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາໂນກາໂສ. ມຎ຺ໂຈ ນາມ – ມສາຣໂກ, ພຸນ຺ທິກາພທ຺ໂຘ, ກຸຬີຣປາທໂກ ອາຫຈ຺ຈປາທໂກຕິ ອິເມສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຎ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ປີຐໍ ນາມ ມສາຣກາທີນໍເຍວ ຈຕຸນ຺ນໍ ປີຐານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ຠິສິ ນາມ ອຸຓ຺ຓຠິສິອາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ. ພິມ຺ໂພຫນໍ ນາມ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ພິມ຺ໂພຫນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ໂລຫກຸມ຺ຠີ ນາມ ກາຬໂລເຫນ ວາ ຕມ຺ພໂລເຫນ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ໂລເຫນ ກຕາ ກຸມ຺ຠີ. ໂລຫຠາຓກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຠາຓກນ຺ຕິ ອຣຎ຺ຊໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວາຣໂກຕິ ຆໂຏ. ກຏາຫໍ ກຏາຫເມວ. ວາສິອາທີສຸ ວລ຺ລິອາທີສຸ ຈ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ –

ທ຺ວິສງ຺ຄຫານິ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕິຍໍ ຈຕຸສງ຺ຄຫໍ;

ຈຕຸຕ຺ຖໍ ນວໂກຏ຺ຐາສໍ, ປຎ຺ຈມໍ ອຏ຺ຐເຠທນໍ.

ອິຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຣາສີຫິ, ປຎ຺ຈນິມ຺ມລໂລຈໂນ;

ປຎ຺ຈວີສວິຘໍ ນາໂຖ, ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ປກາສຍິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ – ອິທຎ຺ຫິ ສພ຺ພມ຺ປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ອິຘ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍໍ, ກີຏາຄິຣິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອເວຠງ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິວາເຣ ປນ –

‘‘ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍໍ ອເວຠງ຺ຄິຍໍ, ປຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕາ ມເຫສິນາ;

ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ,

ປຎ຺ຫາ ເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໗໙) –

ອາຄຕໍ. ຕສ຺ມາ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍໍ ອເວຠງ຺ຄິຍຎ຺ຈ ປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ປນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອິທໍ ຕາວ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ອຸປເນຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຖາວເຣນ ຈ ຖາວຣໍ ຄຣຸຠຓ຺ເຑນ ຈ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຖາວເຣ ປນ ເຂຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸ ຕຬາກໍ ມາຕິກາຕິ ເອວຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ວິຈາເຣຕຸໍ ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວາ ອຘິວາເສຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ກປ຺ປິຍກາຣເກເຫວ ວິຈາຣິຕໂຕ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອາຣາເມນ ປນ ອາຣາມໍ ອາຣາມວຕ຺ຖຸໍ ວິຫາຣໍ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປຣິວຕ຺ຕນນໂຍ – ສງ຺ຆສ຺ສ ນາຬິເກຣາຣາໂມ ທູເຣ ໂຫຕິ, ກປ຺ປິຍກາຣກາ ວາ ພຫຸຕຣໍ ຂາທນ຺ຕິ. ຍມ຺ປິ ນ ຂາທນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສກຏເວຕນໍ ທຕ຺ວາ ອປ຺ປເມວ ຫຣນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ຕສ຺ສ ອາຣາມສ຺ສ ອວິທູຣຄາມວາສີນໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວິຫາຣສ຺ສ ສມີເປ ອາຣາໂມ ໂຫຕິ, ເຕ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສເກນ ອາຣາເມນ ຕໍ ອາຣາມໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ສງ຺ເຆນ ‘‘ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ສເຈປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣຸກ຺ຂສຫສ຺ສໍ ໂຫຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ປຎ຺ຈ ສຕານິ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຣາໂມ ຂຸທ຺ທໂກ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ອຍໍ ຂຸທ຺ທໂກ, ອຖ ໂຂ ອິຕຣໂຕ ພຫຸຕຣໍ ອາຍໍ ເທຕິ. ສເຈປິ ສມກເມວ ເທຕິ; ເອວມ຺ປິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ສເຈ ປນ ມນຸສ຺ສານໍ ພຫຸຕຣາ ຣຸກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ນນຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຫຸຕຣາ ຣຸກ຺ຂາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ‘‘ອຕິເຣກໍ ອມ຺ຫາກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕຸ, ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຊານາເປຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ຣຸກ຺ຂາ ຜລຘາຣິໂນ, ມນຸສ຺ສານໍ ຣຸກ຺ຂາ ນ ຕາວ ຜລໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ກິຎ຺ຈາປິ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ຈິເຣນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມວ. ມນຸສ຺ສານໍ ຣຸກ຺ຂາ ຜລຘາຣິໂນ, ຠິກ຺ຂູນໍ ນ ຕາວ ຜລໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ‘‘ນນຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸກ຺ຂາ ຜລຘາຣິໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ຊານາເປຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ; ເອວໍ ອາຣາເມນ ອາຣາໂມ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ອາຣາມວຕ຺ຖຸປິ ວິຫາໂຣປິ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸປິ ອາຣາເມນ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ອາຣາມວຕ຺ຖຸນາ ຈ ມຫນ຺ເຕນ ວາ ຂຸທ຺ທເກນ ວາ ອາຣາມອາຣາມວຕ຺ຖຸ ວິຫາຣວິຫາຣວຕ຺ຖູນິ.

ກຖໍ ວິຫາເຣນ ວິຫາໂຣ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ? ສງ຺ຆສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄາເມ ເຄຫໍ ໂຫຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ປາສາໂທ, ອຸໂຠປິ ອຄ຺ເຆນ ສມກາ, ສເຈ ມນຸສ຺ສາ ເຕນ ປາສາເທນ ຕໍ ເຄຫໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ເຈ ມຫຄ຺ຆຕຣໍ ເຄຫໍ ໂຫຕິ, ‘‘ມຫຄ຺ຆຕຣໍ ອມ຺ຫາກໍ ເຄຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ມຫຄ຺ຆຕຣໍ, ປພ຺ພຊິຕານໍ ອສາຣຸປ຺ປໍ, ນ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພຊິເຕຫິ ວສິຕຸໍ, ອິທໍ ປນ ສາຣຸປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ; ເອວມ຺ປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ມນຸສ຺ສານໍ ມຫຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ‘‘ນນຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄຫໍ ມຫຄ຺ຆ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ວິຫາເຣນ ວິຫາໂຣ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸປິ ອາຣາໂມປິ ອາຣາມວຕ຺ຖຸປິ ວິຫາເຣນ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ວິຫາຣວຕ຺ຖຸນາ ຈ ມຫຄ຺ເຆນ ວາ ອປ຺ປຄ຺ເຆນ ວາ ວິຫາຣວິຫາຣວຕ຺ຖຸອາຣາມອາຣາມວຕ຺ຖູນິ. ເອວໍ ຕາວ ຖາວເຣນ ຖາວຣປຣິວຕ຺ຕນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຄຣຸຠຓ຺ເຑນ ຄຣຸຠຓ຺ຑປຣິວຕ຺ຕເນ ປນ ມຎ຺ຈປີຐໍ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕຸ ຂຸທ຺ທກໍ ວາ, ອນ຺ຕມໂສ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປາທກໍ ວາ ຄາມທາຣເກຫິ ປໍສ຺ວາຄາຣເກສຸ ກີຬນ຺ເຕຫິ ກຕມ຺ປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ສເຈປິ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມຎ຺ຈສຕໍ ວາ ມຎ຺ຈສຫສ຺ສໍ ວາ ເທນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ກປ຺ປິຍມຎ຺ຈາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒປຏິປາຏິຍາ ‘‘ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ທາຕພ຺ພາ, ປຸຄ຺ຄລິກວເສນ ນ ທາຕພ຺ພາ. ອຕິເຣກມຎ຺ເຈ ຠຓ຺ຑາຄາຣາທີສຸ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ພຫິສີມາຍ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ນມຎ຺ໂຈ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ທາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ເຈ ພຫູ ມຎ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ມຎ຺ເຈນ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ; ຍສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ທາຕພ຺ໂພ. ມຫຄ຺ເຆນ ສຕຄ຺ຆນເກນ ວາ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກນ ວາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກນ ວາ ມຎ຺ເຈນ ອຎ຺ຎໍ ມຎ຺ຈສຕໍ ລຠຕິ, ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ເກວລໍ ມຎ຺ເຈນ ມຎ຺ໂຈເຍວ, ອາຣາມອາຣາມວຕ຺ຖຸວິຫາຣວິຫາຣວຕ຺ຖຸປີຐຠິສິພິມ຺ໂພຫນານິປິ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ປີຐຠິສິພິມ຺ໂພຫເນສຸປິ. ເອເຕສຸ ຫິ ກປ຺ປິຍາກປ຺ຍິຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຕຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ກປ຺ປິຍໍ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອກປ຺ປິຍໍ ວາ ມຫຄ຺ຆໍ ກປ຺ປິຍໍ ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວຕ຺ຖູນິ ຄເຫຕພ຺ພານິ. ອຄຣຸຠຓ຺ຑຸປຄໍ ປນ ຠິສິພິມ຺ໂພຫນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ໂລຫກຸມ຺ຠີ ໂລຫຠາຓກໍ ໂລຫກຏາຫນ຺ຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ມຫນ຺ຕານິ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ຂຸທ຺ທການິ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ປສຕມຕ຺ຕອຸທກຄຓ຺ຫນການິປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິເຍວ. ໂລຫວາຣໂກ ປນ ກາຬໂລຫຕມ຺ພໂລຫວຏ຺ຏໂລຫກໍສໂລຫານໍ ເຍນ ເກນຈິ ກໂຕ ສີຫຬທີເປ ປາທຄຓ຺ຫນໂກ ຠາເຊຕພ຺ໂພ. ປາໂທ ຈ ນາມ ມຄຘນາຬິຍາ ປຎ຺ຈນາຬິມຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໂຕ ອຘິກຄຓ຺ຫນໂກ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ອິມານິ ຕາວ ປາຬິຍໍ ອາຄຕານິ ໂລຫຠາຊນານິ.

ປາຬິຍໍ ປນ ອນາຄຕານິປິ ຠິງ຺ຄາຣປຏິຄ຺ຄຫອຸຬຸງ຺ກທພ຺ພິກຏຈ຺ຉຸປາຕິຕຏ຺ຏກສຣກສມຸຄ຺ຄອງ຺ຄາຣກປລ຺ລຘູມກຏຈ຺ຉຸອາທີນິ ຂຸທ຺ທການິ ວາ ມຫນ຺ຕານິ ວາ ສພ຺ພານິ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິ. ປຕ຺ໂຕ, ອຍຖາລກໍ, ຕມ຺ພໂລຫຖາລກນ຺ຕິ ອິມານິ ປນ ຠາຊນີຍານິ. ກໍສໂລຫວຏ຺ຏໂລຫຠາຊນວິກຕິ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ວາ ຄິຫິວິກຏາ ວາ ວຏ຺ຏຕິ, ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກໍສໂລຫາທິຠາຊນໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນມ຺ປິ ຫິ ປາຣິຫາຣິຍໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຄິຫິວິກຏນິຫາເຣເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຐເປຕ຺ວາ ປນ ຠາຊນວິກຕິໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ກປ຺ປິຍໂລຫຠຓ຺ເຑ – ອຎ຺ຊນີ, ອຎ຺ຊນິສລາກາ, ກຓ຺ຓມລຫຣຓີ, ສູຈິ, ປຓ຺ຓສູຈິ, ຂຸທ຺ທໂກ, ປິປ຺ຜລໂກ, ຂຸທ຺ທກໍ, ອາຣກຓ຺ຏກໍ, ກຸຎ຺ຈິກາ, ຕາຬໍ, ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິ ເວຘໂກ, ນຕ຺ຖຸທານໍ, ຠິນ຺ທິວາໂລ, ໂລຫກູໂຏ, ໂລຫກຸຏ຺ຏິ, ໂລຫຄຸໂຬ, ໂລຫປິຓ຺ຑິ, ໂລຫຈກ຺ກລິກໍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວິປ຺ປກຕໂລຫຠຓ຺ຑໍ ຠາຊນີຍໍ. ຘູມເນຕ຺ຕຜາລທີປຣຸກ຺ຂທີປກປລ຺ລກໂອລມ຺ພກທີປອິຕ຺ຖິປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄຕຣູປການິ ປນ ອຎ຺ຎານິ ວາ ຠິຕ຺ຕິຈ຺ຉທນກວາຏາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພານິ, ອນ຺ຕມໂສ ໂລຫຂິລກໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພານິ ໂລຫຠຓ຺ຑານິ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘານິປິ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ, ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ວາ ຄິຫິວິກຏານິ ວາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຕິປຸຠຓ຺ເຑປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຂີຣປາສາຓມຍານິ ຕຏ຺ຏກສຣກາທີນິ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິເຍວ.

ຆຏໂກ ປນ ເຕລຠາຊນໍ ວາ ປາທຄຓ຺ຫນກໂຕ ອຕິເຣກເມວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຫາຣກູຏຊາຕິຜລິກຠາຊນານິ ຄິຫິວິກຏານິປິ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ປເຄວ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ວາ. ເສນາສນປຣິໂຠເຄ ປນ ອາມາສມ຺ປິ ອນາມາສມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ວາສິອາທີສຸ ຍາຍ ວາສິຍາ ຐເປຕ຺ວາ ທຓ຺ຑກຏ຺ຐຈ຺ເຉທນໍ ວາ ອຸຈ຺ຉຸຕຈ຺ຉນໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ມຫາກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອຍໍ ຠາຊນີຍາ. ຕໂຕ ມຫຕ຺ຕຣີ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ກຕາ ວາສິ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ. ຜຣສຸ ປນ ອນ຺ຕມໂສ ເວຊ຺ຊານໍ ສິຣາເວຘນຜຣສຸປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ. ກຸຐາຣິຍໍ ຜຣສຸສທິໂສ ເອວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຍາ ປນ ອາວຸຘສງ຺ເຂເປນ ກຕາ, ອຍໍ ອນາມາສາ. ກຸທາໂລ ອນ຺ຕມໂສ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ໂຕປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ. ນິຂາທນໍ ຈຕຸຣສ຺ສມຸຂໍ ວາ ໂຫຕຸ ໂທຓິມຸຂໍ ວາ ວງ຺ກໍ ວາ ອຸຊຸກໍ ວາ, ອນ຺ຕມໂສ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິທຓ຺ຑກເວຘນມ຺ປິ ທຓ຺ຑພທ຺ຘໍ ເຈ, ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ. ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິທຓ຺ຑຂຓນກໍ ປນ ອທຓ຺ຑກໍ ຜລມຕ຺ຕເມວ, ຍໍ ສກ຺ກາ ສິປາຏິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕຸໍ, ຕໍ ຠາຊນີຍໍ. ສິຂຣມ຺ປິ ນິຂາທເນເນວ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ເຍຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ວິຫາເຣ ວາສິອາທີນິ ທິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ຈ ຆເຣ ທຑ຺ເຒ ວາ ໂຈເຣຫິ ວາ ວິລຸຕ຺ເຕ ‘‘ເທຖ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປກຣເຓ, ປຸນ ປາກຕິເກ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ທາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອາຫຣນ຺ຕິ, ນ ວາເຣຕພ຺ພາ; ອນາຫຣນ຺ຕາປິ ນ ໂຈເທຕພ຺ພາ.

ກມ຺ມາຣຕຏ຺ຏກາຣຈຸນ຺ທກາຣນຬກາຣມຓິກາຣປຕ຺ຕພນ຺ຘການໍ ອຘິກຣຓິມຸຏ຺ຐິກສຓ຺ຑາສຕຸລາທີນິ ສພ຺ພານິ ໂລຫມຍອຸປກຣຓານິ ສງ຺ເຆ ທິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິ. ຕິປຸໂກຏ຺ຏກສຸວຓ຺ຓກາຣຈມ຺ມກາຣອຸປກຣເຓສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕິປຸໂກຏ຺ຏກອຸປກຣເຓສຸປິ ຕິປຸຈ຺ເຉທນສຕ຺ຖກໍ, ສຸວຓ຺ຓກາຣອຸປກຣເຓສຸ ສຸວຓ຺ຓຈ຺ເຉທນສຕ຺ຖກໍ, ຈມ຺ມກາຣອຸປກຣເຓສຸ ກຕປຣິກມ຺ມຈມ຺ມຉິທ຺ທນກໍ ຂຸທ຺ທກສຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອິມານິ ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑານິ. ນຫາປິຕຕຸນ຺ນກາຣອຸປກຣເຓສຸປິ ຐເປຕ຺ວາ ມຫາກຕ຺ຕຣິໍ ມຫາສຓ຺ຑາສໍ ມຫາປິປ຺ຜລກຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ຠາຊນີຍໍ. ມຫາກຕ຺ຕຣິອາທີນິ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິ.

ວລ຺ລິອາທີສຸ ເວຕ຺ຕວລ຺ລິອາທິກາ ຍາ ກາຈິ ອຑ຺ຒພາຫຸປ຺ປມາຓາ ວລ຺ລິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນາ ວາ ຕຕ຺ຖຊາຕກາ ວາ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕາ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ, ສາ ສງ຺ຆກມ຺ເມ ຈ ເຈຕິຍກມ຺ເມ ຈ ກເຕ ສເຈ ອຕິເຣກາ ໂຫຕິ, ປຸຄ຺ຄລິກກມ຺ເມປິ ອຸປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ; ອຣກ຺ຂິຕາ ປນ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ ນ ໂຫຕິ. ສຸຕ຺ຕມກຈິວາກນາຬິເກຣຫີຣຈມ຺ມມຍາ ຣຊ຺ຊຸກາ ວາ ໂຍຕ຺ຕານິ ວາ ວາເກ ຈ ນາຬິເກຣຫີເຣ ຈ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕາ ເອກວຏ຺ຏາ ວາ ທ຺ວິວຏ຺ຏາ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ສຸຕ຺ຕໍ ປນ ອວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ມກຈິວາກນາຬິເກຣຫີຣາ ຈ ຠາຊນີຍາ. ເຍຫິ ປເນຕານິ ຣຊ຺ຊຸກໂຍຕ຺ຕາທີນິ ທິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຣຓີເຍນ ຫຣນ຺ຕາ ນ ວາເຣຕພ຺ພາ.

ໂຍ ໂກຈິ ອນ຺ຕມໂສ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລສູຈິທຓ຺ຑມຕ຺ໂຕປິ ເວຬຸ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ວາ ຕຕ຺ຖຊາຕໂກ ວາ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິໂຕ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ໂສປິ ສງ຺ຆກມ຺ເມ ຈ ເຈຕິຍກມ຺ເມ ຈ ກເຕ ອຕິເຣໂກ ປຸຄ຺ຄລິກກມ຺ເມ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປາທຄຓ຺ຫນກເຕລນາຬິ ປນ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິ, ອຸປາຫນທຓ຺ຑໂກ, ຉຕ຺ຕທຓ຺ໂຑ, ຉຕ຺ຕສລາກາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑໍ. ທຑ຺ຒເຄຫມນຸສ຺ສາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນ ວາເຣຕພ຺ພາ. ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕໍ ເວຬຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ສມກໍ ວາ ອຕິເຣກໍ ວາ ຖາວຣໍ ອນ຺ຕມໂສ ຕໍອຄ຺ຆນກມ຺ປິ ຜາຕິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຜາຕິກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ຕຕ຺ເຖວ ວຬຎ຺ເຊຕພ຺ໂພ, ຄມນກາເລ ສງ຺ຆິກາວາເສ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອສຕິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄເຕນ ປຫິຓິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ໂພ. ເທສນ຺ຕຣໍ ຄເຕນ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຫາເຣ ສງ຺ຆິກາວາເສ ຐເປຕພ຺ໂພ.

ຕິຓນ຺ຕິ ມຸຎ຺ຊໍ ປພ຺ພຊຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຕິຓໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຕິຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ເຓຫິ ຉາເທນ຺ຕິ; ຕສ຺ມາ ປຓ຺ຓມ຺ປິ ຕິເຓເນວ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ອິຕິ ມຸຎ຺ຊາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາຓມ຺ປິ ຕິຓໍ ຕາລປຓ຺ຓາທີສຸ ຈ ເອກໍ ປຓ຺ຓມ຺ປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ວາ ຕຕ຺ຖຊາຕກໍ ວາ ພຫາຣາເມ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕິຓວຕ຺ຖຸໂຕ ຊາຕຕິຓໍ ວາ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ, ຕມ຺ປິ ສງ຺ຆກມ຺ເມ ຈ ເຈຕິຍກມ຺ເມ ຈ ກເຕ ອຕິເຣກໍ ປຸຄ຺ຄລິກກມ຺ເມ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ທຑ຺ຒເຄຫມນຸສ຺ສາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນ ວາເຣຕພ຺ພາ. ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາໂຓປິ ຣິຕ຺ຕໂປຕ຺ຖໂກ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ.

ມຕ຺ຕິກາ ປກຕິມຕ຺ຕິກາ ວາ ໂຫຕຸ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາ ວາ ສຸຘາ ວາ ສຊ຺ຊຸຣສກງ຺ຄຸຏ຺ຐສິເລສາທີສຸ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ, ທຸລ຺ລຠຏ຺ຐາເນ ອາເນຕ຺ວາ ວາ ທິນ຺ນໍ ຕຕ຺ຖຊາຕກໍ ວາ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕໍ ຕາລຜລປກ຺ກມຕ຺ຕໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ຕມ຺ປິ ສງ຺ຆກມ຺ເມ ຈ ເຈຕິຍກມ຺ເມ ຈ ນິຏ຺ຐິເຕ ອຕິເຣກໍ ປຸຄ຺ຄລິກກມ຺ເມ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຫິງ຺ຄຸຫິງ຺ຄຸລກຫຣິຕາລມໂນສິລຎ຺ຊນານິ ປນ ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑານິ.

ທາຣຸຠຓ຺ເຑ ໂຍ ໂກຈິ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລສູຈິທຓ຺ຑມຕ຺ໂຕປິ ທາຣຸຠຓ຺ຑໂກ ທາຣຸທຸລ຺ລຠຏ຺ຐາເນ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ວາ ຕຕ຺ຖຊາຕໂກ ວາ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິໂຕ, ອຍໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕີຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ທາຣຸເວຬຸຈມ຺ມປາສາຓາທິວິກຕິໍ ທາຣຸຠຓ຺ເຑນ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາສນ຺ທິໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຣຸຠຓ຺ຑວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາໂຣ, ອາສນ຺ທິໂກ, ສຕ຺ຕງ຺ໂຄ, ຠທ຺ທປີຐໍ, ປີຐິກາ, ເອຬກປາທກປີຐໍ, ອາມລກວຏ຺ຏກປີຐໍ, ຜລກໍ, ໂກຈ຺ຉໍ, ປລາລປີຐກນ຺ຕິ ອິເມສຸ ຕາວ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຂຸທ຺ທກໍ ວາ ໂຫຕຸ ມຫນ຺ຕໍ ວາ, ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ປລາລປີເຐນ ເຈຕ຺ຖ ກທລິປຕ຺ຕາທິປີຐານິປິ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມໂອນທ຺ຘມ຺ປິ ວາຬຣູປປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຣຕນປຣິສິພ຺ພິຕໍ, ໂກຈ຺ຉກໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ.

ວງ຺ກຜລກໍ, ທີຆຜລກໍ, ຈີວຣໂຘວນຜລກໍ, ຆຏ຺ຏນຜລກໍ, ຆຏ຺ຏນມຸຄ຺ຄໂຣ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐຈ຺ເຉທນຄຓ຺ຐິກາ, ທຓ຺ຑມຸຄ຺ຄໂຣ, ອມ຺ພຓໍ, ຣຊນໂທຓິ, ອຸທກປຏິຈ຺ຉໂກ, ທາຣຸມໂຍ ວາ ທນ຺ຕມໂຍ ວາ ເວຬຸມໂຍ ວາ ສປາທໂກປິ ອປາທໂກປິ ສມຸຄ຺ໂຄ, ມຎ຺ຊູສາ, ປາທຄຓ຺ຫນກໂຕ ອຕິເຣກປ຺ປມາໂຓ ກຣຓ຺ໂຑ, ອຸທກໂທຓິ, ອຸທກກຏາຫໍ, ອຸຬຸງ຺ໂກ, ກຏຈ຺ຉຸ, ປານີຍສຣາວໍ, ປານີຍສງ຺ໂຂຕິ ເອເຕສຸປິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສງ຺ເຆ ທິນ຺ນໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ສງ຺ຂຖາລກໍ ປນ ຠາຊນີຍໍ, ຕຖາ ທາຣຸມໂຍ ອຸທກຕຸມ຺ໂພ.

ປາທກຖລິກມຓ຺ຑລໍ ທາຣຸມຍໍ ວາ ໂຫຕຸ ໂຈຬປຓ຺ຓາທິມຍໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ອາຘາຣໂກ ປຕ຺ຕປິຘານໍ, ຕາລວຓ຺ຏໍ, ພີຊນີ, ຈງ຺ໂກຏກໍ, ປຈ຺ຉິ, ຍຏ຺ຐິສມ຺ມຸຎ຺ຊນີ ມຸຏ຺ຐິສມ຺ມຸຎ຺ຊນີຕິ ເອເຕສຸປິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຂຸທ຺ທກໍ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ທາຣຸເວຬຸປຓ຺ຓຈມ຺ມາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ກຕໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ.

ຖມ຺ຠຕຸລາໂສປານຜລກາທີສຸ ທາຣຸມຍໍ ວາ ປາສາຓມຍໍ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເຄຫສມ຺ຠາຣຣູປໍ, ໂຍ ໂກຈິ ກຏສາຣໂກ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ອກປ຺ປິຍຈມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ສງ຺ເຆ ທິນ຺ນໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຬກຈມ຺ມໍ ປນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓຄຕິກໍ ໂຫຕິ, ຕມ຺ປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ. ກປ຺ປິຍຈມ຺ມານິ ຠາຊນີຍານິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ສພ຺ພໍ ມຎ຺ຈປ຺ປມາຓໍ ຈມ຺ມໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸທຸກ຺ຂລໍ, ມຸສລໍ, ສຸປ຺ປໍ, ນິສທໍ, ນິສທໂປໂຕ, ປາສາຓໂທຓິ, ປາສາຓກຏາຫໍ, ຕຸຣິເວມຠສ຺ຕາທິ ສພ຺ພໍ ເປສກາຣາທິຠຓ຺ຑໍ, ສພ຺ພໍ ກສິຠຓ຺ຑໍ, ສພ຺ພໍ ຈກ຺ກຍຸຕ຺ຕກຍານໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ. ມຎ຺ຈປາໂທ, ມຎ຺ຈອຏນີ, ປີຐປາໂທ, ປີຐອຏນີ, ວາສິຜຣສຸອາທີນໍ ທຓ຺ຑາຕິ ເອເຕສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ວິປ຺ປກຕຕຈ຺ຉນກມ຺ມໍ ອນິຏ຺ຐິຕເມວ ຠາຊນີຍໍ, ຕຈ຺ຉິຕມຏ຺ຐໍ ປນ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ອນຸຎ຺ຎາຕວາສິຍາ ປນ ທຓ຺ໂຑ ຉຕ຺ຕມຸຏ຺ຐິປຓ຺ຓໍ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິ ອຸປາຫນາ ອຣຓິສຫິຕໍ ຘມ຺ມກຣໂຓ ປາທຄຓ຺ຫນກໂຕ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ອາມລກຕຸມ຺ພໍ ອາມລກຆໂຏ ລາພຸກຕຸມ຺ພໍ ລາພຸຆໂຏ ວິສາຓກຕຸມ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ຠາຊນີຍໍ, ຕໂຕ ມຫນ຺ຕຕຣໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ.

ຫຕ຺ຖິທນ຺ໂຕ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ວິສາຓໍ ວາ ອຕຈ຺ຉິຕໍ ຍຖາຊາຕເມວ ຠາຊນີຍໍ, ເຕຫິ ກຕມຎ຺ຈປາທາທີສຸ ປຸຣິມສທິໂສເຍວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຕຈ຺ຉິຕນິຏ຺ຐິໂຕປິ ຫິງ຺ຄຸກຣຓ຺ຑໂກ ອຎ຺ຊນກຣຓ຺ຑໂກ ຄຓ຺ຐິກາ ວິໂຘ ອຎ຺ຊນີ ອຎ຺ຊນິສລາກາ ອຸທກປຸຎ຺ຉນີຕິ ອິທໍ ສພ຺ພໍ ຠາຊນີຍເມວ.

ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ເຑ ສພ຺ພໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ຆຏປິຐຣາທິກຸລາລຠາຊນໍ ປຕ຺ຕກຏາຫໍ ອງ຺ຄາຣກຏາຫໍ ຘູມທານກໍ ທີປຣຸກ຺ຂໂກ ທີປກປລ຺ລິກາ ຈຍນິຏ຺ຐກາ ຉທນິຏ຺ຐກາ ຖູປິກາຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ປາທຄຓ຺ຫນກໂຕ ອນຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາໂຓ ປນ ຆຏໂກ ປຕ຺ຕໍ ຖາລກໍ ກຎ຺ຈນໂກ ກຸຓ຺ຑິກາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑໍ. ຍຖາ ຈ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ເຑ; ເອວໍ ໂລຫຠຓ຺ເຑປິ ກຸຓ຺ຑິກາ ຠາຊນີຍໂກຏ຺ຐາສເມວ ຠຊຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ.

ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍວຕ຺ຖຸກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນວກມ຺ມທານກຖາ

໓໒໓. ຠຓ຺ຑິກາຏ຺ຐປນມຕ຺ເຕນາຕິ ທ຺ວາຣພາຫານໍ ອຸປຣິ ກໂປຕຠຓ຺ຑິກໂຍຊນມຕ຺ເຕນ. ປຣິຠຓ຺ຑກຣຓມຕ຺ເຕນາຕິ ໂຄມຍປຣິຠຓ຺ຑກສາວປຣິຠຓ຺ຑກຣຓມຕ຺ເຕນ. ຘູມກາລິກນ຺ຕິ ອິທໍ ຍາວສ຺ສ ຈິຕກຘູໂມ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕາວ ອຍໍ ວິຫາໂຣ ເອຕສ຺ເສວາຕິ ເອວໍ ຘູມກາເລ ອປໂລເກຕ຺ວາ ກຕປຣິໂຍສິຕໍ ວິຫາຣໍ ເທນ຺ຕິ. ວິປ຺ປກຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປ຺ປກໂຕ ນາມ ຍາວ ໂຄປານສິໂຍ ນ ອາໂຣຫນ຺ຕິ. ໂຄປານສີສຸ ປນ ອາຣຸຬ຺ຫາສຸ ພຫຸກໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ທາຕພ຺ໂພ, ກິຎ຺ຈິເທວ ສມາທເປຕ຺ວາ ກາເຣສ຺ສຕິ. ຂຸທ຺ທເກ ວິຫາເຣ ກມ຺ມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຉປ຺ປຎ຺ຈວສ຺ສິກນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຈຕຸຫຕ຺ຖວິຫາເຣ ຈຕຸວສ຺ສິກໍ, ປຎ຺ຈຫຕ຺ເຖ ປຎ຺ຈວສ຺ສິກໍ, ຉຫຕ຺ເຖ ຉວສ຺ສິກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ປນ ຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕຏ຺ຐຫຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຕ຺ຕຏ຺ຐວສ຺ສິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ໂສ ນວຫຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ ນວວສ຺ສິກມ຺ປິ ທາຕພ຺ພໍ. ມຫລ຺ລເກ ປນ ທສຫຕ຺ເຖ ເອກາທສຫຕ຺ເຖ ວິຫາເຣ ວາ ປາສາເທ ວາ ທສວສ຺ສິກໍ ວາ ເອກາທສວສ຺ສິກໍ ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ປນ ຕໂຕ ອຘິເກ ວາ ໂລຫປາສາທສທິເສປິ ທ຺ວາທສວສ຺ສິກເມວ ທາຕພ຺ພໍ, ນ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ.

ນວກມ຺ມິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ຕໍ ອາວາສໍ ລຠຕິ, ອຸຕຸກາເລ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ສເຈ ໂສ ອາວາໂສ ຊີຣຕິ, ອາວາສສາມິກສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ວໍເສ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ກສ຺ສຈິ ກເຖຕພ຺ພໍ – ‘‘ອາວາໂສ ເຕ ນສ຺ສຕິ, ຊຄ຺ຄຖ ເອຕໍ ອາວາສ’’ນ຺ຕິ. ສເຈ ໂສ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຎາຕີ ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກ ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ເຕປິ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ສງ຺ຆິເກນ ປຈ຺ຈເຍນ ຊຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ເອກໍ ອາວາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອວເສສາ ຊຄ຺ຄິຕພ຺ພາ. ພຫູ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອກໍ ສຓ຺ຐາເປຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ຠິກ຺ຂູສຸ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ສພ຺ເພ ອາວາສາ ນສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ອາວາເສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕໂຕ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຈີວຣາທີນິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕຫິ ເສສາວາສາ ຊຄ຺ຄິຕພ຺ພາເຍວ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ຆິເກ ປຈ຺ຈເຍ ອສຕິ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘ຕຸຍ຺ຫໍ ເອກໍ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄາຫີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ພຫຸຕຣໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕິຠາຄໍ ວາ ອຸປຑ຺ຒຠາຄໍ ວາ ທຕ຺ວາປິ ຊຄ຺ຄາເປຕພ຺ພໍ. ອຖ ‘ຖມ຺ຠມຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ ອວສິຏ຺ຐໍ, ພຫຸກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ‘ຕຸຍ຺ຫໍ ປຸຄ຺ຄລິກເມວ ກຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄ; ເອວມ຺ປິ ຫິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑກຏ຺ຐປນຏ຺ຐານໍ ນວການຎ຺ຈ ວສນຏ຺ຐານໍ ລຠິສ຺ສຕີ’ຕິ ຊຄ຺ຄາເປຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຊຄ຺ຄິໂຕ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຊີວນ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄລິໂກ ໂຫຕິ, ມເຕ ສງ຺ຆິໂກເຍວ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕິຠາຄໍ ວາ ອຸປຑ຺ຒໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ກຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄາເປຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ທາຕຸໍ ລຠຕິ. ເອວໍ ຊຄ຺ຄນເກ ປນ ອສຕິ ‘ເອກໍ ອາວາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຊຄ຺ຄາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ອິທມ຺ປິ ຈ ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ເຖວ ວຸຕ຺ຕໍ – ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ສງ຺ຆິກໍ ຠູມິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ສງ຺ຆິກໍ ເສນາສນໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຍນ ສາ ຠູມິ ປຐມໍ ຄຫິຕາ, ໂສ ສາມີ. ອຸໂຠປິ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສເຍວ ສາມີ. ໂສ ສງ຺ຆິກໍ ກໂຣຕິ, ອິຕໂຣ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ຎໍ ເຈ ພຫຸໍ ເສນາສນຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖິ, ປຸຄ຺ຄລິກໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປນ ຕາທິເສ ປຏິຣູເປ ຐາເນ ອສຕິ ຕໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ສງ຺ຆິກໍ ກໂຣນ຺ເຕເນວ ກາຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ວຍກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ກຕາວາເສ ວາ ອາວາສກຣຓຏ຺ຐາເນ ວາ ຉາຍູປຄຜລູປຄຣຸກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ອປໂລເກຕ຺ວາ ຫາເຣຕພ຺ພາ. ປຸຄ຺ຄລິກາ ເຈ ໂຫນ຺ຕິ, ສາມິກາ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ; ໂນ ເຈ ເທນ຺ຕິ, ຍາວຕຕິຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຣຸກ຺ຂອຄ຺ຆນກມູລໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຫາເຣຕພ຺ພາ.

ໂຍ ປນ ສງ຺ຆິກວລ຺ລິມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫຣິເມນ ອຸປກຣເຓນ ສງ຺ຆິກາຍ ຠູມິຍາ ປຸຄ຺ຄລິກວິຫາຣໍ ກາເຣຕິ, ອຸປຑ຺ຒໍ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ; ອຸປຑ຺ຒໍ ປຸຄ຺ຄລິກໍ. ປາສາໂທ ເຈ ໂຫຕິ, ເຫຏ຺ຐາປາສາໂທ ສງ຺ຆິໂກ; ອຸປຣິ ປຸຄ຺ຄລິໂກ. ສເຈ ໂສ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ໂຫຕິ. ອຖ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ອຸປຑ຺ຒໍ ລຠຕິ. ທ຺ເວ ເສນາສນານິ ກາເຣຕິ – ເອກໍ ສງ຺ຆິກໍ, ເອກໍ ປຸຄ຺ຄລິກໍ. ສເຈ ວິຫາເຣ ອຸຏ຺ຐິເຕນ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣນ ກາເຣຕິ, ຕຕິຍຠາຄໍ ລຠຕິ. ສເຈ ອກຕຏ຺ຐາເນ ຈຍໍ ວາ ປມຸຂໍ ວາ ກໂຣຕິ, ພຫິກຸຏ຺ເຏ ອຸປຑ຺ຒໍ ສງ຺ຆສ຺ສ, ອຸປຑ຺ຒໍ ຕສ຺ສ. ອຖ ມຫນ຺ຕໍ ວິສມໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອປເທ ປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອນິສ຺ສໂຣ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ໂຆ.

ເອກໍ ວຣເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນວກມ຺ມທານຏ຺ຐາເນ ວາ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວາ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ເອກໍ ວຣເສຍ຺ຍໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຣິໂຍສິເຕ ປກ຺ກມຕິ ຕສ຺ເສເວຕນ຺ຕິ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ຕສ຺ເສວ ຕໍ; ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ.

ນວກມ຺ມທານກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣປຏິໂຠຄປຏິກ຺ເຂປາທິກຖາ

໓໒໔. ນາຕິຫຣນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຫຣິຕ຺ວາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາຕິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ມຎ຺ຈປີຐາທິ, ຕສ຺ສ ຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ, ຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຫຣິຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຫຣິຕ຺ວາ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນຏ຺ຐໍ ສຸນຏ຺ຐໍ, ຊິຓ຺ຓໍ ສຸຊິຓ຺ຓໍ. ສເຈ ອໂຣຄໍ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ປຏິສງ຺ຂເຕ ປຸນ ປາກຕິກໍ ກາຕພ຺ພໍ. ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ນຏ຺ຐໍ ວາ ຊິຓ຺ຓໍ ວາ ຄີວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປຏິສງ຺ຂເຕ ທາຕພ຺ພເມວ. ສເຈ ຕໂຕ ໂຄປານສິອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສງ຺ຆິກາວາເສ ໂຍເຊນ຺ຕິ, ສຸໂຍຊິຕານິ. ປຸຄ຺ຄລິກາວາເສ ໂຍເຊນ຺ເຕຫິ ປນ ມູລໍ ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ປຏິປາກຕິກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ ຉຑ຺ຑິຕວິຫາຣໂຕ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ປຸນ ອາວາສິກກາເລ ທສ຺ສາມີຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນຏ຺ຐໍ ສຸນຏ຺ຐໍ, ຊິຓ຺ຓໍ ສຸຊິຓ຺ຓໍ. ອໂຣຄຎ຺ເຈ ປາກຕິກໍ ກາຕພ຺ພໍ. ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນຏ຺ຐໍ ຄີວາ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ທ຺ວາຣວາຕປານາທີນິ ສງ຺ຆິກາວາເສ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກາວາເສ ວາ ໂຍຊິຕານິ ປຏິທາຕພ຺ພານິເຍວ.

ຜາຕິກມ຺ມຕ຺ຖາຍາຕິ ວຑ຺ຒິກມ຺ມຕ຺ຖາຍ. ຜາຕິກມ຺ມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສມກໍ ວາ ອຕິເຣກໍ ວາ ອຄ຺ຆນກໍ ມຎ຺ຈປີຐາທິເສນາສນເມວ ວຏ຺ຏຕິ.

ຈກ຺ກລິກນ຺ຕິ ກມ຺ພລາທີຫິ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕຈກ຺ກລິກໍ. ອລ຺ເລຫິ ປາເທຫີຕິ ເຍຫິ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວຣູເປຫິ ປາເທຫິ ປຣິຠຓ຺ຑກຕຠູມິ ວາ ເສນາສນໍ ວາ ນ ອກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ອຸທກສິເນຫມຕ຺ຕເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ອຸທກໍ, ວຏ຺ຏຕິ. ປາທປຸຎ຺ຉນິໍ ປນ ອລ຺ລປາເທຫິປິ ອກ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສອຸປາຫເນນ ໂຘຕປາເທຫິ ອກ຺ກມິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນເຍວ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ໂຈຬເກນ ປລິເວເຐຕຸນ຺ຕິ ສຸຘາຠູມິຍໍ ວາ ປຣິຠຓ຺ຑຠູມິຍໍ ວາ ສເຈ ຕຏ຺ຏິກາ ວາ ກຏສາຣໂກ ວາ ນຕ຺ຖິ, ໂຈຬເກນ ປາທາ ເວເຐຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ປຓ຺ຓມ຺ປິ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກິຎ຺ຈິ ອນຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ປນ ທຸກ຺ກຏໍ. ຍທິ ປນ ຕຕ຺ຖ ເນວາສິກາ ອນຕ຺ຖຕາຍປິ ຠູມິຍາ ຐເປນ຺ຕິ, ອໂຘຕປາເທຫິປິ ວຬຎ຺ເຊນ຺ຕິ, ຕເຖວ ວຬຎ຺ເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ນ ຠິກ຺ຂເວ ປຣິກມ຺ມກຕາ ຠິຕ຺ຕີຕິ ເສຕຠິຕ຺ຕິ ວາ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມກຕາ ວາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຠິຕ຺ຕິເມວ, ທ຺ວາຣມ຺ປິ ວາຕປານມ຺ປິ ອປສ຺ເສນຜລກມ຺ປິ ປາສາຓຕ຺ຖມ຺ຠມ຺ປິ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຖມ຺ຠມ຺ປິ ຈີວເຣນ ວາ ເກນຈິ ວາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອປສ຺ສຍິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິເຍວ.

ໂຘຕປາທກາຕິ ໂຘຕປາທກາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຘເຕຫິ ປາເທຫິ ອກ຺ກມິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕິ. ‘‘ໂຘຕປາທເກ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ໂຘເຕຫິ ປາເທຫິ ອກ຺ກມິຕພ຺ພຏ຺ຐານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ປຣິຠຓ຺ຑກຕໍ ຠູມິໍ ວາ ຠູມຕ຺ຖຣຓເສນາສນໍ ວາ ສງ຺ຆິກມຎ຺ຈປີຐໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣິຕ຺ວາວ ນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນິທ຺ທາຍໂຕປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ສງ຺ກຸຏິເຕ ໂກຈິ ສຣີຣາວຍໂວ ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ຜຸສຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ໂລເມສຸ ປນ ໂລມຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ປຣິໂຠຄສີເສນ ອປສ຺ສຍນ຺ຕສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຫຕ຺ຖຕລປາທຕເລຫິ ປນ ຜຸສິຕຸໍ ວາ ອກ຺ກມິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ. ມຎ຺ຈປີຐໍ ນີຫຣນ຺ຕສ຺ສ ກາເຍ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣປຣິໂຠຄປຏິກ຺ເຂປາທິກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຆຠຕ຺ຕາທິອນຸຊານນກຖາ

໓໒໕. ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ສກລສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ…ເປ… ທສ ວາ ຠິກ຺ຂູ ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ເທເສນ ລທ຺ຘຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອປເຣ ຕເຖວ ຠິກ຺ຂູ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສໍ ຠຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອປເຣ ສລາກາໂຍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ, ອປເຣ ປກ຺ຂິກໍ ອຸໂປສຖິກໍ ປາຏິປທິກນ຺ຕິ ເອວໍ ນິຍາເມຕ຺ວາ, ເອກສ຺ສ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ…ເປ… ທສນ຺ນໍ ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິຕິ ເອຕານິ ຠຕ຺ຕານິ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ນິມນ຺ຕນນ຺ຕິ ອິມໍ ໂວຫາຣໍ ປຕ຺ຕານິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ສເຈປິ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ສຸຠິກ຺ເຂ ຊາເຕ ປນ ປຸນ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຕມ຺ປິ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆຠຕ຺ເຕ ຐິຕິກາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຊ຺ຊ ທສ ທ຺ວາທສ ທິວສາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ອິທານິ ອຎ຺ຎໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາເນຖາ’’ຕິ ນ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຸຣິມທິວເສສຸ ອມ຺ເຫຫິ ນ ລທ຺ຘໍ, ອິທານິ ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ຄາເຫຖາ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຕຎ຺ຫິ ອາຄຕາຄຕານໍ ປາປຸຓາຕິເຍວ.

ສງ຺ຆຠຕ຺ຕາທິອນຸຊານນກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕກຖາ

ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີສຸ ປນ ອຍໍ ນໂຍ – ຣຎ຺ຎາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕນ ວາ ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ອາເນຖາ’’ຕິ ປຫິເຕ ກາລໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ຐິຕິກາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ; ໂນ ເຈ, ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອຸທ຺ເທສເກນ ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ນ ອຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພໍ. ເຕ ປນ ຘຸຕງ຺ຄໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕາ ສຍເມວ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ; ເອວໍ ຄາຫິຍມາເນ ອລສຊາຕິກາ ມຫາເຖຣາ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ວີສຕິວສ຺ສານໍ ຄາຫິຍຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຐິຕິກາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອສຸກວິຫາເຣ ພຫຸໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ໂຍຊນນ຺ຕຣິກວິຫາຣໂຕປິ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາທີສຸ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕສຸ ຄາເຫຕພ຺ພເມວ. ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ຐິຕານໍ ຄາເຫຖາຕິ ວທນ຺ຕິ, ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ອຸປຈາຣສີມໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕຫິ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣທ຺ວາເຣ ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຣິສາວເສນ ວຑ຺ຒິຕາ ນາມ ສີມາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ທິນ຺ເນປິ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານໍ ຄາເຫຕພ຺ພເມວ. ທຸຕິຍຠາເຄ ປນ ເຖຣາສນໍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ປຸນ ອາຄຕານໍ ປຐມຠາໂຄ ນ ປາປຸຓາຕິ, ທຸຕິຍຠາຄໂຕ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ.

ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເອກໍ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສຏ຺ຐານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄາວຸຕປ຺ປມາຓາຍປິ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອາໂຣຈິຕໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສຏ຺ຐາເນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຫິຓາຕິ ‘‘ສ຺ເວປິ ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ທສ ຠິກ຺ຂູ ປຫິຓຖາ’’ຕິ, ເຕນ ໂສ ອຕ຺ໂຖ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກສ຺ສ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຕໍ ທິວສໍ ປມຸສ຺ສຕິ, ທຸຕິຍທິວເສ ປາໂຕວ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ. ອຖ ປມຸສ຺ສິຕ຺ວາວ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ສຣຕິ, ຍາວ ອຸປຈາຣສີມໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ຕາວ ຍາ ໂຠຊນສາລາຍ ປກຕິຏ຺ຐິຕິກາ, ຕສ຺ສາເຍວ ວເສນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ອຸປຈາຣສີມໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ຈ ອຸປຈາຣສີມຏ຺ຐເກຫິ ເອກາພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປກຕິຏ຺ຐິຕິກາຍ ວເສນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂູນໍ ປນ ຕາທິເສ ເອກາພທ຺ເຘ ອສຕິ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ນວໍ ຐິຕິກໍ ກຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕຄາເມ ອາສນສາລາຍ ສຣນ຺ເຕນ ອາສນສາລາຍ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສຣິຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພເມວ, ອຄາເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ຫິ ເອຕໍ ທຸຕິຍທິວເສ ລພ຺ຠຕີຕິ.

ສເຈ ສກວິຫາຣໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ໂກຈິ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສາເປຕິ, ຍາວ ອນ຺ໂຕອຸປຈາເຣ ວາ ອຸປຈາຣສີມຏ຺ຐເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເອກາພທ຺ຘາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາວ ສກວິຫາເຣ ຐິຕິກາວເສເນວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ພຫິອຸປຈາເຣ ຐິຕານໍ ທິນ຺ນໍ ປນ ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ຠນ຺ເຕ ເອຕ຺ຕເກ ນາມ ຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ທິສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ເອກາພທ຺ຘນເຍນ ທູເຣ ຐິຕາປິ ສມ຺ປຕ຺ຕາເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຍໍ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐານໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ຐິຕິກາວເສນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ຄາມທ຺ວາເຣ ວາ ວີຖິຍໍ ວາ ຈຕຸກ຺ເກ ວາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ວາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ໂກຈິ ສງ຺ຆຸທ຺ເທສໍ ອາໂຣເຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣຄຕານໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ.

ຆຣູປຈາໂຣ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ເອກໍ ຆຣໍ ເອກູປຈາຣໍ, ເອກໍ ຆຣໍ ນານູປຈາຣໍ, ນານາຆຣໍ ເອກູປຈາຣໍ, ນານາຆຣໍ ນານູປຈາຣ’’ນ຺ຕິ ອິເມສໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ເອກກຸລສ຺ສ ຆຣໍ ເອກວຬຎ຺ຊໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສຸປ຺ປປາຕປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ເອກູປຈາຣໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸທ຺ເທສລາໂຠ ຕສ຺ມິໍ ອຸປຈາເຣ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນປິ ຐິຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ, ເອຕໍ ‘‘ເອກໍ ຆຣໍ ເອກູປຈາຣໍ’’ ນາມ.

ຍໍ ປນ ເອກໍ ຆຣໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠຣິຍານໍ ສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ມຊ຺ເຌ ຠິຕ຺ຕິໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນານາທ຺ວາຣວຬຎ຺ຊໍ ກຕໍ, ຕຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸທ຺ເທສລາໂຠ ຠິຕ຺ຕິອນ຺ຕຣິກສ຺ສ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສິນ຺ນສ຺ເສວ ປາປຸຓາຕິ, ເອຕໍ ‘‘ເອກໍ ຆຣໍ ນານູປຈາຣໍ’’ ນາມ.

ຍສ຺ມິໍ ປນ ຆເຣ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕເຄຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກາພທ຺ເຘ ກຕ຺ວາ ປຏິວິສ຺ສກຆຣານິປິ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສີທາເປນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸທ຺ເທສລາໂຠ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ຍມ຺ປິ ນານາກຸລສ຺ສ ນິເວສນໍ ມຊ຺ເຌ ຠິຕ຺ຕິໍ ອກຕ຺ວາ ເອກທ຺ວາເຣເນວ ວຬຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕໍ ‘‘ນານາຆຣໍ ເອກູປຈາຣໍ’’ ນາມ.

ໂຍ ປນ ນານານິເວສເນສຸ ນິສິນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸທ຺ເທສລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກິຎ຺ຈາປິ ຠິຕ຺ຕິຈ຺ຉິທ຺ເທນ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ນິເວສເນ ນິສິນ຺ນານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ເອຕໍ ‘‘ນານາຆຣໍ ນານູປຈາຣໍ’’ ນາມ.

ໂຍ ປນ ຄາມທ຺ວາຣວີຖິຈຕຸກ຺ເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ອສຕິ ອຕ຺ຕໂນວ ປາປຸຓາເປຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສປິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອຎ຺ຎໍ ລຠຕິ, ເຕນ ຍໍ ອຎ຺ຎໍ ນວກໍ ວາ ວຸຑ຺ຒໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນວ ປາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ອາສນສາລາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ກາລໍ ປຏິມາເນນ຺ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ໂກຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ເທຖ, ອຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ເທຖ, ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ເທຖ, ສງ຺ຆິກໍ ປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ອຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ສງ຺ຆຸທ຺ເທສຠິກ຺ຂຸໍ ເທຖ, ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ເທຖ, ສງ຺ຆິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຸທ຺ເທສໂກ ປເນຕ຺ຖ ເປສໂລ ລຊ຺ຊີ ເມຘາວີ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ເຕນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຐິຕິກໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສເຈ ໂກຈິ ຐິຕິກໍ ຊານນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ເຖຣາສນໂຕ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ອຫໍ ຊານາມິ, ທສວສ຺ເສນ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ໂກຈິ ຠຓຕິ, ‘‘ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ທສວສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ທສວສ຺ສມ຺ຫ ທສວສ຺ສມ຺ຫາ’’ຕິ ພຫູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ຐເປຕພ຺ພາ. ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ກຕິ ອິຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອຸປາສໂກ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ສພ຺ພນວກສ຺ສ ວສ຺ສຄ຺ຄຎ຺ຈ ອຸຕຸ ຈ ທິວສຠາໂຄ ຈ ຉາຍາ ຈ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ສເຈ ຉາຍາຍປິ ປຸຈ຺ຉິຍມານາຍ ອຎ຺ໂຎ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ອຖ ຉາຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ລຠຕິ. ກຖາປປຎ຺ເຈນ ຫິ ນິສິນ຺ນສ຺ສາປິ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສາປິ ຄາຫິຕໍ ສຸຄ຺ຄາຫິຕໍ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ສຸອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑຎ຺ຫິ ນາເມຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ປາປຸຓາຕິ, ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຕ຺ຕຠາໂວ ອຸປຈາເຣນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ອາສນສາລາຍ ຈ ອນ຺ໂຕປຣິກ຺ເຂໂປ ອຸປຈາໂຣ, ຕສ຺ມິໍ ຐິຕສ຺ສ ລາໂຠ ປາປຸຓາຕີຕິ.

ໂກຈິ ອາສນສາລໂຕ ອຏ຺ຐ ອຸທ຺ເທສປຕ຺ເຕ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ປຕ຺ເຕ ປຓີຕໂຠຊນານໍ ເອກໍ ອຸທກສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອາສນສາລາຍໍ ປຫິຓາຕິ, ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຫຕ຺ເຖສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ເຍນ ຍໍ ລທ຺ຘໍ, ຕສ຺ເສວ ຕໍ ໂຫຕິ. ເຍນ ປນ ອຸທກໍ ລທ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ລູຂໍ ວາ ລຠຕຸ ປຓີຕໍ ວາ ຕິຈີວຣປຣິວາຣໍ ວາ, ຕສ຺ເສເວຕໍ. ອີທິໂສ ຫິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວິເສໂສ. ອຸທກໍ ປນ ຍສ຺ມາ ອາມິສໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ລພ຺ຠຕິ.

ສເຈ ປນ ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາ ‘‘ອິທໍ ກິຣ ຠນ຺ເຕ ສພ຺ພໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສພ຺ເພຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປາຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐ ມຫາເຖເຣ ເທຖ, ມຊ຺ຌິເມ ເທຖ, ນວເກ ເທຖ, ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ສສາມເຓເຣ ເທຖ, ມຊ຺ຌິມຠາຓກາທໂຍ ເທຖ, ມຍ຺ຫໍ ຎາຕິຠິກ຺ຂູ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ອຸປາສກ, ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວທສິ, ຐິຕິກາຍ ປນ ເຕສໍ ນ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຐິຕິກາວເສເນວ ທາຕພ຺ພາ. ທຫຣສາມເຓເຣຫິ ປນ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ເຕສຸ ລທ຺ເຘສຸ ສເຈ ທາຍການໍ ຆເຣ ມງ຺ຄລໍ ໂຫຕິ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ເປເສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ຍສ຺ມິໍ ປນ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ເຕ ປຐມຠາໂຄ ສາມເຓຣານໍ ປາປຸຓາຕິ, ອນຸຠາໂຄ ມຫາເຖຣານໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ສາມເຓຣາ ‘‘ມຍໍ ປຐມຠາຄໍ ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ຍຖາປຏິປາຏິຍາ ເອວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘ຕຸມ຺ເຫ ເອຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ຎທາປິ ຊານິສ຺ສສິ, ຐິຕິກາ ປນ ເອວໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’’ຕິ ຐິຕິກາວເສເນວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອຖ ‘‘ສງ຺ຆຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄາຫິເຕເຍວ ປຕ຺ເຕ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຫຣຕິ, ອາຫຏມ຺ປິ ຐິຕິກາຍ ເອວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ.

ເອໂກ ‘‘ສງ຺ຆຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ເປສິໂຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ປຕ຺ຕໍ ເທຖ, ນິມນ຺ຕນຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ໂສ ເຈ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕຆຣໂຕ ອຍໍ ອາຄໂຕຕິ ຎຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ ອສຸກຆຣໂຕ ອາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ນ ນິມນ຺ຕນຠຕ຺ຕໍ, ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຠຓຕິ, ຐິຕິກາຍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ‘‘ເອກໍ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘‘ກິ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫຣາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐທູໂຕ ນາມ. ອຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ວາ ປຏິປາຏິປຕ຺ຕໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກປຕ຺ຕໍ ວາ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ‘‘ອຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ເປສິໂຕ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ໂສ ‘‘ກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ກສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຫຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ວາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉາສຠາເຄນ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ວເທຍ຺ຍ, ຕໂຕ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ນ ໂອໂລເກຍ຺ຍຸໍ. ‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉສິ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑສີ’’ຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ‘‘ອຸທ຺ເທສປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຄາເຫຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ທາຕພ຺ໂພ.

ເອກາ ກູຏຏ຺ຐິຕິກາ ນາມ ໂຫຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ວາ ຫິ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ເຄເຫ ອຕິປຓີຕານິ ອຏ຺ຐ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕານິ ນິຈ຺ຈໍ ທິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ຕານິ ເອກຈາຣິກຠຕ຺ຕານິ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ວິສຸໍ ຐິຕິກາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສ຺ເວ ທານິ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕິກໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຄຕາ, ເຕສຸ ອນາຄເຕສຸເຍວ ອຎ຺ເຎ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສນສາລາຍ ນິສີທນ຺ຕິ; ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຣາຊປຸຣິສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປຓີຕຠຕ຺ຕປຕ຺ເຕ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາຄນ຺ຕຸກາ ຐິຕິກໍ ອຊານນ຺ຕາ ຄາເຫນ຺ຕິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຈ ຐິຕິກໍ ຊານນກຠິກ຺ຂູ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຄາເຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຣາຊເຄເຫ ປຓີຕຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຕິວສ຺ສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕ຺ຕກວສ຺ສໂຕ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ມາ ຄາເຫຖາ’’ຕິ ນິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຄາຫິເຕ ອາຄເຕຫິປິ ປຕ຺ຕທານກາເລ ອາຄເຕຫິປິ ທິນ຺ນກາເລ ອາຄເຕຫິປິ ຣາຊເຄຫໂຕ ປຕ຺ເຕ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຫຏກາເລ ອາຄເຕຫິປິ ຣາຊາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂູເຍວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ເປເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ຫຕ຺ເຖ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຕິ; ເອວໍ ທິນ຺ນປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕກາເລ ອາຄເຕຫິປິ ຐິຕິກໍ ຊານນກຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ມາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕິກາຍເມວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ.

ອຖ ເນ ຣາຊາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ປຕ຺ເຕປິ ເນສໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເທຕິ, ຍໍ ອາຫຏໍ ຕໍ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ມາ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ຖາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ໂຖກເມວ ປຕ຺ເຕສຸ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອຖ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉປຕ຺ຕາວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍໍ ເຕຫິ ຠຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເນສໍ ຄີວາ ໂຫຕີຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ຄີວາກິຈ຺ຈໍ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ຐິຕິກໍ ປນ ອຊານນ຺ເຕຫິ ຍາວ ຊານນກາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາວ ນິສີທິຕພ຺ພໍ ສິຍາ; ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຠຸຕ຺ຕໍ ສຸຠຸຕ຺ຕໍ, ອິທານິ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນນ ຄາເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ເອໂກ ຕິຈີວຣປຣິວາໂຣ ສຕຄ຺ຆນໂກ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອວສ຺ສິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ໂຕ, ວິຫາເຣ ຈ ‘‘ເອວຣູໂປ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອວສ຺ສິກສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ລິຂິຕ຺ວາ ຐເປສຸໍ. ອຖ ສຏ຺ຐິວສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ອຎ຺ໂຎ ຕຖາຣູໂປ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອຍໍ ກິໍ ອວສ຺ສິກຏ຺ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ໂພ, ອຸທາຫຸ ສຏ຺ຐິວສ຺ສິກຏ຺ຐິຕິກາຍາຕິ. ສຏ຺ຐິວສ຺ສິກຏ຺ຐິຕິກາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຐິຕິກໍ ຄເຫຕ຺ວາເຍວ ວຑ຺ຒິໂຕຕິ.

ເອໂກ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສາມເຓໂຣ ຊາໂຕ, ປຸນ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ສາມເຓຣຏ຺ຐິຕິກາຍ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠຕິ. ອຍໍ ກິຣ ອນ຺ຕຣາຠຏ຺ຐໂກ ນາມ. ໂຍ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ໂສ ສາມເຓໂຣ ‘‘ສ຺ເວ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຊ຺ເຊວ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຐິຕິກາ. ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕໍ, ປຕ຺ໂຕ ຈສ຺ສ ນ ຕຸຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ, ໂສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສມີເປ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ທາເປຕິ, ຕຎ຺ເຈ ເຖຍ຺ຍາຍ ຫຣນ຺ຕິ, ຄີວາ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ສຍເມວ ເທຕິ, ອສ຺ສ ຄີວາ ນ ໂຫຕິ. ອຖາປິ ເຕນ ຠຕ຺ເຕນ ອນຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອລໍ ມຍ຺ຫໍ, ຕເວຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ທມ຺ມິ, ປຕ຺ຕໍ ເປເສຕ຺ວາ ອາຫຣາເປຫີ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ວທຕິ, ຍໍ ຕໂຕ ອາຫຣີຍຕິ ສພ຺ພໍ ປຕ຺ຕສາມິກສ຺ສ ໂຫຕິ. ປຕ຺ຕຎ຺ເຈ ເຖຍ຺ຍາຍ ຫຣນ຺ຕິ, ສຸຫໂຏ; ຠຕ຺ຕສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ຄີວາ ນ ໂຫຕິ.

ວິຫາເຣ ທສ ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ນວ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ, ເອໂກ ສາທິຍນໂກ. ‘‘ທສ ອຸທ຺ເທສປຕ຺ເຕ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ຄເຫຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ສພ຺ພານິ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຐິຕິກາ ນ ໂຫຕິ. ເອເກກໍ ເຈ ປາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຐິຕິກາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ທສຫິປິ ປຕ຺ເຕຫິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ນວ ປຕ຺ເຕ ປິຓ຺ຑປາຕິການໍ ເທຕິ, ຠິກ຺ຂຸທຕ຺ຕິຍໍ ນາເມຕໍ, ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສເຈ ໂສ ອຸປາສໂກ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຆຣໍ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ໂສ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ເອຖ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍາ ໂຫຖາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຆຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ລຠຕິ, ສພ຺ພໍ ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ອິຕເຣ ເຕນ ທິນ຺ນໍ ລຠນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ຆເຣເຍວ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີນິ ເທນ຺ຕິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ມນຸສ຺ສາ ເທນ຺ຕິ, ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຈເນເນວ ອິຕເຣສໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠຸຕ຺ຕາວີນໍ ປຕ຺ເຕ ປູເຣຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄມນຕ຺ຖາຍ ເທນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຫຕິ, ເຕນ ທິນ຺ນໍ ອິຕເຣສໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຍທິ ປນ ເຕ ວິຫາເຣເຍວ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖ, ມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ວຈນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ເຈວ ນີຫຣນ຺ຕິ ຈ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ. ອຖາປິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕາ ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ວຈນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ເອກສ຺ສ ມຘຸເຣນ ສເຣນ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ເຖຣານຎ຺ຈ ອຸປສເມ ປສີທິຕ຺ວາ ພຫຸໍ ສມຓປຣິກ຺ຂາຣໍ ເທນ຺ຕິ, ອຍໍ ເຖເຣສຸ ປສາເທນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ‘‘ອກຕຠາໂຄ’’ ນາມ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ.

ເອໂກ ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສາເປຕ຺ວາ ຐິຕິກາຍ ຄາຫິຕໍ ປຕ຺ຕໍ ຫຣິຕ຺ວາ ປຓີຕສ຺ສ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ເທຕິ, ສພ຺ເພຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕສາມິກສ຺ສ ປນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອຖ ‘‘ປຐມໍເຍວ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຆິກໍ ປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ເອກສ຺ສ ລຊ຺ຊິຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕໂກ ປຕ຺ໂຕ ທາຕພ຺ໂພ. ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈ ‘‘ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.