໔. ສມຖກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ສມ຺ມຸຂາວິນຍກຖາ

໑໘໖-໑໘໗. ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ – ‘‘ອຘມ຺ມວາທີ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທີນິ ຉ ມາຕິກາປທານິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອຘມ຺ມວາທີ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມວາທິໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຎ຺ຎາເປຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຕ຺ຖາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາເປຕີຕິ ກາຣຓປຕິຣູປການິ ວຕ຺ວາ ປຣິໂຕເສຕ຺ວາ ຊານາເປຕິ. ນິຊ຺ຌາເປຕີຕິ ຍຖາ ໂສ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ນິຊ຺ຌາຍຕິ, ໂອໂລເກຕິ; ເອວໍ ກໂຣຕິ. ເປກ຺ຂຕິ ອນຸເປກ຺ຂຕີຕິ ຍຖາ ໂສ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ເປກ຺ຂຕິ ເຈວ ປຸນປ຺ປຸນຎ຺ຈ ເປກ຺ຂຕິ; ເອວໍ ກໂຣຕິ. ທສ຺ເສຕິ ອນຸທສ຺ເສຕີຕິ ເຕສຎ຺ເຎວ ປຣິຍາຍວຈນານິ. ອຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕີຕິ ຍສ຺ມາ ໂສ ອຘມ຺ມເມວ ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂມເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ມາ ອຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ນາມ.

໑໘໘. ຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕີຕິ ຍສ຺ມາ ຘມ຺ມວາທີ ຘມ຺ມເມວ ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອໂມເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ນາມ.

ສມ຺ມຸຂາວິນຍກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຕິວິນຍກຖາ

໑໙໕. ປຎ຺ຈິມານິ ຠິກ຺ຂເວ ຘມ຺ມິການິ ສຕິວິນຍສ຺ສ ທານານີຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ທານໍ ເອກໍ, ອນຸວທິຕສ຺ສ ທານໍ ເອກໍ, ຍາຈິຕສ຺ສ ທານໍ ເອກໍ, ສງ຺ເຆນ ທານໍ ເອກໍ, ຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄທານໍ ເອກນ຺ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈ. ເອຕານິ ປນ ເອເກກອງ຺ຄວເສນ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເທສນາມຕ຺ຕເມເວຕໍ, ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ປນ ສຕິວິນຍທານໍ ຘມ຺ມິກນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອນຸວທນ຺ຕີຕິ ໂຈເທນ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຍໍ ປນ ສຕິວິນໂຍ ຂີຓາສວສ຺ເສວ ທາຕພ຺ໂພ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ, ອນ຺ຕມໂສ ອນາຄາມິໂນປິ. ໂສ ຈ ໂຂ ອຎ຺ເຎນ ໂຈທິຍມານສ຺ເສວ, ນ ອໂຈທິຍມານສ຺ສ. ທິນ຺ເນ ຈ ປນ ຕສ຺ມິໍ ໂຈທກສ຺ສ ກຖາ ນ ຣຸຫຕິ. ໂຈເທນ຺ໂຕປິ ‘‘ອຍໍ ຂີຓາສໂວ ສຕິວິນຍລທ຺ໂຘ, ໂກ ຕຸຍ຺ຫໍ ກຖໍ ຄເຫສ຺ສຕີ’’ຕິ ອປສາເທຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ສຕິວິນຍກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອມູຬ຺ຫວິນຍກຖາ

໑໙໖. ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ວາຈາຍ ຠາສິຕໍ ກາເຍນ ປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ; ປຣິກ຺ກມິຕ຺ວາ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຣຕຸ ອາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ; ອາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ. ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ວາ ປາໂຐ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຐມໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕຸ ອາຍສ຺ມາຕິ.

ອມູຬ຺ຫວິນຍກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາກຖາ

໒໐໒. ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ວູປສເມຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສາ ກິຣິຍາຍ ຘມ຺ມວາທິໂນ ພຫຸຕຣາ, ເອສາ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ ນາມ.

໒໐໔. ອຘມ຺ມິກສລາກຄ຺ຄາເຫສຸ ໂອຣມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ປຣິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ຠຓ຺ຑນມຕ຺ຕເມວ. ນ ຈ ຄຕິຄຕນ຺ຕິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ອາວາເສ ນ ຄຕໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອວິນິຈ຺ຉິຕໍ. ນ ຈ ສຣິຕສາຣິຕນ຺ຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສຍໍ ສຣິຕໍ ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ສາຣິຕໍ ວາ ນ ໂຫຕິ. ຊານາຕີຕິ ສລາກໍ ຄາເຫນ຺ໂຕ ຊານາຕິ ‘‘ອຘມ຺ມວາທີ ພຫຸຕຣາ’’ຕິ. ອປ຺ເປວ ນາມາຕິ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ສລາກາຍ ຄາຫິຍມານາຍ ‘‘ອປິ ນາມ ອຘມ຺ມວາທິໂນ ພຫຸຕຣາ ອສ຺ສູ’’ຕິ ອຍມສ຺ສ ອຊ຺ຌາສໂຍ ໂຫຕິ. ອປເຣສຸປິ ທ຺ວີສຸ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຘມ຺ເມນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຘມ຺ມວາທິໂນ ‘‘ເອວໍ ມຍໍ ພຫູ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ສລາກາໂຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ວຄ຺ຄາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ທ຺ເວ ຘມ຺ມວາທິໂນ ເອກໍ ຘມ຺ມວາທິສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ‘‘ເອວໍ ຘມ຺ມວາທິໂນ ນ ພຫູ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ. ນ ຈ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມວາທິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ພລວປກ຺ຂໍ ຠຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຘມ຺ມວາທິສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມິກສລາກຄ຺ຄາເຫສຸ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ສລາກໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ສເຈ ພຫຸຕຣາ ຘມ຺ມວາທິໂນ ໂຫນ຺ຕິ; ຍຖາ ເຕ ວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ປຣໂຕປິ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກຖາ

໒໐໗. ອສຸຈີຕິ ອສຸຈີຫິ ກາຍວຈີກມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອລຊ຺ຊີຕິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປຊ຺ຊນາທິນາ ອລຊ຺ຊິລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສານຸວາໂທຕິ ສອຸປວາໂທ. ອິຕິ ອິເມສຎ຺ຈ ຕິຓ຺ຓໍ ອງ຺ຄານໍ ວເສນ ຕີຓິ ກຣຓານິ, ສງ຺ເຆນ ກຣຓໍ, ຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ເຄນ ກຣຓນ຺ຕິ ອິມານິ ຈ ທ຺ເວຕິ ປຎ຺ຈ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ຕຊ຺ຊນີຍາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ – ອິທຎ຺ຫິ ໂຍ ປາປຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ປາປິໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ‘‘ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕິຓວຕ຺ຖາຣກາທິກຖາ

໒໑໒. ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍາຕິ ກກ຺ຂຬຠາວາຍ ເຈວ ວາຬຠາວາຍ ຈ. ເຠທາຍາຕິ ສງ຺ຆເຠທາຍ. ສພ຺ເພເຫວ ເອກຊ຺ຌນ຺ຕິ ກສ຺ສຈິ ຉນ຺ທໍ ອນາຫຣິຕ຺ວາ ຄິລາເນປິ ຕຕ຺ເຖວ ອາເນຕ຺ວາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພໍ. ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ວູປສເມຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ຄູຖໍ ວາ ມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຆຏ຺ຏິຍມານໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕາຍ ພາຘຕິ, ຕິເຓຫິ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິຕສ຺ສ ປນສ຺ສ ໂສ ຄນ຺ໂຘ ນ ພາຘຕິ; ເອວເມວ ຍໍ ອຘິກຣຓໍ ມູລານຸມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວູປສມິຍມານໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ອິມິນາ ກມ຺ເມນ ວູປສນ຺ຕໍ ຄູຖໍ ວິຍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ສຸວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໑໓. ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊນ຺ຕິ ປາຣາຊິກຎ຺ເຈວ ສງ຺ຆາທິເສສຎ຺ຈ. ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄິຫີນໍ ຫີເນນ ຂຸໍສນວມ຺ຠນຘມ຺ມິກປຏິສ຺ສເວສຸ ອາປນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິໍ.

໒໑໔. ເອວຎ຺ຈ ປນ ຠິກ຺ຂເວ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກກມ຺ມວາຈາຍ ກຕາຍ ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນ ຍຕ຺ຕກາ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕາ ອນ຺ຕມໂສ ສຸຕ຺ຕາປິ ສມາປນ຺ນາປິ ອຎ຺ຎວິຫິຕາປິ ສພ຺ເພ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຍາວ ອຸປສມ຺ປທມຓ຺ຑລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊຎ຺ຈ ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ນາ, ສພ຺ພາຫິ ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ນ ເມຕໍ ຂມຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕຫິ ວາ ສທ຺ຘິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ຕຕ຺ຖ ອນາຄຕາ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ຉນ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ປຣິເວຓາທີສຸ ນິສິນ຺ນາ, ເຕ ອາປຕ຺ຕີຫິ ນ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຍ ນ ຕຕ຺ຖ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຕິຓວຕ຺ຖາຣກາທິກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຘິກຣຓກຖາ

໒໑໕. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອນຸປຂຊ຺ຊາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ. ວິວາທາຘິກຣຓາທີນໍ ວຈນຕ຺ໂຖ ທຸຏ຺ຐໂທສວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ວິປຈ຺ຈຕາຍ ໂວຫາໂຣຕິ ຈິຕ຺ຕທຸກ຺ຂຕ຺ຖໍ ໂວຫາໂຣ; ຜຣຸສວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຕຕ຺ຖ ອນຸວາໂທຕິ ໂຍ ເຕສຸ ອນຸວທນ຺ເຕສຸ ອຸປວາໂທ. ອນຸວທນາຕິ ອາກາຣນິທສ຺ສນເມຕໍ; ອຸປວທນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸລ຺ລປນາ ອນຸຠຓນາຕິ ອຸຠຍໍ ອນຸວທນເວວຈນມຕ຺ຕເມວ. ອນຸສມ຺ປວງ຺ກຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກາຍຈິຕ຺ຕວາຈາຫິ ຕຕ຺ເຖວ ສມ຺ປວງ຺ກຕາ; ອນຸວທນຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອພ຺ຠຸສ຺ສຫນຕາຕິ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ນ ອຸປວທິສ຺ສາມິ, ອຸປວທິສ຺ສາມິເຍວາ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຕ຺ວາ ອນຸວທນາ. ອນຸພລປ຺ປທານນ຺ຕິ ປຸຣິມວຈນສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມວຈເນນ ພລປ຺ປທານໍ.

ກິຈ຺ຈຍຕາ ກຣຓີຍຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຈ຺ຈເມວ ກິຈ຺ຈຍໍ, ກິຈ຺ຈຍສ຺ສ ຠາໂວ ກິຈ຺ຈຍຕາ, ກຣຓີຍສ຺ສ ຠາໂວ ກຣຓີຍຕາ; ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ສງ຺ຆກມ຺ມສ຺ເສວ ອຘິວຈນໍ. ອປໂລກນກມ຺ມນ຺ຕິອາທິ ປນ ຕສ຺ເສວ ປເຠທວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ນາມ ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາເວຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນາມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ເອກາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ. ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ນາມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ເອກາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ເອກາຍ ຈ ອນຸສ຺ສາວນາຍາຕິ ເອວໍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍາຍ ອນຸສ຺ສາວນາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ. ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມໍ ນາມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸມຕິຍາ ເອກາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ຕີຫິ ຈ ອນຸສ຺ສາວນາຫີຕິ ເອວໍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖາຫິ ຕີຫິ ອນຸສ຺ສາວນາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ.

ຕຕ຺ຖ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ອປໂລເກຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ, ຎຕ຺ຕິກມ຺ມາທິວເສນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມມ຺ປິ ເອກໍ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ, ອປໂລກນກມ຺ມາທິວເສນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ປນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອກຕ຺ຕພ຺ພມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ສີມາສມ຺ມຸຕິ ສີມາສມູຫນນໍ ກຖິນທານໍ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ກຸຏິວຕ຺ຖຸເທສນາ ວິຫາຣວຕ຺ຖຸເທສນາຕິ ອິມານິ ຉ ກມ຺ມານິ ຄຣຸການິ, ອປໂລເກຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພານິ. ອວເສສາ ເຕຣສ ສມ຺ມຸຕິໂຍ ເສນາສນຄ຺ຄາຫກມຕກຈີວຣທານາທິສມ຺ມຸຕິໂຍ ຈາຕິ ເອວຣູປານິ ລຫຸກກມ຺ມານິ ອປໂລເກຕ຺ວາປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມວເສນ ປນ ນ ກາຕພ຺ພເມວ. ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຎຕ຺ຕິຎ຺ຈ ຕິສ຺ໂສ ຈ ກມ຺ມວາຈາໂຍ ສາເວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ, ອປໂລກນກມ຺ມາທິວເສນ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ.

ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານິ ‘‘ກຕິຫາກາເຣຫິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຣິວາຣາວສາເນ ກມ຺ມວຄ຺ເຄ ເອເຕສໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ອາຄໂຕເຍວ. ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອນຸຕ຺ຕານໍ, ຕໍ ກມ຺ມວຄ຺ເຄເຍວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ນ ອຏ຺ຐາເນ ວຓ຺ຓນາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ.

໒໑໖. ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ກິໍ ມູລນ຺ຕິອາທີນິ ປາຬິວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໒໒໐. ‘‘ວິວາທາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ເຍນ ວິວທນ຺ຕິ, ໂສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ວິວາໂທ, ສມເຖຫິ ຈ ອຘິກຣຓີຍຕາຍ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໒໒໒. ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລໍ ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຖວິຂຓນາທິເກ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣເຓ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນຍິທໍ ອງ຺ຄປ຺ປໂຫນກຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ຕາວ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ໂລກວຊ຺ຊໍ, ຕໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ອກຸສລເມວ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ສິຍາ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ ວິກປ຺ໂປ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ປນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ຕໍ ຍສ຺ມາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ‘‘ອິມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ວີຕິກ຺ກມາມີ’’ຕິ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ເສວ ອກຸສລໍ ໂຫຕິ, ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ສຫເສຍ຺ຍາທິວເສນ ອາປຊ຺ຊໂຕ ອພ຺ຍາກຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາສຎ຺ຈິຈ຺ຈວເສນ ອິມໍ ວິກປ຺ປຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລໍ, ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ.

ສເຈ ປນ ‘‘ຍໍ ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ອຈິຕ຺ຕການໍ ປນ ເອຬກໂລມປທໂສຘມ຺ມາທິສມຸຏ຺ຐານານມ຺ປິ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄໍ. ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ປນ ຈລິຕປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ກາຍວາຈານໍ ອຎ຺ຎຕຣເມວ ອງ຺ຄໍ, ຕຎ຺ຈ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ.

ຍໍ ຊານນ຺ໂຕຕິອາທິມ຺ຫິ ປນ ອຍມຕ຺ໂຖ – ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ວຕ຺ຖຸໍ ຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ວີຕິກ຺ກມາມີ’’ຕິ ຈ ວີຕິກ຺ກມາກາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຊານນ຺ໂຕ ສຎ຺ຊານນ຺ໂຕ ວີຕິກ຺ກມເຈຕນາວເສນ ເຈເຕຕ຺ວາ ປກປ຺ເປຕ຺ວາ ອຸປກ຺ກມວເສນ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ອຠິວິຕຣິຕ຺ວາ ນິຣາສງ຺ກຈິຕ຺ຕໍ ເປເສຕ຺ວາ ຍໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ວີຕິກ຺ກມໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ວີຕິກ຺ກມໂຕ ໂຍ ວີຕິກ຺ກໂມ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ.

ອພ຺ຍາກຕວາເຣປິ ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ອຠາເວນ ອຊານນ຺ໂຕ ວີຕິກ຺ກມາກາເຣນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອສຎ຺ຊານນ຺ໂຕ ອາປຕ຺ຕິອງ຺ຄຠູຕາຍ ວີຕິກ຺ກມເຈຕນາຍ ອຠາເວນ ອເຈເຕຕ຺ວາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ມທ຺ທນສ຺ສ ອຠາເວນ ອນຠິວິຕຣິຕ຺ວາ ນິຣາສງ຺ກຈິຕ຺ຕໍ ອເປເສຕ຺ວາ ຍໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ວີຕິກ຺ກມໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ວີຕິກ຺ກມໂຕ ໂຍ ວີຕິກ຺ກໂມ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ອພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ.

໒໒໔. ອຍໍ ວິວາໂທ ໂນ ອຘິກຣຓນ຺ຕິອາທີສຸ ສມເຖຫິ ອຘິກຣຓີຍຕາຍ ອຠາວໂຕ ໂນອຘິກຣຓນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຘິກຣຓກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຘິກຣຓວູປສມນສມຖກຖາ

໒໒໘. ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣເຓ ກມ຺ເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ປຎ຺ຈວຄ຺ຄກຣເຓ ປຎ຺ຈ, ທສວຄ຺ຄກຣເຓ ທສ, ວີສຕິວຄ຺ຄກຣເຓ ວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໓໐. ສຸປຣິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈ ປນ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຓ຺ຑກໍ ໂຘວາມ, ອຊ຺ຊ ປຕ຺ຕໍ ປຈາມ, ອຊ຺ເຊໂກ ປລິໂພໂຘ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ມານນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ກຕິປາຫໍ ອຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພໍ.

໒໓໑. ອນນ຺ຕານິ ເຈວ ຠສ຺ສານິ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ອປຣິມາຓານິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວຈນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ‘‘ຠາສານີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພຕິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍາຍ ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ. ເອວໍ ສມ຺ມເຕຫິ ປນ ຠິກ຺ຂູຫິ ວິສຸໍ ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາເຍວ ວາ ປຣິສາຍ ‘‘ອຎ຺ເຎຫິ ອສມ຺ມເຕຫິ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສາເວຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ.

໒໓໓. ຕຕ຺ຣາສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສໍ ປຣິສຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ເນວ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຄຕນ຺ຕິ ນ ມາຕິກາ ອາຄຕາ. ໂນ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ໂຄຕິ ວິນໂຍປິ ນ ປຄຸໂຓ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິພາຫຕີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ປຏິເສເຘຕິ. ຊາຕຣູປຣຊຕເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຏິຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ວິນຍຘເຣຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາຣິຍມາເນ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິເມ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຖ, ‘ນນຸ ຊາຕຣູປຣຊຕປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’ຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ເຕ ປຏິວິຣຕິມຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທຕິ. ອປໂຣ ຘມ຺ມກຖິໂກ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ໂອລມ຺ເພຕ຺ວາ ນິວາເສນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາໂຣປິຍມານາຍ ‘‘ກິໍ ອິເມສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ໂຣເປຖ, ‘ນນຸ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນິວາເສສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂາ ກຣຓີຍາ’ຕິ ເອວໍ ສິກ຺ຂາກຣຓມຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ, ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທຕິ.

໒໓໔. ຍຖາ ພຫຸຕຣາ ຠິກ຺ຂູຕິ ເອຕ຺ຖ ເອເກນປິ ອຘິກາ ພຫຸຕຣາວ ໂກ ປນ ວາໂທ ທ຺ວີຫິ ຕີຫີຕິ.

ອຘິກຣຓວູປສມນສມຖກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕິວິຘສລາກຄ຺ຄາຫກຖາ

໒໓໕. ສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ ສຎ຺ຎາປນຕ຺ຖາຍ. ຄູຬ຺ຫກນ຺ຕິອາທີສຸ ອລຊ຺ຊຸສ຺ສນ຺ນາຍ ປຣິສາຍ ຄູຬ຺ຫໂກ ສລາກຄ຺ຄາໂຫ ກາຕພ຺ໂພ, ລຊ຺ຊຸສ຺ສນ຺ນາຍ ປຣິສາຍ ວິວຏໂກ, ພາລຸສ຺ສນ຺ນາຍ ສກຓ຺ຓຊປ຺ປໂກ. ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓາໂຍ ກຕ຺ວາຕິ ຘມ຺ມວາທີນຎ຺ຈ ອຘມ຺ມວາທີນຎ຺ຈ ສລາກາໂຍ ນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສຠາຄາ ກາຕພ຺ພາ. ຕໂຕ ຕາ ສພ຺ພາປິ ຈີວຣໂຠເຄ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄາເຫຕພ຺ພາ. ທຸຄ຺ຄໂຫຕິ ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ທຸຄ຺ຄຫິຕາ ສລາກາໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວຕຕິຍໍ ຄາເຫຕພ຺ພາ. ສຸຄ຺ຄໂຫຕິ ສາເວຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ຘມ຺ມວາທິມ຺ຫິ ອຕິເຣກຊາເຕ ‘‘ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ສລາກາໂຍ’’ຕິ ສາເວຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ເຕ ຘມ຺ມວາທິໂນ ວທນ຺ຕິ ຕຖາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອຖ ຍາວຕຕິຍມ຺ປິ ອຘມ຺ມວາທິໂນວ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຊ຺ຊ ‘‘ອກາໂລ, ສ຺ເວ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອລຊ຺ຊີນໍ ປກ຺ຂເຠທຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມວາທິປກ຺ຂໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສລາກຄ຺ຄາໂຫ ກາຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ຄູຬ຺ຫໂກ ສລາກຄ຺ຄາໂຫ.

ສກຓ຺ຓຊປ຺ປເກ ປນ ຄຫິເຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ອຘມ຺ມວາທິສລາກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ເອວໍ ອວໂພເຘຕພ຺ໂພ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ມຫລ຺ລກາ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ປນ ຘມ຺ມວາທິສລາກາ’’ຕິ ອສ຺ສ ອິຕຣາ ສລາກາ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ. ສເຈ ໂສ ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທາຕພ຺ພາ. ອຖ ເນວ ອວພຸຊ຺ຌຕິ, ຕໂຕ ‘‘ມາ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ວິວຏໂກ ວິວຏຕ຺ໂຖເຍວ.

ຕິວິຘສລາກຄ຺ຄາຫກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕສ຺ສປາປິຍສິກາວິນຍກຖາ

໒໓໘. ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເມຖຸນຘມ຺ເມ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ນາມ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕິ. ອທິນ຺ນາທານາທີສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ນ ສຣາມີ’’ຕິ ວຈເນນ ນິພ຺ເພຐຍມານໍ. ອຕິເວເຐຕີຕິ ‘‘ອິງ຺ຆາຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິວຈເນຫິ ອຕິເວຐິຍຕິ. ສຣາມິ ໂຂ ອຫໍ ອາວຸໂສຕິ ປາຣາຊິກປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖາຍ ເອວໍ ປຏິຊານາຕິ. ປຸນ ເຕນ ອຕິເວຐິຍມາໂນ ‘‘ສຣາມິ ໂຂ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ມໍ ນາເສສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຠເຍນ ‘‘ທວາຍ ເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕສ຺ສ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສີລວາ ຠວິສ຺ສຕິ, ວຕ຺ຕໍ ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ລຠຕິ, ໂນ ເຈ ຕຖາ ນາສິຕໂກວ ຠວິສ຺ສຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ຕສ຺ສປາປິຍສິກາວິນຍກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມຖກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.