໘. ຂຊ຺ຊນີຍວຄ຺ໂຄ

໑-໓. ອສ຺ສາທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໗໓-໗໕. ຂຊ຺ຊນີຍວຄ຺ຄສ຺ສ ອາທິໂຕ ຕີສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕຸສຈ຺ຈເມວ ກຖິຕໍ. ປຐມາທີນິ.

໔. ອຣຫນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາວາສາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຕ຺ຕກາ ສຕ຺ຕາວາສາ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຍາວຕາ ຠວຄ຺ຄນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ຠວຄ຺ຄໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ເອເຕ ອຄ຺ຄາ ເອເຕ ເສຏ຺ຐາຕິ ເອເຕ ອຄ຺ຄຠູຕາ ເຈວ ເສຏ຺ຐຠູຕາ ຈ. ຍທິທໍ ອຣຫນ຺ໂຕຕິ ເຍ ອິເມ ອຣຫນ຺ໂຕ ນາມ. ອິທມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ອຸສ຺ສທນນ຺ທິຍຎ຺ຈ ປໂລຠນີຍຎ຺ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ຕທຕ຺ຖປຣິທີປນາຫິ ເຈວ ວິເສສຕ຺ຖປຣິທີປນາຫິ ຈ ຄາຖາຫິ ເອຕໍ ‘‘ສຸຂິໂນ ວຕ ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂິໂນຕິ ຌານສຸເຂນ ມຄ຺ຄສຸເຂນ ຜລສຸເຂນ ຈ ສຸຂິຕາ. ຕຓ຺ຫາ ເຕສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເຕສໍ ອປາຍທຸກ຺ຂຊນິກາ ຕຓ຺ຫາ ນ ວຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ເຕ ອິມສ຺ສປິ ຕຓ຺ຫາມູລກສ຺ສ ອຠາເວນ ສຸຂິຕາວ. ອສ຺ມິມາໂນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ນວວິໂຘ ອສ຺ມິມາໂນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ. ໂມຫຊາລໍ ປທາລິຕນ຺ຕິ ຎາເຓນ ອວິຊ຺ຊາຊາລໍ ຜາລິຕໍ.

ອເນຊນ຺ຕິ ເອຊາສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ປຫານຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ອນຸປລິຕ຺ຕາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິເລເປຫິ ອລິຕ຺ຕາ. ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕາຕິ ເສຏ຺ຐຠູຕາ. ປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານິຕ຺ວາ. ສຕ຺ຕສທ຺ຘມ຺ມໂຄຈຣາຕິ ສທ຺ຘາ ຫິຣີ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຕາ ປຎ຺ຎາຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ສທ຺ຘມ຺ມາ ໂຄຈໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສທ຺ຘມ຺ມໂຄຈຣາ.

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ນາຕິ ສຕ຺ຕຫິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕເນຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອນຸວິຈຣນ຺ຕີຕິ ໂລກິຍມຫາຊນາປິ ອນຸວິຈຣນ຺ຕິເຍວ. ອິຘ ປນ ຂີຓາສວານໍ ນິຣາສງ຺ກຈາໂຣ ນາມ ຄຫິໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຫີນຠຍເຠຣວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠຍໍ ຠຍເມວ, ເຠຣວໍ ພລວຠຍໍ. ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມ຺ປນ຺ນາຕິ ອເສກ຺ເຂຫິ ທສຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ມຫານາຄາຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ມຫານາຄາ. ສມາຫິຕາຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາຫິ ສມາຫິຕາ. ຕຓ຺ຫາ ເຕສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ອູໂນ ໂລໂກ ອຕິຕ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫາທາໂສຕິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕນ ຠຄວຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໕) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ທາສກາຣິກາ ຕຓ຺ຫາປິ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ. ອິມິນາ ຂີຓາສວານໍ ຠຸຊິສ຺ສຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອເສຂຎາຓນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລຎາຓໍ. ອນ຺ຕິໂມຍໍ ສມຸສ຺ສໂຍຕິ ປຈ຺ຉິໂມ ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ໂຍ ສາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສາຕິ ສາໂຣ ນາມ ຜລໍ. ຕສ຺ມິໍ ອປຣປຈ຺ຈຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຣິຍຜເລ, ນ ອຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຕິຍາຍນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕວ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິຕາ. ວິຘາສຸ ນ ວິກມ຺ປນ຺ຕີຕິ ຕີສຸ ມານໂກຏ຺ຐາເສສຸ ນ ວິກມ຺ປນ຺ຕິ. ທນ຺ຕຠູມິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ວິຊິຕາວິໂນຕິ ຣາຄາທໂຍ ວິເຊຕ຺ວາ ຐິຕາ.

ອຸທ຺ຘນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸທ຺ຘໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເກສມຕ຺ຖໂກ, ອປາຈີນໍ ປາທຕລໍ, ຕິຣິຍໍ ເວມຊ຺ຌໍ. ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອຕີຕໍ, ອປາຈີນໍ ອນາຄຕໍ, ຕິຣິຍໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອຸທ຺ຘໍ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ ເທວໂລໂກ, ອປາຈີນໍ ອປາຍໂລໂກ, ຕິຣິຍໍ ມນຸສ຺ສໂລໂກ. ນນ຺ທີ ເຕສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອເຕສຸ ຐາເນສຸ ສງ຺ເຂປໂຕ ວາ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ເຕສໍ ຕຓ຺ຫາ ນຕ຺ຖິ. ອິຘ ວຏ຺ຏມູລກຕຓ຺ຫາຍ ອຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ພຸທ຺ຘາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘາ.

ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ສີຫນາທສໂມຘານໍ – ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິສຸເຂນມ຺ຫາ ສຸຂິຕາ, ທຸກ຺ຂຊນິກາ ໂນ ຕຓ຺ຫາ ປຫີນາ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ, ທາສກາຣິກຕຓ຺ຫາ ເຈວ ວຏ຺ຏມູລິກຕຓ຺ຫາ ຈ ປຫີນາ, ອນຸຕ຺ຕຣມ຺ຫາ ອສທິສາ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ຠວປິຏ຺ເຐ ຐຕ຺ວາ ອຠີຕນາທສງ຺ຂາຕໍ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ຕິ ຂີຓາສວາຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທຸຕິຍອຣຫນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໗. ປຎ຺ຈມໍ ວິນາ ຄາຖາຫິ ສຸທ຺ຘິກເມວ ກຕ຺ວາ ກຖິຍມານໍ ພຸຊ຺ຌນການໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສີຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໘. ຉຏ຺ເຐ ສີໂຫຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສີຫາ – ຕິຓສີໂຫ, ກາຬສີໂຫ, ປຓ຺ຑຸສີໂຫ, ເກສຣສີໂຫຕິ. ເຕສຸ ຕິຓສີໂຫ ກໂປຕວຓ຺ຓຄາວິສທິໂສ ຕິຓຠກ຺ໂຂ ຈ ໂຫຕິ. ກາຬສີໂຫ ກາຬຄາວິສທິໂສ ຕິຓຠກ຺ໂຂເຍວ. ປຓ຺ຑຸສີໂຫ ປຓ຺ຑຸປລາສວຓ຺ຓຄາວິສທິໂສ ມໍສຠກ຺ໂຂ. ເກສຣສີໂຫ ລາຂາຣສປຣິກມ຺ມກເຕເນວ ມຸເຂນ ອຄ຺ຄນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ຈຕູຫິ ຈ ປາທປຣິຍນ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ມຕ຺ຖກໂຕປິສ຺ສ ປຏ຺ຐາຍ ລາຂາຕູລິກາຍ ກຕ຺ວາ ວິຍ ຕິສ຺ໂສ ຣາຊິໂຍ ປິຏ຺ຐິມຊ຺ເຌນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິມ຺ຫິ ທກ຺ຂິຓາວຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕາ, ຂນ຺ເຘ ປນສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກກມ຺ພລປຣິກ຺ເຂໂປ ວິຍ ເກສຣຠາໂຣ ໂຫຕິ, ອວເສສຏ຺ຐານໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ສາລິປິຏ຺ຐສງ຺ຂຈຸຓ຺ຓປິຈຸວຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ສີເຫສຸ ອຍໍ ເກສຣສີໂຫ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ມິຄຣາຊາຕິ ມິຄຄຓສ຺ສ ຣາຊາ. ອາສຍາຕິ ວສນຏ຺ຐານໂຕ ສຸວຓ຺ຓຄຸຫໂຕ ວາ ຣຊຕມຓິຜລິກມໂນສິລາຄຸຫໂຕ ວາ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິກ຺ຂມມາໂນ ປເນສ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ນິກ຺ຂມຕິ ອນ຺ຘກາຣປີຬິໂຕ ວາ ອາໂລກຕ຺ຖາຍ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວປີຬິໂຕ ວາ ເຕສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ, ຊິຆຈ຺ຉາປີຬິໂຕ ວາ ໂຄຈຣຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ຠວປີຬິໂຕ ວາ ອສ຺ສທ຺ຘມ຺ມປຏິເສວນຕ຺ຖາຍ. ອິຘ ປນ ໂຄຈຣຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ວິຊມ຺ຠຕີຕິ ສຸວຓ຺ຓຕເລ ວາ ຣຊຕມຓິຜລິກມໂນສິລາຕລານໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ທ຺ເວ ປຈ຺ຉິມປາເທ ສມໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸຣິມປາເທ ປຸຣໂຕ ປສາເຣຕ຺ວາ ສຣີຣສ຺ສ ປຈ຺ຉາຠາຄໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຸຣິມຠາຄໍ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ນາເມຕ຺ວາ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອສນິສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ນາສປຸຏານິ ໂປເຖຕ຺ວາ ສຣີຣລຄ຺ຄໍ ຣຊໍ ວິຘຸນນ຺ໂຕ ວິຊມ຺ຠຕິ. ວິຊມ຺ຠນຠູມິຍຎ຺ຈ ປນ ຕຣຸຓວຈ຺ຉໂກ ວິຍ ອປຣາປຣໍ ຊວຕິ. ຊວໂຕ ປນສ຺ສ ສຣີຣໍ ອນ຺ຘກາເຣ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕໍ ອລາຕໍ ວິຍ ຂາຍຕິ.

ອນຸວິໂລເກຕີຕິ ກສ຺ມາ ອນຸວິໂລເກຕິ? ປຣານຸທ຺ທຍຕາຍ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ເຕ ປປາຕາວາຏາທີສຸ ວິສມຏ຺ຐາເນສຸ ຈຣນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖິໂຄກຓ຺ຓມຫິໍສາທໂຍ ປາຓາ ປປາເຕປິ ອາວາເຏປິ ປຕນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອນຸທ຺ທຍາຍ ອນຸວິໂລເກຕິ. ກິໍ ປນສ຺ສ ລຸທ຺ທກມ຺ມສ຺ສ ປຣມໍສຂາທິໂນ ອນຸທ຺ທຍາ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ? ອາມ ອຕ຺ຖິ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ກິໍ ເມ ພຫູຫິ ຆາຕິເຕຫີ’’ຕິ? ອຕ຺ຕໂນ ໂຄຈຣຕ຺ຖາຍປິ ຂຸທ຺ທເກ ປາເຓ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍ ອນຸທ຺ທຍໍ ກໂຣຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິເຈຕໍ – ‘‘ມາຫໍ ໂຂ ຂຸທ຺ທເກ ປາເຓ ວິສມຄເຕ ສງ຺ຆາຕໍ ອາປາເທສິ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໒໑).

ສີຫນາທໍ ນທຕີຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕາວ ອຠີຕນາທໍ ນທຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນສ຺ສ ວິຊມ຺ຠນຠູມິຍໍ ຐຕ຺ວາ ນທນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ໂທ ສມນ຺ຕາ ຕິໂຍຊນປເທສໍ ເອກນິນ຺ນາທໍ ກໂຣຕິ, ຕມສ຺ສ ນິນ຺ນາທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕິໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕາ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທຄຓາ ຍຖາຐາເນ ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕີຕິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຖໍ? ໂສ ຫິ ວິຊມ຺ຠນຠູມິຍໍ ຐຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ວາ ວາມໂຕ ວາ ອຸປ຺ປຕນ຺ໂຕ ອຸສຠມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຸທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປຕນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ອຏ຺ຐປິ ອຸສຠານິ ອຸປ຺ປຕຕິ, ສມຏ຺ຐາເນ ອຸຊຸກໍ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ໂຕ ໂສຬສອຸສຠມຕ຺ຕມ຺ປິ ວີສຕິອຸສຠມຕ຺ຕມ຺ປິ ຐານໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ຖລາ ວາ ປພ຺ພຕາ ວາ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ໂຕ ສຏ຺ຐິອຸສຠມຕ຺ຕມ຺ປິ ອສີຕິອຸສຠມຕ຺ຕມ຺ປິ ຐານໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ປພ຺ພຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ຕໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ວາມໂຕ ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ວາ, ອຸສຠມຕ຺ຕມ຺ປິ ອປກ຺ກມຕິ. ຕຕິຍໍ ປນ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ຕິໂຍຊເນ ຐາເນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕິໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອຕ຺ຕໂນວ ນາທສ຺ສ ອນຸນາທໍ ສຸຓາຕິ. ເອວໍ ສີເຆນ ຊເວນ ປກ຺ກມຕີຕິ.

ເຍຠຸຍ຺ເຍນາຕິ ປາເຍນ. ຠຍໍ ສໍເວຄໍ ສນ຺ຕາສນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສສ຺ເສວ ນາມໍ. ສີຫສ຺ສ ຫິ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ພຫູ ສຕ຺ຕາ ຠາຍນ຺ຕິ, ອປ຺ປກາ ນ ຠາຍນ຺ຕິ. ເກ ປນ ເຕຕິ? ສມສີໂຫ ຫຕ຺ຖາຊານີໂຍ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ອຸສຠາຊານີໂຍ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ຂີຓາສໂວຕິ. ກສ຺ມາ ປເນເຕ ນ ຠາຍນ຺ຕີຕິ? ສມສີໂຫ ນາມ ‘‘ຊາຕິໂຄຕ຺ຕກຸລສູຣຠາເວຫິ ສມາໂນສ຺ມີ’’ຕິ ນ ຠາຍຕິ, ຫຕ຺ຖາຊານີຍາທໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິພລວຕາຍ ນ ຠາຍນ຺ຕິ, ຂີຓາສໂວ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປຫີນຕ຺ຕາ ນ ຠາຍຕິ.

ພິລາສຍາຕິ ພິເລ ສຍນ຺ຕາ ພິລວາສິໂນ ອຫິນກຸລໂຄຘາທໂຍ. ທກາສຍາຕິ ອຸທກວາສິໂນ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາທໂຍ. ວນາສຍາຕິ ວນວາສິໂນ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສໂຄກຓ຺ຓມິຄາທໂຍ. ປວິສນ຺ຕີຕິ ‘‘ອິທານິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ຕາວ ປວິສນ຺ຕິ. ທຬ຺ເຫຫີຕິ ຖິເຣຫິ. ວຣຕ຺ເຕຫີຕິ ຈມ຺ມຣຊ຺ຊູຫິ. ມຫິທ຺ຘິໂກຕິອາທີສຸ ວິຊມ຺ຠນຠູມິຍໍ ຐຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓປສ຺ສາທີຫິ ອຸສຠມຕ຺ຕໍ, ອຸຊຸກໍ ວີສຕິອຸສຠມຕ຺ຕາທິລງ຺ຆນວເສນ ມຫິທ຺ຘິກຕາ, ເສສມິຄານໍ ອຘິປຕິຠາເວນ ມເຫສກ຺ຂຕາ, ສມນ຺ຕາ ຕິໂຍຊເນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕານໍ ວເສນ ມຫານຸຠາວຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ຠຄວາ ເຕສຸ ເຕສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຕຖາ ຕຖາ ອຕ຺ຕານໍ ກເຖສິ. ‘‘ສີໂຫຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໙໙; ໑໐.໒໑) ອິມສ຺ມິໍ ຕາວ ສຸຕ຺ເຕ ສີຫສທິສໍ ອຕ຺ຕານໍ ກເຖສິ. ‘‘ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໖໕) ອິມສ຺ມິໍ ເວຊ຺ຊສທິສໍ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໘໕) ອິມສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສທິສໍ. ‘‘ປຸຣິໂສ ມຄ຺ຄກຸສໂລຕິ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໔) ອິມສ຺ມິໍ ມຄ຺ຄເທສກປຸຣິສສທິສໍ. ‘‘ຣາຊາຫມສ຺ມິ ເສລາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໕໕໙) ອິມສ຺ມິໍ ຣາຊສທິສໍ. ‘‘ສີໂຫຕິ ໂຂ ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໙໙; ໑໐.໒໑) ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ສີຫສທິສເມວ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສທິສຕາ – ສີຫສ຺ສ ກຎ຺ຈນຄຸຫາທີສຸ ວສນກາໂລ ວິຍ ຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທີປງ຺ກຣປາທມູເລ ກຕາຠິນີຫາຣສ຺ສ ອປຣິມິຕກາລໍ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຠເວ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມເນນ ຈ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ກມ຺ເປຕ຺ວາ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສທິສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມານສ຺ສ ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ນິວາສກາໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສີຫສ຺ສ ກຎ຺ຈນຄຸຫາທິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອກູນຕິໍເສ ສໍວຈ຺ຉເຣ ວິວເຏນ ທ຺ວາເຣນ ກຓ຺ຑກໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຉນ຺ນສຫາຍສ຺ສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອໂນມານທີຕີເຣ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ທິນ຺ນານິ ກາສາຍານິ ປຣິທຫິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວຄິຣິປພ຺ຠາເຣ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ, ປຐມເມວ ມຄຘຣຏ຺ຐໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ຍາວ ຣຎ຺ໂຎ ປຏິຎ຺ຎາທານກາໂລ.

ສີຫສ຺ສ ວິຊມ຺ຠນກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທິນ຺ນປຏິຎ຺ຎສ຺ສ ອາຬາຣກາລາມອຸປສງ຺ກມນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ສຸຊາຕາຍ ທິນ຺ນປາຍາສສ຺ສ ເອກູນປຓ຺ຓາສາຍ ປິຓ຺ເຑຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສີຫສ຺ສ ເກສຣວິຘຸນນໍ ວິຍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ໂສຕ຺ຕິເຍນ ທິນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາຫິ ໂຖມິຍມານສ຺ສ ຄນ຺ຘາທີຫິ ປູຊິຍມານສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂພຘິໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພເຘ ຐາເນ ຕິຓສນ຺ຖຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຕໍຂຓໍເຍວ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ຕີສຸ ຍາເມສຸ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທມຫາສມຸທ຺ທໍ ຍມກຎາຓມນ຺ຖເນນ ມນ຺ເຖນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓ ປຏິວິທ຺ເຘ ຕທນຸຠາເວນ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸກມ຺ປນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສີຫສ຺ສ ຈຕຸທ຺ທິສາວິໂລກນໍ ວິຍ ປຏິວິທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວິຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຕ຺ຕມຘຸປິຓ຺ຑິກາຫາຣສ຺ສ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍາຈນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ເອກາທສເມ ທິວເສ ‘‘ສ຺ເວ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ? ອາຬາຣຸທການໍ ກາລງ຺ກຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ໂອໂລກນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສີຫສ຺ສ ໂຄຈຣຕ຺ຖາຍ ຕິໂຍຊນໍ ຄມນກາໂລ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ‘‘ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອຏ຺ຐາຣສໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ຄມນກາໂລ.

ສີຫນາທກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຏ຺ຐາຣສໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຈລປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ທສຫິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສຫິ ສນ຺ນິປຕິເຕນ ເທວຄເຓນ ປຣິວຸຕສ຺ສ ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຕາ ປພ຺ພຊິເຕນ ນ ເສວິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓) ນເຍນ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ປເທ ເທສິຍມາເນ ຕຖາຄຕສີຫສ຺ສ ຘມ຺ມໂຆໂສ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິໍ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຉາເທສິ. ສີຫສ຺ສ ສທ຺ເທນ ຂຸທ຺ທກປາຓານໍ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ທີເປຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ໂສຬສຫາກາເຣຫິ ສຏ຺ຐິຍາ ຈ ນຍສຫສ຺ເສຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ທີຆາຍຸກເທວຕານໍ ຎາຓສນ຺ຕາສສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ຕຖາຄໂຕຕິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ – ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ. ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕຕິ. ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລວຓ຺ຓນາຍມ຺ປິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗) ມູລປຣິຍາຍວຓ຺ຓນາຍມ຺ປິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໒) ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ໂລເກຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ກາ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມ, ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປນ ປຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ. ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິອາທີນິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິນິທ຺ເທເສ ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ.

ອິຕິ ຣູປນ຺ຕິ ອິທໍ ຣູປໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ ຣູປໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຠາວໂຕ ສຣສໂຕ ປຣິຍນ຺ຕໂຕ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ຍາວຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຠູຕາ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍຕິ ອຍໍ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ ນາມ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ‘‘ອາຫາຣສມຸທໂຍ ຣູປສມຸທໂຍ’’ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມຕິ ອຍໍ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ. ອິມິນາປິ ‘‘ອາຫາຣນິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘ’’ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ເວທນາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕຕິ ສຣີຣວຓ຺ເຓນ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ອິມໍ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ປຓ຺ຓາສລກ຺ຂຓປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນາຕິ ອິຘ ເກ ຐເປຕິ? ອຣິຍສາວເກ ເທເວ. ເຕສຎ຺ຫິ ຂີຓາສວຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສຠຍມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສໍວິຄ຺ຄສ຺ສ ໂຍນິໂສ ປຘາເນນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຕ຺ຕຕາຍ ຎາຓສໍເວໂຄປິ. ອິຕເຣສໍ ປນ ເທວານໍ ‘‘ຕາໂສ ເຫໂສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈຕໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສຠຍມ຺ປິ, ພລວວິປສ຺ສນາກາເລ ຎາຓຠຍມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂຠຕິ ຘມ຺ມາລປນມຕ຺ຕເມຕໍ. ສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນາ. ອິຕິ ເຕສໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ວຏ຺ຏໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ຎາຓຠຍໍ ນາມ ໂອກ຺ກມຕິ.

ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ຊານິຕ຺ວາ. ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ປຏິເວຘຎາຓມ຺ປິ ເທສນາຎາຓມ຺ປິ. ປຏິເວຘຎາຓໍ ນາມ ເຍນ ຎາເຓນ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ໂສຬສຫາກາເຣຫິ ສຏ຺ຐິຍາ ຈ ນຍສຫສ຺ເສຫິ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ເທສນາຎາຓໍ ນາມ ເຍນ ຎາເຓນ ຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ທ຺ວາທສາກາຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ອຸຠຍມ຺ປິ ຕໍ ທສພລສ຺ສ ອຸເຣ ຊາຕຎາຓເມວ. ເຕສຸ ອິຘ ເທສນາຎາຓໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປເນສ ຍາວ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລຕິ ສທິສປຸຄ຺ຄລຣຫິໂຕ. ຍສສ຺ສິໂນຕິ ປຣິວາຣສມ຺ປນ຺ນາ. ຕາທິໂນຕິ ລາຠາລາຠາທີຫິ ເອກສທິສສ຺ສ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ຂຊ຺ຊນີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໙. ສຕ຺ຕເມ ປຸພ຺ເພນິວາສນ຺ຕິ ນ ອິທໍ ອຠິຎ຺ຎາວເສນ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິປສ຺ສນາວເສນ ປນ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ສພ຺ເພເຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ. ອຠິຎ຺ຎາວເສນ ຫິ ສມນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ຂນ຺ຘາປິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາປິ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘາປິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິເຍວ. ຣູປໍເຍວ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ເອວຎ຺ຫິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ອຕີເຕ ປນ ນິຣຸທ຺ຘໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘເມວ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ. ສຸຎ຺ຎຕາປພ຺ພໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ອິທານິ ສຸຎ຺ຎຕາຍ ລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ວເທຖາຕິອາທິມາຫ. ຍຖາ ຫິ ນຏ຺ຐໍ ໂຄຓໍ ປຣິເຍສມາໂນ ປຸຣິໂສ ໂຄຄເຓ ຈຣມາເນ ຣຕ຺ຕໍ ວາ ກາຬໍ ວາ ພລີພທ຺ທໍ ທິສ຺ວາປິ ນ ເອຕ຺ຕເກເນວ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ໂຄໂຓ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ກສ຺ມາ? ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຕາທິສານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ. ສຣີຣປເທເສ ປນສ຺ສ ສຕ຺ຕິສູລາທິລກ຺ຂຓໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕໂກ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ສຸຎ຺ຎຕາຍ ກຖິຕາຍປິ ຍາວ ສຸຎ຺ຎຕາລກ຺ຂຓໍ ນ ກຖີຍຕິ, ຕາວ ສາ ອກຖິຕາວ ໂຫຕິ, ລກ຺ຂເຓ ປນ ກຖິເຕ ກຖິຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຄໂຓ ວິຍ ຫິ ສຸຎ຺ຎຕາ, ໂຄຓລກ຺ຂຓໍ ວິຍ ສຸຎ຺ຎຕາລກ຺ຂຓໍ. ຍຖາ ໂຄຓລກ຺ຂເຓ ອສລ຺ລກ຺ຂິເຕ ໂຄໂຓ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ສລ຺ລກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ສລ຺ລກ຺ຂິເຕ ໂສ ສລ຺ລກ຺ຂິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ສຸຎ຺ຎຕາລກ຺ຂເຓ ອກຖິເຕ ສຸຎ຺ຎຕາ ອກຖິຕາວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ກຖິເຕ ສາ ກຖິຕາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ສຸຎ຺ຎຕາລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ວເທຖາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາຕິ ກາຣຓປຸຈ຺ຉາ, ເກນ ກາຣເຓນ ຣູປໍ ວເທຖ, ເກນ ກາຣເຓເນຕໍ ຣູປໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຸປ຺ປຕີຕິ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕີຕິ ກາຣຓຸທ຺ເທໂສ, ຍສ຺ມາ ຣຸປ຺ປຕິ, ຕສ຺ມາ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຸປ຺ປຕີຕິ ກຸປ຺ປຕິ ຆຏ຺ຏີຍຕິ ປີຬີຍຕິ, ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີເຕນປິ ຣຸປ຺ປຕີຕິອາທີສຸ ສີເຕນ ຕາວ ຣຸປ຺ປນໍ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣເຍ ປາກຏໍ. ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓຎ຺ຫິ ຈກ຺ກວາຬານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອເກໂກ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣໂຍ ນາມ ໂຫຕິ ອຏ຺ຐໂຍຊນສຫສ຺ສປ຺ປມາໂຓ. ຍສ຺ສ ເນວ ເຫຏ຺ຐາ ປຖວີ ອຕ຺ຖິ, ນ ອຸປຣິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍທີປມຓິອາໂລໂກ, ນິຈ຺ຈນ຺ຘກາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ ຕິຄາວຸໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ເຕ ວຄ຺ຄຸລິໂຍ ວິຍ ປພ຺ພຕປາເທ ທີຆປຸຖຸເລຫິ ນເຂຫິ ລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອວໍສິຣາ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ. ຍທາ ສໍສປ຺ປນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ‘‘ຠກ຺ໂຂ ໂນ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ? ມຎ຺ຎມານາ ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາວຏາ ວິປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂລກສນ຺ຘາຣເກ ອຸທເກ ປຕນ຺ຕິ, ວາເຕ ປຫຣນ຺ເຕປິ ມຘຸກຜລານິ ວິຍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປຕນ຺ຕິ, ປຕິຕມຕ຺ຕາວ ອຈ຺ຈນ຺ຕຂາເຣ ອຸທເກ ຕຕ຺ຕເຕເລ ປຕິຕປິຏ຺ຐປິຓ຺ຑິ ວິຍ ປຏປຏາຍມານາ ວິລີຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ສີເຕນ ຣຸປ຺ປນໍ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣເຍ ປາກຏໍ. ມຫິໍສກຣຏ຺ຐາທີສຸປິ ຫິມປາຕສີຕເລສຸ ປເທເສສຸ ເອຕໍ ປາກຏເມວ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສຕ຺ຕາ ສີເຕນ ຠິນ຺ນສຣີຣາ ຊີວິຕກ຺ຂຍມ຺ປິ ປາປຸຓນ຺ຕິ.

ອຸຓ຺ເຫນ ຣຸປ຺ປນໍ ອວີຈິມຫານິຣເຍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ຊິຆຈ຺ຉາຍ ຣຸປ຺ປນໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ເຈວ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂກາເລ ຈ ປາກຏໍ. ປິປາສາຍ ຣຸປ຺ປນໍ ກາລກຎ຺ຊິກາທີສຸ ປາກຏໍ. ເອໂກ ກິຣ ກາລກຎ຺ຊິກອສຸໂຣ ປິປາສໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂຍຊນຄມ຺ຠີຣວິຕ຺ຖາຣໍ ມຫາຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິ, ຕສ຺ສ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ຉິຊ຺ຊຕິ, ຘູໂມ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ເຕ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ຈງ຺ກມນກາໂລ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອຸທກສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ເສວ ຣຕ຺ຕິ ວິຠາຍິ. ອຖ ນໍ ປາໂຕວ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ປິຓ຺ຑຈາຣິກຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ນາມ ຕ຺ວໍ ສປ຺ປຸຣິສາ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ເປໂຕຫມສ຺ມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປຣິເຍສສີ’’ຕິ? ‘‘ປານີຍໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ ຄງ຺ຄາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ນ ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ອຸປກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ຄງ຺ຄາປິຏ຺ເຐ ນິປຊ຺ຊ, ມຸເຂ ເຕ ປານີຍໍ ອາສິຎ຺ຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສ ວາລິກາປຸຬິເນ ອຸຕ຺ຕາໂນ ນິປຊ຺ຊິ. ຠິກ຺ຂູ ຕິໍສມຕ຺ເຕ ປຕ຺ເຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຸເຂ ອາສິຎ຺ຈິໍສຸ. ເຕສໍ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕານໍເຍວ ເວລາ ອຸປກຏ຺ຐາ ຊາຕາ. ຕໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂາຈາຣກາໂລ ອມ຺ຫາກໍ ສປ຺ປຸຣິສ, ກຈ຺ຈິ ເຕ ອສ຺ສາທມຕ຺ຕາ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເປໂຕ ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕິໍສມຕ຺ຕານໍ ອຍ຺ຍານໍ ຕິໍສປຕ຺ເຕຫິ ອາສິຕ຺ຕອຸທກໂຕ ອຑ຺ຒປສຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ປຣຄລໍ ຄຕໍ, ເປຕຕ຺ຕຠາວໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ປິປາສາຍ ຣຸປ຺ປນໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ປາກຏໍ.

ຑໍສາທີຫິ ຣຸປ຺ປນໍ ຑໍສມກ຺ຂິກາທິພຫຸເລສຸ ປເທເສສຸ ປາກຏໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຑໍສາຕິ ປິງ຺ຄລມກ຺ຂິກາ. ມກສາຕິ ມກສາວ. ວາຕາຕິ ກຸຈ຺ຉິວາຕປິຏ຺ຐິວາຕາທິວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຣີຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ວາຕໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທປິຏ຺ຐິອາທີນິ ຠິນ຺ທຕິ, ກາຓໍ ກໂຣຕິ, ຂຸຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ປີຐສປ຺ປິໍ ກໂຣຕິ. ອາຕໂປຕິ ສູຣິຍາຕໂປ. ເຕນ ຣຸປ຺ປນໍ ມຣຸກນ຺ຕາຣາທີສຸ ປາກຏໍ. ເອກາ ກິຣ ອິຕ຺ຖີ ມຣຸກນ຺ຕາເຣ ຣຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖໂຕ ໂອຫີນາ ທິວາ ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ວາລິກາຍ ຕປ຺ປມານາຍ ປາເທ ຐເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ສີສໂຕ ປຈ຺ຉິໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອກ຺ກມິ. ກເມນ ປຈ຺ຉິຍາ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາຍ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຕສ຺ສາ ອຸປຣິ ສາຏກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອກ຺ກມິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ສນ຺ຕຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ເກນ ຄຫິຕປຸຕ຺ຕກໍ ອໂຘມຸຂໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ກນ຺ທນ຺ຕໍເຍວ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ເຕນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາ ກາລມກາສິ.

ສຣີສປາຕິ ເຍ ເກຈິ ທີຆຊາຕິກາ ສຣນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕສໍ ສມ຺ຜສ຺ເສນ ຣຸປ຺ປນໍ ອາສີວິສທຏ຺ຐກາທີນໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ຠຄວຕາ ຍານິ ອິມານິ ສາມຎ຺ຎປຈ຺ຈຕ຺ຕວເສນ ຘມ຺ມານໍ ທ຺ເວ ລກ຺ຂຓານິ, ເຕສຸ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຕາວ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ເສວ ຫິ ເອຕໍ, ນ ເວທນາທີນໍ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ປນ ເວທນາທີນມ຺ປິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນໍ ວເທຖາຕິອາທີສຸ ປຸຣິມສທິສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ປຸຣິເມນ ອສທິສໍ, ຕສ຺ສາຍໍ ວິຠາວນາ – ສຸຂມ຺ປິ ເວທຍຕີຕິ ສຸຂໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເວເທຕິ ອນຸຠວຕິ. ປຣໂຕ ປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກຖໍ ປເນຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ນາມ ຊາຕນ຺ຕິ? ສຸຂາທີນໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ມຫາລິ, ຣູປໍ ສຸຂໍ ສຸຂານຸປຕິຕໍ ສຸຂາວກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ມຫາລິສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໓.໖໐) ອາຄໂຕເຍວ. ເວທຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ເວທນາວ ເວທຍຕິ, ນ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ. ເວທນາ ຫິ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓາ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ເວທນາວ ເວທຍຕີຕິ. ເອວມິຘ ຠຄວາ ເວທນາຍປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

ນີລມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ນີລປຸປ຺ເຜ ວາ ວຕ຺ເຖ ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຈາຣໍ ວາ ອປ຺ປນໍ ວາ ປາເປນ຺ໂຕ ສຎ຺ຊານາຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ສຎ຺ຎາ ນາມ ປຣິກມ຺ມສຎ຺ຎາປິ ອຸປຈາຣສຎ຺ຎາປິ ອປ຺ປນາສຎ຺ຎາປິ ວຏ຺ຏຕິ, ນີລໍ ນີລນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສຎ຺ຎາປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປີຕກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຘາປິ ຠຄວາ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂຓາຍ ສຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

ຣູປໍ ຣູປຕ຺ຕາຍ ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ຍຖາ ຍາຄຸເມວ ຍາຄຸຕ຺ຕາຍ, ປູວເມວ ປູວຕ຺ຕາຍ ປຈຕິ ນາມ, ເອວໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕຠາເວນ ສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຣູປເມວ ຣູປຕ຺ຕາຍ ຍຖາ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ຣູປໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕຖຕ຺ຕາຍ ຣູປຠາວາຍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ອາຍູຫຕິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ, ນິປ຺ຜາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ – ອຕ຺ຕນາ ສຫ ຊາຍມານໍ ຣູປໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈ ເວທນາທໂຍ ຘມ຺ເມ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ. ອິຘາປິ ຠຄວາ ເຈຕຍິຕລກ຺ຂຓສ຺ສ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

ອມ຺ພິລມ຺ປິ ວິຊານາຕີຕິ ອມ຺ພອມ຺ພາຏກມາຕຸລຸງ຺ຄາທິອມ຺ພິລໍ ‘‘ອມ຺ພິລ’’ນ຺ຕິ ວິຊານາຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ສພ຺ພປເທສຸ. ອປິ ເຈຕ຺ຖ ຕິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ນິມ຺ພປໂຏລາທິນານປ຺ປກາຣໍ ກຏຸກນ຺ຕິ ປິປ຺ປລິມຣິຈາທິນານປ຺ປກາຣໍ. ມຘຸຣນ຺ຕິ ສປ຺ປິຜາຓິຕາທິນານປ຺ປກາຣໍ. ຂາຣິກນ຺ຕິ ວາຕິງ຺ຄຓນາຬິເກຣ ຈຕຸຣສ຺ສວລ຺ລິເວຕ຺ຕງ຺ກຸຣາທິນານປ຺ປກາຣໍ. ອຂາຣິກນ຺ຕິ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ຜລຊາຕໍ ກາຣປຓ຺ຓາທິມິສ຺ສກປຓ຺ຓໍ. ໂລຓິກນ຺ຕິ ໂລຓຍາຄຸໂລຓມຈ຺ຉໂລຓຠຕ຺ຕາທິນານປ຺ປກາຣໍ. ອໂລຓິກນ຺ຕິອໂລຓຍາຄຸອໂລຓມຈ຺ຉອໂລຓຠຕ຺ຕາທິນານປ຺ປກາຣໍ. ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍສ຺ມາ ອິມໍ ອມ຺ພິລາທິເຠທໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສິຏ຺ເຐນ ອມ຺ພິລາທິຠາເວນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເອວມິຘາປິ ຠຄວາ ວິຊານນລກ຺ຂຓສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອາກາຣສຓ຺ຐານຄຫຓວເສນ ສຎ຺ຎາ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ວິຠຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ວິນາປິ ອາກາຣສຓ຺ຐານາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເຠທຄຫຓວເສນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຊິວ຺ຫາທ຺ວາເຣ ວິຠຕ຺ຕໍ. ອິເມສໍ ປນ ສຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓປຎ຺ຎານໍ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ສຠາວສລ຺ລກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ສຎ຺ຊານາຕິ, ວິຊານາຕິ, ປຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເສສາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕເມວ ວິເສໂສ, ຊານາຕີຕິ ປທໍ ປນ ອວິເສໂສ. ຕສ຺ສປິ ຊານນຏ຺ເຐນ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຎ຺ຎາ ຫິ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓສຎ຺ຊານນມຕ຺ຕເມວ, ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາຕິ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘໍ ປາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ເຈວ ຊານາຕິ, ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘຎ຺ຈ ປາເປຕິ, ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ປນ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວໍ ປາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ປຎ຺ຎາ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຊານາຕິ, ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘມ຺ປິ ປາເປຕິ, ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວມ຺ປິ ປາເປຕິ.

ຍຖາ ຫິ ເຫຣຎ຺ຎິກຜລເກ ກຫາປຓຣາສິມ຺ຫິ ກເຕ ອຊາຕພຸທ຺ຘິທາຣໂກ ຄາມິກປຸຣິໂສ ມຫາເຫຣຎ຺ຎິໂກຕິ ຕີສຸ ຊເນສຸ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ອຊາຕພຸທ຺ຘິທາຣໂກ ກຫາປຓານໍ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຈຕຸຣສ຺ສມຓ຺ຑລາທິຠາວເມວ ຊານາຕິ, ‘‘ອິທໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ຣຕນສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ. ຄາມິກປຸຣິໂສ ຈິຕ຺ຕາທິຠາວຎ຺ຈ ຊານາຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄຣຕນສມ຺ມຕຠາວຎ຺ຈ, ‘‘ອຍໍ ກູໂຏ, ອຍໍ ເຉໂກ, ອຍໍ ກຣໂຏ, ອຍໍ ສຓ຺ໂຫ’’ຕິ ນ ຊານາຕິ. ມຫາເຫຣຎ຺ຎິໂກ ຈິຕ຺ຕາທິຠາວມ຺ປິ ຣຕນສມ຺ມຕຠາວມ຺ປິ ກູຏາທິຠາວມ຺ປິ ຊານາຕິ. ຊານນ຺ໂຕ ຈ ປນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາປິ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາປິ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາປິ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາປິ ຫຕ຺ເຖນ ຄຣຸລຫຸຠາວໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາປິ ‘‘ອສຸກຄາເມ ກໂຕ’’ຕິປິ ຊານາຕິ, ‘‘ອສຸກນິຄເມ ອສຸກນຄເຣ ອສຸກປພ຺ພຕຈ຺ຉາຍາຍ ອສຸກນທີຕີເຣ ກໂຕ’’ຕິປິ, ‘‘ອສຸກາຈຣິເຍນ ກໂຕ’’ຕິປິ ຊານາຕິ. ເອວເມວ ສຎ຺ຎາ ອຊາຕພຸທ຺ຘິທາຣກສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນໍ ວິຍ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕເມວ ຊານາຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ຄາມິກປຸຣິສສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນໍ ວິຍ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຊານາຕິ, ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘມ຺ປິ ປາເປຕິ. ປຎ຺ຎາ ມຫາເຫຣຎ຺ຎິກສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນໍ ວິຍ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຊານາຕິ, ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘມ຺ປິ ປາເປຕິ, ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວມ຺ປິ ປາເປຕິ.

ໂສ ປນ ເນສໍ ວິເສໂສ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ໂຌ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ –

‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ກຕນ຺ຕິ. ກິໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕນ຺ຕິ? ທຸກ຺ກຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ກຕໍ, ອິເມສໍ ອຣູປີນໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກາຣມ຺ມເຓ ວຕ຺ຕມານານໍ ວວຕ຺ຖານໍ ອກ຺ຂາຕໍ ‘ອຍໍ ຜສ຺ໂສ, ອຍໍ ເວທນາ, ອຍໍ ສຎ຺ຎາ, ອຍໍ ເຈຕນາ, ອິທໍ ຈິຕ຺ຕ’’’ນ຺ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໗.໑໖).

ຍຖາ ຫິ ຕິລເຕລໍ ສາສປເຕລໍ ມຘຸກເຕລໍ ເອຣຓ຺ຑກເຕລໍ ວສາເຕລນ຺ຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ເຕລານິ ເອກຈາຏິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທິວສໍ ຍມກມນ຺ເຖ ຫິ ມນ຺ເຖຕ຺ວາ ຕໂຕ ‘‘ອິທໍ ຕິລເຕລໍ, ອິທໍ ສາສປເຕລ’’ນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ສ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ນາມ ທຸກ຺ກຣໍ, ອິທໍ ຕໂຕ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ. ຠຄວາ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຘມ຺ມິສ຺ສໂຣ ຘມ຺ມຣາຊາ ອິເມສໍ ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກາຣມ຺ມເຓ ວຕ຺ຕມານານໍ ວວຕ຺ຖານໍ ອກາສິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫານທີນໍ ສມຸທ຺ທໍ ປວິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ‘‘ອິທໍ ຄງ຺ຄາຍ ອຸທກໍ, ອິທໍ ຍມຸນາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອຸທກຸທ຺ຘຣເຓນາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ປຐມປພ຺ເພນ ສຸຎ຺ຎຕໍ, ທຸຕິເຍນ ສຸຎ຺ຎຕາລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິ ປພ຺ເພຫິ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຂຊ຺ຊາມີຕິ ນ ຣູປໍ ສຸນໂຂ ວິຍ ມໍສໍ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຂາທຕິ, ຍຖາ ປນ ກິລິຏ຺ຐວຕ຺ຖນິວຕ຺ໂຖ ຕໂຕນິທານໍ ປີຬໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຂາທຕິ ມໍ ວຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ຠຓຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ປີຬໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕໍ ຂາທຕິ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ສີລໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ພລວຎາໂຓ ຕິກ຺ຂພຸທ຺ຘິ ຎາຓຸຕ຺ຕໂຣ ໂຍຄາວຈໂຣ ປຘານຠູມິຍໍ ວາຍມນ຺ໂຕ ຂາຓຸນາ ວາ ກຓ຺ຏເກນ ວາ ວິທ຺ໂຘ ອາວຸເຘນ ວາ ປຫໂຏ ພ຺ຍຄ຺ຆາທີຫິ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຂຊ຺ຊມາໂນ ຕໍ ເວທນໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍໍ ເວທນາຍ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປີຕມລ຺ລຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ກຸຏຸມ຺ພິຍປຸຕ຺ຕມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ວຕ຺ຕນິອຏວິຍໍ ຕິໍສມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຍຄ຺ຆມຸເຂ ນິປນ຺ນຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ກຓ຺ຏເກນ ວິທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຈ.

ທ຺ວາທສສຸ ກິຣ ຠິກ຺ຂູສຸ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ສູຣິເຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕມຕ຺ເຕເຍວ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ຕິຣິຍໍ ນິມ຺ມເຖນ຺ໂຕ ຕິຓປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກຓ຺ຏກໍ ອກ຺ກມິ. ກຓ຺ຏໂກ ປິຏ຺ຐິປາເທນ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຕຜາເລນ ວິນິວິທ຺ຘກາໂລ ວິຍ ເວທນາ ວຕ຺ຕຕິ. ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ອິມໍ ກຓ຺ຏກໍ ອຸທ຺ຘຣາມິ, ອຸທາຫຸ ປກຕິຍາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິຕກຓ຺ຏກ’’ນ຺ຕິ? ຕສ຺ສ ເອວມໂຫສິ – ‘‘ອິມິນາ ກຓ຺ຏເກນ ວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ນິຣຍາທີສຸ ຠຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປກຕິຍາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິຕກຓ຺ຏກໍເຍວາ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ເວທນໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ? ‘‘ກຓ຺ຏເກນມ຺ຫິ, ອາວຸໂສ, ວິທ຺ໂຘ’’ຕິ. ‘‘ກາຍ ເວລາຍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ສາຍເມວ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ນ ອມ຺ເຫ ປກ຺ໂກສິຕ຺ຖ, ກຓ຺ຏກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເຕລມ຺ປິ ສິຎ຺ເຈຍ຺ຍາມາ’’ຕິ? ‘‘ປກຕິຍາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິຕກຓ຺ຏກເມວ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ ວາຍມິມ຺ຫາ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ກຸຓິຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ, ອຸທ຺ຘຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອກເທສມຕ຺ເຕນ ເມ, ອາວຸໂສ, ອຸທ຺ຘໂຏ’’ຕິ. ເສສວຕ຺ຖູນິ ທີຆມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໗໓; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໖) ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທເສ ວິຕ຺ຖາຣິຕາເນວ.

ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ? ອິມສ຺ມິໍ ປພ຺ເພ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓເມວ ກຖິຕໍ, ນ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທມາຣທ຺ຘໍ. ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸມ຺ປິ ອາຣທ຺ຘເມວ. ອປຈິນາຕິ ໂນ ອາຈິນາຕີຕິ ວຏ຺ຏໍ ວິນາເສຕິ, ເນວ ຈິນາຕິ. ປຊຫຕິ ນ ອຸປາທິຍຕີຕິ ຕເທວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ວິສິເນຕິ ນ ອຸສ຺ສິເນຕີຕິ ວິກິຣຕິ ນ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ວິຘູເປຕິ ນ ສນ຺ຘູເປຕີຕິ ນິພ຺ພາເປຕິ ນ ຊາລາເປຕິ.

ເອວໍ ປສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ? ວຏ຺ຏໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ຐິຕໍ ມຫາຂີຓາສວໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີຕິ ອາຣທ຺ຘໍ. ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ຐາເນນ ວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ, ອິທານິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຖ ວາ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ປຐມມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ, ອິທານິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທມາຣທ຺ຘໍ. ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ຐາເນນ ຕີຓິ ມຄ຺ຄານິ ກຖິຕານິ, ອິທານິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸມ຺ປິ ອິທໍ ອາຣທ຺ຘເມວ.

ສປຊາປຕິກາຕິ ສທ຺ຘິໍ ປຊາປຕິນາ ເທວຣາເຊນ. ອາຣກາວ ນມສ຺ສນ຺ຕີຕິ ທູຣໂຕວ ນມສ຺ສນ຺ຕິ, ທູເຣປິ ຐິຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕິເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນີຕຕ຺ເຖຣໍ ວິຍ.

ເຖໂຣ ກິຣ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຑ຺ຑກກຸລໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອຊ຺ເຊວ ປພ຺ພຊິໂຕ ອຊ຺ເຊວ ເມ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕໍ, ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສຠາວນາຣາມມຓ຺ຑິຕໍ ມຫາອຣິຍວໍສປຏິປທໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ປໍສຸກູລຕ຺ຖາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຬກໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ອເຖໂກ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ມນຸສ຺ສປຖໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຊ຺ເຊວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຊ຺ເຊວ ຂຸຣຄ຺ເຄ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ມຫາອຣິຍວໍສປຏິປທໍ ປູເຣຕຸໍ ໂຈຬກໍ ປຣິເຍສຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ນມສ຺ສມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ຕມຎ຺ໂຎ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ທິສ຺ວາ ‘‘ກໍ ນມສ຺ສສີ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉິ. ນີຕຕ຺ເຖຣໍ ນມສ຺ສາມີຕິ. ກິໍ ກາຣຓາຕິ? ອຊ຺ເຊວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຊ຺ເຊວ ຂຸຣຄ຺ເຄ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ມຫາອຣິຍວໍສປຏິປທໍ ປູເຣຕຸໍ ໂຈຬກໍ ປຣິເຍສຕີຕິ. ໂສປິ ນໍ ນມສ຺ສມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖຎ຺ໂຎ, ອຖຎ຺ໂຎຕິ ສຕ຺ຕສຕາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ນມສ຺ສມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຕາ ເທວຕາ ສຕ຺ຕສຕາ ອຸຬາຣາ,

ພ຺ຣຫ຺ມາ ວິມານາ ອຠິນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ;

ນີຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ,

‘ຂີຓາສໂວ ຄຓ຺ຫຕິ ປໍສຸກູລໍ’’’.

‘‘ຕາ ເທວຕາ ສຕ຺ຕສຕາ ອຸຬາຣາ,

ພ຺ຣຫ຺ມາ ວິມານາ ອຠິນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ;

ນີຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ,

‘ຂີຓາສໂວ ກຍິຣຕິ ປໍສຸກູລໍ’’’.

‘‘‘ຂີຓາສໂວ ໂຘວຕິ ປໍສຸກູລໍ’;

‘ຂີຓາສໂວ ຣຊຕິ ປໍສຸກູລໍ’;

‘ຂີຓາສໂວ ປາຣຸປຕິ ປໍສກູລ’’’ນ຺ຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ເທສນໍ ຕີຫິ ຠເວຫິ ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໐. ອຏ຺ຐເມ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປກຣເຓຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ກາຣເຓ. ປຓາເມຕ຺ວາຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ. ກິສ຺ມິໍ ປນ ກາຣເຓ ເອເຕ ຠຄວຕາ ປຓາມິຕາຕິ? ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ປຕ຺ວາ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາມໍ ປາວິສິ. ສກ຺ຍຣາຊາໂນ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ກປ຺ປິຍານິ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ເຈວ ປານການິ ຈ ກາຊສເຕຫິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເອກມນ຺ເຕ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ມຘຸຣຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ເສນາສນໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ, ສາມເຓຣາ ອປ຺ປຫຣິຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຠາຊນີຍຏ຺ຐາເນ ສມ຺ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂູປິ ອຕ຺ຖິ, ອສມ຺ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂູປິ ອຕ຺ຖິ. ສມ຺ປຕ຺ຕາ ອສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ລາຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເທຖ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ເທຖ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ມຫາສທ຺ທມກໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ສຸຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ເກ ປນ ເຕ, ອານນ຺ທ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ເກວຏ຺ຏາ ມຎ຺ເຎ ມຈ຺ຉວິໂລເປ’’ຕິ? ເຖໂຣ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອາມິສເຫຕຸ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ, ອານນ຺ທ, ອປ຺ປຕິຣູປໍ. ນ ຫິ ມຍາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ, ນາປິ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ອຣຫຕ຺ຕເຫຕຸ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖສທິສໍ ອສາຣໍ ສາຣສທິສໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉານນ຺ທ, ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຓາເມຫີ’’ຕິ.

ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ທຸຕິຍທິວເສ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ. ເພລຸວລຏ຺ຐິກາຍ ມູເລຕິ ຕຣຸຓເພລຸວຣຸກ຺ຂມູເລ. ປພາຬ຺ໂຫຕິ ປພາຫິໂຕ. ປວາຬ຺ໂຫຕິປິ ປາໂຐ, ປວາຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠຍມ຺ປິ ນີຫຏຠາວເມວ ທີເປຕິ. ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ປສາທຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ວາ ຠາວຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ວາ ຠເວຍ຺ຍ. ກຖໍ? ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ມຍໍ ລຫຸເກ ກາຣເຓ ປຓາມິຕາ’’ຕິ ປສາທໍ ມນ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ປສາທຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສລິງ຺ເຄເນວ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ປກ຺ກມນ຺ຕານໍ ຠາວຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນາມ. ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ມຍໍ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາຕິ ປພ຺ພຊິຕາ, ນໍ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ? ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນໍ ວິປຣິຓາໂມຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຈ຺ຉສ຺ສາຕິ ຂີຣູປກວຈ຺ຉສ຺ສ. ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ມິລາຍນອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ຂີຣູປໂກ ຫິ ວຈ຺ໂຉ ມາຕຸ ອທສ຺ສເນນ ຂີຣໍ ອລຠນ຺ໂຕ ມິລາຍຕິ ກມ຺ປຕິ ປເວຘຕິ. ວິປຣິຓາໂມຕິ ມຣຓໍ. ໂສ ຫິ ຂີຣໍ ອລຠມາໂນ ຂີຣປິປາສາຍ ສຸສ຺ສນ຺ໂຕ ປຕິຕ຺ວາ ມຣຕິ.

ພີຊານໍ ຕຣຸຓານນ຺ຕິ ອຸທເກນ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພານໍ ວິຣູຬ຺ຫພີຊານໍ. ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ມິລາຍນຎ຺ຎຖຕ຺ຕເມວ. ຕານິ ຫິ ອຸທກໍ ອລຠນ຺ຕານິ ມິລາຍນ຺ຕິ. ວິປຣິຓາໂມຕິ ວິນາໂສ. ຕານິ ຫິ ອຸທກໍ ອລຠນ຺ຕານິ ສຸກ຺ຂິຕ຺ວາ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ, ປລາລເມວ ໂຫນ຺ຕິ. ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ອາມິສານຸຄ຺ຄເຫນ ເຈວ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ຈ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ. ອນຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິປິ ເອເຕຫິ ອນຸຄ຺ຄເຫຫິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍ. ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ຫິ ສາມເຓຣາ ເຈວ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ຈ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລ ວາ ສຕິ ເຄລຎ຺ເຎ ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ວາ ອາມິສານຸຄ຺ຄເຫນ ອນນຸຄ຺ຄຫິຕາ ກິລມນ຺ຕາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ສຊ຺ຌາຍໍ ວາ ມນສິກາຣໍ ວາ ກາຕຸໍ, ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ອນນຸຄ຺ຄຫິຕາ ອຸທ຺ເທເສນ ເຈວ ໂອວາທານຸສາສນິຍາ ຈ ປຣິຫາຍມານາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ອກຸສລໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກຸສລໍ ຠາເວຕຸໍ. ອິເມຫິ ປນ ທ຺ວີຫິ ອນຸຄ຺ຄເຫຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາ ກາເຍນ ອກິລມນ຺ຕາ ສຊ຺ຌາຍມນສິກາເຣ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມານາ ອປຣຠາເຄ ຕໍ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ອລຠນ຺ຕາປິ ເຕເນວ ປຸຣິມານຸຄ຺ຄເຫນ ລທ຺ຘພລາ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ເອວໍ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ.

ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສີຕິ ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ – ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວຕາ ປຓາມິຕາ, ອິທານິ ເນສໍ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກາຕຸກາໂມ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ, ກາຣຓໍ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕສິ, ອຫເມຕ຺ຖ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຣໂຕ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູຕິ ອິທໍ ໂສ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຍຖາ ນາມ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ສູໂທ ຍເທວ ອມ຺ພິລຄ຺ຄາທີສຸ ຣສຊາຕໍ ຣຎ຺ໂຎ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອຠິສງ຺ຂາເຣນ ສາທຸຕຣໍ ກຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຸປນາເມຕິ, ເອວເມວ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຍຕ຺ຕຕາຍ ຠຄວຕາ ອາຫຏອຸປມໍເຍວ ເອວເມຕໍ ຠຄວາຕິອາທິວຈເນຫິ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫກຣຓຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິນນ຺ທຕູຕິ ‘‘ມມ ສນ຺ຕິກໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ເອວມສ຺ສ ອາຄມນໍ ສມ຺ປິຍາຍມາໂນ ອຠິນນ຺ທຕຸ. ອຠິວທຕູຕິ ອາຄຕສ຺ສ ຈ ໂອວາທານຸສາສນິໍ ທທນ຺ໂຕ ອຠິວທຕຸ.

ປຏິສລ຺ລານາຕິ ເອກີຠາວາ. ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາສີຕິ ອິທ຺ຘິໍ ອກາສິ. ເອກທ຺ວີຫິກາຍາຕິ ເອເກໂກ ເຈວ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຈ ຫຸຕ຺ວາ. ສາຣຊ຺ຊມານຣູປາຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປມານສຠາວາ ຠາຍມານາ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເຕສໍ ຕຖາ ອຸປສງ຺ກມນາຍ ອິທ຺ຘິມກາສີຕິ? ຫິຕປຕ຺ຖນາຍ. ຍທິ ຫິ ເຕ ວຄ຺ຄວຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ‘‘ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ ເອກທິວສມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ວສິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ເວເຄເນວ ອາຄໂຕ’’ຕິ ເກຬິມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ. ອຖ ເນສໍ ເນວ ພຸທ຺ຘຄາຣວໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ນ ຘມ຺ມເທສນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ສຠຍານໍ ປນ ສສາຣຊ຺ຊານໍ ເອກທ຺ວີຫິກາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘຄາຣວຎ຺ເຈວ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມເທສນຎ຺ຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສໍ ຫິຕປຕ຺ຖນາຍ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘິໍ ອກາສິ.

ນິສີທິໍສູຕິ ເຕສຸ ຫິ ສາຣຊ຺ຊມານຣູເປສຸ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມມໍເຍວ ສຕ຺ຖາ ໂອໂລເກຕິ, ມໍເຍວ ມຎ຺ເຎ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ’’ຕິ ສຓິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ, ອຖຎ຺ໂຎ ອຖຎ຺ໂຎຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸສຕານິ ນິສີທິໍສຸ. ເອວໍ ນິສິນ຺ນໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສີທນ຺ຕເຣ ສນ຺ນິສິນ຺ນໍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ວິຍ ນິວາເຕ ປທີປໍ ວິຍ ຈ ນິຈ຺ຈລໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກີທິສີ ຘມ຺ມເທສນາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິເມ ອາຫາຣເຫຕຸ ປຓາມິຕາ, ປິຓ຺ຑິຍາໂລປຘມ຺ມເທສນາວ ເນສໍ ສປ຺ປາຍາ, ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຕ຺ຖເກ ຕິປຣິວຏ຺ຏເທສນໍ ເທເສສ຺ສາມິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ເພ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ເນສໍ ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອນ຺ຕມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມໍ ລາມກໍ. ຍທິທໍ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍນ຺ຕິ ຍໍ ເອວໍ ປິຓ຺ຑປຣິເຍສເນນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ຊີວິຕໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປທຕ຺ໂຖ – ປິຓ຺ຑາຍ ອຸລຕີຕິ ປິຓ຺ໂຑໂລ, ປິຓ຺ໂຑລສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍໍ, ປິຓ຺ຑປຣິເຍສເນນ ນິປ຺ຜາທິຕຊີວິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິສາໂປຕິ ອກ຺ໂກໂສ. ກຸປິຕາ ຫິ ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ ‘‘ຈີວຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກປາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑໍ ປຣິເຍສມາໂນ ຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ປນ ‘‘ກິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ອກາຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ພລວາ ວີຣິຍສມ຺ປນ຺ໂນປິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຫາຍ ກປໂຓ ວິຍ ປິຓ຺ໂຑໂລ ວິຈຣສິ ປຕ຺ຕປາຓີ’’ຕິ? ເອວມ຺ປິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິເຍວ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຕໍ ອຠິສາປໍ ສມານມ຺ປິ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍໍ. ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຸເປນ຺ຕິ ອຕ຺ຖວສິກາຕິ ມມ ສາສເນ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ຕາ ຈ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາ ຈ ອຕ຺ຖວສິກາ ກາຣຓວສິກາ ຫຸຕ຺ວາ ກາຣຓວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸເປນ຺ຕິ.

ຣາຊາຠິນີຕາຕິອາທີສຸ ເຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕກໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ພນ຺ຘາປິຕາ ປລາຍິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕ ຣາຊາຠິນີຕາ ນາມ. ເຕ ຫິ ຣຎ຺ຎາ ພນ຺ຘນໍ ອຠິນີຕຕ຺ຕາ ຣາຊາຠິນີຕາ ນາມ. ເຍ ປນ ໂຈເຣຫິ ອຏວິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈສຸ ມາຣິຍມາເນສຸ ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ມຍໍ ສາມິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ເຄຫໍ ອນຊ຺ຌາວສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ພຸທ຺ຘປູຊາທິປຸຎ຺ຎໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຕໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕຫິ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕ ໂຈຣາຠິນີຕາ ນາມ. ເຕປິ ຫິ ໂຈເຣຫິ ມາເຣຕພ຺ພຕໍ ອຠິນີຕາຕິ ໂຈຣາຠິນີຕາ ນາມ. ເຍ ປນ ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປລາຍິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕ ອິຓຏ຺ຏາ ນາມ, ອິຓປີຬິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຓຏ຺ຐາຕິປິ ປາໂຐ, ອິເຓ ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ຣາຊໂຈຣຉາຕກໂຣຄຠຍານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອຠິຠູຕາ ອຸປທ຺ທຸຕາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕ ຠຍຏ຺ຏາ ນາມ, ຠຍປີຬິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຍຏ຺ຐາຕິປິ ປາໂຐ, ຠເຍ ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຊີວິກາປກຕາຕິ ອາຊີວິກາຍ ອຸປທ຺ທຸຕາ ອຠິຠູຕາ, ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ໂປເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຕິຓ຺ຓາມ຺ຫາຕິ ອນ຺ໂຕ ອນຸປວິຏ຺ຐາ.

ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອຠິຊ຺ຌາລູຕິ ອິທໍ ໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອປຣຠາເຄ, ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຕຖາຣູປໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຌາລູຕິ ປຣຠຓ຺ຑານໍ ອຠິຊ຺ຌາຍິຕາ. ຕິພ຺ພສາຣາໂຄຕິ ພຫລຣາໂຄ. ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕຕິ ປູຕິຠາເວນ ວິປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ. ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ຕິຂິຓສິງ຺ໂຄ ວິຍ ໂຄໂຓ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີຕິ ຠຕ຺ຕນິກ຺ຂິຕ຺ຕກາໂກ ວິຍ ນຏ຺ຐສ຺ສຕິ, ອິຘ ກຕໍ ເອຕ຺ຖ ນສ຺ສຕິ. ອສມ຺ປຊາໂນຕິ ນິປ຺ປຎ຺ໂຎ. ຂນ຺ຘາທິປຣິຈ຺ເຉທຣຫິໂຕ. ອສມາຫິໂຕຕິ ຈຓ຺ຑໂສເຕ ພທ຺ຘນາວາ ວິຍ ອຸປຈາຣປ຺ປນາຠາເວນ ອສຓ຺ຐິໂຕ. ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ພນ຺ຘາຣຸຬ຺ຫມໂຄ ວິຍ ສນ຺ຕມໂນ. ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ຍຖາ ຄິຫີ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ.

ຉວາລາຕນ຺ຕິ ຉວານໍ ທຑ຺ຒຏ຺ຐາເນ ອລາຕໍ. ອຸຠໂຕປທິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ເຌ ຄູຖຄຕນ຺ຕິ ປມາເຓນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ອາທິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ເຌ ຄູຖມກ຺ຂິຕໍ. ເນວ ຄາເມຕິ ສເຈ ຫິ ຕໍ ຍຸຄນງ຺ຄລໂຄປານສິປກ຺ຂປາສກາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປເນຕຸໍ ສກ຺ກາ ອສ຺ສ, ຄາເມ ກຏ຺ຐຕ຺ຖໍ ຜເຣຍ຺ຍ. ສເຈ ເຂຕ຺ຕກຸຏິຍໍ ກຏ຺ຐຕ຺ຖຣມຎ຺ຈກາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປເນຕຸໍ ສກ຺ກາ, ອຣຎ຺ເຎ ກຏ຺ຐຕ຺ຖໍ ຜເຣຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຸຠຍຖາປິ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄິຫິໂຠຄາ ຈ ປຣິຫີໂນຕິ ໂຍ ອຄາເຣ ວສນ຺ເຕຫິ ຄິຫີຫິ ທາຍຊ຺ເຊ ຠາຊິຍມາເນ ໂຠໂຄ ລທ຺ຘພ຺ໂພ ອສ຺ສ, ຕໂຕ ຈ ປຣິຫີໂນ. ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິເວຘວເສນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖຎ຺ຈ. ອິມຎ຺ຈ ປນ ອຸປມໍ ສຕ຺ຖາ ນ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ວເສນ ອາຫຣິ, ປຣິສຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ປນ ອລສສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາທີຫິ ໂທເສຫິ ອຸປຫຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິມໍ ອຸປມໍ ອາຫຣິ.

ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ? ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຉວາລາຕສທິສຠາໂວ ເນວ ມາຕາປິຕູຫິ ກໂຕ, ນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ, ອິເມຫິ ປນ ປາປວິຕກ຺ເກຫິ ກໂຕຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ອນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ສມາຘິນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາສມາຘິໍ. ໂສ ຫິ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ສມຸຄ຺ຆາຕເນນ ອນິມິຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ມິສ຺ສກາ, ອນິມິຕ຺ຕສມາຘິ ປຸພ຺ພຠາໂຄ. ອນິມິຕ຺ຕສມາຘິ ວາ ມິສ຺ສໂກ, ສຕິປຏ຺ຐານາ ປຸພ຺ພຠາຄາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ອິທໍ ປນ ນ ເກວລໍ ອນິມິຕ຺ຕສມາຘິຠາວນາ ອິເມສໍເຍວ ຕິຓ຺ຓໍ ມຫາວິຕກ຺ການໍ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐີນມ຺ປິ ປນ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ກໂຣຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ວຊ຺ຊວາ ອສ຺ສນ຺ຕິ ນິທ຺ໂທໂສ ຠເວຍ຺ຍໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອິຕິ ຠຄວາ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສຸຕ຺ເຕ ເທສນໍ ຕີຫິ ຠເວຫິ ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕນ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫິ. ເທສນາວສາເນ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສູຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປາລິເລຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໑. ນວເມ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມີຕິ ໂກສມ຺ພິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກລຫກາເລ ສຕ຺ຖາ ເອກທິວສໍ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ວຕ຺ຖຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຫິ ເວເຣນ ເວຣານິ, ສມ຺ມນ຺ຕີຘ ກຸທາຈນ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ (ຘ. ປ. ໕) ຄາຖາຫິ ໂອວທຕິ. ຕໍທິວສໍ ເຕສໍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕານໍເຍວ ຣຕ຺ຕິ ວິຠາຕາ. ທຸຕິຍທິວເສປິ ຠຄວາ ຕເມວ ວຕ຺ຖຸໍ ກເຖສິ. ຕໍທິວສມ຺ປິ ເຕສໍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕານໍເຍວ ຣຕ຺ຕິ ວິຠາຕາ. ຕຕິຍທິວເສປິ ຠຄວາ ຕເມວ ວຕ຺ຖຸໍ ກເຖສິ. ອຖ ນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເອວມາຫ – ‘‘ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ, ມຍເມເຕນ ຠຓ຺ຑເນນ ກລເຫນ ວິຄ຺ຄເຫນ ວິວາເທນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຣິຍາທິຓ຺ຓຣູປຈິຕ຺ຕາ ໂຂ ອິເມ ໂມຆປຸຣິສາ, ນ ອິເມ ສກ຺ກາ ສຎ຺ຎາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອິເມຫິ, ເອກຈາຣວາສໍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ໂສ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິປິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອໂກວ ອທຸຕິໂຍ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ.

ຍສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ, ສມເຍຕິ ອິທໍ ເຖໂຣ ຍສ຺ມາສ຺ສ ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕິ, ອຊ຺ຊ ທ຺ວີຫິ, ອຊ຺ຊ ສເຕນ, ອຊ຺ຊ ສຫສ຺ເສນ, ອຊ຺ຊ ເອກໂກວາຕິ ສພ຺ໂພ ຠຄວໂຕ ຈາໂຣ ວິທິໂຕ ປາກໂຏ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ, ຕສ຺ມາ ອາຫ.

ອນຸປຸພ຺ເພນາຕິ ຄາມນິຄມປຏິປາຏິຍາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ເອກຈາຣວາສໍ ຕາວ ວສມານໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ພາລກໂລຓກາຣຄາມໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄຸຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສກລປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ເອກຈາຣວາເສ ອານິສໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ເຕນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສມາເນ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາຈີນວໍສມິຄທາຍໍ ອຄມາສິ. ເຕສມ຺ປິ ສກລປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ເອກຈາຣວາເສ ອານິສໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ເຕ ຕຕ຺ເຖວ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກໂກວ ປາລິເລຍ຺ຍ ນຄຣາຠິມຸໂຂ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປາລິເລຍ຺ຍນຄຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ, ຕທວສຣີ’’ຕິ.

ຠທ຺ທສາລມູເລຕິ ປາລິເລຍ຺ຍວາສິໂນ ຠຄວໂຕ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປາລິເລຍ຺ຍໂຕ ອວິທູເຣ ຣກ຺ຂິຕວນສຓ຺ໂຑ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ປຓ຺ຓສາລໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ວສຖາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວາສຍິໍສຸ. ຠທ຺ທສາໂລ ປນ ຕຕ຺ເຖໂກ ມນາໂປ ລທ຺ຘໂກ ສາລຣຸກ຺ໂຂ. ຠຄວາ ຕໍ ນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ປຓ຺ຓສາລສມີເປ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວິຫຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠທ຺ທສາລມູເລ’’ຕິ.

ເອວໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ປເນຕ຺ຖ ຕຖາຄເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຫຕ຺ຖິນີຫິ ຫຕ຺ຖິໂປຕກາທີຫິ ໂຄຈຣຠູມິຕິຕ຺ໂຖຄາຫນາທີສຸ ອຸພ຺ພາຬ຺ໂຫ ຍູເຖ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ‘‘ກິໍ ເມ ອິເມຫິ ຫຕ຺ຖີຫີ’’ຕິ? ຍູຖໍ ປຫາຍ ມນຸສ຺ສປຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາລິເລຍ຺ຍກວນສຓ຺ເຑ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຆຏສຫສ຺ເສນ ນິພ຺ພາປິຕສນ຺ຕາໂປ ວິຍ ນິພ຺ພຸໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖຸ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມຸຂໂຘວນໍ ເທຕິ, ນ຺ຫາໂນທກໍ ອາຫຣຕິ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ເທຕິ, ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ, ອຣຎ຺ຎໂຕ ມຘຸຣານິ ຜລາຜລານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸໂນ ເທຕິ. ສຕ຺ຖາ ປຣິໂຠຄໍ ກໂຣຕິ.

ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ປາສາຓຜລເກ ນິສີທິ. ຫຕ຺ຖີປິ ອວິທູເຣ ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຉໂຕ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ນ ກິຎ຺ຈິ ອທ຺ທສ, ເອວໍ ປຸຣໂຕ ຈ ອຸຠຍປສ຺ເສສຸ ຈ. ອຖສ຺ສ ‘‘ສຸຂໍ ວຕາຫໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຕຫິ ຠຓ຺ຑນກາຣເກຫິ ວສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຫຕ຺ຖິໂນປິ ‘‘ມຍາ ນາມິຕສາຂໍ ອຎ຺ເຎ ຂາທນ຺ຕາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທີນິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ສຸຂໍ ວຕ ເອກໂກວ ວສາມິ, ສຕ຺ຖຸ ວຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ລຠາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ມມ ຕາວ ອີທິສໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ກີທິສໍ ນຸ ໂຂ ຫຕ຺ຖິສ຺ສາ’’ຕິ ຕສ຺ສາປິ ຕາທິສເມວ ທິສ຺ວາ ‘‘ສເມຕິ ໂນ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ເອຕໍ ນາຄສ຺ສ ນາເຄນ, ອີສາທນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂນ;

ສເມຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ເຕນ, ຍເທໂກ ຣມຕີ ວເນ’’ຕິ. (ມຫາວ. ໔໖໗);

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຖ ເອວໍ ຕຖາຄເຕ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣນ຺ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ທິສາສຸ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູ. ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທຕິ ‘‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ, ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍຕິ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ. ວິຈຍໂສຕິ ວິຈເຍນ, ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວວິຈິນນສມຕ຺ເຖນ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ໂມຕິ ສາສນຘມ຺ໂມ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິອາທິ ເຍ ເຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ເຕສໍ ປກາສນຕ຺ຖາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມນຸປສ຺ສນາຕິ ທິຏ຺ຐິສມນຸປສ຺ສນາ. ສງ຺ຂາໂຣ ໂສຕິ ທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາໂຣ ໂສ. ຕໂຕໂຊ ໂສ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ຕໂຕ ຕຓ຺ຫາໂຕ ໂສ ສງ຺ຂາໂຣ ຊາໂຕ. ຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸປິ ຈຕູສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ເອສ ຊາຍຕິ. ສາປິ ຕຓ຺ຫາຕິ ສາ ທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ຕຓ຺ຫາ. ສາປິ ເວທນາຕິ ສາ ຕຓ຺ຫາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ເວທນາ. ໂສປິ ຜສ຺ໂສຕິ ໂສ ເວທນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ອວິຊ຺ຊາສມ຺ຜສ຺ໂສ. ສາປິ ອວິຊ຺ຊາຕິ ສາ ຜສ຺ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊາ.

ໂນ ຈສ຺ສໍ, ໂນ ຈ ເມ ສິຍາຕິ ສເຈ ອຫໍ ນ ຠເວຍ຺ຍໍ, ມມ ປຣິກ຺ຂາໂຣປິ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ນາຠວິສ຺ສໍ, ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ສເຈ ປນ ອາຍຕິມ຺ປິ ອຫໍ ນ ຠວິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ມມ ປຣິກ຺ຂາໂຣປິ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ຠຄວາ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຄຫິຕຄຫິຕທິຏ຺ຐິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປນ຺ໂຕ ອາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສເຍນປິ ເທສນາວິລາເສນປິ. ຕໂຕໂຊ ໂສ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາວ ນຕ຺ຖິ, ກຖໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາສງ຺ຂາໂຣ ຕຓ຺ຫາໂຕ ຊາຍຕີຕິ? ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ. ຍສ຺ສ ຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ອປ຺ປຫີນາຍ ໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິຍາປິ ເອເສວ ນໂຍ ລພ຺ຠຕິເຍວ ຈຕູສຸ ຫິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕຓ຺ຫາຍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຕຕ຺ຣາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ເຕວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ. ນວມໍ.

໑໐. ປຸຓ຺ຓມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໒. ທສເມ ຕທຫຸໂປສເຖຕິອາທິ ປວາຣຓສຸຕ຺ເຕ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ. ສເກ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉ ຍທາກງ຺ຂສີຕິ ກສ຺ມາ ເອວມາຫ? ໂສ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ. ອາຈຣິເຍ ປນ ຐິຕເກ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕ ສເຈ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທນ຺ຕິ, ສຕ຺ຖຣິ ຄາຣວໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍ ອຄາຣວໍ. ສເຈ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອາຈຣິເຍ ຄາຣວໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣວໍ. ອິຕິ ເນສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອເນກຄ຺ຄໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເທສນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເທສນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ເອວມາຫ. ອິເມ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕຕິ ອຍໍ ເຖໂຣ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ອາຈຣິໂຍ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘມຕ຺ຕມ຺ປິ ນປ຺ປຊານາຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ, ນ ອຎ຺ເຎ’’ຕິ ເອວໍ ຊານນ຺ເຕນ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕປິ ຈສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ‘ອຫໍ ຊານາມີ’ຕິ ນ ກເຖຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາວ ກເຖຕີ’’ຕິ ໂສຕພ຺ພໍ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີຕິປິ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຉນ຺ທມູລກາຕິ ຕຓ຺ຫາຉນ຺ທມູລກາ. ນ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຕຎ຺ເຎວ ອຸປາທານໍ ເຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ຍສ຺ມາ ຉນ຺ທຣາຄມຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ສຫຊາຕໂຕ ວາ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວາ ຂນ຺ເຘ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸປາທານໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນາປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ອຸປາທານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນ ຕໍຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ ຕຓ຺ຫໍ ເສສາ ອຣູປຘມ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາຕິ ສຫຊາຕໂຕປິ ຂນ຺ເຘ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸປາທານໍ ນຕ຺ຖິ. ອຸປາທານສ຺ສ ປນ ຣູປາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕປິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸປາທານໍ ນຕ຺ຖິ. ຉນ຺ທຣາຄເວມຕ຺ຕຕາຕິ ຉນ຺ທຣາຄນານຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູຕິ ເອວໍ ຣູປາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ເວທນາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອກຣຓໂຕ ສິຍາ ຉນ຺ທຣາຄເວມຕ຺ຕຕາ. ຂນ຺ຘາຘິວຈນນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາຕິ ອຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ອນຸສນ຺ຘິ ນ ຆຏິຍຕິ, ກິຎ຺ຈາປິ ນ ຆຏິຍຕິ, ສານຸສນ຺ຘິກາວ ປຸຈ຺ຉາ, ສານຸສນ຺ຘິກໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ອຍຎ຺ຫິ ເຖໂຣ ເຕສໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ປຸຈ຺ຉຕິ, ສຕ຺ຖາປິ ເຕສໍ ເຕສໍ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ທສມໍ.

ອິມສ຺ສ ຈ ປນ ວຄ຺ຄສ຺ສ ເອເກກສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາຕິ.

ຂຊ຺ຊນີຍວຄ຺ໂຄ ອຏ຺ຐໂມ.