໔. ປຐມທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໑. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອທ຺ທສາຕິ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ອທ຺ທສ. ວຸຍ຺ຫມານນ຺ຕິ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ຐປິຕໍ ວາຕາຕເປນ ສຸປຣິສຸກ຺ຂໍ ປາວຸສ຺ສເກ ເມເຆ ວສ຺ສນ຺ເຕ ອຸທເກນ ອຸປ຺ລວິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕ ປຕິຕໍ ເຕນ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານໍ. ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ‘‘ອິມິນາ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ເຘນ ສທິສໍ ກຕ຺ວາ ມມ ສາສເນ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸກາມຕາຍ ອາມນ຺ເຕສິ. ອມຸໍ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ອຏ຺ຐໂທສວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສຕປຏິປນ຺ນສ຺ສ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອປເຣ ສມຸທ຺ທປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣາຍກເຣ ອຏ຺ຐ ໂທເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣຠິ.

ຕຕ຺ຣສ຺ສ ເອວໍ ອຏ຺ຐໂທສວິມຸຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ – ເອໂກ ຫິ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ອວິທູເຣ ປພ຺ພຕຕເລ ຊາໂຕ ນານາວລ຺ລີຫິ ປລິເວຐິໂຕ ປຓ຺ຑຸປລາສຕໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸປຈິກາທີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວງ຺ກຏ຺ຐາເນສຸ ວິລາສມາໂນ ສາຄຣໍ ປຕ຺ວາ ມຓິວຓ຺ເຓ ອູມິປິຏ຺ເຐ ໂສຠິຕຸໍ ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ພຫິມູໂລ ອນ຺ໂຕສາໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ຊາໂຕ, ອຍໍ ກິຎ຺ຈາປິ ກາເລນ ກາລໍ ໂອລມ຺ພິນີຫິ ສາຂາຫິ ອຸທກໍ ຜຸສຕິ, ພຫິມູລຕ຺ຕາ ປນ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວງ຺ກຏ຺ຐາເນສຸ ວິລາສມາໂນ ສາຄຣໍ ປຕ຺ວາ ມຓິວຓ຺ເຓ ອູມິປິຏ຺ເຐ ໂສຠິຕຸໍ ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣ ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ຊາໂຕ, ທຬ຺ຫມູເລນ ປນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ພຫິ ຈສ຺ສ ຄຕາ ວງ຺ກສາຂາ ນານາວລ຺ລີຫິ ອາພທ຺ຘາ, ອຍມ຺ປິ ທຬ຺ຫມູລຕ຺ຕາ ພຫິທ຺ຘາ ວລ຺ລີຫິ ອາພທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ…ເປ… ໂສຠິຕຸໍ ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣ ປຕິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ວາລິກາຍ ໂອຕ຺ຖໂຏ ປູຕິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຍມ຺ປິ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ…ເປ… ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາສາຓານໍ ອນ຺ຕເຣ ຊາຕຕ຺ຕາ, ສຸນິຂາໂຕ ວິຍ ນິຈ຺ຈໂລ ຐິໂຕ, ອາຄຕາຄຕໍ ອຸທກໍ ທ຺ວິຘາ ຜາເລຕິ, ອຍໍ ປາສາຓນ຺ຕເຣ ສຸຏ຺ຐຸ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ…ເປ… ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣ ອພ຺ໂຠກາສຏ຺ຐາເນ ນຠໍ ປູເຣຕ຺ວາ ວລ຺ລີຫິ ອາພທ຺ໂຘ ຐິໂຕ. ເອກໍ ທ຺ເວ ສໍວຈ຺ຉເຣ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຄເຕ ມໂຫເຆ ສກິໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ເຕເມຕິ, ອຍມ຺ປິ ນຠໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕຕາຍ ເຈວ ເອກສ຺ສ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ສໍວຈ຺ຉຣານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ສກິໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ເຕມນຕາຍ ຈ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ…ເປ… ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣປິ ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ທີປເກ ຊາໂຕ ມຸທຸກ຺ຂນ຺ຘສາໂຂ ໂອເຆ ອາຄເຕ ອນຸໂສຕໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ອຸທເກ ຄເຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ນຈ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ສາຄໂຣ ຄງ຺ຄໍ ເອວໍ ວິຍ ວທຕິ, ‘‘ໂຠຕິ ຄງ຺ເຄ ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ຈນ຺ທນສາຣສລຬສາຣາທີນິ ນານາທາຣູນິ ອາຫຣສິ, ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ປນ ນາຫຣສີ’’ຕິ. ສຸລໂຠ ເອສ, ເທວ, ປຸນວາເຣ ຊານິສ຺ສາມີຕິ. ປຸນວາເຣ ຕມ຺ພວຓ຺ເຓນ ອຸທເກນ ອາລິງ຺ຄມານາ ວິຍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ໂສປິ ຕເຖວ ອນຸໂສຕໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ອຸທເກ ຄເຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ນຈ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຸທຸຕາຍ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ…ເປ… ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ຕິຣິຍໍ ປຕິໂຕ ວາລິກາຍ ໂອຕ຺ຖຣິໂຕ ອນ຺ຕຣເສຕຸ ວິຍ ພຫູນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຊາໂຕ, ອຸໂຠສຸ ຕີເຣສຸ ເວຬຸນຬກຣຎ຺ຊກກຸຘາທໂຍ ອຸປ຺ລວິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ. ຕຖາ ນານາວິຘາ ຄຈ຺ຉາ ວຸຍ຺ຫມານາ ຠິນ຺ນມຸສລຠິນ຺ນສຸປ຺ປອຫິກຸກ຺ກຸຣຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິກຸຓປານິປິ ຕຕ຺ເຖວ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ. ມຫາຄງ຺ຄາປິ ນໍ ອາສຊ຺ຊ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທ຺ວິຘາ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປກຸມ຺ຠີລມກຣາທໂຍປິ ຕຕ຺ເຖວ ວາສໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ຕິຣິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕກຕຠາເວນ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວງ຺ກຏ຺ຐາເນສຸ ວິລາສມາໂນ ສາຄຣໍ ປຕ຺ວາ ມຓິວຓ຺ເຓ ອູມິປິຏ຺ເຐ ໂສຠິຕຸໍ ນ ລຠຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ໂທເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສຕປຏິປນ຺ນສ຺ສ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອປເຣ ສມຸທ຺ທປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣາຍກເຣ ອຏ຺ຐ ໂທເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ອມຸໍ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນ ຖເລ ອຸສ຺ສີທິສ຺ສຕີຕິ ຖລໍ ນາຠິຣຸຫິສ຺ສຕິ. ນ ມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ ຄເຫສ຺ສຕີຕິ ‘‘ມຫາ ວຕາຍໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ທິສ຺ວາ, ອຸຬຸມ຺ເປນ ຕຣມານາ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ໂຄປານສີອາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ມນຸສ຺ສາ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ. ນ ອມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ ຄເຫສ຺ສຕີຕິ ‘‘ມຫຄ຺ໂຆ ອຍໍ ຈນ຺ທນສາໂຣ, ວິມານທ຺ວາເຣ ນໍ ຐເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ນ ອມນຸສ຺ສາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ສທ຺ຘິໍ ພາຫິເຣຫິ ອຏ຺ຐຫິ ໂທເສຫິ ເອວໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ຄງ຺ຄາຍ ອວິທູເຣ ປພ຺ພຕຕເລ ຊາໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປຈິກາທີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄຕທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ຫິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ສາສນສ຺ສ ທູຣີຠູຕຕ຺ຕາ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ຄງ຺ຄາຕີເຣ ພຫິມູໂລ ອນ຺ໂຕສາໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ຊາໂຕ ວິຍ ອຈ຺ຉິນ຺ນຄິຫິພນ຺ຘໂນ ສມຓກຸຏິມ຺ພິກປຸຄ຺ຄໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ອນິພທ຺ຘໍ, ‘ສມໂຓມ຺ຫີ’ຕິ ວທນ຺ໂຕວ ຄິຫີ ໂຫຕິ, ‘ຄິຫີມ຺ຫີ’ຕິ ວທນ຺ໂຕວ ສມໂຓ ໂຫຕິ. ໂກ ຊານິສ຺ສຕິ, ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ມຫລ຺ລກກາເລ ປພ຺ພຊນ຺ໂຕປິ ຄິຫິພນ຺ຘນໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ມຫລ຺ລກປພ຺ພຊິຕານຎ຺ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ສ ສເຈ ຈີວຣໍ ປາປຸຓາຕິ, ອນ຺ຕຈ຺ຉິນ຺ນກໍ ວາ ຊິຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ວາ ປາປຸຓາຕິ. ເສນາສນມ຺ປິ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຓ຺ຓສາລາ ວາ ມຓ຺ຑໂປ ວາ ປາປຸຓາຕິ. ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ເຕນາປິ ປຸຕ຺ຕນຕ຺ຕການໍ ທາຣການໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຈຣິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ປຣິຍນ຺ເຕ ນິສີທິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ໂສ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ອສ຺ສູນິ ມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຘນໍ, ກປ຺ປຕິ ນຸ ໂຂ ຕໍ ຂາທນ຺ເຕນ ຊີວິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກໍ ວິນຍຘຣໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ ອາຈຣິຍ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ກປ຺ປຕິ, ໂນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ໂທໂສ, ກປ຺ປເຕຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຠຊມານເກ ກຕິປເຍ ທຸພ຺ພເຈ ທຸຣາຈາເຣ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ, ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຄາມມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ ຄາມິເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປໂຍຄໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ອາຍໍ ກສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ປພ຺ພຊິຕາ, ມຍໍ ກສ຺ສ ທສ຺ສາມາຕິ? ກິໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ກຸທ຺ທາລ-ປິຏກໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ເຂຕ຺ຕມຣິຍາທພນ຺ຘນາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕ ນານາປ຺ປກາຣໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓຎ຺ເຈວ ຜລາຜເລ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ, ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ຫວສ຺ສາເນສຸ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ສມຓກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວຕິ. ເກວລມສ຺ສ ປຎ຺ຈຈູຬເກນ ທາຣເກນ ສທ຺ຘິໍ ປາທປຣິຈາຣິກາວ ເອກາ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ກິຎ຺ຈາປິ ໂອລມ຺ພິນີຫິ ສາຂາຫິ ອຸທກໍ ຜຸສມາໂນ ອນ຺ໂຕສາໂຂ ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓາທີສຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ກາຍສາມຄ຺ຄິໍ ເທຕິ, ຄິຫິພນ຺ຘນສ຺ສ ປນ ອຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ພຫິມູລຕ຺ຕາ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ຄງ຺ຄາຍ ມຊ຺ເຌ ຊາໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ວລ຺ລີຫິ ອາພທ຺ຘວງ຺ກສາຂາ ວິຍ ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວມາໂນ ຠິນ຺ນາຊີວປຸຄ຺ຄໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອກຈ຺ໂຈ ຄິຫິພນ຺ຘນໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊນ຺ໂຕປິ ສາຣຸປ຺ປຏ຺ຐາເນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ນ ລຠຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຫິ ນາເມສາ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓສທິສາ. ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ຍຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕສໍເຍວ ກຸລານໍ ອາຈາຣໍ ສິກ຺ຂນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂູປິ ເຍສໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕສໍເຍວ ອາຈາຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອກຈ຺ໂຈ ອສາຣຸປ຺ປຏ຺ຐາເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂອວາທານຸສາສນີອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີຫິ ປຣິພາຫິໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ປາໂຕວ ມຸຓ຺ຑຆຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກຕິຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ຠຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ຂນ຺ເຘ ປຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕສາລໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ທຸພ຺ພຈສາມເຓເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ນານາກີຬໍ ກີຬຕິ, ອາຣາມິກທາຣເກຫິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ.

ໂສ ທຫຣຠິກ຺ຂຸກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູເປຫິ ທຫຣຠິກ຺ຂູຫິ ເຈວ ອາຣາມິເກຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຆໂຠຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ຂີຓາສເວຫິ ອສຸກຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສງ຺ຆໂຠໂຄ, ຕຸມ຺ເຫ ສງ຺ຆສ຺ສ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ນ ເທຖ, ນ ຫິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ວາ ອຕ຺ຕມນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຖ ທານິ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກໂຣຖາ’’ຕິ ກຸທ຺ທາລ-ປິຏການິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ຕຬາກມາຕິກາສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກາຣາເປຕ຺ວາ ພຫຸໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓໍ ວິຫາຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອາຣາມິເກຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣຠາວໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣຈາເປຕິ. ສງ຺ໂຆ ‘‘ອຍໍ ທຫໂຣ ພຫູປກາໂຣ, ອິມສ຺ສ ສຕໍ ວາ ທ຺ວິສຕໍ ວາ ເທຖາ’’ຕິ ທາເປຕິ. ອິຕິ ໂສ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສງ຺ຆສນ຺ຕເກເນວ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ເອກວີສຕິວິຘາຫິ ອເນສນາຫິ ພທ຺ໂຘ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ປຕິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ວາລິກາຍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປູຕິຠາວໍ ອາປາທິຕຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ອາລສິຍມຫຄ຺ຆໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວຣູປຎ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄລໍ ອາມິສຈກ຺ຂຸໍ ປຈ຺ຈຍໂລລໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາໂຍນິໂສມນສິກາຣວຊ຺ຊິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ໂຠ, ກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ? ອຖ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ ນ ປສ຺ສຖ? ເອໂສ ອສຸກວິຫາຣວາສີ ກຸສີຕປຸຄ຺ຄໂລ ອສຸກໍ ນາມ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາຄຸມຕ຺ຖເກ ຍາຄຸໍ, ປູວມຕ຺ຖເກ ປູວໍ, ຠຕ຺ຕມຕ຺ຖເກ ຠຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອາຄມ຺ມ ວິສ຺ສຏ຺ຐສພ຺ພວຕ຺ໂຕ ອຸທ຺ເທສາທິວິຣຫິໂຕ ມຎ຺ຈໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ໂອກາສໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ຕໂຕ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ ອຸຏ຺ຐາຍາຫ – ‘‘ໂຠ, ຕວ ໂອກາເສ ກເຕ ມຍ຺ຫໍ ກໂຕວ ໂຫຕິ, ອິທາເນວ ໂສ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ກິເລສານຸຣຎ຺ຊິໂຕວ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ພ຺ຍາປາທນີວຣຓໍ ອຸຏ຺ຐາຍາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂອກາເສ ກເຕ ມຍ຺ຫໍ ກໂຕວ ໂຫຕິ. ອິທາເນວ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ‘ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກໂຣຫີ’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ, ‘ໂຠ, ອິເມ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ອມ຺ເຫສຸ ພ຺ຍາວຏາ’ຕິ ນານປ຺ປກາຣໍ ຜຣຸສວຈນໍ ວທນ຺ໂຕ ອກ຺ຂີນິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວິຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນີວຣຓໍ ອຸຏ຺ຐາຍາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂອກາເສ ກເຕ ມຍ຺ຫໍ ກໂຕວ ໂຫຕິ, ກຸສີໂຕ ນາມ ວາຕາຫໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ອຸທ຺ຘໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຖ ກຸກຸຈ຺ຈນີວຣຓໍ ອຸຏ຺ຐາຍາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂອກາເສ ກເຕ ມຍ຺ຫໍ ກໂຕວ ໂຫຕິ, ກຸສີໂຕ ນາມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປກໂຕວ ໂຫຕິ, ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎໍ ກປ຺ປິເຍ ຈ ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕີ’’ຕິ. ອຖ ວິຈິກິຈ຺ຉານີວຣຓໍ ອຸຏ຺ຐາຍາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂອກາເສ ກເຕ ມຍ຺ຫໍ ກໂຕວ ໂຫຕິ. ເອວຣູໂປ ຫິ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ມຫາວິຈິກິຈ຺ຉໍ ອຸປ຺ປາເທສີ’’ຕິ. ເອວໍ ອາລສິຍມຫຄ຺ຆສໍ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ ຈຓ຺ຑສຸນຂາທໂຍ ວິຍ ສິງ຺ຄຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຊຣຄ຺ຄວໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ໂສປິ ອຣິຍມຄ຺ຄໂສຕໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາສາຓານໍ ອນ຺ຕເຣ ນິຂາຕມູລາກາເຣນ ຐິຕຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຐິໂຕ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ‘‘ອຣູປຠເວ ຣູປໍ ອຕ຺ຖິ, ອສຎ຺ຎີຠເວ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ພຫຸຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ, ອນຸສໂຍ ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ເຕ ຈ ສຕ຺ຕາ ສນ຺ຘາວນ຺ຕິ ສໍສຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອຣິຏ຺ໂຐ ວິຍ ກຓ຺ຏກສາມເຓໂຣ ວິຍ ຈ ວິຈຣຕິ. ປິສຸຓວາໂຈ ປນ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາຍາທໂຍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີຫິ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ໂສປິ ອຣິຍມຄ຺ຄໂສຕໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ອພ຺ໂຠກາເສ ນຠໍ ປູເຣຕ຺ວາ ວລ຺ລີຫິ ອາພທ຺ໂຘ ຐິໂຕ ເອກໍ ທ຺ເວ ສໍວຈ຺ຉເຣ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຄເຕ ມໂຫເຆ ສກິໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ເຕມນຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ມຫລ຺ລກກາເລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວສມາໂນ ທຸລ຺ລຠສງ຺ຆທສ຺ສໂນ ເຈວ ທຸລ຺ລຠຘມ຺ມສ຺ສວໂນ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ວຸຑ຺ຒກາເລ ປພ຺ພຊິໂຕ ກຕິປາເຫນ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວສ຺ສກາເລ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ທສວສ຺ສກາເລ ວິນຍຘຣຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວິນຍກຖາກາເລ ມຣິຈໍ ວາ ຫຣີຕກຂຓ຺ຑໍ ວາ ມຸເຂ ຐເປຕ຺ວາ ພີຊເນນ ມຸຂໍ ປິຘາຍ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ເລສກປ຺ເປນ ກຕວິນໂຍ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຣ ນໍ ມນຸສ຺ສາ ສກ຺ກຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸທສ຺ສນສ຺ສ ທຸລ຺ລຠຕາຍ ‘‘ອິເຘວ, ຠນ຺ເຕ, ວສຖາ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜູປຄຜລູປຄຣຸກ຺ເຂ ໂຣເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາເສນ຺ຕິ.

ອຖ ມຫາວິຫາຣສທິສວິຫາຣາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຠິກ຺ຂູ, ‘‘ຊນປເທ ຈີວຣຣຊນາທີນິ ກຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ເຕ ທິສ຺ວາ, ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ, ປຸນທິວເສ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂາຈາຣຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ອສຸໂກ ເຖໂຣ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິໂກ, ອສຸໂກ ອຠິຘມ຺ມິໂກ, ອສຸໂກ ວິນຍຘໂຣ, ອສຸໂກ ເຕປິຏໂກ, ເອວຣູເປ ເຖເຣ ກທາ ລຠິສ຺ສຖ, ຘມ຺ມສວນໍ ກາເຣຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ອຸປາສກາ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ ວິຫາຣມຄ຺ຄໍ ໂສເຘຕ຺ວາ, ສປ຺ປິເຕລາທີນິ ອາທາຍ, ມຫາເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ຘມ຺ມກຖິການໍ ວິຈາເຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ.

ເນວາສິກຕ຺ເຖໂຣ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາເມນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠເຍວ ທິວສຠາຄໍ ວີຕິນາເມຕິ. ທິວາກຖິໂກ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ສຣຠາຓໂກ ຆເຏນ ອຸທກໍ ວເມນ຺ໂຕ ວິຍ ສຣຠາຓໍ ຠຓິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິໂຕ, ຕມ຺ປິ ໂສ ນ ຊານາຕິ. ຣຕ຺ຕິກຖິໂກ ສາຄຣໍ ໂຂເຠນ຺ໂຕ ວິຍ ຣຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິໂຕ, ຕມ຺ປິ ໂສ ນ ຊານາຕິ. ປຈ຺ຈູສກຖິໂກ ກເຖຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາສິ, ຕມ຺ປິ ໂສ ນ ຊານາຕິ. ປາໂຕວ ປນ ອຸຏ຺ຐາຍ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ, ເຖຣານໍ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ອຸປນາເມຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫາເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ທິວາກຖິໂກ ກຕຣໍ ຊາຕກໍ ນາມ ກເຖສິ, ສຣຠາຓໂກ ກຕຣໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ຠຓິ, ຣຕ຺ຕິກຖິໂກ ກຕຣໍ ຘມ຺ມກຖໍ ນາມ ກເຖສິ, ປຈ຺ຈູສກຖິໂກ ກຕຣໍ ຊາຕກໍ ນາມ ກເຖສິ, ຂນ຺ຘາ ນາມ ກຕິ, ຘາຕຸໂຍ ນາມ ກຕິ, ອາຍຕນາ ນາມ ກຕີ’’ຕິ. ເອວຣູໂປ ເອກໍ ທ຺ເວ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸທສ຺ສນຎ຺ເຈວ ຘມ຺ມສ຺ສວນຎ຺ຈ ລຠນ຺ໂຕປິ ໂອເຆ ອາຄເຕ ອຸທເກນ ສກິໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ເຕມິຕຣຸກ຺ຂສທິໂສ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ສງ຺ຆທສ຺ສນໂຕ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສວນໂຕ ຈ ປຏິກ຺ກມ຺ມ ທູເຣ ວສນ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ທີປເກ ຊາໂຕ ມຸທຸຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ມຘຸຣສ຺ສຣຠາຓກປຸຄ຺ຄໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ອຠິຎ຺ຎາຕານິ ອຠິຎ຺ຎາຕານິ ເວສ຺ສນ຺ຕຣາທີນິ ຊາຕການິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ, ທຸລ຺ລຠຠິກ຺ຂຸທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມກຖາຍ ປສາທິຕຫທເຍນ ຊເນນ ອຸປຏ຺ຐິຍມາໂນ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກເຕ ສມ຺ປນ຺ນປຸປ຺ຜຜລຣຸກ຺ເຂ ນນ຺ທນວນາຠິຣາເມ ວິຫາເຣ ວສຕິ. ອຖສ຺ສ ຠາຣຫາຣຠິກ຺ຂູ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອສຸໂກ ກິຣ ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐາເກສຸ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິພໂລ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ມນສິກາຕຸໍ, ອາເນຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອສຸກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ, ອສຸກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ໂສ ເຕສໍ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ນິກ຺ຂນ຺ເຕຫິ ເຕຫິ ‘‘ອິມໍ, ອາວຸໂສ, ເຈຕິຍໍ ຕຍາ ກາຣິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວທຕິ. ‘‘ອຍໍ ໂພຘິ, ອຍໍ ມຓ຺ຑໂປ, ອິທໍ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ, ເອສາ ອຄ຺ຄິສາລາ, ອຍໍ ຈງ຺ກໂມ ຕຍາ ກາຣິໂຕ. ອິເມ ຣຸກ຺ເຂ ໂຣປາເປຕ຺ວາ ຕຍາ ນນ຺ທນວນາຠິຣາໂມ ວິຫາໂຣ ກາຣິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ, ວທຕິ.

ໂສ ສາຍໍ ເຖຣຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາວຸໂສ, ຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອສຸກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ, ອສຸກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ອຣຎ຺ເຎ ສມຄ຺ຄາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອາຄຕມ຺ຫາ’’ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຖາຍ ອາຄຕາ, ອຫມ຺ປິ ຈິຣນິວາເສນ ອິຘ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຄຈ຺ຉາມິ, ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫາມິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ອາວຸໂສ, ສາມເຓຣທຫຣາ ມຄ຺ຄກິລນ຺ຕາ, ອຊ຺ຊ ວສິຕ຺ວາ ສ຺ເວ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສາມາຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ ປຸນທິວເສ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ. ຄາມວາສິໂນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ໂຍ ພຫູ ອາຄນ຺ຕຸເກ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ປາເຍຕ຺ວາ ສຸຂນິສິນ຺ນກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອທໍສຸ. ເຖຣາ ‘‘ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ, ມຍໍ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ.

ຄາມວາສິໂນ ອນຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ‘‘ກຸໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣາ ອາຄຕາ’’ຕິ? ເອເຕ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ສມານຸປຊ຺ຌາຍາ ສນ຺ທິຏ຺ຐາ ສມ຺ຠຕ຺ຕາຕິ. ກສ຺ມາ ອາຄຕາຕິ? ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາມຕາຍາຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ປນ ຄນ຺ຕຸກາມາຕິ? ອາມາວຸໂສຕິ. ກິໍ ວເທຖ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ກສ຺ສ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ກາຣິຕໍ, ກສ຺ສ ໂຠຊນສາລາ, ກສ຺ສ ອຄ຺ຄິສາລາທໂຍ ກາຣິຕາ, ມຍໍ ມງ຺ຄລາມງ຺ຄເລສຸ ກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມາຕິ? ມຫາອຸປາສິກາໂຍປິ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິຕ຺ວາ ອສ຺ສູນິ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ. ທຫໂຣ ‘‘ຕຸມ຺ເຫສຸ ເອວໍ ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ອຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ? ເຖເຣ ອຸຍ຺ໂຍເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ.

ເຖຣາປິ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ຕໍ ທິສ຺ວາວ, ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ຈິຣາຍສິ, ທິວາ ໂຫຕິ, ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ສຸຂິຕາ, ອສຸກເຄຫສ຺ສ ອິຏ຺ຐກາມູລໍ ຐິຕສຓ຺ຐາເນເນວ ຐິຕໍ, ອສຸກເຄຫາທີນໍ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມມູລາທີນິ ອຕ຺ຖິ, ຄຕສ຺ສາປິ ເມ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂໂປ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສຸກວິຫາເຣ ຈີວຣໂຘວນຣຊນາທີນິ ກໂຣຖ, ອຫໍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປາປຸຓິສ຺ສາມີຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ໂອສກ຺ກິຕຸກາມຕໍ ຎຕ຺ວາ ຕ຺ວໍ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີຕິ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ໂສ ເຖເຣ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ ວິຫາຣເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຠຊນສາລາທີນິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສາຘຸ ວຕມ຺ຫິ ນ ຄໂຕ. ສເຈ ອຄມິສ຺ສໍ, ໂກຈິ, ເທວ, ຘມ຺ມກຖິໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ສພ຺ເພສໍ ມນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ, ວິຫາຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ນິກາຍສນ຺ຕກໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອຖ ມຍາ ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ລທ຺ຘປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ຈຣິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສຸຓາຕິ, ‘‘ເຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຄຕຏ຺ຐາເນ ເອກນິກາຍທ຺ເວນິກາຍເອກປິຏກທ຺ເວປິຏກາທິວເສນ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ຊາຕາ ວິນຍຘຣາ ຊາຕາ ສຕປຣິວາຣາປິ ສຫສ຺ສປຣິວາຣາປິ ຈຣນ຺ຕິ. ເຍ ປເນຕ຺ຖ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ຄຕາ, ເຕ ຆເຏນ຺ຕາ ວາຍມນ຺ຕາ ໂສຕາປນ຺ນາ ຊາຕາ, ສກທາຄາມິໂນ ອນາຄາມິໂນ ອຣຫນ຺ໂຕ ຊາຕາ, ມຫາສກ຺ກາເຣນ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ອຫມ຺ປິ ອຄມິສ຺ສໍ, ມຍ຺ຫມ຺ເປສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ອຠວິສ຺ສ, ອິມໍ ປນ ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຕິວິຍ ປຣິຫີນມ຺ຫີ’’ຕິ. ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕໂນ ມຸທຸຕາຍ ຕໍ ຐານໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ຕິຣິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ, ວາລິກາຍ ໂອຕ຺ຖຏຠາເວນ ອນ຺ຕຣເສຕຸ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ, ພຫູນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຊາຕຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ຣຖວິນີຕມຫາອຣິຍວໍສຈນ຺ໂທປມາທິປຏິປທາສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຏິປທໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐິໂຕ ໂອລີນວຸຕ຺ຕິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິນິສ຺ສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປກຕິຍາ ມຎ຺ຊຸສ຺ສໂຣ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕາທິສທິສໍ ມຫນ຺ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕາທີນິ ກໂຣຕິ. ອຖ ນໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຄ຺ຄໍ ປຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກາ ທຫຣາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ກເຖຫີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂສ ສມ຺ມາ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິປທໍ ທີເປຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ອຖສ຺ສ ປໍສຸກູລິກປິຓ຺ຑປາຕິກາທໂຍ ສພ຺ເພ ເຖຣນວມຊ຺ຌິມາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອໂຫ ສປ຺ປຸຣິໂສ’’ຕິ ອຕ຺ຕມນາ ຠວນ຺ຕິ.

ໂສ ກສ຺ສຈິ ນິທານມຕ຺ຕໍ, ກສ຺ສຈິ ອຸປຑ຺ຒຄາຖໍ, ກສ຺ສຈິ ຄາຖໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ອຍປຏ຺ຏເກນ ອາພນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ ທຫຣສາມເຓເຣ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມຫາເຖເຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ໂປຣາຓກວິຫາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຖ ໂກຈິ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ?, ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຖຣາ – ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸວີສຕິ ກຣີສສຫສ຺ສານິ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ. ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ວເທຖ, ອຸທ຺ຘເນ ປນ ອຄ຺ຄິປິ ນ ຊລຕີຕິ. ອາວຸໂສ, ມຫາວິຫາຣວາສີຫິ ລທ຺ຘາ ນາມ ເອວເມວ ນສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ໂກຈິ ສຓ຺ຐເປຕີຕິ. ຠນ຺ເຕ, ໂປຣາຓກຣາຊູຫິ ທິນ຺ນໍ ຂີຓາສເວຫິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກສ຺ມາ ເອເຕ ນາເສນ຺ຕີຕິ? ອາວຸໂສ, ຕາທິເສນ ຘມ຺ມກຖິເກນ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ. ຠນ຺ເຕ, ມາ ເອວໍ ວເທຖ, ອມ຺ເຫ ປຏິປຕ຺ຕິທີປກຘມ຺ມກຖິກາ ນາມ, ຕຸມ຺ເຫ ມໍ ‘‘ສງ຺ຆກຸຏຸມ຺ພິໂກ ວິຫາຣຸປຏ຺ຐາໂກ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ກາຕຸກາມາຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອກປ຺ປິຍເມຕໍ, ຕຸມ຺ຫາທິເສຫິ ປນ ກຖິເຕ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ? ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອາຣາມິເກສຸ ອາຄເຕສຸ ອມ຺ຫາກໍ ຠາຣໍ ກໂຣຖ, ເອກໍ ກປ຺ປິຍທ຺ວາຣໍ ກເຖສ຺ສາມາຕິ.

ໂສ ປາໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ສນ຺ນິປາຕສາລາຍໍ ຐຕ຺ວາ, ອາຣາມິເກສຸ ອາຄເຕສຸ ‘‘ອຸປາສກາ ອສຸກເຂຕ຺ເຕ ຠາໂຄ ກຸຫິໍ, ອສຸກເຂຕ຺ເຕ ກຫາປຓໍ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ເທຕິ. ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມນ ຕໍ ຕໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ເທນ຺ໂຕ ຕຖາ ອກາສິ, ຍຖາ ຍາຄຸຫຕ຺ຖາ ປູວຫຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕຫຕ຺ຖາ ເຕລມຘຸຜາຓິຕຆຕາທິຫຕ຺ຖາ ຈ ອຕ຺ຕໂນວ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສກລວິຫາໂຣ ເອກໂກລາຫໂລ ໂຫຕິ, ເປສລາ ຠິກ຺ຂູ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ອປກ຺ກມິໍສຸ.

ໂສປິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ວິສ຺ສຏ຺ຐການໍ ພຫູນໍ ທຸພ຺ພຈປຸຄ຺ຄລານໍ ອຸປຊ຺ຌໍ ເທນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ປູເຣຕິ. ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫາຣທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາວ ‘‘ວິຫາເຣ ເກ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ, ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ເອວຣູປາ ນາມ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ພາຫິເຣເນວ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສາສເນ ຕິຣິຍໍ ນິປນ຺ນຕາຍ ມຫາຊນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ອຸປຄໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ‘‘ນິພ຺ພານປພ຺ຠາຣາ’’ຕິ ປເທນ ໂອສາປິຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ຎຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິກຸສລຕາຍ ເອຕໍ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຖາຄໂຕປິ ຫິ ອິມິສ຺ສໍ ປຣິສຕິ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ອນຸສນ຺ຘິກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ເສວ ໂອກາສກຣຓຕ຺ຖາຍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ອິທານິ ໂອຣິມໍ ຕີຣນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນາທີສຸ ເອວໍ ອຸປຄມນານຸປຄມນາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈກ຺ຂຸ-ປສນ຺ນໍ, ອຫໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຈກ຺ຂຸໍ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕປິ ຕິມິຣກວາຕາທີຫິ ອຸປຫຕປສາໂທ ‘‘ອມນາປໍ ມຍ຺ຫໍ ຈກ຺ຂຸ, ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວິຠາເວຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕປິ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ລກ຺ຂຓານໍ ວເສນ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ປນ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ໂສຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ມນາຍຕເນ ປນ ‘‘ມນາປໍ ວຕ ເມ ມໂນ, ກິຎ຺ຈິ ວາມໂຕ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ທກ຺ຂິຓໂຕວ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ມເນນ ເມ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕສ຺ສ ອລາໂຠ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕປິ, ‘‘ທຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕສ຺ສ ເມ ມໂນ ອປ຺ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ’’ຕິ ເອວໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕປິ ມນາຍຕນໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ອິຏ຺ເຐ ປນ ຣູເປ ຣາຄໍ, ອນິຏ຺ເຐ ປຏິຆໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ສທ຺ທາຍຕນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ນນ຺ທີຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຍຖາ ຫິ ມຊ຺ເຌ ສໍສີທິຕ຺ວາ ຖລໍ ປຕ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ສຓ຺ຫຖູລວາລິກາ ປິທຫຕິ, ໂສ ປຸນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ນນ຺ທີຣາເຄນ ອາພທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ຈຕູສຸ ມຫາອປາເຍສຸ ປຕິໂຕ ມຫາທຸກ຺ເຂນ ປິຘີຍຕິ, ໂສ ອເນເກຫິປິ ວສ຺ສສຫສ຺ເສຫິ ປຸນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນນ຺ທີຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ອສ຺ມິມານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຍຖາ ຫິ ຖເລ ອາຣຸຬ຺ໂຫ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ ເຫຏ຺ຐາ ຄງ຺ໂຄທເກນ ເຈວ ອຸປຣິ ວສ຺ເສນ ຈ ເຕເມນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ເສວາລປຣິໂຍນທ຺ໂຘ ‘‘ປາສາໂຓ ນຸ ໂຂ ເອສ ຂາຓຸໂກ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ອສ຺ມິມາເນນ ອຸນ຺ນໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ປໍສຸກູລິກຏ຺ຐາເນ ປໍສຸກູລິໂກ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມກຖິກຏ຺ຐາເນ ຘມ຺ມກຖິໂກ, ຠຓ຺ຑນກາຣກຏ຺ຐາເນ ຠຓ຺ຑນກາຣໂກ, ເວຊ຺ຊຏ຺ຐາເນ ເວຊ຺ໂຊ, ປິສຸຓຏ຺ຐາເນ ປິສຸໂຓ. ໂສ ນານປ຺ປກາຣໍ ອເນສນໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຕາຫິ ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ປລິເວຐິໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກິຎ຺ຈິ ສີລໍ, ອຸທາຫຸ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສ຺ມິມານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຍຖາ ຫິ ອາວຏ຺ເຏ ປຕິຕທາຣຸຂນ຺ໂຘ ອນ຺ໂຕເຍວ ປາສາຓາທີສຸ ອາຫຕສມພ຺ຠາຫໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາວຏ຺ເຏ ປຕິຕປຸຄ຺ຄໂລ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ກມ຺ມກາຣຓຂຸປ຺ປິປາສາທິທຸກ຺ເຂຫິ ອາຫຕສມພ຺ຠາຫໂຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ທຸສ຺ສີໂລຕິ ນິສ຺ສີໂລ. ປາປຘມ຺ໂມຕິ ລາມກຘມ຺ໂມ. ອສຸຈີຕິ ນ ສຸຈິ. ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣຕິ ‘‘ອິມສ຺ສ ມຎ຺ເຎ ອິມສ຺ສ ມຎ຺ເຎ ອິທໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປເຣຫິ ສງ຺ກາຍ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາໂຣ. ສງ຺ກາຍ ວາ ປເຣສໍ ສມາຈາຣໍ ສຣຕີຕິປິ ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣ. ຕສ຺ສ ຫິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊເນ ກເຖນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ມມ ໂທສໍ ມຎ຺ເຎ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ສມາຈາຣໍ ສງ຺ກສ຺ສຣຕິ ຘາວຕີຕິ ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣ.

ສມຓປຏິຎ຺ໂຎຕິ ສລາກຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ‘‘ກິຕ຺ຕກາ ວິຫາເຣ ສມຓາ’’ຕິ ຄຓນາຍ ອາຣທ຺ຘາຍ ‘‘ອຫມ຺ປິ ສມໂຓ, ອຫມ຺ປິ ສມໂຓ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ເທຕິ, ສລາກຄ຺ຄຫຓາທີນິ ກໂຣຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎຕິ ອຸໂປສຖປວາຣຓາທີສຸ ‘‘ອຫມ຺ປິ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ຕານິ ກມ຺ມານິ ປວິສຕິ. ອນ຺ໂຕປູຕີຕິ ວກ຺ກຫທຍາທີສຸ ອປູຕິກສ຺ສປິ ຄຸຓານໍ ປູຕິຠາເວນ, ອນ຺ໂຕປູຕິ. ອວສ຺ສຸໂຕຕິ ຣາເຄນ ຕິນ຺ໂຕ. ກສມ຺ພຸຊາໂຕຕິ ຣາຄາທີຫິ ກິເລເສຫິ ກຈວຣຊາໂຕ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ໂຄຄຓໍ ຄງ຺ຄາຕີຣາຠິມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ສຕ຺ຖາ ໂອຣິມຕີຣາທີນໍ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕາທິວເສນ ສກ຺ກາ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕຸນ຺ຕິ ວທຕິ. ຍທິ ເອວໍ ປູເຣຕຸໍ ສກ຺ກາ, ອຫໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອຕໍ ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

ວຈ຺ຉຄິທ຺ຘິນິໂຍຕິ ວຈ຺ເຉສຸ ສສ຺ເນຫາ ຖເນຫິ ຂີຣໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕຫິ ວຈ຺ຉກສ຺ເນເຫນ ສຍເມວ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ນິຍ຺ຍາເຕເຫວາຕິ ນິຍ຺ຍາເຕຫິເຍວ. ຄາວີສຸ ຫິ ອນິຍ຺ຍາຕິຕາສຸ ໂຄສາມິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເອກາ ຄາວີ ນ ທິສ຺ສຕິ, ເອໂກ ໂຄໂຓ, ເອໂກ ວຈ຺ຉໂກ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ວິຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕິ ເຕ ອຜາສຸກໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ນາເມສາ ສອິຓສ຺ສ ນ ຣຸຫຕິ, ອຓຓາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ສໍວຓ຺ຓິຕາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອວມາຫ. ນິຍ຺ຍາຕາຕິ ນິຍ຺ຍາຕິຕາ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ.