໑. ຂນ຺ຘສໍຍຸຕ຺ຕໍ
໑. ນກຸລປິຕຸວຄ຺ໂຄ
໑. ນກຸລປິຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑. ຂນ຺ຘິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຠຄ຺ເຄສູຕິ ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ. ສຸສຸມາຣຄິເຣຕິ ສຸສຸມາຣຄິຣນຄເຣ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ມາປິຍມາເນ ສຸສຸມາໂຣ ສທ຺ທມກາສິ, ເຕນສ຺ສ ‘‘ສຸສຸມາຣຄິຣ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ເຠສກຬາວເນຕິ ເຠສກຬາຍ ນາມ ຍກ຺ຂິນິຍາ ອຘິວຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາເມ ວເນ. ຕເທວ ມິຄຄຓສ຺ສ ອຠຍຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ມິຄທາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ ຕໍ ນຄຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣຕິ. ນກຸລປິຕາຕິ ນກຸລສ຺ສ ນາມ ທາຣກສ຺ສ ປິຕາ.
ຊິຓ຺ໂຓຕິ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ. ວຸຑ຺ໂຒຕິ ວໂຍວຸຑ຺ໂຒ. ມຫລ຺ລໂກຕິ ຊາຕິມຫລ຺ລໂກ. ອທ຺ຘຄໂຕຕິ ຕິຍທ຺ຘຄໂຕ. ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເຕສຸ ຕີສຸ ອທ຺ເຘສຸ ປຈ຺ຉິມວຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອາຕຸຣກາໂຍຕິ ຄິລານກາໂຍ. ອິທຎ຺ຫິ ສຣີຣໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓມ຺ປິ ນິຈ຺ຈປຄ຺ຆຣຓຏ຺ເຐນ ອາຕຸຣໍເຍວ ນາມ. ວິເສເສນ ປນສ຺ສ ຊຣາຕຸຣຕາ ພ຺ຍາຘາຕຸຣຕາ ມຣຓາຕຸຣຕາຕິ ຕິສ຺ໂສ ອາຕຸຣຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕາສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ເອໂສ ມຫລ຺ລກຕ຺ຕາ ຊຣາຕຸໂຣວ, ອຠິຓ຺ຫໂຣຄຕາຍ ປນສ຺ສ ພ຺ຍາຘາຕຸຣຕາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອຠິກ຺ຂຓາຕງ຺ໂກຕິ ອຠິຓ຺ຫໂຣໂຄ ນິຣນ຺ຕຣໂຣໂຄ. ອນິຈ຺ຈທສ຺ສາວີຕິ ຕາຍ ອາຕຸຣຕາຍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ອາຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກທາຈິເທວ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠາມິ, ນ ສພ຺ພກາລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມໂນຠາວນີຍານນ຺ຕິ ມນວຑ຺ຒການໍ. ເຍສຸ ຫິ ທິຏ຺ເຐສຸ ກຸສລວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ວຑ຺ຒຕິ, ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທໂຍ ມຫາເຖຣາ ມໂນຠາວນີຍາ ນາມ. ອນຸສາສຕູຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສາສຕຸ. ປຸຣິມຎ຺ຫິ ວຈນໍ ໂອວາໂທ ນາມ, ອປຣາປຣໍ ອນຸສາສນີ ນາມ. ໂອຕິຓ຺ເຓ ວາ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວຈນໍ ໂອວາໂທ ນາມ, ອໂນຕິຓ຺ເຓ ຕນ຺ຕິວເສນ ວາ ປເວຓິວເສນ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ອນຸສາສນີ ນາມ. ອປິຈ ໂອວາໂທຕິ ວາ ອນຸສາສນີຕິ ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກເມວ, ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕເມວ ນານໍ.
ອາຕຸໂຣ ຫາຍນ຺ຕິ ອາຕຸໂຣ ຫິ ອຍໍ, ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ປິຍງ຺ຄຸສາໂມປິ ສມາໂນ ນິຈ຺ຈປຄ຺ຆຣຓຏ຺ເຐນ ອາຕຸໂຣເຍວ. ອຓ຺ຑຠູໂຕຕິ ອຓ຺ຑໍ ວິຍ ຠູໂຕ ທຸພ຺ພໂລ. ຍຖາ ກຸກ຺ກຸຏຓ຺ຑໍ ວາ ມຍູຣຓ຺ຑໍ ວາ ເຄຓ຺ຑຸກໍ ວິຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂິປນ຺ເຕນ ວາ ປຫຣນ຺ເຕນ ວາ ນ ສກ຺ກາ ກີຬິຕຸໍ, ຕາວເທວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ກາໂຍ ກຓ຺ຏເກປິ ຂາຓຸເກປິ ປກ຺ຂລິຕສ຺ສ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອຓ຺ຑໍ ວິຍ ຠູໂຕຕິ ອຓ຺ຑຠູໂຕ. ປຣິໂຍນທ຺ໂຘຕິ ສຸຂຸເມນ ຉວິມຕ຺ເຕນ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ. ອຓ຺ຑຎ຺ຫິ ສາຣຕເຈນ ປຣິໂຍນທ຺ຘໍ, ເຕນ ຑໍສມກສາທໂຍ ນິລີຍິຕ຺ວາປິ ຉວິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍູສໍ ປຄ຺ຆຣາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຉວິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຸຂຸມາຍ ຉວິຍາ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ. ກິມຎ຺ຎຕ຺ຣ ພາລ຺ຍາຕິ ພາລຠາວໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກິມຕ຺ຖິ? ພາໂລເຍວ ອຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຍໍ ກາໂຍ ເອວຣູໂປ, ຕສ຺ມາ.
ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣໍ ປຣິຓາຍກຣຕນສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣາຊປຸຣິໂສ ວິຍ, ສທ຺ຘມ຺ມຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອນນ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ອປຈິຕິໍ ກາຕຸກາໂມ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ວິປ຺ປສນ຺ນານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປສນ຺ນານິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ນິທ຺ໂທໂສ. ປຣິໂຍທາໂຕຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ນິຣຸປກ຺ກິເລສຕາເຍວ ຫິ ເອສ ປຣິໂຍທາໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ເສຕຠາເວນ. ເອຕສ຺ສ ຈ ປຣິໂຍທາຕຕໍ ທິສ຺ວາວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວິປ຺ປສນ຺ນຕໍ ອຎ຺ຎາສິ. ນຍຄ຺ຄາຫປຎ຺ຎາ ກິເຣສາ ເຖຣສ຺ສ.
ກຖຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ນ ລທ຺ຘາ ຠວິສ຺ສຕິ? ລທ຺ຘາເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ກິໍ ທີເປຕິ? ສຕ຺ຖຸວິສ຺ສາສິກຠາວໍ. ອຍໍ ກິຣ ສຕ຺ຖຸ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປິຕິເປມໍ, ອຸປາສິກາ ຈສ຺ສ ມາຕິເປມໍ ປຏິລຠຕິ. ອຸໂຠປິ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວທນ຺ຕິ. ຠວນ຺ຕຣຄໂຕ ຫິ ເນສໍ ສິເນໂຫ. ສາ ກິຣ ອຸປາສິກາ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມາຕາວ, ໂສ ຈ, ຄຫປຕິ, ປິຕາວ ອໂຫສິ. ປຸນ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ອຸປາສິກາ ມຫາມາຕາ, ອຸປາສໂກ ມຫາປິຕາ, ຕຖາ ຈູຬາມາຕາ ຈູຬປິຕາຕິ. ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ທິຍຑ຺ຒອຕ຺ຕຠາວສຫສ຺ສໍ ເຕສໍເຍວ ຫຕ຺ເຖ ວຑ຺ຒິໂຕ. ເຕເນວ ເຕ ຍໍ ເນວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ປິຕຸ ສນ຺ຕິເກ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ນາ ກເຖນ຺ຕິ. ອິມິນາເຍວ ຈ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ອຸປາສການໍ ວິສ຺ສາສິການໍ ຍທິທໍ ນກຸລປິຕາ ຄຫປຕິ, ຍທິທໍ ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໕໗) ເຕ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ອິຕິ ໂສ ອິມໍ ວິສ຺ສາສິກຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ກຖຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາຕິ ອາຫ. ອມເຕນ ອຠິສິຕ຺ໂຕຕິ ນສ຺ສິຘ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ຌານໍ ວາ ວິປສ຺ສນາ ວາ ມຄ຺ໂຄ ວາ ຜລໍ ວາ ‘‘ອມຕາຠິເສໂກ’’ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ມຘຸຣຘມ຺ມເທສນາເຍວ ປນ ‘‘ອມຕາຠິເສໂກ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທູຣໂຕປີຕິ ຕິໂຣຣຏ຺ຐາປິ ຕິໂຣຊນປທາປິ.
ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີຕິອາທີສຸ ອຣິຍາຕິ ອາຣກຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ, ອນເຍ ນ ອິຣິຍນໂຕ, ອເຍ ອິຣິຍນໂຕ, ສເທວເກນ ຈ ໂລເກນ ອຣຓີຍໂຕ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘາ ເອວ ວາ ອິຘ ອຣິຍາ. ຍຖາຫ – ‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ອຣິໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໘). ສປ຺ປຸຣິສານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຕຖາຄຕສາວກາ ຈ ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓໂຍເຄນ ໂສຠນາ ປຸຣິສາຕິ ສປ຺ປຸຣິສາ. ສພ຺ເພວ ວາ ເອເຕ ທ຺ເວຘາປິ ວຸຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘາປິ ຫິ ອຣິຍາ ຈ ສປ຺ປຸຣິສາ ຈ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ພຸທ຺ຘສາວກາປິ. ຍຖາຫ –
‘‘ໂຍ ເວ ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທິ ຘີໂຣ,
ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ;
ທຸຂິຕສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈ ກໂຣຕິ ກິຈ຺ຈໍ,
ຕຖາວິຘໍ ສປ຺ປຸຣິສໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໑໗.໗໘);
‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ພຸທ຺ຘສາວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ກຕຎ຺ຎຸຕາທີຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘາຕິ. ອິທານິ ໂຍ ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສນສີໂລ, ນ ຈ ທສ຺ສເນ ສາຘຸກາຣີ, ໂສ ‘‘ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ຈກ຺ຂຸນາ ອທສ຺ສາວີ, ຎາເຓນ ອທສ຺ສາວີຕິ ທຸວິໂຘ. ເຕສຸ ຎາເຓນ ອທສ຺ສາວີ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ວາ ອຣິຍາ ທິຏ຺ຐາປິ ອທິຏ຺ຐາວ ໂຫນ຺ຕິ ເຕສໍ ຈກ຺ຂູນໍ ວຓ຺ຓມຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໂຕ ນ ອຣິຍຠາວໂຄຈຣໂຕ. ໂສຓສິງ຺ຄາລາທໂຍປິ ຈກ຺ຂຸນາ ອຣິເຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ເຈເຕ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສາວິໂນ ນາມ.
ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕວາສິໂນ ກິຣ ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ເອກທິວສໍ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ, ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ປິຏ຺ຐິໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຣິຍາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ກີທິສາ’’ຕິ? ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ມຫລ຺ລໂກ ອຣິຍານໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສຫຈຣນ຺ໂຕປິ ເນວ ອຣິເຍ ຊານາຕິ, ເອວໍ ທຸຊ຺ຊານາວຸໂສ, ອຣິຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂສ ເນວ ອຎ຺ຎາສິ. ຕສ຺ມາ ນ ຈກ຺ຂຸນາ ທສ຺ສນໍ ທສ຺ສນໍ, ຎາເຓນ ທສ຺ສນເມວ ທສ຺ສນໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ກິໍ ເຕ, ວກ຺ກລິ, ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ທິຏ຺ເຐນ? ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕິ. ໂຍ ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗). ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຎາເຓນ ອຣິເຍຫິ ທິຏ຺ຐໍ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ, ອຣິຍາຘິຄຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ອນຘິຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຣິຍກຣຘມ຺ມານໍ ອຣິຍຠາວສ຺ສ ຈ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທຕິ, ສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠເທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ອກຸສໂລ. ອຣິຍຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ –
‘‘ທຸວິໂຘ ວິນໂຍ ນາມ, ເອກເມເກຕ຺ຖ ປຎ຺ຈຘາ;
ອຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ອຍໍ, ອວິນີໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ’’.
ອຍຎ຺ຫິ ສໍວຣວິນໂຍ ປຫານວິນໂຍຕິ ທຸວິໂຘ ວິນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຸວິເຘປິ ວິນເຍ ເອກເມໂກ ວິນໂຍ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕິ. ສໍວຣວິນໂຍປິ ຫິ ສີລສໍວໂຣ ສຕິສໍວໂຣ ຎາຓສໍວໂຣ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ປຫານວິນໂຍປິ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ.
ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ອຍໍ ສີລສໍວໂຣ. ‘‘ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຍໍ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໓; ມ. ນິ. ໑.໒໙໕; ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໙; ອ. ນິ. ໓.໑໖) ສຕິສໍວໂຣ.
‘‘ຍານິ ໂສຕານິ ໂລກສ຺ມິໍ, (ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ)
ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓໍ;
ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ,
ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ.໔) –
ອຍໍ ຎາຓສໍວໂຣ. ‘‘ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ອຍໍ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ອຍໍ ວີຣິຍສໍວໂຣ. ສພ຺ໂພປິ ຈາຍໍ ສໍວໂຣ ຍຖາສກໍ ສໍວຣິຕພ຺ພານໍ ວິເນຕພ຺ພານຎ຺ຈ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ສໍວຣຓໂຕ ‘‘ສໍວໂຣ’’ ວິນຍນໂຕ ‘‘ວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຕາວ ສໍວຣວິນໂຍ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ຕຖາ ຍໍ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທາທີສຸ ວິປສ຺ສນາຎາເຓສຸ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ທີປາໂລເກເນວ ຕມສ຺ສ, ເຕນ ເຕນ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ປຫານໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ, ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ອເຫຕຸວິສມເຫຕຸທິຏ຺ຐີນໍ, ຕສ຺ເສວ ອປຣຠາເຄນ ກງ຺ຂາວິຕຣເຓນ ກຖໍກຖີຠາວສ຺ສ, ກລາປສມ຺ມສເນນ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ຄາຫສ຺ສ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາເນນ ອມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ, ອຸທຍທສ຺ສເນນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ, ວຍທສ຺ສເນນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ, ຠຍທສ຺ສເນນ ສຠເຍ ອຠຍສຎ຺ຎາຍ, ອາທີນວທສ຺ສເນນ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຍ ອຠິຣຕິສຎ຺ຎາຍ, ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາເຓນ ອມຸຈ຺ຈິຕຸກາມຕາຍ. ອຸເປກ຺ຂາຎາເຓນ ອນຸເປກ຺ຂາຍ, ອນຸໂລເມນ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍໍ ນິພ຺ພາເນ ຈ ປຏິໂລມຠາວສ຺ສ, ໂຄຕ຺ຣຠຸນາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄາຫສ຺ສ ປຫານໍ, ເອຕໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ນາມ.
ຍໍ ປນ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ສມາຘິນາ ປວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓໂຕ ຆຏປ຺ປຫາເຣເນວ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ເສວາລສ຺ສ, ເຕສໍ ເຕສໍ ນີວຣຓາທິຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ເອຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ປຫານາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ (ຘ. ສ. ໒໗໗; ວິຠ. ໖໒໘) ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທຍປກ຺ຂິກສ຺ສ ກິເລສຄຓສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ປຫານໍ, ອິທໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ຜລກ຺ຂເຓ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕໍ ກິເລສານໍ, ເອຕໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ນາມ.
ຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ປຫີນສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ເອຕໍ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານໍ ນາມ. ສພ຺ພມ຺ປິ ເຈຕໍ ປຫານໍ ຍສ຺ມາ ຈາຄຏ຺ເຐນ ປຫານໍ, ວິນຍຏ຺ເຐນ ວິນໂຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຫານວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍຕໍປຫານວໂຕ ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິນຍສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕເປຕໍ ‘‘ປຫານວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ປຫານວິນໂຍປິ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ເອວມຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທຸວິໂຘ, ເຠທໂຕ ຈ ທສວິໂຘ ວິນໂຍ ຠິນ຺ນສໍວຣຕ຺ຕາ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຍສ຺ມາ ເອຕສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ອຍໍ ‘‘ອວິນີໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ອທສ຺ສາວີ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ນິນ຺ນານາກຣຓຎ຺ຫິ ເອຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ. ຍຖາຫ –
‘‘ເຍວ ເຕ ອຣິຍາ, ເຕວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສາ. ເຍວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສາ, ເຕວ ເຕ ອຣິຍາ. ໂຍ ເອວ ໂສ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ໂມ, ໂສ ເອວ ໂສ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຘມ຺ໂມ. ໂຍ ເອວ ໂສ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຘມ຺ໂມ, ໂສ ເອວ ໂສ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ໂມ. ເຍວ ເຕ ອຣິຍວິນຍາ, ເຕວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສວິນຍາ. ເຍວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສວິນຍາ, ເຕວ ເຕ ອຣິຍວິນຍາ. ອຣິເຍຕິ ວາ ສປ຺ປຸຣິເສຕິ ວາ, ອຣິຍຘມ຺ເມຕິ ວາ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມຕິ ວາ, ອຣິຍວິນເຍຕິ ວາ ສປ຺ປຸຣິສວິນເຍຕິ ວາ ເອເສເສ ເອເກ ເອກຏ຺ເຐ ສເມ ສມຠາເຄ ຕຊ຺ຊາເຕ ຕຎ຺ເຎວາ’’ຕິ.
ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ‘‘ຍໍ ຣູປໍ, ໂສ ອຫໍ, ໂຍ ອຫໍ, ຕໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ຣູປຎ຺ຈ ອຕ຺ຕຎ຺ຈ ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ຍາ ອຈ຺ຈິ, ໂສ ວຓ຺ໂຓ. ໂຍ ວຓ຺ໂຓ, ສາ ອຈ຺ຈີຕິ ອຈ຺ຈິຎ຺ຈ ວຓ຺ຓຎ຺ຈ ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ…ເປ… ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ຣູປໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິປສ຺ສນາຍ ປສ຺ສຕິ. ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຣູປໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຉາຍາວນ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວິຍ ຕໍ ຣູປວນ຺ຕໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປນ຺ຕິ ອຣູປເມວ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜສ຺ມິໍ ຄນ຺ຘໍ ວິຍ ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຣູປເມວ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ກຣຓ຺ຑເກ ມຓິໍ ວິຍ ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣູປສ຺ມິໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ປຣິຍຸຏ຺ຐຏ຺ຐາຍີຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານາກາເຣນ ອຠິຠວນາກາເຣນ ຐິໂຕ, ‘‘ອຫໍ ຣູປໍ, ມມ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນໂກ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຣູປນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕໍ ເອວໍ ຄຫິຕໍ ຣູປໍ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸທ຺ຘຣູປເມວ ອຕ຺ຕາຕິ ກຖິຕໍ. ‘‘ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປໍ, ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ເວທນໍ ອຕ຺ຕໂຕ…ເປ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິເມສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ອຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ກຖິຕໍ. ‘‘ເວທນາວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ເວທນໍ, ເວທນາຍ ວາ ອຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວເສນ ທ຺ວາທສສຸ ຐາເນສຸ ຣູປາຣູປມິສ຺ສໂກ ອຕ຺ຕາ ກຖິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ, ອວເສເສສຸ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປນ຺ນຣສ ຠວທິຏ຺ຐິໂຍ ປຎ຺ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາ ສພ຺ພາປິ ມຄ຺ຄາວຣຓາ, ນ ສຄ຺ຄາວຣຓາ, ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.
ເອວໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອາຕຸຣກາໂຍ ເຈວ ໂຫຕິ ອາຕຸຣຈິຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ກາໂຍ ນາມ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ອາຕຸໂຣເຍວ. ຈິຕ຺ຕໍ ປນ ຣາຄໂທສໂມຫານຸຄຕໍ ອາຕຸຣໍ ນາມ, ຕໍ ອິຘ ທສ຺ສິຕໍ. ໂນ ຈ ອາຕຸຣຈິຕ຺ໂຕຕິ ອິຘ ນິກ຺ກິເລສຕາຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນາຕຸຣຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ໂລກິຍມຫາຊໂນ ອາຕຸຣກາໂຍ ເຈວ ອາຕຸຣຈິຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ທສ຺ສິໂຕ, ຂີຓາສວາ ອາຕຸຣກາຍາ ອນາຕຸຣຈິຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕ ເສຂາ ເນວ ອາຕຸຣຈິຕ຺ຕາ, ນ ອນາຕຸຣຈິຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຠຊມານາ ປນ ອນາຕຸຣຈິຕ຺ຕຕໍເຍວ ຠຊນ຺ຕີຕິ. ປຐມໍ.
໒. ເທວທຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒. ທຸຕິເຍ ເທວທຫນ຺ຕິ ເທວາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຣາຊາໂນ, ເຕສໍ ມງ຺ຄລທໂຫ, ສຍໍຊາໂຕ ວາ ໂສ ທໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເທວທໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ນິຄໂມ ເທວທຫນ຺ຕ຺ເວວ ນປຸໍສກລິງ຺ຄວເສນ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ປຈ຺ຉາຠູມຄມິກາຕິ ປຈ຺ຉາຠູມໍ ອປຣທິສາຍໍ ນິວິຏ຺ຐໍ ຊນປທໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ. ນິວາສນ຺ຕິ ເຕມາສໍ ວສ຺ສາວາສໍ. ອປໂລກິໂຕຕິ ອາປຸຈ຺ຉິໂຕ. ອປໂລເກຖາຕິ ອາປຸຈ຺ຉຖ. ກສ຺ມາ ເຖຣໍ ອາປຸຈ຺ຉາເປຕິ? ເຕ ສຠາເຣ ກາຕຸກາມຕາຍ. ໂຍ ຫິ ເອກວິຫາເຣ ວສນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕິກໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ປກ຺ກມນ຺ໂຕ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປກ຺ກມຕິ, ອຍໍ ນິພ຺ຠາໂຣ ນາມ. ໂຍ ເອກວິຫາເຣ ວສນ຺ໂຕປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ, ປກ຺ກມນ຺ໂຕ ອາປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ສຠາໂຣ ນາມ. ອິເມປິ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວາ ‘‘ເອວມິເມ ສີລາທີຫິ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສຠາເຣ ກາຕຸກາໂມ ອາປຸຈ຺ຉາເປຕິ.
ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ຘາຕຸໂກສລ຺ລາທິນາ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອນຸຄ຺ຄາຫໂກຕິ ອາມິສານຸຄ຺ຄເຫນ ຈ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ຈາຕິ ທ຺ວີຫິປິ ອນຸຄ຺ຄເຫຫິ ອນຸຄ຺ຄາຫໂກ. ເຖໂຣ ກິຣ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ວິຍ ປາໂຕວ ປິຓ຺ຑາຍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພຠິກ຺ຂູສຸ ຄເຕສຸ ສກລໍ ສງ຺ຆາຣາມໍ ອນຸວິຈຣນ຺ໂຕ ອສມ຺ມຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ, ອຉຑ຺ຑິຕໍ ກຈວຣໍ ຉຑ຺ເຑຕິ, ສງ຺ຆາຣາເມ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ມຎ຺ຈປີຐທາຣຸຠຓ຺ຑມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑານິ ປຏິສາເມຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ‘‘ມາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ຐາ ທິສ຺ວາ ປຣິຠວໍ ອກໍສູ’’ຕິ. ຕໂຕ ຄິລານສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄິລາເນ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ເກນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຍນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕທຕ຺ຖໍ ເຕສໍ ທຫຣສາມເຓເຣ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ວາ ສຠາຄຏ຺ຐາເນ ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຄິລານຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘຫິ ວຓ຺ຓິຕໍ, ຄຈ຺ຉຖ ສປ຺ປຸຣິສາ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ ເຕ ເປເສຕ຺ວາ ສຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາກກຸເລ ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອິທໍ ຕາວສ຺ສ ນິພທ຺ຘວາສຏ຺ຐາເນ ອາຈິຓ຺ຓໍ.
ຠຄວຕິ ປນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາເນ ‘‘ອຫໍ ອຄ຺ຄສາວໂກ’’ຕິ ອຸປາຫນໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຉຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຍ ປນ ຕຕ຺ຖ ມຫລ຺ລກາ ວາ ອາພາຘິກາ ວາ ອຕິທຫຣາ ວາ, ເຕສໍ ຣຸຊ຺ຊນຏ຺ຐານານິ ເຕເລນ ມກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ທຫຣສາມເຓເຣຫິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕໍທິວສໍ ວາ ທຸຕິຍທິວສໍ ວາ ເຕ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອກທິວສຎ຺ຫິ ຕຎ຺ເຎວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຕິວິກາເລ ສມ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສນາສນໍ ອລຠິຕ຺ວາ, ຈີວຣກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ, ສຕ຺ຖາ ປຸນທິວເສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ, ຫຕ຺ຖິວານຣຕິຕ຺ຕິຣວຕ຺ຖຸໍ ກເຖຕ຺ວາ, ‘‘ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ເສນາສນໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປສິ. ເອວໍ ຕາເວສ ອາມິສານຸຄ຺ຄເຫນ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂອວທນ຺ໂຕ ປເນສ ສຕວາຣມ຺ປິ ສຫສ຺ສວາຣມ຺ປິ ຕາວ ໂອວທຕິ, ຍາວ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອຖ ນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ໂອວທຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ໂອວທໂຕ ຈສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ ຄຓນປຖໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ເອວໍ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.
ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເນວ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ນ ອາຈຣິໂຍ ນ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ໂຕ. ກິໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ຕຸຓ຺ຫີຠາວໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ເອຬຄລາຄຸມ຺ເພຕິ ຄຈ຺ຉມຓ຺ຑປເກ. ໂສ ກິຣ ເອຬຄລາຄຸມ຺ໂພ ຘຸວສລິລຏ຺ຐາເນ ຊາໂຕ. ອເຖຕ຺ຖ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ຕໍ ຄຸມ຺ພໍ ອາໂຣເປສຸໍ, ໂສ ຕໍ ມຓ຺ຑປໍ ຉາເທສິ. ອຖສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອິຏ຺ຐກາຫິ ປຣິຈິນິຕ຺ວາ ວາລິກໍ ໂອກິຣິຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາປຍິໍສຸ. ສີຕລໍ ທິວາຏ຺ຐານໍ ອຸທກວາໂຕ ວາຍຕິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍ ນິສີທິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອຬຄລາຄຸມ຺ເພ’’ຕິ.
ນານາເວຣຊ຺ຊຄຕນ຺ຕິ ເອກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຣຊ຺ຊໂຕ ນານາວິຘໍ ຣຊ຺ຊຄຕໍ. ວິຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ຣຊ຺ຊໍ. ຍຖາ ຫິ ສເທສໂຕ ອຎ຺ໂຎ ວິເທໂສ, ເອວໍ ນິວຸຕ຺ຖຣຊ຺ຊໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຣຊ຺ຊໍ ວິຣຊ຺ຊໍ ນາມ, ຕໍ ເວຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຕ຺ຕິຍປຓ຺ຑິຕາຕິ ພິມ຺ພິສາຣໂກສລຣາຊາທໂຍ ປຓ຺ຑິຕຣາຊາໂນ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຓ຺ຑິຕາຕິ ຈງ຺ກີຕາຣຸກ຺ຂາທໂຍ ປຓ຺ຑິຕພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ຄຫປຕິປຓ຺ຑິຕາຕິ ຈິຕ຺ຕສຸທຕ຺ຕາທໂຍ ປຓ຺ຑິຕຄຫປຕໂຍ. ສມຓປຓ຺ຑິຕາຕິ ສຠິຍປິໂລຕິກາທໂຍ ປຓ຺ຑິຕປຣິພ຺ພາຊກາ. ວີມໍສກາຕິ ອຕ຺ຖຄເວສິໂນ. ກິໍວາທີຕິ ກິໍ ອຕ຺ຕໂນ ທສ຺ສນໍ ວທຕິ, ກິໍ ລທ຺ຘິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິມກ຺ຂາຍີຕິ ກິໍ ສາວການໍ ໂອວາທານຸສາສນິໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ? ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕພ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ອນຸພ຺ຍາກຣຓໍ. ສຫຘມ຺ມິໂກຕິ ສກາຣໂຓ. ວາທານຸວາໂທຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕວາທສ຺ສ ອນຸວາໂທ. ‘‘ວາທານຸປາໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ສຕ຺ຖຸ ວາທສ຺ສ ອນຸປາໂຕ ອນຸປຕນໍ, ອນຸຄມນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາປິ ວາທໍ ອນຸຄໂຕ ວາໂທເຍວ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ.
ອວິຄຕຣາຄສ຺ສາຕິອາທີສຸ ຕຓ຺ຫາວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຓ຺ຫາ ຫິ ຣຊ຺ຊນໂຕ ຣາໂຄ, ຉນ຺ທິຍນໂຕ ຉນ຺ໂທ, ປິຍາຍນຏ຺ເຐນ ເປມໍ, ປິວິຕຸກາມຏ຺ເຐນ ປິປາສາ, ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ ປຣິຬາໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອກຸສເລ ຈາວຸໂສ, ຘມ຺ເມຕິອາທິ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ? ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອວີຕຣາຄສ຺ສ ອາທີນວໍ, ວີຕຣາຄສ຺ສ ຈ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ຕຕ຺ຣ ອວິຆາໂຕຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ. ອນຸປາຍາໂສຕິ ນິຣຸປຕາໂປ. ອປຣິຬາໂຫຕິ ນິທ຺ທາໂຫ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸຕິຍໍ.
໓. ຫາລິທ຺ທິການິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓. ຕຕິເຍ ອວນ຺ຕີສູຕິ ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປຖສງ຺ຂາເຕ ອວນ຺ຕິຣຏ຺ເຐ. ກຸຣຣຆເຣຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ປປາເຕຕິ ເອກໂຕ ປປາເຕ. ຕສ຺ສ ກິຣ ປພ຺ພຕສ຺ສ ເອກໍ ປສ຺ສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາຕິຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ‘‘ປວຕ຺ເຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ນານາຕິຕ຺ຖິຍານໍ ລທ຺ຘິປວຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ຕໍ ນຄຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພເຕ ວິຫຣຕິ. ຫາລິທ຺ທິການີຕິ ເອວໍນາມໂກ. ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິເຍ ມາຄຓ຺ຑິຍປຎ຺ເຫຕິ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິກມ຺ຫິ ມາຄຓ຺ຑິຍປຎ຺ໂຫ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ເຫ. ຣູປຘາຕູຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຣູປຘາຕຸຣາຄວິນິພທ຺ຘນ຺ຕິ ຣູປຘາຕຸມ຺ຫິ ຣາເຄນ ວິນິພທ຺ຘໍ. ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ. ໂອກສາຣີຕິ ເຄຫສາຣີ ອາລຍສາຣີ.
ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂຂ, ຄຫປຕີ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສມ຺ໂມຫວິຆາຕຕ຺ຖໍ. ‘‘ໂອໂກ’’ຕິ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປຸເຣຊາຕຎ຺ຈ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ ປຈ຺ຉາຊາຕສ຺ສ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓສ຺ສປິ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສປິ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສປິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓສ຺ສປິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຕຣໍ ນຸ ໂຂ ອິຘ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ? ສມ຺ໂມໂຫ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ວິຆາຕຕ຺ຖໍ ຕໍ ອຄເຫຕ຺ວາ ອສມ຺ຠິນ຺ນາວ ເທສນາ ກຕາ. ອປິຈ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈຕສ຺ໂສ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕາ ທສ຺ເສຕຸມ຺ປິ ອິຘ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ຄຫິຕໍ.
ອຸປຍຸປາທານາຕິ ຕຓ຺ຫູປຍທິຏ຺ຐູປຍວເສນ ທ຺ເວ ອຸປຍາ, ກາມຸປາທານາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທານານິ ຈ. ເຈຕໂສ ອຘິຏ຺ຐານາຠິນິເວສານຸສຍາຕິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕາ ເຈວ ອຠິນິເວສຠູຕາ ຈ ອນຸສຍຠູຕາ ຈ. ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຫິ ຂີຓາສວານໍ ເອເຕ ປຫີນາວ, ສຕ຺ຖຸ ປນ ຂີຓາສວຠາໂວ ໂລເກ ອຕິປາກໂຏຕິ ອຸປຣິມໂກຏິຍາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາຕິ ອິຘ ວິຎ຺ຎາຓໍ ກສ຺ມາ ຄຫິຕໍ? ກິເລສປ຺ປຫານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ກິເລສາ ຫິ ນ ເກວລໍ ຈຕູສຸເຍວ ຂນ຺ເຘສຸ ປຫີນາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈສຸປິ ປຫີຍນ຺ຕິເຍວາຕິ ກິເລສປ຺ປຫານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຄຫິຕໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອໂນກສາຣີ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາເຓນ ໂອກໍ ອສຣນ຺ເຕນ ອໂນກສາຣີ ນາມ ໂຫຕິ.
ຣູປນິມິຕ຺ຕນິເກຕວິສາຣວິນິພນ຺ຘາຕິ ຣູປເມວ ກິເລສານໍ ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ນິມິຕ຺ຕໍ, ອາຣມ຺ມຓກິຣິຍສງ຺ຂາຕນິວາສນຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ນິເກຕນ຺ຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕນິເກຕໍ. ວິສາໂຣ ຈ ວິນິພນ຺ໂຘ ຈ ວິສາຣວິນິພນ຺ຘາ. ອຸຠເຍນປິ ຫິ ກິເລສານໍ ປຕ຺ຖຏຠາໂວ ຈ ວິນິພນ຺ຘນຠາໂວ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ຣູປນິມິຕ຺ຕນິເກເຕ ວິສາຣວິນິພນ຺ຘາຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕນິເກຕວິສາຣວິນິພນ຺ຘາ, ຕສ຺ມາ ຣູປນິມິຕ຺ຕນິເກຕມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ກິເລສວິສາເຣນ ເຈວ ກິເລສພນ຺ຘເນນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິເກຕສາຣີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ນິວາສນຏ຺ຐານໍ ສາຣີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຫີນາຕິ ເຕ ຣູປນິມິຕ຺ຕນິເກຕກິເລສວິສາຣວິນິພນ຺ຘາ ປຫີນາ.
ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ‘‘ໂອກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຉ ອາຣມ຺ມຓານິ ‘‘ນິເກຕ’’ນ຺ຕິ? ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ພລວທຸພ຺ພລຕາຍ. ສມາເນປິ ຫິ ເອເຕສໍ ອາລຍຏ຺ເຐນ ວິສຍຠາເວ ໂອໂກຕິ ນິຈ຺ຈນິວາສນຏ຺ຐານເຄຫເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນິເກຕນ຺ຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ອສຸກຏ຺ຐາເນ ກີຬິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກຕສງ຺ເກຕຏ຺ຐານໍ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ອຸຍ຺ຍານາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ປຸຕ຺ຕທາຣຘນຘຎ຺ຎປຸຓ຺ຓເຄເຫ ຉນ຺ທຣາໂຄ ພລວາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກສຸ ຂນ຺ເຘສຸ. ຍຖາ ປນ ອຸຍ຺ຍານຏ຺ຐານາທີສຸ ຕໂຕ ທຸພ຺ພລຕໂຣ ໂຫຕິ, ເອວໍ ພາຫິເຣສຸ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສູຕິ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ພລວທຸພ຺ພລຕາຍ ເອວໍ ເທສນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ສຸຂິເຕສຸ ສຸຂິໂຕຕິ ອຸປຏ຺ຐາເກສຸ ຘນຘຎ຺ຎລາຠາທິວເສນ ສຸຂິເຕສຸ ‘‘ອິທານາຫໍ ມນາປໍ ໂຠຊນໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຄຫສິຕສຸເຂນ ສຸຂິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕຫິ ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ວິຍ ຈຣຕິ. ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ທຸກ຺ຂິໂຕຕິ ເຕສໍ ເກນຈິເທວ ກາຣເຓນ ທຸກ຺ເຂ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສຍໍ ທ຺ວິຄຸເຓນ ທຸກ຺ເຂນ ທຸກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ. ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສູຕິ ກິຈ຺ຈສງ຺ຂາເຕສຸ ກຣຓີເຍສຸ. ເຕສຸ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຸປໂຍຄໍ ສຍໍ ເຕສໍ ກິຈ຺ຈານໍ ກຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກາເມສູຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ. ເອວໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ກາເມຫິ ອຣິຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ກິເລສກາເມຫິ ອຣິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອນ຺ໂຕ ກາມານໍ ຠາເວນ ອຕຸຈ຺ໂຉ. ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ເຕສໍ ອຠາເວນ ຣິຕ຺ໂຕ ຕຸຈ຺ໂຉຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ປຸຣກ຺ຂຣາໂນຕິ ວຏ຺ຏໍ ປຸຣໂຕ ກຸຣຸມາໂນ. ເອວໍຣູໂປ ສິຍນ຺ຕິອາທີສຸ ທີຆຣສ຺ສກາໂຬທາຕາທີສຸ ຣູເປສຸ ‘‘ເອວໍຣູໂປ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖຕິ. ສຸຂາທີສຸ ເວທນາສຸ ເອວໍເວທໂນ ນາມ; ນີລສຎ຺ຎາທີສຸ ສຎ຺ຎາສຸ ເອວໍ ສຎ຺ໂຎ ນາມ; ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ເອວໍສງ຺ຂາໂຣ ນາມ; ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີສຸ ວິຎ຺ຎາເຓສຸ ‘‘ເອວໍ ວິຎ຺ຎາໂຓ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖຕິ.
ອປຸຣກ຺ຂຣາໂນຕິ ວຏ຺ຏໍ ປຸຣໂຕ ອກຸຣຸມາໂນ. ສຫິຕໍ ເມ, ອສຫິຕໍ ເຕຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ວຈນໍ ອສຫິຕໍ ອສິລິຏ຺ຐໍ, ມຍ຺ຫໍ ສຫິຕໍ ສິລິຏ຺ຐໍ ມຘຸຣປານສທິສໍ. ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ເຕ ວິປຣາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທີເຆນ ກາເລນ ປຣິຈິຕໍ ສຸປ຺ປຄຸຓໍ, ຕໍ ມມ ວາທໍ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ພໍ ຂເຓນ ວິປຣາວຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ຕໍ. ອາໂຣປິໂຕ ເຕ ວາໂທຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ມຍາ ອາໂຣປິໂຕ. ຈຣ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂາຍາຕິ ຕໍ ຕໍ ອາຈຣິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອິມສ຺ສ ວາທສ຺ສ ໂມກ຺ຂາຍ ຈຣ ອາຫິຓ຺ຑາຫິ. ນິພ຺ເພເຐຫິ ວາ ສເຈ ປໂຫສີຕິ ອຖ ສຍເມວ ປໂຫສິ, ອິເຘວ ນິພ຺ເພເຐຫີຕິ. ຕຕິຍໍ.
໔. ທຸຕິຍຫາລິທ຺ທິການິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສກ຺ກປຎ຺ເຫຕິ ຈູຬສກ຺ກປຎ຺ເຫ, ມຫາສກ຺ກປຎ຺ເຫເປຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕາຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂເຍ ນິພ຺ພາເນ ຕທາຣມ຺ມຓາຍ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕາ. ອຈ຺ຈນ຺ຕນິຏ຺ຐາຕິ ອນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕນິຏ຺ຐາ ສຕຕນິຏ຺ຐາ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.
໕. ສມາຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໕. ປຎ຺ຈເມ ສມາຘິນ຺ຕິ ອິທໍ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ປຣິຫາຍນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕໍ ລຠນ຺ຕານໍ ອິເມສໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຜາຕິໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຫ. ອຠິນນ຺ທຕີຕິ ປຕ຺ເຖຕິ. ອຠິວທຕີຕິ ຕາຍ ອຠິນນ຺ທນາຍ ‘‘ອໂຫ ປິຍໍ ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ມນາປ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ວາຈໍ ອຠິນນ຺ທນ຺ໂຕປິ ຈ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິສ຺ສາຍ ເອວໍ ໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ອຠິວທຕິເຍວ ນາມ. ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍາ ຣູເປ ນນ຺ທີຕິ ຍາ ສາ ຣູເປ ພລວປຕ຺ຖນາສງ຺ຂາຕາ ນນ຺ທີ. ຕທຸປາທານນ຺ຕິ ຕໍ ຄຫຓຏ຺ເຐນ ອຸປາທານໍ. ນາຠິນນ຺ທຕີຕິ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ນາຠິວທຕີຕິ ປຕ຺ຖນາວເສນ ນ ‘‘ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ເຕນ ເຈຕສາ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຈີເຠທໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ນາຠິວທຕິເຍວ. ປຎ຺ຈມໍ.
໖. ປຏິສລ຺ລາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໖. ຉຏ຺ເຐ ປຏິສລ຺ລາເຓຕິ ອິທໍ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ກາຍວິເວເກນ ປຣິຫາຍນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກາຍວິເວກໍ ລຠນ຺ຕານໍ ອິເມສໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຜາຕິໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຫ. ຉຏ຺ຐໍ.
໗. ອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໗. ສຕ຺ຕເມ ອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນນ຺ຕິ ຄຫເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣິຕສ຺ສນໍ. ອນຸປາທາອປຣິຕສ຺ສນນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຫເຓນ ອປຣິຕສ຺ສນໍ. ຣູປວິປຣິຓາມານຸປຣິວຕ຺ຕິວິຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ມມ ຣູປໍ ວິປຣິຓຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອຫຸ ວຕ ເມຕໍ, ທານິ ວຕ ເມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ອາທິນາ ນເຍນ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປສ຺ສ ເຠທານຸປຣິວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ວິປຣິຓາມານຸປຣິວຕ຺ຕິຊາຕິ ວິປຣິຓາມສ຺ສ ອນຸປຣິວຕ຺ຕິໂຕ ວິປຣິຓາມາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕໂຕ ຊາຕາ. ປຣິຕສ຺ສນາ ຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທາຕິ ຕຓ຺ຫາປຣິຕສ຺ສນາ ຈ ອກຸສລຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທາ ຈ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ. ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕາສວາຕິ ສອຸຕ຺ຕາໂສ. ວິຆາຕວາຕິ ສວິຆາໂຕ ສທຸກ຺ໂຂ. ອເປກ຺ຂວາຕິ ສາລໂຍ. ອຸປາທາຍ ຈ ປຣິຕສ຺ສຕີຕິ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຣິຕສ຺ສໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ນ ຣູປວິປຣິຓາມານຸປຣິວຕ຺ຕີຕິ ຂີຓາສວສ຺ສ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓເມວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຣູປເຠທານຸປຣິວຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.
໘. ທຸຕິຍອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໘. ອຏ຺ຐເມ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ເທສນາ ກຕາ. ອິຕິ ປຏິປາຏິຍາ ຈຕູສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕໍ. ອຏ຺ຐມໍ.
໙. ກາລຕ຺ຕຍອນິຈ຺ຈສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໙. ນວເມ ໂກ ປນ ວາໂທ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມ຺ຫິ ກຖາວ ກາ, ອນິຈ຺ຈເມວ ຕໍ. ເຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ອຕີຕານາຄຕໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ກິລມິໍສຸ, ອຖ ເນສໍ ອິໂຕ ອຕີຕານາຄເຕປິ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສເຍນ ອິມໍ ເທສນໍ ເທເສສິ. ນວມໍ.
໑໐-໑໑. ກາລຕ຺ຕຍທຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໑໐-໑໑. ທສເມກາທສມານິ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ປເທຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ຕຖາຣູເປເນວ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສເຍນ ກຖິຕານີຕິ. ທສເມກາທສມານິ.
ນກຸລປິຕຸວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.
໒. ອນິຈ຺ຈວຄ຺ໂຄ
໑-໑໐. ອນິຈ຺ຈສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໑໒-໒໑. ອນິຈ຺ຈວຄ຺ເຄ ປຣິໂຍສານສຸຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉາວສິກໍ, ເສສານິ ຕຖາ ຕຖາ ພຸຊ຺ຌນການຎ຺ຈ ວເສນ ເທສິຕານີຕິ. ປຐມາທີນິ.
ອນິຈ຺ຈວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.
໓. ຠາຣວຄ຺ໂຄ
໑. ຠາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໒. ຠາຣວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາຕິສ຺ສ ວຈນີຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອິຕິ ອສ຺ສ ວຈນີຍໍ, ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາໂຣຕິ ເຍ ອິເມ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ, ອຍໍ ຠາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກນຏ຺ເຐນາຕິ? ປຣິຫາຣຠາຣິຍຏ຺ເຐນ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ຐາປນຄມນນິສີທາປນນິປຊ຺ຊາປນນ຺ຫາປນມຓ຺ຑນຂາທາປນຠຸຎ຺ຊາປນາທິປຣິຫາໂຣ ຠາຣິໂຍຕິ ປຣິຫາຣຠາຣິຍຏ຺ເຐນ ຠາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍນາໂມຕິ ຕິສ຺ໂສ ທຕ຺ໂຕຕິອາທິນາໂມ. ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕຕິ ກຓ຺ຫາຍໂນ ວຈ຺ຉາຍໂນຕິອາທິໂຄຕ຺ໂຕ. ອິຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕສິທ຺ຘໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ຠາຣຫາໂຣ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓເຍວ ຂນ຺ຘຠາຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສປິ ວສ຺ສານິ ວີສຕິປິ ວສ຺ສສຕມ຺ປີຕິ ຍາວຊີວໍ ອິມໍ ຂນ຺ຘຠາຣໍ ນ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ໂຠເຊນ຺ໂຕ ມຸທຸສມ຺ຜສ຺ສມຎ຺ຈປີເຐສຸ ນິສີທາເປນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊາເປນ຺ໂຕ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຸນ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອປຣໍ ຂນ຺ຘຠາຣໍ ອາທິຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຠາຣຫາໂຣຕິ ຊາໂຕ.
ໂປໂນຠວິກາຕິ ປຸນພ຺ຠວນິພ຺ພຕ຺ຕິກາ. ນນ຺ທີຣາຄສຫຄຕາຕິ ນນ຺ທິຣາເຄນ ສຫ ເອກຕ຺ຕເມວ ຄຕາ. ຕພ຺ຠາວສຫຄຕຎ຺ຫິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທິນີຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ວາ ຣູປາທີສຸ ວາ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຠິນນ຺ທນສີລາວ. ກາມຕຓ຺ຫາທີສຸ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ກາມຕຓ຺ຫາ ນາມ, ຣູປາຣູປຠວຣາໂຄ ຌານນິກນ຺ຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄຕິ ອຍໍ ຠວຕຓ຺ຫາ ນາມ, ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ ວິຠວຕຓ຺ຫາ ນາມ. ຠາຣາທານນ຺ຕິ ຠາຣຄຫຓໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ຫິ ເອສ ຠາຣໍ ອາທິຍຕິ. ອເສສວິຣາຄນິໂຣໂຘຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຕຎ຺ຫິ ອາຄມ຺ມ ຕຓ຺ຫາ ອເສສໂຕ ວິຣຊ຺ຊຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈຊິຍຕິ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຍຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ນຕ຺ຖິ ເຈຕ຺ຖ ກາມາລໂຍ ວາ ທິຏ຺ຐາລໂຍ ວາຕິ ນິພ຺ພານໍ ເອຕານິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມູລໍ ຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອວິຊ຺ຊາ ມູລໍ ນາມ. ອພ຺ພຸຍ຺ຫາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຕໍ ສມູລກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ. ນິຈ຺ຉາໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ນາມາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ປຐມໍ.
໒. ປຣິຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໓. ທຸຕິເຍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຕິ ປຣິຊານິຕພ຺ເພ, ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ເພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຣິຎ຺ຎໍ, ສມຕິກ຺ກມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຄກ຺ຂໂຍຕິອາທິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ນາມໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຣິຎ຺ຎາ ນາມ. ທຸຕິຍໍ.
໓. ອຠິຊານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໔. ຕຕິເຍ ອຠິຊານນ຺ຕິ ອຠິຊານນ຺ໂຕ. ອິມິນາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ກຖິຕາ, ທຸຕິຍປເທນ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ, ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖຫິ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຕິສ຺ໂສ ປຣິຎ຺ຎາ ກຖິຕາຕິ. ຕຕິຍໍ.
໔-໙. ຉນ຺ທຣາຄສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໒໕-໓໐. ຈຕຸຕ຺ຖາທີນິ ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ປຏິປາຏິຍາ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈມຉຏ຺ຐສຕ຺ຕເມສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ກຖິຕານິ, ອຏ຺ຐມນວເມສຸ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ. ຈຕຸຕ຺ຖາທີນິ.
໑໐. ອຆມູລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓໑. ທສເມ ອຆນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓເມວ ກຖິຕໍ. ທສມໍ.
໑໑. ປຠງ຺ຄຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓໒. ເອກາທສເມ ປຠງ຺ຄຸນ຺ຕິ ປຠິຊ຺ຊນສຠາວໍ. ເອວມິຘ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓເມວ ກຖິຕນ຺ຕິ. ເອກາທສມໍ.
ຠາຣວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.
໔. ນຕຸມ຺ຫາກວຄ຺ໂຄ
໑. ນຕຸມ຺ຫາກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓໓. ນຕຸມ຺ຫາກວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ປຊຫຖາຕິ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ປຊຫຖ. ຕິຓາທີສຸ ຕິຓໍ ນາມ ອນ຺ໂຕເຜຄ຺ຄຸ ພຫິສາຣໍ ຕາລນາຬິເກຣາທິ. ກຏ຺ຐໍ ນາມ ອນ຺ໂຕສາຣໍ ພຫິເຜຄ຺ຄຸ ຂທິຣສາລສາກປນສາທິ. ສາຂາ ນາມ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ພາຫາ ວິຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ. ປລາສໍ ນາມ ຕາລນາຬິເກຣປຓ຺ຓາທິ. ປຐມໍ.
໒. ທຸຕິຍນຕຸມ຺ຫາກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓໔. ທຸຕິຍໍ ວິນາ ອຸປມາຍ ພຸຊ຺ຌນການໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍໍ.
໓. ອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓໕. ຕຕິເຍ ຣູປຎ຺ເຈ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸເສຕີຕິ ຍທິ ຣູປໍ ອນຸເສຕິ. ເຕນ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ກາມຣາຄາທີສຸ ເຍນ ອນຸສເຍນ ຕໍ ຣູປໍ ອນຸເສຕິ, ເຕເນວ ອນຸສເຍນ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ ທຸຏ຺ໂຐ ມູຬ຺ໂຫ’’ຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ນ ເຕນ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຕນ ອຠູເຕນ ອນຸສເຍນ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ ທຸຏ຺ໂຐ ມູຬ຺ໂຫ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ຕຕິຍໍ.
໔. ທຸຕິຍອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຕໍ ອນຸມີຍຕີຕິ ຕໍ ອນຸສຍິຕໍ ຣູປໍ ມຣນ຺ເຕນ ອນຸສເຍນ ອນຸມຣຕິ. ນ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ຠິຊ຺ຊມາເນ ຕທາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຍໍ ອນຸມີຍຕີຕິ ຍໍ ຣູປໍ ເຍນ ອນຸສເຍນ ອນຸມຣຕິ. ເຕນ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຕນ ອນຸສເຍນ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ ທຸຏ຺ໂຐ ມູຬ຺ໂຫ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ວາ ຍນ຺ຕິ ກຣຓວຈນເມຕໍ, ເຍນ ອນຸສເຍນ ອນຸມີຍຕິ, ເຕນ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ ທຸຏ຺ໂຐ ມູຬ຺ໂຫ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.
໕-໖. ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໓໗-໓໘. ປຎ຺ຈເມ ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຘຣມານສ຺ສ ຊີວມານສ຺ສ ຊຣາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຐິຕີຕິ ຫິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສງ຺ຂາຕາຍ ອນຸປາລນາຍ ນາມໍ. ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ຊຣາຍ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –
‘‘ອຸປ຺ປາໂທ ຊາຕິ ອກ຺ຂາໂຕ, ຠງ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ ວໂຍຕິ ຈ;
ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຊຣາ ວຸຕ຺ຕາ, ຐິຕີ ຈ ອນຸປາລນາ’’ຕິ.
ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປາທຊຣາຠງ຺ຄສງ຺ຂາຕານິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ໂຫນ຺ຕິ ຍານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂຕສ຺ສ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໔໗).
ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂຕໍ ນາມ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ໂຍ ໂກຈິ ສງ຺ຂາໂຣ. ສງ຺ຂາໂຣ ຈ ນ ລກ຺ຂຓໍ, ລກ຺ຂຓໍ ນ ສງ຺ຂາໂຣ, ນ ຈ ສງ຺ຂາເຣນ ວິນາ ລກ຺ຂຓໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນາປິ ລກ຺ຂຓໍ ວິນາ ສງ຺ຂາໂຣ, ລກ຺ຂເຓນ ປນ ສງ຺ຂາໂຣ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ນ ຈ ຄາວີເຍວ ລກ຺ຂຓໍ, ລກ຺ຂຓເມວ ນ ຄາວີ, ນາປິ ຄາວິໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນາປິ ລກ຺ຂຓໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄາວິໍ, ລກ຺ຂເຓນ ປນ ຄາວີ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ສງ຺ຂາໂຣປິ ອຸປ຺ປາທລກ຺ຂຓມ຺ປິ ກາລສງ຺ຂາໂຕ ຕສ຺ສ ຂໂຓປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ອຸປ຺ປາໂທປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຂາໂຣປິ ຊຣາລກ຺ຂຓມ຺ປິ ກາລສງ຺ຂາໂຕ ຕສ຺ສ ຂໂຓປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ສງ຺ຂາໂຣປິ ຕໍລກ຺ຂຓມ຺ປິ ກາລສງ຺ຂາໂຕ ຕສ຺ສ ຂໂຓປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອປເຣ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຊຣາຂໂຓ ນາມ ນ ສກ຺ກາ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຈ ‘ເວທນາຍ ອຸປ຺ປາໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ວໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຐິຕາຍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອຣູປຘມ຺ມານມ຺ປິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ຕານິ ອຕ຺ຖິກ຺ຂຓໍ ອຸປາທາຍ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –
‘‘ອຕ຺ຖິຕາ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ, ຐິຕິ ນາມ ປວຸຈ຺ຈຕິ;
ຕສ຺ເສວ ເຠໂທ ມຣຓໍ, ສພ຺ພທາ ສພ຺ພປາຓິນ’’ນ຺ຕິ. –
ອິມາຍ ອາຈຣິຍຄາຖາຍ ຕມຕ຺ຖໍ ສາເຘນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ສນ຺ຕຕິວເສນ ຐານໍ ຐິຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ອຍໍ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອາຈຣິຍມຕິຍາ ສຸຕ຺ຕໍ ອປຏິພາເຫຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕເມວ ປມາຓໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຉຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ປຎ຺ຈມຉຏ຺ຐານິ.
໗-໑໐. ອນຸຘມ຺ມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໓໙-໔໒. ສຕ຺ຕເມ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ນວນ຺ນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ອນຸໂລມຘມ຺ມໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ. ອຍມນຸຘມ຺ໂມຕິ ອຍໍ ອນຸໂລມຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ. ນິພ຺ພິທາພຫຸໂລຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນພຫຸໂລ ຫຸຕ຺ວາ. ປຣິຊານາຕີຕິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານາຕິ. ປຣິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ມຄ຺ໂຄວ ກຖິໂຕ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອິໂຕ ປເຣສຸ ຕີສຸ. ອິຘ ປນ ອນຸປສ຺ສນາ ອນິຍມິຕາ, ເຕສຸ ນິຍມິຕາ. ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ສາ ຕຕ຺ຖ ນິຍມິຕວເສເນວ ນິຍເມຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຕີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອນຸປສ຺ສນໍ ວິນາ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ ປຣິຊານິຕຸໍ ວາຕິ. ສຕ຺ຕມາທີນິ.
ນຕຸມ຺ຫາກວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.
໕. ອຕ຺ຕທີປວຄ຺ໂຄ
໑. ອຕ຺ຕທີປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໔໓. ອຕ຺ຕທີປວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອຕ຺ຕທີປາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ທີປໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິໍ ປຣາຍຓໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕສຣຓາຕິ ອິທໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອນຎ຺ຎສຣຓາຕິ ອິທໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຣຓປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ນ ຫິ ອຎ຺ໂຎ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຣຓໍ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາຍາເມນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອສິຊ຺ຌນໂຕ, ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –
‘‘ອຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນາໂຖ,
ໂກ ຫິ ນາໂຖ ປໂຣ ສິຍາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໖໐);
ເຕນາຫ ‘‘ອນຎ຺ຎສຣຓາ’’ຕິ. ໂກ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ນາມ? ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ໂມ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຘມ຺ມທີປາ ຘມ຺ມສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ’’ຕິ. ໂຍນີຕິ ກາຣຓໍ – ‘‘ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໒໗) ວິຍ. ກິໍປໂຫຕິກາຕິ ກິໍປຠຸຕິກາ, ກຸໂຕ ປຠວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ? ຣູປສ຺ສ ຕ຺ເວວາຕິ ອິທໍ ເຕສໍເຍວ ໂສກາທີນໍ ປຫານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ນ ປຣິຕສ຺ສຕີຕິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ ນ ຄຫຕິ. ຕທງ຺ຄນິພ຺ພຸໂຕຕິ ເຕນ ວິປສ຺ສນງ຺ເຄນ ກິເລສານໍ ນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ ຕທງ຺ຄນິພ຺ພຸໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວິປສ຺ສນາວ ກຖິຕາ. ປຐມໍ.
໒. ປຏິປທາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໔໔. ທຸຕິເຍ ທຸກ຺ຂສມຸທຍຄາມິນີ ສມນຸປສ຺ສນາຕິ ຍສ຺ມາ ສກ຺ກາໂຍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕສ຺ສ ຈ ສມຸທຍຄາມິນີ ປຏິປທາ ນາມ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິສມນຸປສ຺ສນາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂສມຸທຍຄາມິນີ ສມນຸປສ຺ສນາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ສມນຸປສ຺ສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓໍ ‘‘ສມນຸປສ຺ສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ. ທຸຕິຍໍ.
໓. ອນິຈ຺ຈສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໔໕. ຕຕິເຍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຣຊ຺ຊຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ຜລກ຺ຂເຓ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫີຕິ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸທ຺ເຘຫິ ອາສເວຫິ ອຄເຫຕ຺ວາ ອິຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ຣູປຘາຕຸຍາຕິອາທິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫ ຜເລນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ. ຐິຕນ຺ຕິ ອຸປຣິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈາຠາເວນ ຐິຕໍ. ຐິຕຕ຺ຕາ ສນ຺ຕຸສ຺ສິຕນ຺ຕິ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຕ຺ຕຠາເວນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐໍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ສຍເມວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ຕຕິຍໍ.
໔. ທຸຕິຍອນິຈ຺ຈສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໔໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອນຸຄຕາ ອຏ຺ຐາຣສ ທິຏ຺ຐິໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ອປຣນ຺ຕໍ ອນຸຄຕາ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ທິຏ຺ຐິໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຖາມໂສ ປຣາມາໂສຕິ ທິຏ຺ຐິຖາມໂສ ເຈວ ທິຏ຺ຐິປຣາມາໂສ ຈ ນ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຐມມຄ຺ໂຄ ທສ຺ສິໂຕ. ອິທານິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ຈ ຜລານິ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ຣູປສ຺ມິນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຖ ວາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ນາມ ວິປສ຺ສນາຍ ເອວ ປຫີນາ, ອິທໍ ປນ ອຸປຣິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.
໕. ສມນຸປສ຺ສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໔໗. ປຎ຺ຈເມ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓຄາຫວເສນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ, ອປຣິປຸຓ຺ຓຄາຫວເສນ ເອເຕສໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ອິຕິ ອຍຎ຺ເຈວ ສມນຸປສ຺ສນາຕິ ອິຕິ ອຍຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິສມນຸປສ຺ສນາ. ອສ຺ມີຕິ ຈສ຺ສ ອວິຄຕໍ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ສ ອຍໍ ສມນຸປສ຺ສນາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ອສ຺ມີຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕໍ ປປຎ຺ຈຕ຺ຕຍໍ ອວິຄຕເມວ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິເລສຊາເຕ ສຕິ ກມ຺ມກິເລສປຈ຺ຈຍານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕິ.
ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນຕິ ອິທໍ ກມ຺ມມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມາຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ. ອວິຊ຺ຊາຘາຕູຕິ ຊວນກ຺ຂເຓ ອວິຊ຺ຊາ. ອວິຊ຺ຊາສມ຺ຜສ຺ສເຊນາຕິ ອວິຊ຺ຊາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຜສ຺ສໂຕ ຊາເຕນ. ອປິຈ ມໂນຕິ ຠວງ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິປາກມໂນຘາຕຸ, ອາວຊ຺ຊນກ຺ຂເຓ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸ. ຘມ຺ມາທໂຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາວ. ອສ຺ມີຕິປິສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ອສ຺ມີຕິ ເອວມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ. ອິໂຕ ປເຣສຸ ອຍມຫມສ຺ມີຕິ ຣູປາທີສຸ ກິຎ຺ຈິເທວ ຘມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິວເສນ. ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິວເສນ. ຣູປີ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິອາທີນິ ສພ຺ພານິ ສສ຺ສຕເມວ ຠຊນ຺ຕິ. ອເຖຕ຺ຖາຕິ ອຖ ເຕເນວາກາເຣນ ຐິເຕສຸ ເອເຕສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ. ອວິຊ຺ຊາ ປຫີຍຕີຕິ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອຎ຺ຎາຓຠູຕາ ອວິຊ຺ຊາ ປຫີຍຕິ. ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ອສ຺ມີຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິໂຍ. ກມ຺ມສ຺ສ ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ສນ຺ຘິ, ວິປາກມນໍ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍປກ຺ຂິກໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ກມ຺ມສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ສນ຺ຘີຕິ. ອິຕິ ຕໂຍ ປປຎ຺ຈາ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອທ຺ຘາ, ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມມນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ທສ຺ສິໂຕຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.
໖. ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໔໘. ຉຏ຺ເຐ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມາວຈໂຣ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ຈຕຸຠູມກາ. ສາສວນ຺ຕິ ອາສວານໍ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ. ອຸປາທານິຍນ຺ຕິ ຕເຖວ ຈ ອຸປາທານານໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ – ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຫິ ສຫ ອາສເວຫີຕິ ສາສວໍ. ອຸປາທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຸປາທານິຍໍ. ອິຘາປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມາວຈໂຣ, ອວເສສາ ເຕຠູມກາ ວິປສ຺ສນາຈາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວເມຕ຺ຖ ຣູປໍ ຣາສຏ຺ເຐນ ຂນ຺ເຘສຸ ປວິຏ຺ຐໍ, ສາສວຣາສຏ຺ເຐນ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ. ເວທນາທໂຍ ສາສວາປິ ອຕ຺ຖິ, ອນາສວາປິ ອຕ຺ຖິ. ເຕ ຣາສຏ຺ເຐນ ສພ຺ເພປິ ຂນ຺ເຘສຸ ປວິຏ຺ຐາ, ເຕຠູມກາ ປເນຕ຺ຖ ສາສວຏ຺ເຐນ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ປວິຏ຺ຐາຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.
໗-໘. ໂສຓສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໔໙-໕໐. ສຕ຺ຕເມ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ວິສິຏ຺ໂຐ ອຸຕ຺ຕໂມ ອຫມສ຺ມິ. ກິມຎ຺ຎຕ຺ຣ ຍຖາຠູຕສ຺ສ ອທສ຺ສນາຕິ ຍຖາຠູຕສ຺ສ ອທສ຺ສນໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ຠເວຍ຺ຍ? ອທສ຺ສນໍ ອຎ຺ຎາຓເມວ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິສ຺ສ ເຕ ປຣິວຏ຺ຏໍ ວຊິຣເຠທເທສນໍ ອາຣຠນ຺ໂຕ ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ ໂສໂຓຕິອາທິມາຫ. ອຏ຺ຐມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ສຕ຺ຕມອຏ຺ຐມານິ.
໙-໑໐. ນນ຺ທິກ຺ຂຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໕໑-໕໒. ນວມທສເມສຸ ນນ຺ທິກ຺ຂຍາ ຣາຄກ຺ຂໂຍ, ຣາຄກ຺ຂຍາ ນນ຺ທິກ຺ຂໂຍຕິ ອິທໍ ນນ຺ທີຕິ ວາ ຣາໂຄຕິ ວາ ອິເມສໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນິນ຺ນານາກຣຓຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຍ ວາ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ນນ຺ທິໍ ປຊຫຕິ, ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາຍ ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຣາຄໍ ປຊຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ວິປສ຺ສນໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຣາຄກ຺ຂຍາ ນນ຺ທິກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ອິຘ ມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ນນ຺ທິຣາຄກ຺ຂຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຜລໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ. ນວມທສມານິ.
ອຕ຺ຕທີປວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.
ມູລປຓ຺ຓາສໂກ ສມຕ຺ໂຕ.
໖. ອຸປຍວຄ຺ໂຄ
໑. ອຸປຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໕໓. ອຸປຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອຸປໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ອຸປຄໂຕ. ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ. ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ກມ຺ມໍ ຊວາເປຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒນສມຕ຺ຖຕາຍ ວຸທ຺ຘິອາທີນິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ວິຎ຺ຎາຓຸປຍນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຄ຺ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ໂວຈ຺ຉິຊ຺ຊຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒນສມຕ຺ຖຕາຍ ອຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂວຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ. ປຕິຏ຺ຐາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາ ນ ໂຫຕິ. ຕທປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ຕໍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ອນຠິສງ຺ຂຈ຺ຈ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອນຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ປຐມໍ.
໒. ພີຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໕໔. ທຸຕິເຍ ພີຊຊາຕານີຕິ ພີຊານິ. ມູລພີຊນ຺ຕິ ວຈໍ ວຈຕ຺ຕໍ ຫລິທ຺ທໍ ສິງ຺ຄິເວຣນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ຂນ຺ຘພີຊນ຺ຕິ ອສ຺ສຕ຺ໂຖ ນິຄ຺ໂຣໂຘຕິ ເອວມາທິ. ຜລຸພີຊນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉຸ ເວຬຸ ນໂຬຕິ ເອວມາທິ. ອຄ຺ຄພີຊນ຺ຕິ ອຊ຺ຊຸກໍ ຜຓິຊ຺ຊກນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ພີຊພີຊນ຺ຕິ ສາລິວີຫິອາທິ ປຸພ຺ພຓ຺ຓຎ຺ເຈວ ມຸຄ຺ຄມາສາທິ ອປຣຓ຺ຓຎ຺ຈ. ອຂຓ຺ຑານີຕິ ອຠິນ຺ນານິ. ຠິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ອປູຕິການີຕິ ອຸທກເຕມເນນ ອປູຕິການິ. ປູຕິພີຊຎ຺ຫິ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ອວາຕາຕປຫຕານີຕິ ວາເຕນ ຈ ອາຕເປນ ຈ ນ ຫຕານິ, ນິໂຣຊຕໍ ນ ປາປິຕານິ. ນິໂຣຊຎ຺ຫິ ກສຏໍ ພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ສາຣາທານີຕິ ຄຫິຕສາຣານິ ປຕິຏ຺ຐິຕສາຣານິ. ນິສ຺ສາຣຎ຺ຫິ ພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ສຸຂສຍິຕານີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ໂກຏ຺ເຐ ປກ຺ຂິຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ສຸຂໍ ສຍິຕານິ. ປຖວີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ປຕິຏ຺ຐານປຖວີ. ອາໂປຕິ ອຸປຣິສ຺ເນຫນອາໂປ. ຈຕສ຺ໂສ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຣູປາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ. ເຕ ຫິ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ປຕິຏ຺ຐາຠູຕຕ຺ຕາ ປຖວີຘາຕຸສທິສາ. ນນ຺ທິຣາໂຄ ສິເນຫນຏ຺ເຐນ ອາໂປຘາຕຸສທິໂສ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ສາຫາຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ພີຊໍ ວິຍ ປຖວິຍໍ ອາຣມ຺ມຓປຖວິຍໍ ວິຣຸຫຕິ. ທຸຕິຍໍ.
໓. ອຸທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໕໕. ຕຕິເຍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ພລວໂສມນສ຺ສສມຸຏ຺ຐານໍ ອຸທານໍ ອຸທາຫຣິ. ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ປເນສ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ. ສາສນສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຠາວໍ. ກຖໍ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ, ‘‘ຕໂຍເມ ອຸປນິສ຺ສຍາ – ທານູປນິສ຺ສໂຍ ສີລູປນິສ຺ສໂຍ ຠາວນູປນິສ຺ສໂຍ ຈາ’’ຕິ. ເຕສຸ ທານສີລູປນິສ຺ສຍາ ທຸພ຺ພລາ, ຠາວນູປນິສ຺ສໂຍ ພລວາ. ທານສີລູປນິສ຺ສຍາ ຫິ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ຈ ຜລານິ ຈ ປາເປນ຺ຕິ, ຠາວນູປນິສ຺ສໂຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕິ. ອິຕິ ທຸພ຺ພລູປນິສ຺ສເຍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ພນ຺ຘນານິ ເຉຕ຺ວາ ຕີຓິ ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ‘‘ອໂຫ ສາສນໍ ນິຍ຺ຍານິກ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ອຸທປາທິ.
ຕຕ຺ຖ ‘‘ທຸພ຺ພລູປນິສ຺ສເຍ ຐຕ຺ວາ ຆຏມາໂນ ຕີຓິ ມຄ຺ຄຜລານິ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສາວິຠາວນຕ຺ຖໍ ມິລກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ເວທິຕພ຺ພໍ – ໂສ ກິຣ ຄິຫິກາເລ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ປາສສຕຎ຺ເຈວ ອທູຫລສຕຎ຺ຈ ໂຍເຊສິ. ອເຖກທິວສໍ ອງ຺ຄາຣປກ຺ກມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປາສຏ຺ຐາເນສຸ ວິຈຣນ຺ໂຕ ປິປາສາຠິຠູໂຕ ເອກສ຺ສ ອຣຎ຺ຎວາສິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ຐິຕໍ ປານີຍຆຏໍ ວິວຣິ, ຫຕ຺ຖເຕມນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ນາທ຺ທສ. ໂສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຸມ຺ເຫ ຄຫປຕິເກຫິ ທິນ຺ນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸປຖ, ປານີຍຆເຏ ອຎ຺ຊລິມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ນ ຐເປຖ, ນ ຍຸຕ຺ຕເມຕ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ມຍາ ປານີຍຆໂຏ ປູເຣຕ຺ວາ ຐປິໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓຆຏໍ ທິສ຺ວາ ປານີຍສງ຺ຂໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ທ຺ວຕ຺ຕິສງ຺ຂປູຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອວໍ ປູຣິຕຆໂຏ ນາມ ມມ ກມ຺ມໍ ອາຄມ຺ມ ຕຕ຺ຕກປາໂລ ວິຍ ຊາໂຕ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອນາຄເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ສໍວິຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຘນຸໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ, ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ ມໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ.
ຕສ຺ສ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ພຫູນໍ ມິຄສູກຣານໍ ມາຣິຕຏ຺ຐານໍ ປາສອທູຫລານຎ຺ຈ ໂຍຊິຕຏ຺ຐານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕໍ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ສຣີເຣ ທາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກູຏໂຄໂຓ ວິຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານມ຺ປິ ວີຖິໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ ຠິກ຺ຂຸຠາເວນາ’’ຕິ? ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ນ ສກ຺ໂກມິ, ຠນ຺ເຕ, ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸທຸມ຺ພຣາທໂຍ ອລ຺ລຣຸກ຺ເຂ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ? ຌາເປຫິ ນນ຺ຕິ. ໂສ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ຌາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ເຕນ ຫິ ອເປຫີ’’ຕິ ປຖວິໍ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ອວີຈິໂຕ ຂຊ຺ໂຊປນກມຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິ. ໂສ ຕາວ ມຫນ຺ຕໍ ຣາສິໍ ສຸກ຺ຂປຓ຺ຓໍ ວິຍ ຂເຓນ ຌາເປສິ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ອວີຈິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ‘‘ສເຈ ວິພ຺ຠມິສ຺ສສິ, ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈິສ຺ສສີ’’ຕິ ສໍເວຄໍ ຊເນສິ. ໂສ ອວີຈິທສ຺ສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປເວຘມາໂນ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກໍ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘສາສນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ, ອາມາວຸໂສຕິ. ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘສາສນສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຕ຺ເຕ ສຕິ ມິລໂກ ອຕ຺ຕໂມກ຺ຂໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ຆເຏຕິ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕິ, ນິທ຺ທາຍ ພາຘຍມານາຍ ຕິນ຺ຕໍ ປລາລໍ ສີເສ ຐເປຕ຺ວາ ປາເທ ໂສຓ຺ຑິຍໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ນິສີທຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ປານີຍໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຆຏໍ ອູຣຸມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກມຓິການໍ ປຈ຺ເຉທໍ ອາຄມຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ເຖໂຣ ສາມເຓຣສ຺ສ ອິມໍ ອຸທ຺ເທສໍ ເທຕິ –
‘‘ອຸຏ຺ຐານວໂຕ ສຕີມໂຕ,
ສຸຈິກມ຺ມສ຺ສ ນິສມ຺ມກາຣິໂນ;
ສຎ຺ຎຕສ຺ສ ຘມ຺ມຊີວິໂນ,
ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ຍໂສຠິວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໔);
ໂສ ຈຕຸປ຺ປທິກມ຺ປິ ຕໍ ຄາຖໍ ອຕ຺ຕນິເຍວ ອຸປເນສິ – ‘‘ອຸຏ຺ຐານວຕາ ນາມ ມາທິເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ສຕິມຕາປິ ມາທິເສເນວ…ເປ… ອປ຺ປມຕ຺ເຕນປິ ມາທິເສເນວ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ຕໍ ຄາຖໍ ອຕ຺ຕນິ ອຸປເນຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປທວາເຣ ຐິໂຕ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ –
‘‘ອລ຺ລໍ ປລາລປຸຎ຺ຊາຫໍ, ສີເສນາທາຍ ຈງ຺ກມິໍ;
ປຕ຺ໂຕສ຺ມິ ຕຕິຍໍ ຐານໍ, ເອຕ຺ຖ ເມ ນຕ຺ຖິ ສໍສໂຍ’’ຕິ. –
ອິມໍ ອຸທານຄາຖໍ ອາຫ. ເອວໍ ທຸພ຺ພລູປນິສ຺ສເຍ ຐິໂຕ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕີຓິ ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ໂນ ຈສ຺ສໍ, ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ, ນາຠວິສ຺ສ, ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານີ’’ຕິ.
ຕຕ຺ຖ ໂນ ຈສ຺ສໍ, ໂນ ຈ ເມ ສິຍາຕິ ສເຈ ອຫໍ ນ ຠເວຍ຺ຍໍ, ມມ ປຣິກ຺ຂາໂຣປິ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ສເຈ ວາ ປນ ເມ ອຕີເຕ ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນາຠວິສ຺ສ, ອິທໍ ເມ ເອຕຣຫິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ນາຠວິສ຺ສ, ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິທານິ ປນ ຕຖາ ປຣກ຺ກມິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ເມ ອາຍຕິໍ ຂນ຺ຘາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ກມ຺ມສງ຺ຂາໂຣ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈມາໂນຕິ ເອວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທຸພ຺ພລູປນິສ຺ສເຍ ຐິໂຕ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຕິ ເອວໍ ສາສນສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຠາວໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ອິມສ຺ມິໍ ອຸທາເນ ວຸຕ຺ເຕ. ຣູປໍ ວິຠວິສ຺ສຕີຕິ ຣູປໍ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ຣູປສ຺ສ ວິຠວາຕິ ວິຠວທສ຺ສເນນ ສຫວິປສ຺ສເນນ. ສຫວິປສ຺ສນກາ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ຣູປາທີນໍ ວິຠວທສ຺ສນໍ ນາມ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈມາໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ຉິນ຺ເທຍ຺ເຍວ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ. ກສ຺ມາ ນ ຉິນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ?
ອິທານິ ອຸປຣິ ມຄ຺ຄຜລໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຣາຕິ ທ຺ເວ ອນນ຺ຕຣານິ ອາສນ຺ນານນ຺ຕຣຎ຺ຈ ທູຣານນ຺ຕຣຎ຺ຈ. ວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາສນ຺ນານນ຺ຕຣໍ ນາມ, ຜລສ຺ສ ທູຣານນ຺ຕຣໍ ນາມ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຊານໂຕ ກຖໍ ປສ຺ສໂຕ ວິປສ຺ສນານນ຺ຕຣາ ‘ອາສວານໍ ຂໂຍ’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຕສິຕາເຍຕິ ອຕສິຕພ຺ເພ ອຠາຍິຕພ຺ເພ ຐານມ຺ຫິ. ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຠຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕາໂສ ເຫໂສຕິ ຍາ ເອສາ ‘‘ໂນ ຈສ຺ສໍ, ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພລວິປສ຺ສນາ, ສາ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕສິເນຫໍ ປຣິຍາທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ຕາໂສ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ‘‘ອິທານາຫໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ນ ທານິ ກິຎ຺ຈິ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປປາເຕ ປຕນ຺ຕໍ ວິຍ ປສ຺ສຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວິຍ. ໂລຫປາສາທສ຺ສ ກິຣ ເຫຏ຺ຐາ ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ. ອຖ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອກມນ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂສ ປປາເຕ ປຕນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ວິວຏທ຺ວາເຣນ ຕໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ປຸຕ຺ຕໍ ອຸເຣ ສຍາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ສກ຺ຍສມຍໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມນມ຺ຫິ ນຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອາຫ. ນ ເຫໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕາໂສຕິ ເອສາ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ພລວວິປສ຺ສນາ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ນ ຕາໂສ ນາມ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອຫໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ວິນສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາຕິ. ເອວໍ ປນ ໂຫຕິ ‘‘ສງ຺ຂາຣາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສງ຺ຂາຣາວ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.
໔. ອຸປາທານປຣິປວຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໕໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈຕຸປຣິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ຂນ຺ເຘ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິວຏ຺ຏນວເສນ. ຣູປໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ຣູປໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຠິຎ຺ຎາສິໍ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ ຈຕຸສຈ຺ຈວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາຫາຣສມຸທຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາໂຄ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ອາຫາໂຣ ນາມ. ປຏິປນ຺ນາຕິ ສີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ຄາຘນ຺ຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເສກ຺ຂຠູມິໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ອເສກ຺ຂຠູມິໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ສຸວິມຸຕ຺ຕາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕາ. ເກວລິໂນຕິ ສກລິໂນ ກຕສພ຺ພກິຈ຺ຈາ. ວຏ຺ຏໍ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາປນາຍາຕິ ເຍນ ເຕ ອວສິຏ຺ເຐນ ວຏ຺ເຏນ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ເນສໍ ວຏ຺ຏໍ ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາປນາຍ. ອຖ ວາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ກາຣຓໍ, ປຎ຺ຎາປນາຍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອເສກ຺ຂຠູມິວາໂຣ ກຖິໂຕ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.