໕. ຊິຓ຺ຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໘. ປຎ຺ຈເມ ຊິຓ຺ໂຓຕິ ເຖໂຣ ມຫລ຺ລໂກ. ຄຣຸການີຕິ ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ລທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ສຸຕ຺ຕສໍສິພ຺ພເນນ ເຈວ ອຄ຺ຄຬທາເນນ ຈ ອເນການິ ປຏລານິ ຫຸຕ຺ວາ ຄຣຸການິ ຊາຕານິ. ນິພ຺ພສນານີຕິ ປຸພ຺ເພ ຠຄວຕາ ນິວາເສຕ຺ວາ ອປນີຕຕາຍ ເອວໍລທ຺ຘນາມານິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ຊິຓ຺ໂຓ ເຈວ ຄຣຸປໍສຸກູໂລ ຈ. ຄຫປຕານີຕິ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄຫປຕີຫິ ທິນ຺ນຈີວຣານິ ຘາເຣຫີຕິ ວທຕິ. ນິມນ຺ຕນານີຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິກງ຺ຄໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ນິມນ຺ຕນານິ ຠຸຎ຺ຊາຫີຕິ ວທຕິ. ມມ ຈ ສນ຺ຕິເກຕິ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄາມນ຺ຕເສນາສເນເຍວ ວສາຫີຕິ ວທຕິ.

ນນຸ ຈ ຍຖາ ຣາຊາ ເສນາປຕິໍ ເສນາປຕິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣາຊູປຏ຺ຐານາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ ອາຣາເຘນ຺ຕສ຺ເສວ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທທມາໂນ ອຍຸຕ຺ຕໍ ນາມ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນຕ຺ຖາຍ ຕິຄາວຸຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊຄຫສ຺ສ ຈ ນາຬນ຺ທາຍ ຈ ອນ຺ຕເຣ ພຫຸປຸຕ຺ຕກຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ໂນ ຕີຫິ ໂອວາເທຫິ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຊາຕິອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄຎ຺ເຈວ ຊາຕິປໍສຸກູລິກງ຺ຄຎ຺ຈ ອກາສິ, ໂສ ຕສ຺ມິໍ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ເທນ ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘນ຺ຕສ຺ເສວ ປໍສຸກູລາທີນິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຄຫປຕິຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ອຍຸຕ຺ຕໍ ນາມ ກໂຣຕີຕິ. ນ ກໂຣຕິ. ກສ຺ມາ? ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ສຕ຺ຖາ ຘຸຕງ຺ຄານິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕຸກາໂມ, ຍຖາ ປນ ອຆຏ຺ຏິຕາ ເຠຣິອາທໂຍ ສທ຺ທໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຆຏ຺ຏິຕາ ເອວຣູປາ ປຸຄ຺ຄລາ ນ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ຕີຕິ ນທາເປຕຸກາໂມ ສີຫນາທຊ຺ຌາສເຍນ ເອວມາຫ. ເຖໂຣປິ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູເປເນວ ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ເຈວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສີຫນາທໍ ນທຕິ.

ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາໂຣ ນາມ ອາຣຎ຺ຎິກສ຺ເສວ ລພ຺ຠຕິ, ໂນ ຄາມນ຺ຕວາສິໂນ. ຄາມນ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ວສນ຺ໂຕ ທາຣກສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ອສປ຺ປາຍຣູປານິ ປສ຺ສຕິ, ອສປ຺ປາເຍ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕິ, ເຕນສ຺ສ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອາຣຎ຺ຎິໂກ ປນ ຄາວຸຕໍ ວາ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ວາ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ວສນ຺ໂຕ ທີປິພ຺ຍຄ຺ຆສີຫາທີນໍ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕິ, ເຍສໍ ສວນປຈ຺ຈຍາ ອມານຸສິກາສວນຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອມານຸສີ ຣຕີ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ.

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕໍ. (ຘ. ປ. ໓໗໓-໓໗໔);

‘‘ປຸຣໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ວາປິ, ອປໂຣ ເຈ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ຕຕ຺ເຖວ ຜາສຸ ຠວຕິ, ເອກສ຺ສ ຣມໂຕ ວເນ’’ຕິ.

ຕຖາ ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ເສວ ລພ຺ຠຕິ, ໂນ ອປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ. ອປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ຫິ ອກາລຈາຣີ ໂຫຕິ, ຕຸຣິຕຈາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ປລິພຸທ຺ໂຘວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ພຫຸສໍສໂຍ ໂຫຕິ. ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ປນ ນ ອກາລຈາຣີ ໂຫຕິ, ນ ຕຸຣິຕຈາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ອປລິພຸທ຺ໂຘວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ນ ພຫຸສໍສໂຍ ໂຫຕິ.

ກຖໍ? ອປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ຫິ ຄາມໂຕ ທູຣວິຫາເຣ ວສມາໂນ ກາລສ຺ເສວ ‘‘ຍາຄຸໍ ວາ ປາຣິວາສິກຠຕ຺ຕໍ ວາ ລຈ຺ຉາມິ, ອາສນສາລາຍ ວາ ປນ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີສຸ ກິຎ຺ຈິເທວ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມກ຺ກຏກສຸຕ຺ຕານິ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ສຍິຕໂຄຣູປານິ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ປາໂຕວ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອກາລຈາຣີ ໂຫຕິ. ມນຸສ຺ເສ ເຂຕ຺ຕກມ຺ມາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ເຄຫາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕເຍວ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ມິຄໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ ເວເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕຸຣິຕຈາຣີ ໂຫຕິ. ອນ຺ຕຣາ ກິຎ຺ຈິເທວ ທິສ຺ວາ ‘‘ອສຸກອຸປາສໂກ ວາ ອສຸກອຸປາສິກາ ວາ ເຄເຫ, ໂນ ເຄເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘‘ໂນ ເຄເຫ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ກຸໂຕ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ອຄ຺ຄິທຑ຺ໂຒ ວິຍ ປເວຘຕິ, ສຍໍ ປຈ຺ຉິມທິສໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ປາຈີນທິສາຍ ສລາກໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຉິມທິສາຍ ລທ຺ຘສລາກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ປຈ຺ຉິມທິສໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ມມ ສລາກໍ ຕຸມ຺ເຫ ຄຓ຺ຫຖ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສລາກໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຖາ’’ຕິ ສລາກໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ. ເອກໍ ວາ ປນ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ອປຣສ຺ສາປິ ສລາກຠຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ເທຖ, ອຫໍ ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ທາເປຕ຺ວາ ຠຕ຺ເຕ ອາຫເຏ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຏິເທນ຺ໂຕ ປຕ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ ນາມ. ວິຫາເຣ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍ ມຫາທານໍ ເທນ຺ຕິ, ອິມິນາ ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ທູຣຄາເມ ສລາກາ ລທ຺ຘາ, ຕຕ຺ຖ ອຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸນ ສຕ຺ຕາຫໍ ສລາກໍ ນ ລຠຕີຕິ ອລາຠຠເຍນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປລິພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ຍສ຺ສ ເຈສ ສລາກຠຕ຺ຕາທິໂນ ອຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ຕໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ເມ, ອຸທາຫຸ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ປຓີຕໍ ນຸ ໂຂ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ລູຂໍ, ໂຖກໍ ນຸ ໂຂ, ອຸທາຫຸ ພຫຸກໍ, ສີຕລໍ ນຸ ໂຂ, ອຸທາຫຸ ອຸຓ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຈ ພຫຸສໍສໂຍ ໂຫຕິ.

ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ປນ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກຕ຺ວາ ກາລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸຬຸງ຺ກຠິກ຺ຂາທີນິ ທາຕຸໍ ປໂຫນກກາເລ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນ ອກາລຈາຣີ ໂຫຕິ, ເອເກກໍ ປທວາຣໍ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນ ຕຸຣິຕຈາຣີ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຄຣຸຠາເວນ ‘‘ອສຸໂກ ເຄເຫ, ນ ເຄເຫ’’ຕິ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ, ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິເຍວ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ກິໍ ປຣິວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ? ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວເສນ ປລິພຸທ຺ໂຘວ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ຍຖາຣຸຈິ ຄຈ຺ຉຕິ, ອິຕໂຣ ວິຍ ນ ພຫຸສໍສໂຍ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ວີຖິຍາ ວາ ອລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈຣຕິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈຣນ຺ໂຕ ມິສ຺ສໂກທນໍ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອມຕໍ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ.

ປໍສຸກູລິກສ຺ເສວ ລພ຺ຠຕິ, ໂນ ອປໍສຸກູລິກສ຺ສ. ອປໍສຸກູລິໂກ ຫິ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຈຣຕິ, ນ ເສນາສນສປ຺ປາຍໍ ປຣິເຍສຕິ. ປໍສຸກູລິໂກ ປນ ນ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຈຣຕິ, ເສນາສນສປ຺ປາຍເມວ ປຣິເຍສຕິ. ເຕຈີວຣິກສ຺ເສວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ສ. ອເຕຈີວຣິໂກ ຫິ ພຫຸຠຓ຺ໂຑ ພຫຸປຣິກ຺ຂາໂຣ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ຜາສຸວິຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ອປ຺ປິຈ຺ຉາທີນຎ຺ເຈວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ອິຕເຣສນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.