໘. ຄາມຓິສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ຈຓ຺ຑສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໓. ຄາມຓິສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ຈຓ຺ໂຑ ຄາມຓີຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ຈຓ຺ໂຑຕິ ຄຫິຕນາໂມ ເອໂກ ຄາມຓິ. ປາຕຸກໂຣຕີຕິ ຠຓ຺ຑນ຺ຕໍ ປຏິຠຓ຺ຑນ຺ໂຕ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ປຫຣນ຺ຕໍ ປຏິປຫຣນ຺ໂຕ ປາກຏໍ ກໂຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ປາຕຸກໂຣຕີຕິ ອກ຺ກຸຏ຺ໂຐປິ ປຫໂຏປິ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈນີກໍ ອກໂຣນ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒. ຕາລປຸຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໔. ທຸຕິເຍ ຕາລປຸໂຏຕິ ເອວໍນາມໂກ. ຕສ຺ສ ກິຣ ພນ຺ຘນາ ປມຸຕ຺ຕຕາລປກ຺ກວຓ຺ໂຓ ວິຍ ມຸຂວຓ຺ໂຓ ວິປ຺ປສນ຺ໂນ ອໂຫສິ, ເຕນສ຺ສ ຕາລປຸໂຏຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ສ຺ວາຍໍ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ປຈ຺ຉິມຠວິກປຸຄ຺ຄໂລ. ຍສ຺ມາ ປນ ປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ອນິຍຕາ ອາກາເສ ຂິຕ຺ຕທຓ຺ຑສທິສາ, ຕສ຺ມາ ເອສ ນຏກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ ປນ ນຏສິປ຺ເປ ອຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ປຎ຺ຈ ມາຕຸຄາມສຕານິ ປຣິວາໂຣ, ຠຣິຍາຍປິສ຺ສ ຕາວຕກາວາຕິ ມາຕຸຄາມສຫສ຺ເສນ ເຈວ ສກຏສຫສ຺ເສນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ຍໍ ຍໍ ນຄຣໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປວິສຕິ, ຕຕ຺ຖສ຺ສ ປຸເຣຕຣເມວ ສຕສຫສ຺ສໍ ເທນ຺ຕິ. ສມຊ຺ຊເວສໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປນ ມາຕຸຄາມສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ກີຬໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຍໍ ຫຕ຺ຖູປຄປາທູປຄາທິອາຠຣຓຊາຕໍ ຂິປນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ປຣິຍນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຕໍທິວສໍ ມາຕຸຄາມສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ຣາຊຄເຫ ກີຬໍ ກຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ກຎາຓຕ຺ຕາ ສປຣິວາໂຣວ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ສຈ຺ຈາລິເກນາຕິ ສຈ຺ເຈນ ຈ ອລິເກນ ຈ. ຕິຏ຺ຐເຕຕນ຺ຕິ ຕິຏ຺ຐຕຸ ເອຕໍ. ຣຊນີຍາຕິ ຣາຄປ຺ປຈ຺ຈຍາ ມຸຂໂຕ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕນີຫຣຓວາຕວຸຏ຺ຐິທສ຺ສນາທໂຍ ອຎ຺ເຎ ຈ ກາມສ຺ສາທສໍຍຸຕ຺ຕາກາຣທສ຺ສນກາ ອຠິນຍາ. ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍາຕິ ອຘິກປ຺ປມາຓຕ຺ຕາຍ. ໂທສນີຍາຕິ ໂທສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ເຉທາທິທສ຺ສນາກາຣາ. ໂມຫນີຍາຕິ ໂມຫປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕລກຣຓໍ, ເຕລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກກຣຓນ຺ຕິ ເອວມາທໂຍ ມາຍາປເຠທາ.

ປຫາໂສ ນາມ ນິຣໂຍຕິ ວິສຸໍ ປຫາສນາມໂກ ນິຣໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອວີຈິສ຺ເສວ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ນຈ຺ຈນ຺ຕາ ວິຍ ຄາຍນ຺ຕາ ວິຍ ຈ ນຏເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕໍ ໂຣທາມີຕິ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕໍ ຠຄວໂຕ ພ຺ຍາກຣຓໍ ນ ໂຣທາມີຕິ ເອວໍ ສກມ຺ມກວເສເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ອສ຺ສຸວິໂມຈນມຕ຺ເຕນ. ‘‘ມຕໍ ວາ ອມ຺ມໂຣທນ຺ຕີ’’ຕິອາທໂຍ ເຈຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎປິ ໂວຫາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໓-໕. ໂຍຘາຊີວສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓໕໕-໓໕໗. ຕຕິເຍ ໂຍຘາຊີໂວຕິ ຍຸທ຺ເຘນ ຊີວິກໍ ກປ຺ປນໂກ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ເອວໍ ຄຫິຕນາໂມ. ອຸສ຺ສຫຕິ ວາຍມຕີຕິ ອຸສ຺ສາຫໍ ວາຍາມໍ ກໂຣຕິ. ປຣິຍາປາເທນ຺ຕີຕິ ມຣຓໍ ປຏິປຊ຺ຊາເປນ຺ຕິ. ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐຸ ກຕໍ. ທຸປ຺ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕໍ. ປຣຊິໂຕ ນາມ ນິຣໂຍຕິ ອຍມ຺ປິ ນ ວິສຸໍ ເອໂກ ນິຣໂຍ, ອວີຈິສ຺ເສວ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ປຎ຺ຈາວຸຘສນ຺ນທ຺ຘາ ຜລກຫຕ຺ຖາ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣເຖ ອາຣຸຍ຺ຫ ສງ຺ຄາເມ ຍຸຊ຺ຌນ຺ຕາ ວິຍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໖. ອສິພນ຺ຘກປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໘. ຉຏ຺ເຐ ປຈ຺ຉາຠູມກາຕິ ປຈ຺ຉາຠູມິວາສິໂນ. ກາມຓ຺ຑລຸກາຕິ ສກມຓ຺ຑລຸໂນ. ເສວາລມາລິກາຕິ ປາໂຕວ ອຸທກໂຕ ເສວາລຎ຺ເຈວ ອຸປ຺ປລາທີນິ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກສຸທ຺ຘິກຠາວຊານນຕ຺ຖາຍ ມາລໍ ກຕ຺ວາ ປິຬນ຺ຘນກາ. ອຸທໂກໂຣຫກາຕິ ສາຍໍປາຕໍ ອຸທກໍ ໂອໂຣຫນກາ. ອຸຍ຺ຍາເປນ຺ຕີຕິ ອຸປຣິ ຍາເປນ຺ຕິ. ສຎ຺ຎາເປນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາ ຎາເປນ຺ຕິ. ສຄ຺ຄໍ ນາມ ໂອກ຺ກາເມນ຺ຕີຕິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ໂຠ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ, ຄຈ຺ຉ, ໂຠ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕາ ສຄ຺ຄໍ ປເວເສນ຺ຕິ. ອນຸປຣິສກ຺ເກຍ຺ຍາຕິ ອນຸປຣິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊາຕິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊ ອຸຏ຺ຐຫ. ຖລມຸປ຺ລວາຕິ ຖລມຠິຣຸຫ. ຕຕ຺ຣ ຍາສ຺ສາຕິ ຕຕ຺ຣ ຍາ ຠເວຍ຺ຍ. ສກ຺ຂຣາ ວາ ກຐລາ ວາຕິ ສກ຺ຂຣາ ຈ ກຐລາ ຈ. ສາ ອໂຘຄາມີ ອສ຺ສາຕິ ສາ ອໂຘ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເຫຏ຺ຐາຄາມີ ຠເວຍ຺ຍ. ອໂຘຄຈ຺ຉາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຄຈ຺ຉ.

໗. ເຂຕ຺ຕູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໙. ສຕ຺ຕເມ ຊງ຺ຄລນ຺ຕິ ຖທ຺ຘໍ ນ ມຸທຸ. ອູສຣນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕໂລຓໍ. ປາປຠູມີຕິ ລາມກຠູມິຠາຄໍ. ມໍທີປາຕິອາທີສຸ ອຫໍ ທີໂປ ປຕິຏ຺ຐາ ເອເຕສນ຺ຕິ ມໍທີປາ. ອຫໍ ເລໂຓ ອລ຺ລີຍນຏ຺ຐານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ມໍເລຓາ. ອຫໍ ຕາຓໍ ຣກ຺ຂາ ເອເຕສນ຺ຕິ ມໍຕາຓາ. ອຫໍ ສຣຓໍ ຠຍນາສນໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ມໍສຣຓາ. ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ມໍ ເອວໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ.

ໂຄຠຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ຘຎ຺ຎຜລສ຺ສ ອຠາເວນ ລາຍິຕ຺ວາ ກລາປກລາປໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ຄິມ຺ຫກາເລ ຄຸນ຺ນມ຺ປິ ຂາທນໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທກມຓິໂກຕິ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ມຓິກເມຂລາຍ ເອວໍ ລທ຺ຘນາໂມ ຠາຊນວິເສໂສ. ອຫາຣີ ອປຣິຫາຣີຕິ ອຸທກໍ ນ ຫຣຕິ ນ ປຣິຫຣຕິ, ນ ປຣິຍາທິຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສກ຺ກຈ຺ຈຘມ຺ມເທສນາວ ກຖິຕາ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ອສກ຺ກຈ຺ຈຘມ຺ມເທສນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສີຫສມານວຸຕ຺ຕິໂນ ຫິ ພຸທ຺ຘາ, ຍຖາ ສີໂຫ ປຠິນ຺ນວຣວາຣຓສ຺ສປິ ສສພິຬາຣາທີນມ຺ປິ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ເອກສທິສເມວ ເວຄໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘາປິ ເອກສ຺ສ ເທເສນ຺ຕາປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພຫູນໍ ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປາສກອຸປາສິກາປຣິສາຍປິ ຕິຕ຺ຖິຍານມ຺ປິ ເທເສນ຺ຕາ ສກ຺ກຈ຺ຈເມວ ເທເສນ຺ຕິ. ຈຕສ຺ໂສ ປນ ປຣິສາ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ໂອກປ຺ເປຕ຺ວາ ສຸຓນ຺ຕີຕິ ຕາສໍ ເທສນາ ສກ຺ກຈ຺ຈເທສນາ ນາມ ຊາຕາ.

໘. ສງ຺ຂຘມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໐. ອຏ຺ຐເມ ຍໍພຫຸລໍ ຍໍພຫຸລນ຺ຕິ ອິມິນາ ນິຄຓ຺ໂຐ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ວາທໍ ຠິນ຺ທຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ນ ໂກຈິ ອາປາຍິໂກຕິອາທິມາຫ. ປຸຣິມານິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສຸປິ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິຘ, ຄາມຓິ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ໂຫຕີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຫມ຺ປມ຺ຫີຕິ ອຫມ຺ປິ ອມ຺ຫິ.

ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນາຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສທ຺ຘິໍ ຠາວນານເຍນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕເມວ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄາມຓິ, ພລວາ ສງ຺ຂຘໂມຕິອາທິ ປນ ອິຘ ອປຸພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ພລວາຕິ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ. ສງ຺ຂຘໂມຕິ ສງ຺ຂຘມໂກ. ອປ຺ປກສິເຣນາຕິ ອກິຈ຺ເຉນ ອທຸກ຺ເຂນ. ທຸພ຺ພໂລ ຫິ ສງ຺ຂຘໂມ ສງ຺ຂໍ ຘມນ຺ໂຕປິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ, ນາສ຺ສ ສງ຺ຂສທ຺ໂທ ສພ຺ພໂຕ ຜຣຕິ, ພລວໂຕ ປນ ວິປ຺ຜາຣິໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ພລວາ’’ຕິ ອາຫ.

ເມຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເມຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປຈາໂຣປິ ອປ຺ປນາປິ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ອປ຺ປນາວ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ກາມາວຈຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ຣູປາວຈຣໍ. ຕຎ຺ຫິ ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂອຘິສກອໂນຘິສກທິສາຜຣຓວເສນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາຓກຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ນ ຕໍ ຕຕ຺ຣາວສິສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ຕຕ຺ຣາວຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຕໍ ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ ຕສ຺ມິໍ ຣູປາຣູປາວຈຣກມ຺ເມ ນ ໂອຫີຍຕິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຕໍ ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ ຕສ຺ສ ຣູປາຣູປາວຈຣກມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ລຄ຺ຄິຕຸໍ ວາ ຐາຕຸໍ ວາ ຣູປາຣູປາວຈຣກມ຺ມໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຖ ໂຂ ຣູປາຣູປາວຈຣກມ຺ມເມວ ກາມາວຈຣໍ ມໂຫໂຆ ວິຍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາສໍ ກຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ສຍເມວ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປເນຕີຕິ. ອິຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາທິມ຺ຫິ ກິເລສວເສນ ວຸຏ຺ຐາຍ ອວສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣວເສນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ຄຕໍ.

໙. ກຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໑. ນວເມ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາຕິ ທຸລ຺ລຠຠິກ຺ຂາ. ທ຺ວີຫິຕິກາຕິ ‘‘ຊີວິສ຺ສາມ ນຸ ໂຂ ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕອີຫິຕິກາ. ‘‘ທຸຫິຕິກາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂາ ອີຫິຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ສກ຺ກາ ໂກຈິ ປໂຍໂຄ ສຸເຂນ ກາຕຸນ຺ຕິ ທຸຫິຕິກາ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ມຕມນຸສ຺ສານໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓານິ ເສຕານິ ອຏ຺ຐິການິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເສຕຏ຺ຐິກາ. ສລາກາວຸຕ຺ຕາຕິ ສລາກມຕ຺ຕວຸຕ຺ຕາ, ຍໍ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ວາປິຕໍ, ຕໍ ສລາກມຕ຺ຕເມວ ອໂຫສິ, ຜເລ ນ ຊນຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸຄ຺ຄິລິຕຸນ຺ຕິ ທ຺ເວ ອນ຺ເຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຄິລິຕຸໍ ພຫິ ນີຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂີຕິ. ໂອຄິລິຕຸນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ຫາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂອຄິລິຕຸໍ ອນ຺ໂຕ ປເວເສຕຸໍ ນ ສກ຺ຂີຕິ.

ອິໂຕ ໂສ ຄາມຓິ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປຕິ ຠຄວາ ກຖຍມາໂນວ ຍາວ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ນາສິກວາໂຕ ນ ປຸນ ປວິສຕິ, ຕາວຕເກນ ກາເລນ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ອນຸສ຺ສຣິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ກິຎ຺ຈິ ກຸເລ ປກ຺ກຠິກ຺ຂາທາເນນ ອຸປຫຕປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຣິຊານນຕ຺ຖໍ. ອເຖກມ຺ປິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ອິໂຕ ໂສ, ຄາມຓີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິທານິ ທານາທີນໍ ອານິສໍສໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອຖ ໂຂ ຍານິ ຕານິ ກຸລານິ ອຑ຺ຒານີຕິ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ທານສມ຺ຠູຕານີຕິ ທາເນນ ສມ຺ຠູຕານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ສຈ຺ຈໍ ນາມ ສຈ຺ຈວາທິຕາ. ສາມຎ຺ຎໍ ນາມ ເສສສີລໍ. ວິກິຣຕີຕິ ອໂຍເຄນ ວຬຎ຺ເຊນ຺ໂຕ ວິປ຺ປກິຣຕິ. ວິຘມຕີຕິ ຘເມນ຺ໂຕ ວິຍ ນາເສຕິ. ວິທ຺ຘໍເສຕີຕິ ນາເສຕິ. ອນິຈ຺ຈຕາຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາໂວ ພຫຸນາປິ ກາເລນ ສງ຺ຄຕານໍ ຂເຓເນວ ອນ຺ຕຣຘານໍ.

໑໐. ມຓິຈູຬກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໒. ທສເມ ຕໍ ປຣິສໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ຕສ຺ສ ກິຣ ເອວໍ ອໂຫສິ ‘‘ກຸລປຸຕ຺ຕາ ປພ຺ພຊນ຺ຕາ ປຸຕ຺ຕທາຣຎ຺ເຈວ ຊາຕຣູປຣຊຕຎ຺ຈ ປຫາເຍວ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ຍໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕາ, ຕໍ ເຕຫິ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ ນຍຄ຺ຄາເຫ ຐຕ຺ວາ ‘‘ມາ ອຍ຺ໂຍ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ເອກໍເສເນຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓກປ຺ປນໍ ອສ຺ສມຓຘມ຺ໂມ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຘມ຺ໂມຕິ ເອກໍເສນ ຘາເຣຍ຺ຍາສິ.

ຕິຓນ຺ຕິ ເສນາສນຈ຺ຉທນຕິຓໍ. ປຣິເຍສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕິຓຈ຺ຉທເນ ວາ ອິຏ຺ຐກຈ຺ຉທເນ ວາ ເຄເຫ ປລຸຊ຺ຊນ຺ເຕ ເຍຫິ ຕໍ ກາຣິຕໍ, ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ກາຣິຕເສນາສນໍ ໂອວສ຺ສຕິ, ນ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ມນຸສ຺ສາ ສກ຺ໂກນ຺ຕາ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ວຑ຺ຒກິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຣາເປຖ, ມຍໍ ເຕ ສຎ຺ຎາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ວກ຺ຂນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກາເຣຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ມນຸສ຺ສາ ວຑ຺ຒກີນໍ ທາຕພ຺ພໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ສເຈ ອາວາສສາມິກາ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ກາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຣິເຍສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທາຣຸນ຺ຕິ ເສນາສເນ ໂຄປານສິອາທີສຸ ປລຸຊ຺ຊມາເນສຸ ຕທຕ຺ຖາຍ ທາຣຸໍ. ສກຏນ຺ຕິ ຄິຫິວິກຕໍ ກຕ຺ວາ ຕາວກາລິກສກຏໍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ສກຏເມວ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວາສິຜຣສຸກຸທ຺ທາລາທິອຸປກຣຓໍ ເອວໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸຣິໂສຕິ ຫຕ຺ຖກມ຺ມວເສນ ປຸຣິໂສ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ຫິ ປຸຣິສໍ ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ, ອາວຸໂສ, ກຕ຺ວາ ທສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ທສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກໂຣຫີ’’ຕິ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ກາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ຕ຺ເວວາຫໍ, ຄາມຓິ, ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນາຕິ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປນາຫໍ ເກນຈິປິ ກາຣເຓນ ປຣິເຍສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ວທາມິ.

໑໑. ຠທ຺ຣກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໓. ເອກາທສເມ ມລ຺ເລສູຕິ ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ. ວເຘນາຕິ ມາຣເຓນ. ຊານິຍາຕິ ຘນຊານິຍາ. ອກາລິເກນ ປຕ຺ເຕນາຕິ ນ ກາລນ຺ຕເຣນ ປຕ຺ເຕນ, ກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ປຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຣວາສີ ນາມ ກຸມາໂຣຕິ ເອວໍນາມໂກ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ. ພຫິ ອາວສເຖ ປຏິວສຕີຕິ ພຫິນຄເຣ ກິຎ຺ຈິເທວ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວສຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ກຖິຕໍ.

໑໒. ຣາສິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໔. ທ຺ວາທສເມ ຣາສິໂຍຕິ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຫສ຺ສ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຣາສິໂຍຕິ ເອວໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ຄຫິຕນາໂມ. ຕປສ຺ສິນ຺ຕິ ຕປນິສ຺ສິຕກໍ. ລູຂຊີວິນ຺ຕິ ລູຂຊີວິກໍ. ອນ຺ຕາຕິ ໂກຏ຺ຐາສາ. ຄາໂມຕິ ຄາມ຺ໂມ. ຄມ຺ໂມຕິປິ ປາໂຐ, ຄາມວາສີນໍ ຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິລມຖານຸໂຍໂຄ, ສຣີຣທຸກ຺ຂກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ ຄຫິໂຕ, ກສ຺ມາ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ, ກສ຺ມາ ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປທາຕິ? ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ ຕາວ ກາມໂຠຄີນໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຄຫິໂຕ, ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ ຕປນິສ຺ສິຕການໍ, ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປທາ ຕິຓ຺ຓໍ ນິຊ຺ຊຣວຕ຺ຖູນໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຄຫິຕາ. ກິໍ ເອເຕສໍ ທສ຺ສເນ ປໂຍຊນນ຺ຕິ? ອິເມ ທ຺ເວ ອນ຺ເຕ ປຫາຍ ຕຖາຄໂຕ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ໂຕ. ໂສ ກາມໂຠຄິໂນປິ ນ ສພ຺ເພ ຄຣຫຕິ ນ ປສໍສຕິ, ຕປນິສ຺ສິຕເກປິ ນ ສພ຺ເພ ຄຣຫຕິ ນ ປສໍສຕິ, ຄຣຫິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເກເຍວ ຄຣຫຕິ, ປສໍສິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເກ ປສໍສຕີຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ປກາສນໍ ເອເຕສໍ ທສ຺ສເນ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ຕໂຍ ໂຂເມ, ຄາມຓິ, ກາມໂຠຄິໂນຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາຫເສນາຕິ ສາຫສິກກມ຺ເມນ. ນ ສໍວິຠຊຕີຕິ ມິຕ຺ຕສຫາຍສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕານໍ ສໍວິຠາຄໍ ນ ກໂຣຕິ. ນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕີຕິ ອນາຄຕຠວສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕານິ ປຸຎ຺ຎານິ ນ ກໂຣຕິ. ຘມ຺ມາຘມ຺ເມນາຕິ ຘມ຺ເມນ ຈ ອຘມ຺ເມນ ຈ. ຐາເນຫີຕິ ກາຣເຓຫິ. ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ກຖໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາຕາເປນ຺ໂຕ ປຣິຕາເປນ຺ໂຕ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ? ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍວເສນ ຈ ຘຸຕງ຺ຄວເສນ ຈ. ຕິສ຺ໂສ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ນິຊ຺ຊຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອໂກປິ ມຄ຺ໂຄ ຕິຓ຺ຓໍ ກິເລສານໍ ນິຊ຺ຊຣຓຕາຍ ຕິສ຺ໂສ ນິຊ຺ຊຣາຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

໑໓. ປາຏລິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໕. ເຕຣສເມ ທູເຕຍ຺ຍານີຕິ ທູຕກມ຺ມານິ ປຓ຺ຓານິ ເຈວ ມຸຂສາສນານິ ຈ. ປາຓາຕິປາຕຎ຺ຈາຫນ຺ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ? ນ ເກວລໍ ອຫໍ ມາຍໍ ຊານາມິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຊານາມີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ສນ຺ຕິ ຫິ, ຄາມຓິ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ອິທໍ ເສສສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ລທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປຊຫາປນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ.

ມາລີ ກຸຓ຺ຑລີຕິ ມາລາຍ ມາລີ, ກຸຓ຺ຑເລຫິ ກຸຓ຺ຑລີ. ອິຕ຺ຖິກາເມຫີຕິ ອິຕ຺ຖີຫິ ສທ຺ຘິໍ ກາມາ ອິຕ຺ຖິກາມາ, ເຕຫິ ອິຕ຺ຖິກາເມຫິ. ອາວສຖາຄາຣນ຺ຕິ ກຸລຆຣສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອເກກສ຺ເສວ ສຸຂນິວາສຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ວາສາຄາຣໍ. ເຕນາຫໍ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ ສໍວິຠຊາມີຕິ ຕສ຺ສາຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຕິອນຸຣູເປນ ເຈວ ພລານຸຣູເປນ ຈ ສໍວິຠາຄໍ ກໂຣມິ. ອລນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກງ຺ຂນິເຍ ຐາເນຕິ ກງ຺ຂິຕພ຺ເພ ກາຣເຓ. ຈິຕ຺ຕສມາຘິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມສມາຘິສ຺ມິໍ ຐິໂຕ ຕ຺ວໍ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ຈິຕ຺ຕສມາຘິໍ ສເຈ ປຏິລເຠຍ຺ຍາສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປຓ຺ຓກຕາຍ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ອຍໍ ປຏິປທາ ມຍ຺ຫໍ ອປຓ຺ຓກຕາຍ ອນປຣາຘກຕາຍ ເອວ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຏຄ຺ຄາໂຫຕິ ຊຍຄ຺ຄາໂຫ.

ອຍໍ ໂຂ, ຄາມຓິ, ຘມ຺ມສມາຘິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕ຺ວໍ ຈິຕ຺ຕສມາຘິໍ ປຏິລເຠຍ຺ຍາສີຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມສມາຘີຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມາ, ຈິຕ຺ຕສມາຘີຕິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ. ອຖ ວາ ‘‘ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ, ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໒໖) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ປາໂມຊ຺ຊປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສຸຂສມາຘິສງ຺ຂາຕາ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ມສມາຘິ ນາມ, ຈິຕ຺ຕສມາຘິ ປນ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາວ. ອຖ ວາ ທສກຸສລກມ຺ມປຖາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ ຈາຕິ ອຍໍ ຘມ຺ມສມາຘິ ນາມ, ຕໍ ຘມ຺ມສມາຘິໍ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ຈິຕ຺ຕສມາຘິ ນາມ. ເອວໍ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ກງ຺ຂາຘມ຺ມໍ ປຊເຫຍ຺ຍາສີຕິ ເອວໍ ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠເທ ຘມ຺ມສມາຘິສ຺ມິໍ ຐິໂຕ ສເຈ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕສມາຘິໍ ປຏິລເຠຍ຺ຍາສິ, ເອກໍເສເນຕໍ ກງ຺ຂໍ ປຊເຫຍ຺ຍາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ຄາມຓິສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.