໒. ປາຣິວາສິກກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ປາຣິວາສິກວຕ຺ຕກຖາ

໗໕. ປາຣິວາສິກກ຺ຂນ຺ຘເກ – ປາຣິວາສິກາຕິ ປຣິວາສໍ ປຣິວສນ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ປຣິວາໂສ – ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ, ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ, ສໂມຘານປຣິວາໂສຕິ. ເຕສຸ ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ໂຎປິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອາກງ຺ຂຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອາກງ຺ຂຕິ ອຸປສມ຺ປທໍ, ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໘໖) ເອວໍ ມຫາຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ໂຕ ຕິຕ຺ຖິຍປຣິວາໂສ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຍໍ ປນ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປໂຕ. ເສສາ ຕໂຍ ເຍນ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິ ອາປນ຺ນາ ເຈວ ໂຫຕິ ປຏິຈ຺ຉາທິຕາ ຈ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພາ. ເຕສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ສມຸຈ຺ຈຍກ຺ຂນ຺ຘເກ ວກ຺ຂາມ. ເອເຕ ປນ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ມາ ເອເຕສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຣິວາສໍ ປຣິວສນ຺ຕາ ‘‘ປາຣິວາສິກາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປກຕຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ນວກຕຣໍ ປາຣິວາສິກໍ ອວເສສານໍ ອນ຺ຕມໂສ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫາທີນມ຺ປິ. ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍໍ ເຕ ອຠິວາທນາທິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ສາທິຍນ຺ຕິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ; ນ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສາມີຈິກມ຺ມນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ອຠິວາທນາທີນິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກສ຺ສ ພີຊນວາຕທານາທິໂນ ອາຠິສມາຈາຣິກສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອາສນາຠິຫາຣນ຺ຕິ ອາສນສ຺ສ ອຠິຫຣຓໍ, ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຠິຄມນໍ ປຎ຺ຎາປນເມວ ວາ. ເສຍ຺ຍາຠິຫາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປາໂທທກນ຺ຕິ ປາທໂຘວນອຸທກໍ. ປາທປີຐນ຺ຕິ ໂຘຕປາທຏ຺ຐປນກໍ. ປາທກຖລິກນ຺ຕິ ອໂຘຕປາທຏ຺ຐປນກໍ ປາທຆໍສນໍ ວາ. ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການມ຺ປິ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວ, ຕສ຺ມາ ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ‘‘ອຫໍ ວິນຍກມ຺ມໍ ກໂຣມິ, ມຍ຺ຫໍ ວຕ຺ຕໍ ມາ ກໂຣຖ, ມາ ມໍ ຄາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ສເຈ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິນຍກມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຄາມປ຺ປເວສນມ຺ປິ ອາປຸຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ, ວາຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນາປຕ຺ຕິ. ມິຖຸ ຍຖາວຸຑ຺ຒນ຺ຕິ ປາຣິວາສິກຠິກ຺ຂູນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ໂຍ ໂຍ ວຸຑ຺ໂຒ ເຕນ ເຕນ ນວກຕຣສ຺ສ ສາທິຕຸໍ.

ປຎ຺ຈ ຍຖາວຸຑ຺ຒນ຺ຕິ ປກຕຕ຺ເຕຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ວຸຑ຺ຒປຏິປາຏິຍາ ເອວ. ຕສ຺ມາ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິສ຺ສມາເນ ຫຕ຺ຖປາເສ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ປາຬິຍາ ອນິສີທິຕ຺ວາ ປາຬິໍ ວິຫາຍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ເຕນ ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສເຖ ກຣີຍມາເນ ສງ຺ຆນວກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິສິນ຺ເນນ ອຕ຺ຕໂນ ປາຬິຍາ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ປວາຣຓາຍປິ ສງ຺ຆນວກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິສິນ຺ເນນ ອຕ຺ຕໂນ ປາຬິຍາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ສງ຺ເຆນ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຠາຊີຍມານໍ ວສ຺ສິກສາຏິກມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ໂອໂຓຊນນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ຫິ ປາຣິວາສິກສ຺ສ ທ຺ເວ ຕີຓິ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີນິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎາ ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລິກຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສາ ໂຫຕິ, ຕານິ ປຏິປາຏິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຫຏ຺ຐາ ຄາເຫຖ, ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສາ ອຕ຺ຖິ, ສ຺ເວ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພານິ. ເອວໍ ຕານິ ປຸນທິວເສສຸ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠຕິ. ປຸນທິວເສ ສພ຺ພປຐມໍ ເອຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ປນ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ປຸນທິວເສ ນ ລຠຕິ, ອິທໍ ໂອໂຓຊນໍ ນາມ ປາຣິວາສິກສ຺ເສວ ໂອທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສ ຫິ ສງ຺ຆນວກຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີນິ ປາປຸຓນ຺ຕິ ວາ ນ ວາ, ຕສ຺ມາ ໂສ ‘‘ຠິກ຺ຂາຫາເຣນ ມາ ກິລມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິທມສ຺ສ ສງ຺ຄຫກຣຓຕ຺ຖາຍ ໂອທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ.

ຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຄຕາຄເຕຫິ ວຸຑ຺ຒປຏິປາຏິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕຸສ຺ສາລຠຕ຺ຕໍ, ເອຕໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ລຠຕິ. ປາຬິຍາ ປນ ຄນ຺ຕຸໍ ວາ ຐາຕຸໍ ວາ ນ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຬິໂຕ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິເຕນ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຍຖາ ເສໂນ ນິປຕິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ. ອາຣາມິກສມຓຸທ຺ເທເສຫິ ອາຫຣາເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ສເຈ ສຍເມວ ອາຫຣນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ມຫາເປຬຠຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຈຕຸສ຺ສາລຠຕ຺ເຕ ປນ ສເຈ ໂອໂຓຊນໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປິຓ຺ເຑ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ຠຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ສ຺ເວ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຸນທິວເສ ທ຺ເວ ປິຓ຺ເຑ ລຠຕີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີນິປິ ປາຬິໂຕ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາວ ຄເຫຕພ຺ພານິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຣິວິສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ສາມເຓຣານໍ ເຊຏ຺ຐເກນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສງ຺ຆນວເກນ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທິຕພ຺ພໍ.

໗໖. ອິທານິ ຍາ ອຍໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຖ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ຫຸຕ຺ວາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ; ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປນ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອາຈຣິເຍນ ຫຸຕ຺ວາປິ ກມ຺ມວາຈາ ນ ສາເວຕພ຺ພາ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອສຕິ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສາເວຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ນິສ຺ສໂຍຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ນິສ຺ສໂຍ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ເຍຫິປິ ປກຕິຍາວ ນິສ຺ສໂຍ ຄຫິໂຕ, ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ‘‘ອຫໍ ວິນຍກມ຺ມໍ ກໂຣມິ, ອສຸກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນາມ ສນ຺ຕິເກ ນິສ຺ສຍໍ ຄຓ຺ຫຖ, ມຍ຺ຫໍ ວຕ຺ຕໍ ມາ ກໂຣຖ, ມາ ມໍ ຄາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ສເຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ, ວາຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກໂຣນ຺ເຕສຸປິ ອນາປຕ຺ຕິ.

ນ ສາມເຓໂຣຕິ ອຎ຺ໂຎ ສາມເຓໂຣ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຸປຊ຺ຌໍ ທຕ຺ວາ ຄຫິຕສາມເຓຣາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ‘‘ອຫໍ ວິນຍກມ຺ມໍ ກໂຣມິ, ມຍ຺ຫໍ ວຕ຺ຕໍ ມາ ກໂຣຖ, ມາ ມໍ ຄາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ສເຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ, ວາຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກໂຣນ຺ເຕສຸປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສມ຺ມຸຕິ ນາມ ອາຘິປຈ຺ຈຏ຺ຐານຠູຕາຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ວິນຍກມ຺ມໍ ກໂຣມິ, ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກໍ ຊານາຖາ’’ຕິ, ປຏິພລສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ. ອາຄຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ‘‘ສງ຺ຆສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຖ, ສງ຺ໂຆ ໂວ ໂອວາທທາຍກໍ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຫໍ ວິນຍກມ຺ມໍ ກໂຣມິ, ອສຸກຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ນາມ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຖ, ໂສ ໂວ ໂອວາທໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ.

ສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ ປຣິວາເສ ທິນ຺ເນ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ນາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ອຎ຺ຎາ ວາ ຕາທິສິກາຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄາທິຄຣຸກາປຕ຺ຕິ. ຕໂຕ ວາ ປາປິຏ຺ຐຕຣາຕິ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ; ສຕ຺ຕສຸ ຫິ ອາປຕ຺ຕີສຸ ທຸພ຺ຠາສິຕາປຕ຺ຕິ ປາປິຏ຺ຐາ; ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ປາປິຏ຺ຐຕຣາ; ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ປາປິຏ຺ຐາ, ປາຏິເທສນີຍາປຕ຺ຕິ ປາປິຏ຺ຐຕຣາຕິ ເອວໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສງ຺ຆາທິເສສປາຣາຊິກາປຕ຺ຕີສຸ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ. ຕາສໍ ວຕ຺ຖູສຸປິ ທຸພ຺ຠາສິຕວຕ຺ຖຸ ປາປິຏ຺ຐໍ, ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ ປາປິຏ຺ຐຕຣນ຺ຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊສິກ຺ຂາປເທ ປນ ວຕ຺ຖຸປິ ອາປຕ຺ຕິປິ ປາປິຏ຺ຐາ. ໂລກວຊ຺ເຊ ອຸຠຍມ຺ປິ ປາປິຏ຺ຐຕຣໍ.

ກມ຺ມນ຺ຕິ ປຣິວາສກມ຺ມວາຈາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ກມ຺ມໍ ‘‘ອກຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ວາ ‘‘ກິໍ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ກສິກມ຺ມໍ ໂຄຣກ຺ຂກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ວາ ວຈເນຫິ ນ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ. ກມ຺ມິກາຕິ ເຍຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ເຕ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕ ‘‘ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີຫິ ວຈເນຫິ ນ ຄຣຫິຕພ຺ພາ. ນ ສວຈນີຍໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປລິໂພຘຕ຺ຖາຍ ວາ ປກ຺ໂກສນຕ຺ຖາຍ ວາ ສວຈນີຍໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ປລິໂພຘຕ຺ຖາຍ ຫິ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສວຈນີຍໍ ກໂຣມິ, ອິມມ຺ຫາ ອາວາສາ ເອກປທມ຺ປິ ມາ ປກ຺ກາມິ, ຍາວ ນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ກໂຣຕິ. ປກ຺ໂກສນຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ເຕ ສວຈນີຍໍ ກໂຣມິ, ເອຫິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ວິນຍຘຣານໍ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ເອວໍ ກໂຣຕິ; ຕທຸຠຍມ຺ປິ ນ ກາຕພ຺ພໍ.

ນ ອນຸວາໂທຕິ ວິຫາເຣ ເຊຏ຺ຐກຏ຺ຐານໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວາ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກນ ວາ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ນາປິ ເຕຣສສຸ ສມ຺ມຸຕີສຸ ເອກສມ຺ມຸຕິວເສນາປິ ອິສ຺ສຣິຍກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ນ ໂອກາໂສຕິ ‘‘ກໂຣຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມາ ໂອກາສໍ, ອຫໍ ຕໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ ເອວໍ ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ, ວຕ຺ຖຸນາ ວາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວາ ນ ໂຈເທຕພ຺ໂພ, ‘‘ອຍໍ ປຸພ຺ເພ ເຕ ໂທໂສ’’ຕິ ນ ສາເຣຕພ຺ໂພ. ນ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກລໂຫ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ.

ປຸຣໂຕຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣນ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເອກເກນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນິສີທເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາສນປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄາທີສຸ ສງ຺ຆນວກາສນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ; ສ຺ວາສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ, ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ເສຍ຺ຍາປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ເສຍ຺ຍານໍ ປຣິຍນ຺ໂຕ, ສພ຺ພລາມກໍ ມຎ຺ຈປີຐໍ. ອຍຎ຺ຫິ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເສຍ຺ຍໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ສພ຺ພຠິກ຺ຂູຫິ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຄຫິຕາວເສສາ ມງ຺ກຸລຄູຖຠຣິຕາ ເວຕ຺ຕລຕາທິວິນທ຺ຘາ ລາມກເສຍ຺ຍາ ອສ຺ສ ທາຕພ຺ພາ. ວິຫາຣປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ຈ ເສຍ຺ຍາ, ເອວໍ ວສນອາວາໂສປິ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສພ຺ພຠິກ຺ຂູຫິ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຄຫິຕາວເສສາ ປນ ຣໂຊຫຕຠູມິ ຊຕຸກມູສິກຠຣິຕາ ປຓ຺ຓສາລາ ອສ຺ສ ທາຕພ຺ພາ. ສເຈ ປກຕຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ຣຸກ຺ຂມູລິກາ ອພ຺ໂຠກາສິກາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ຉນ຺ນໍ ນ ອຸເປນ຺ຕິ, ສພ຺ເພປິ ເອເຕຫິ ວິສ຺ສຏ຺ຐາວາສາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ລຠຕິ. ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ປຈ຺ຈຍໍ ເອກປສ຺ເສ ຐຕ຺ວາ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠຕິ. ເສນາສນໍ ນ ລຠຕິ, ນິພທ຺ຘວສ຺ສາວາສິກໍ ເສນາສນໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາເມນ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ເຕນ ຈ ໂສ ສາທິຕພ຺ໂພຕິ ຍໍ ອສ຺ສ ອາສນາທິປຣິຍນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ເທນ຺ຕິ, ໂສ ເອວ ສາທິຕພ຺ໂພ. ປຸເຣສມເຓນ ວາ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ວາຕິ ຎາຕິປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ຕິເຕນ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອສຸກໍ ນາມ ກຸລໍ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ເຕສິ, ເອຖ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ເອວໍ ສໍວິຘາຍ ຠິກ຺ຂູ ປຸເຣສມເຓ ວາ ປຈ຺ຉາສມເຓ ວາ ກຕ຺ວາ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຄາເມ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຄມນໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສາຘຸ ວຕສ຺ສ ສເຈ ເຕສໍ ສງ຺ຄຫໍ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ປຣິຍາເຍນ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ນ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄນ຺ຕິ ອາຄຕາຄຕານໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ຫຣາຍມາເນນ ອາຣຎ຺ຎິກຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ສມາທາຕພ຺ພໍ. ເຍນາປິ ປກຕິຍາ ສມາທິນ຺ນໍ, ເຕນ ທຸຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ເອກເກນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ຕຖາ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄາທີສຸ ອາສນປຣິຍນ຺ເຕ ນິສຊ຺ຊາຍ ຫຣາຍມາເນນ ປິຓ຺ຑປາຕິກຘຸຕງ຺ຄມ຺ປິ ນ ສມາທາຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ປກຕິຍາວ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ຕສ຺ສ ປຏິເສໂຘ ນຕ຺ຖິ.

ນ ຈ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ‘‘ນີຫຏຠຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາເຣເຍວ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຄຓຍິສ຺ສາມິ, ຄຈ຺ຉໂຕ ເມ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ສິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນ ນີຫຣາເປຕພ຺ໂພ. ມາ ມໍ ຊານິໍສູຕິ ‘‘ມາ ມໍ ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ຊານາຕູ’’ຕິ ຈ ອິມິນາ ອຊ຺ຌາສເຍນ ວິຫາເຣ ສາມເຓເຣຫິ ປຈາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ນ ລຠຕິ. ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕພ຺ພເມວ. ຄິລານສ຺ສ ປນ ນວກມ຺ມອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍກິຈ຺ຈາທິປສຸຕສ຺ສ ວາ ວິຫາເຣເຍວ ອຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ຄາເມ ອເນກສຕາ ຠິກ຺ຂູ ວິຈຣນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອາໂຣເຈຕຸໍ, ຄາມກາວາສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຠາຄຏ຺ຐາເນ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອາຄນ຺ຕຸເກນາຕິ ກຎ຺ຈິ ວິຫາຣໍ ຄເຕນ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສພ຺ເພ ເອກຏ຺ຐາເນ ຐິເຕ ປສ຺ສຕິ, ເອກຏ຺ຐາເນ ຐິເຕເນວ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອຖ ຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ຈ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຕເຠເທ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຖ ວິຈິນນ຺ໂຕ ເອກຈ຺ເຈ ນ ປສ຺ສຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ.

ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນວິຫາຣໍ ອາຄຕສ຺ສາປິ ເອກສ຺ສ ວາ ພຫູນໍ ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວຕ຺ຕເຠທາປິ ເຈຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ສເຈ ອາຄນ຺ຕຸກາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ວາ ອວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ເອວ ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ປນ ຄຕກາເລ ຊານາຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ. ເຍປິ ອນ຺ໂຕວິຫາຣໍ ອປ຺ປວິສິຕ຺ວາ ອຸປຈາຣສີມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ເນສໍ ຉຕ຺ຕສທ຺ທໍ ວາ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ທໍ ວາ ຂິປິຕສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາວ ອາຄນ຺ຕຸກຠາວໍ ຊານາຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ຄຕກາເລ ຊານນ຺ເຕນປິ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວ. ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ. ໂຍປິ ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສປິສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ປນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ອຊານິຕ຺ວາວ ອພ຺ຠານໍ ກໂຣຕິ, ອກຕເມວ ໂຫຕີຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຘິກາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ອປຓ຺ຓກປຏິປທາ.

ນທີອາທີສຸ ນາວາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ປຣຕີເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ປພ຺ພຕຕລອຣຎ຺ຎາທີສຸ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ສເຈ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວວຕ຺ຖານໍ ອຕ຺ຖິ, ນາວາທີຫິ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ວາ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ. ສເຈ ວາຍມນ຺ໂຕປິ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ວາ ສາເວຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ. ສງ຺ຆເສນາຠຍຕ຺ເຖໂຣ ປນ ວິສຍາວິສເຍນ ກເຖຕິ – ‘‘ວິສເຍ ກິຣ ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ອວິສເຍ ປນ ອຸຠຍມ຺ປິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ກຣວີກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ສມໂຓ ອຍນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖານເມວ ປມາຓໍ, ສເຈປິ ອວິສໂຍ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏເມວ ນຕ຺ຖິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ປນ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ອາຫ.

ອຸໂປສເຖຕິ ‘‘ອຸໂປສຖໍ ສມ຺ປາປຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອິທ຺ຘິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ອຸໂປສຖຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຄນ຺ຕຸກໂສຘນຕ຺ຖໍ ອຸໂປສຖທິວເສ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ປວາຣຓາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຄິລາໂນຕິ ຄນ຺ຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ. ທູເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ເປເສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຠິກ຺ຂຸໍ ເປເສຕ຺ວາ ອາໂຣຈາເປຕພ຺ພໍ.

ອຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສຕິ ສຸຎ຺ຎວິຫາໂຣ; ຍຕ຺ຖ ເອໂກປິ ຠິກ຺ຂຸ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ວາສຕ຺ຖາຍ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຖຣຕ຺ຕິໂຍ ຄຓນູປິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ປກຕຕ຺ເຕນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ວຏ຺ຏຕິ. ທສວິຘນ຺ຕຣາເຍ ປນ ສເຈປິ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຄຓນູປິກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣາຍໂຕ ປຣິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພເມວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນ຺ຕຣາຍາ’’ຕິ. ນານາສໍວາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິນຍກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕສໍ ອນາໂຣຈເນປິ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ, ອຠິກ຺ຂຸກາວາສສທິສເມວ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍຕ຺ຖສ຺ສຸ ຠິກ຺ຂູ ນານາສໍວາສກາ’’ຕິ. ເສສໍ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໘໑. ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາເສຕິອາທີສຸ ອາວາໂສ ນາມ ວສນຕ຺ຖາຍ ກຕເສນາສນໍ. ອນາວາໂສ ນາມ ເຈຕິຍຆຣໍ ໂພຘິຆຣໍ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິອຏ຺ຏໂກ ທາຣຸອຏ຺ຏໂກ ປານີຍມາໂຬ ວຈ຺ຈກຸຏິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐໂກຕິ ເອວມາທິ. ຕຕິຍປເທນ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຄຫິຕໍ. ເອເຕສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ຉທນໂຕ ອຸທກປຕນຏ຺ຐານປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ໂອກາເສ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ ວສິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ‘‘ປາຣິວາສິໂກ ປນ ອນ຺ໂຕອາວາເສເຍວ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອວິເສເສນ ອຸທກປາເຕນ ວາຣິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ‘‘ເອເຕສຸ ເອຕ຺ຕເກສຸ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓຈ຺ຉທນພທ຺ຘຏ຺ຐາເນສຸ ປາຣິວາສິກສ຺ສ ຈ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກສ຺ສ ຈ ປກຕຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸທກປາເຕນ ວາຣິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ນານູປຈາເຣປິ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ຕທຫຸປສມ຺ປນ຺ເນປິ ປກຕຕ຺ເຕ ປຐມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປນ຺ເນ ສຏ຺ຐິວສ຺ໂສປິ ປາຣິວາສິໂກ ປຈ຺ຉາ ປວິສິຕ຺ວາ ຊານນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ. ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ປນ ຕສ຺ມິໍ ປຐມໍ ນິປນ຺ເນ ປຈ຺ຉາ ປກຕຕ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊຕິ, ປາຣິວາສິໂກ ຈ ຊານາຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເຈວ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ. ໂນ ເຈ ຊານາຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ.

ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ ນິມນ຺ເຕຕພ຺ໂພຕິ ຕທຫຸປສມ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ; ວຸຏ຺ຐາຍ ຈ ‘‘ອຫໍ ອິມິນາ ສຸຂນິສິນ຺ໂນ ວຸຏ຺ຐາປິໂຕ’’ຕິ ປຣມ຺ມຸເຂນ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິທໍ ອາຈຣິຍ-ອາສນໍ, ເອຕ຺ຖ ນິສີທຖາ’’ຕິ ເອວໍ ນິມນ຺ເຕຕພ຺ໂພເຍວ. ນວເກນ ປນ ‘‘ມຫາເຖຣໍ ໂອພທ຺ຘໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປາຣິວາສິກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ເອກາສເນຕິ ສມານວສ຺ສິກາສເນ ມຎ຺ເຈ ວາ ປີເຐ ວາ. ນ ຉມາຍໍ ນິສິນ຺ເນຕິ ປກຕຕ຺ເຕ ຠູມິຍໍ ນິສິນ຺ເນ ອິຕເຣນ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຓສນ຺ຖາເຣປິ ອຸຈ຺ຈຕເຣ ວາລິກາຕເລປິ ວາ ນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ປນ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອກຈງ຺ກເມຕິ ສຫາເຍນ ວິຍ ສທ຺ຘິໍ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຈງ຺ກເມ.

ຉມາຍໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕນ຺ຕິ ຉມາຍໍ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ອກຕປຣິຈ຺ເຉທາຍ ຠູມິຍາ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ວາລິກໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອາລມ຺ພນໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກຕຈງ຺ກເມ ນີເຈປິ ນ ຈງ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ໂກ ປນ ວາໂທ ອິຏ຺ຐກາຈຍສມ຺ປນ຺ເນ ເວທິກາປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕຕິ! ສເຈ ປນ ປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຍຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຕນ຺ຕຣວນນ຺ຕຣຄຸມ຺ພນ຺ຕເຣສຸ ວາ ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ, ຕາທິເສ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນປິ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏຕິ.

ວຸຑ຺ຒຕເຣນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ວຸຑ຺ຒຕເຣ ປາຣິວາສິເກ ປຐມໍ ນິປນ຺ເນ ອິຕໂຣ ຊານນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາ ນິປຊ຺ຊຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ຈສ຺ສ ໂຫຕິ ວຕ຺ຕເຠເທ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ວຸຑ຺ຒຕຣສ຺ສ ປນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏໍ. ອຊານິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ວຕ຺ຕເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ປນ ໂຫຕິ. ອຖ ນວກປາຣິວາສິເກ ປຐມໍ ນິປນ຺ເນ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ປຈ຺ຉາ ນິປຊ຺ຊຕິ, ນວໂກ ຈ ຊານາຕິ, ຣຕ຺ຕິ ຈສ຺ສ ຉິຊ຺ຊຕິ, ວຕ຺ຕເຠເທ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕິ. ວຸຑ຺ຒຕຣສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ນ ວຕ຺ຕເຠໂທ. ໂນ ເຈ ຊານາຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ວຕ຺ຕເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ປນ ໂຫຕິ. ສເຈ ທ຺ເວປິ ອປຈ຺ຉາປຸຣິມໍ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວຸຑ຺ຒຕຣສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ອິຕຣສ຺ສ ວຕ຺ຕເຠໂທປີຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ປາຣິວາສິກາ ສມວສ຺ສາ, ເອໂກ ປຐມໍ ນິປນ຺ໂນ, ເອໂກ ຊານນ຺ໂຕວ ປຈ຺ຉາ ນິປຊ຺ຊຕິ, ຣຕ຺ຕິ ຈ ຉິຊ຺ຊຕິ, ວຕ຺ຕເຠເທ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຐມໍ ນິປນ຺ນສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ນ ວຕ຺ຕເຠໂທ. ສເຈ ປຈ຺ຉາ ນິປຊ຺ຊນ຺ໂຕປິ ນ ຊານາຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ວຕ຺ຕເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ປນ ໂຫຕິ. ສເຈ ທ຺ເວປິ ອປຈ຺ຉາປຸຣິມໍ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທເຍວ, ນ ວຕ຺ຕເຠໂທ. ສເຈ ຫິ ທ຺ເວ ປາຣິວາສິກາ ເອກໂຕ ວເສຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ອຄາຣວາ ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ປາປິຏ຺ຐຕຣໍ ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ວິພ຺ຠເມຍ຺ຍຸໍ ວາ, ຕສ຺ມາ ເນສໍ ສຫເສຍ຺ຍາ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫາທໂຍ ເຈຕ຺ຖ ປາຣິວາສິການໍ ປກຕຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປາຣິວາສິກຈຕຸຕ຺ໂຖ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິວາສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຣິວາສິກໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິວາສທານາທີນິ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອເຕສ຺ເວວາຍໍ ຄຓປູຣໂກ ນ ໂຫຕິ, ເສສສງ຺ຆກມ຺ເມສຸ ໂຫຕິ. ຄເຓ ປນ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ຄຓປູຣໂກ ກາຕພ຺ໂພຕິ.

໘໓. ອິມໍ ປນ ວຕ຺ຕກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ວິນຍຘຣອຸປາລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ເອວໍ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ຠຄວຕາ ພຫຸ ປາຣິວາສິກວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ກາຣເຓຫິ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ! ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຠຄວາ ຈສ຺ສ ພ຺ຍາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ…ເປ… ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຫວາໂສຕິ ຍ຺ວາຍໍ ປກຕຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກໂຕ ວາໂສ. ວິປ຺ປວາໂສຕິ ເອກກສ຺ເສວ ວາໂສ. ອນາໂຣຈນາຕິ ອາຄນ຺ຕຸກາທີນໍ ອນາໂຣຈນາ. ເອເຕສຸ ຕີສຸ ເອເກເກນ ກາຣເຓນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ.

໘໔. ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ໂສເຘຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ປຣິວາສໍ ນິກ຺ຂິປາມິ, ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປາມີຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ປເທສຸ ເອເກນາປິ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕວ ໂຫຕິ ປຣິວາໂສ; ທ຺ວີຫິ ສຸນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕເຍວ. ສມາທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ປຣິວຸຕ຺ຖປຣິວາສສ຺ສ ມານຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ປຸນ ວຕ຺ຕສມາທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສມາທິນ຺ນວຕ຺ໂຕເຍວ ເຫສ ຕສ຺ມາສ຺ສ ຉາຣຕ຺ຕໍ ມານຕ຺ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ, ຈິຓ຺ຓມານຕ຺ໂຕ ອພ຺ເຠຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ອນາປຕ຺ຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ປູເຣຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ.

ປາຣິວາສິກວຕ຺ຕກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫວຕ຺ຕກຖາ

໘໖. ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫາ ຠິກ຺ຂູ ສາທິຍນ຺ຕິ ປກຕຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ນວກຕຣໍ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫໍ ອວເສສານໍ ອນ຺ຕມໂສ ປາຣິວາສິກາທີນມ຺ປິ. ອິເມສຎ຺ຫິ ປາຣິວາສິກມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫມານຕ຺ຕາຣຫມານຕ຺ຕາຈາຣິກພ຺ຠານາຣຫານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ນວກຕຣໍ, ເສສາ ສພ຺ເພ ປກຕຕ຺ຕາ ເອວ. ກສ຺ມາ? ມິຖຸ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຠິວາທນາທີນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອວເສສານໍ ອນ຺ຕມໂສ ປາຣິວາສິກາທີນມ຺ປີ’’ຕິ. ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫາທິລກ຺ຂຓໍ ປນ ເນສໍ ປຣໂຕ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອິໂຕ ປເຣສຸ ຈ ມານຕ຺ຕາຣຫາທິວຕ຺ເຕສຸ ປາຣິວາສິກວຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໘໗. ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫຈຕຸຕ຺ໂຖ ເຈຕິອາທີສຸປິ ຍເຖວ ປາຣິວາສິໂກ; ເອວໍ ເອເຕປິ ເອເຕສຸ ວິນຍກມ຺ເມສຸ ຄຓປູຣກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເສສສງ຺ຆກມ຺ເມສຸ ໂຫນ຺ຕິ.

ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫວຕ຺ຕກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມານຕ຺ຕຈາຣິກວຕ຺ຕກຖາ

໙໐. ມານຕ຺ຕຈາຣິກສ຺ສ ວຕ຺ເຕສຸ ‘‘ເທວສິກໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິເສໂສ.

໙໒. ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉເທສຸ ອູເນ ຄເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ຄໂຓຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ອຕິເຣກາ ວາ; ຕສ຺ມາ ສເຈປິ ຕີຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ວສຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິເຍວ. ມານຕ຺ຕນິກ຺ເຂປສມາທາເນສຸ ວຸຕ຺ຕສທິໂສວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ມານຕ຺ຕຈາຣິກວຕ຺ຕກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປາຣິວາສິກກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.