໕. ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໔. ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາຍນ຺ຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອຍໍ. ອິຕຣີຕເຣນາຕິ ນ ຖູລສຸຂຸມລູຂປຓີຕຖິຣຊິຓ຺ຓານໍ ເຍນ ເກນຈິ, ອຖ ໂຂ ຍຖາລທ຺ຘາທີນໍ ອິຕຣີຕເຣນ ເຍນ ເກນຈິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕໂຍ ສນ຺ໂຕສາ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສຕິ. ປິຓ຺ຑປາຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເຕສໍ ອຍໍ ປເຠທສໍວຓ຺ຓນາ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣໍ ລຠຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ວາ ອສຸນ຺ທຣໍ ວາ, ໂສ ເຕເນວ ຍາເປຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ອຖ ປນ ປກຕິທຸພ຺ພໂລ ວາ ໂຫຕິ ອາພາຘຊຣາຠິຠູໂຕ ວາ, ຄຣຸຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ໂຕ ກິລມຕິ, ໂສ ສຠາເຄນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ລຫຸເກນ ຍາເປນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ປຓີຕປຈ຺ຈຍລາຠີ ໂຫຕິ, ໂສ ປຏ຺ຏຈີວຣາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມຫຄ຺ຆຈີວຣໍ ພຫູນິ ວາ ຈີວຣານິ ລຠິຕ຺ວາ – ‘‘ອິທໍ ເຖຣານໍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕານໍ, ອິທໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອນຸຣູປໍ, ອິທໍ ຄິລານານໍ, ອິທໍ ອປ຺ປລາຠີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຸຣາຓຈີວຣໍ ວາ ສງ຺ກາຣກູຏາທິໂຕ ວາ ປນ ນນ຺ຕການິ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສງ຺ຆາຏິໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ, ໂສ ເຕເນວ ຍາເປຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາລາຠ ສນ຺ໂຕໂສ. ໂຍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ພ຺ຍາຘິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ, ເຍນສ຺ສ ປຣິຠຸຕ຺ເຕນ ອຜາສຸ ໂຫຕິ, ໂສ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕໍ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ສປ຺ປາຍໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ພຫຸໍ ປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ຈີວຣໍ ວິຍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕ-ພຫຸສ຺ສຸຕ-ອປ຺ປລາຠຄິລານານໍ ທຕ຺ວາ, ເຕສໍ ວາ ເສສກໍ ປິຓ຺ຑາຍ ວາ ຈຣິຕ຺ວາ ມິສ຺ສກາຫາຣໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເສນາສນໍ ລຠຕິ ມນາປໍ ວາ ອມນາປໍ ວາ, ໂສ ເຕນ ເນວ ໂສມນສ຺ສໍ ນ ປຏິຆໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກນາປິ ຍຖາລທ຺ເຘເນວ ຕຸສ຺ສຕິ. ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ໂຍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ພ຺ຍາຘິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ເສນາສນໍ ລຠຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ວສໂຕ ອຜາສຸ ໂຫຕິ, ໂສ ຕໍ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ສປ຺ປາຍເສນາສເນ ວສນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ເລຓມຓ຺ຑປກູຏາຄາຣາທີນິ ພຫູນິ ປຓີຕເສນາສນານິ ລຠຕິ, ໂສ ຕານິ ຈີວຣາທີນິ ວິຍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕພຫຸສ຺ສຸຕອປ຺ປລາຠຄິລານານໍ ທຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ. ໂຍປິ ‘‘ອຸຕ຺ຕມເສນາສນໍ ນາມ ປມາທຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ນິທ຺ທາຠິຠູຕສ຺ສ ປຏິພຸຊ຺ຌໂຕ ປາປວິຕກ຺ກາ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕາທິສໍ ເສນາສນໍ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ໂສ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອພ຺ໂຠກາສຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ວສນ຺ໂຕ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມ຺ປິ ເສນາສເນ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເຠສຊ຺ຊໍ ລຠຕິ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ, ໂສ ຍໍ ລຠຕິ ເຕເນວ ຕຸສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ໂຍ ປນ ເຕເລນຕ຺ຖິໂກ ຜາຓິຕໍ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ເຕລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ອຎ຺ຎເທວ ວາ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ພຫຸໍ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທິປຓີຕເຠສຊ຺ຊໍ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ຈີວຣໍ ວິຍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕ-ພຫຸສ຺ສຸຕ-ອປ຺ປລາຠຄິລານານໍ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາຠເຕນ ເຍນ ເກນຈິ ຍາເປນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຈຕຸມຘຸຣໍ ‘‘ຄຓ຺ຫ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສຈສ຺ສ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນປິ ໂຣໂຄ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຖ ‘‘ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກໍ ນາມ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ວຓ຺ຓິຕ’’ນ຺ຕິ ຈຕຸມຘຸຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕເກນ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣມສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ. ອິຕິ ອິເມ ຕໂຍ ສນ຺ໂຕເສ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສ຺ສໂປ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຓ຺ຓວາທີຕິ ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ນ ກເຖຕິ. ເອໂກ ນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ. ເອໂກ ເນວ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ນ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ. ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຈ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ. ອຍໍ ຕາທິໂສຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອເນສນນ຺ຕິ ທູເຕຍ຺ຍປຫິຓຄມນານຸໂຍຄປ຺ປເຠທໍ ນານປ຺ປກາຣໍ ອເນສນໍ. ອລທ຺ຘາຕິ ອລຠິຕ຺ວາ. ຍຖາ ຈ ເອກຈ຺ໂຈ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຈີວຣໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຎ຺ຎວນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂກຫຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕສຕິ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ອຍໍ ເອວໍ ອລທ຺ຘາ ຈ ຈີວຣໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ. ລທ຺ຘາ ຈາຕິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ລຠິຕ຺ວາ. ອຄຘິໂຕຕິ ວິຄຕໂລຠເຄໂຘ. ອມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຘິມຕ຺ຕຕຓ຺ຫາຍ ມຸຈ຺ຉໍ ອນາປນ຺ໂນ. ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອໂນຕ຺ຖໂຏ ອປຣິໂຍນທ຺ໂຘ. ອາທີນວທສ຺ສາວີຕິ ອເນສນາປຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ຄຘິຕປຣິໂຠເຄ ຈ ອາທີນວໍ ປສ຺ສມາໂນ. ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎຕິ, ‘‘ຍາວເທວ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນິສ຺ສຣຓເມວ ຊານນ຺ໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕຣີຕເຣນ ປິຓ຺ຑປາເຕນາຕິອາທີສຸປິ ຍຖາລທ຺ຘາທີນໍ ເຍນ ເກນຈິ ປິຓ຺ຑປາເຕນ, ເຍນ ເກນຈິ ເສນາສເນນ, ເຍນ ເກນຈິ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ກສ຺ສເປນ ວາ ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວທິສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຕີຫິ ສນ຺ໂຕເສຫິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ, ຕຸມ຺ເຫປິ ຕຖາຣູປາ ຠວຖາຕິ ໂອວທນ຺ໂຕ ກສ຺ສເປນ ໂອວທຕິ ນາມ. ໂຍ ວາ ປນສ຺ສ ກສ຺ສປສທິໂສຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຍ ວາ ປນຎ຺ໂຎປິ ກສ຺ສປສທິໂສ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຕີຫິ ສນ຺ໂຕເສຫິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຸມ຺ເຫປິ ຕຖາຣູປາ ຠວຖາຕິ ໂອວທນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສທິເສນ ໂອວທຕິ ນາມ. ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອິມາຍ ອິມສ຺ມິໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕສລ຺ເລຂາຈາຣປຏິປຕ຺ຕິຍາ ກຖນໍ ນາມ ຠາໂຣ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ອິມໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຣິປູຣໍ ກຕ຺ວາ ປູຣຓໍ ຠາໂຣເຍວ, ອາຄໂຕ ໂຂ ປນ ຠາໂຣ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຍຖາ ມຍາ ກຖິຕໍ, ຕຖຕ຺ຕາຍ ຕຖາຠາວາຍ ຕຸມ຺ເຫຫິປິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໕. ທຸຕິເຍ ອນາຕາປີຕິ ຍໍ ວີຣິຍໍ ກິເລເສ ອາຕປຕິ, ເຕນ ຣຫິໂຕ. ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີຕິ ນິພ຺ຠໂຍ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ກຸສລານຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ຠຍຣຫິໂຕ. ສມ຺ໂພຘາຍາຕິ ສມ຺ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ນິພ຺ພານາຍາຕິ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສາຕິ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ຕຎ຺ຫິ ອນຸຕ຺ຕຣຎ຺ເຈວ ຈຕູຫິ ຈ ໂຍເຄຫິ ເຂມໍ.

ອນຸປ຺ປນ຺ນາຕິອາທີສຸ ເຍ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ຈີວຣາທິໍ ວາ ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປຏ຺ຐາກສທ຺ຘິວິຫາຣິກ-ອນ຺ເຕວາສີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ມນຸຎ຺ຎວຕ຺ຖຸໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ສຸຠໍ ສຸຂນ຺ຕິ ອໂຍນິໂສ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ປນ ອນນຸຠູຕປຸພ຺ພໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ອໂຍນິໂສ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ໂລຠາທໂຍ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ນາມ ປາປກາ ຘມ຺ມາ ນຕ຺ຖິ. ອນຸຠູຕປຸພ຺ເພປິ ຈ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ວາ ຍສ຺ສ ປກຕິພຸທ຺ຘິຍາ ວາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ວາ ປຣິຍຕ຺ຕິນວກມ຺ມໂຍນິໂສມນສິກາຣານໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕາທິເສນ ປຈ຺ຈເຍນ ສຫສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອິເມປິ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕສຸເຍວ ປນ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມເຓສຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ນປ຺ປຫີຍນ຺ຕິ ນາມ, ເຕ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອປ຺ປຫີຍມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸປ຺ປນ຺ນເຠໂທ ຈ ປຫານປ຺ປຫານວິຘານຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທເສ ກຖິຕໍ.

ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘາປິ ສີລສມາຘິມຄ຺ຄຜລສງ຺ຂາຕາ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມາ. ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ເຕເຍວ ປຏິລທ຺ຘາ. ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເຕ ສີລາທິຘມ຺ມາ ປຣິຫານິວເສນ ປຸນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂລກິຍາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ປຣິຫານິ ນຕ຺ຖີຕິ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຐິຕິຍາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປນ ສມ຺ມປ຺ປຘານສ຺ສ ວເສນາຍໍ ເທສນາ ກຕາ. ທຸຕິຍມຄ຺ໂຄ ວາ ສີຆໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ, ປຐມມຄ຺ໂຄ ນິຣຸຊ຺ຌມາໂນ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາວເສນ ກຖິຕາຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຈນ຺ທູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໖. ຕຕິເຍ ຈນ຺ທູປມາຕິ ຈນ຺ທສທິສາ ຫຸຕ຺ວາ. ກິໍ ປຣິມຓ຺ຑລຕາຍ? ໂນ, ອປິຈ ໂຂ ຍຖາ ຈນ຺ໂທ ຄຄນຕລໍ ປກ຺ຂນ຺ທມາໂນ ນ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ວາ ສິເນຫໍ ວາ ອາລຍໍ ວາ ນິກນ຺ຕິໍ ວາ ປຕ຺ຖນໍ ວາ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ວາ ກໂຣຕິ, ນ ຈ ນ ໂຫຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ປິໂຍ ມນາໂປ, ຕຸມ຺ເຫປິ ເອວໍ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວາທີນໍ ອກຣເຓນ ພຫຸຊນສ຺ສ ປິຍາ ມນາປາ ຈນ຺ທູປມາ ຫຸຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິຍກຸລາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ຍຖາ ຈນ຺ໂທ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມຕິ, ອາໂລກໍ ຜຣຕິ, ເອວໍ ກິເລສນ຺ຘກາຣວິຘມເນນ ຎາຓາໂລກຜຣເຓນ ຈາປິ ຈນ຺ທູປມາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອວມາທີຫິປິ ນເຍຫິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອປກສ຺ເສວ ກາຍໍ ອປກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕເນວ ສນ຺ຖວາທີນໍ ອກຣເຓນ ກາຍຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອປກສ຺ສິຕ຺ວາ, ອປເນຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຎ຺ເຎປິ ນ ວສຕິ, ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍປິ ວິຕກ຺ເກຕິ, ອຍໍ ເນວ ກາຍໍ ອປກສ຺ສຕິ, ນ ຈິຕ຺ຕໍ. ໂຍ ຫິ ອຣຎ຺ເຎປິ ໂຂ ວິຫຣຕິ, ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ປນ ວິຕກ຺ເກຕິ, ອຍໍ ກາຍເມວ ອປກສ຺ສຕິ, ນ ຈິຕ຺ຕໍ. ໂຍ ຄາມນ຺ເຕ ວສຕິ, ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍປິ ໂຂ ນ ຈ ວິຕກ຺ເກຕິ, ອຍໍ ຈິຕ຺ຕເມວ ອປກສ຺ສຕິ, ນ ກາຍໍ. ໂຍ ປນ ອຣຎ຺ເຎ ເຈວ ວສຕິ, ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ຈ ນ ວິຕກ຺ເກຕິ, ອຍໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ອປກສ຺ສຕິ. ເອວຣູປາ ຫຸຕ຺ວາ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຖາຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ອປກສ຺ເສວ ກາຍໍ ອປກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ນິຈ຺ຈນວກາຕິ ນິຈ຺ຈໍ ນວກາວ, ອາຄນ຺ຕຸກສທິສາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຄນ຺ຕຸໂກ ຫິ ປຏິປາຏິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສເຈ ນໍ ຆຣສາມິກາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕຠາຕໂຣ ວິປ຺ປວາສໍ ຄຕາ ເອວໍ ວິຈຣິໍສູ’’ຕິ ອນຸກມ຺ປມານາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊນ຺ຕິ, ຠຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຕເຍວ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠາຊນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ປກ຺ກມຕິ, ນ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ວາ ກໂຣຕິ, ນ ກິຈ຺ຈກຣຓີຍານິ ວາ ສໍວິທຫຕິ, ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫປິ ປຏິປາຏິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍໍ ອິຣິຍາປເຖສຸ ປສນ຺ນາ ມນຸສ຺ສາ ເທນ຺ຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຉິນ຺ນສນ຺ຖວາ, ເຕສໍ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍ ອພ຺ຍາວຏາ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມຖາຕິ ທີເປຕິ.

ອິມສ຺ສ ປນ ນິຈ຺ຈນວກຠາວສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ທ຺ເວຠາຕິກວຕ຺ຖຸ ກເຖຕພ຺ພໍ – ວສາຬນຄຣຄາມໂຕ ກິຣ ທ຺ເວ ຠາຕິກາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕາ, ເຕ ຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ຈ ມຫານາຄຕ຺ເຖໂຣ ຈາຕິ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ. ເຕ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພເຕ ຕິໍສ ວສ຺ສານິ ວສິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ ‘‘ມາຕຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສາຬນຄຣວິຫາເຣ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ມາຕຸຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ມາຕາປິ ເຕສໍ ອຸຬຸງ຺ເກນ ຍາຄຸໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣິ. ຕສ຺ສາ ຕໍ ໂອໂລກຍມານາຍ ປຸຕ຺ຕສິເນໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ມຫານາໂຄ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ປຈ຺ຉິມໍ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉ ອຸປາສິເກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ປຈ຺ຉິມເຖຣສ຺ສປິ ຍາຄຸໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ຈູຬນາໂຄ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ? ເຖໂຣ ‘‘ກິໍ, ອຸປາສິເກ, ປຸຣິມໍ ເຖຣໍ ນ ປຸຈ຺ຉສີ’’ຕິ? ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເອວໍ ມາຕຣາປິ ສທ຺ຘິໍ ຉິນ຺ນສນ຺ຖໂວ ຠິກ຺ຂຸ ນິຈ຺ຈນວໂກ ນາມ ໂຫຕິ.

ອປ຺ປຄພ຺ຠາຕິ ນ ປຄພ຺ຠາ, ອຏ຺ຐຏ຺ຐາເນນ ກາຍປາຄພ຺ຠິເຍນ, ຈຕຸຏ຺ຐາເນນ ວຈີປາຄພ຺ຠິເຍນ, ອເນກຏ຺ຐາເນນ ມໂນປາຄພ຺ຠິເຍນ ຈ ວິຣຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ກາຍປາຄພ຺ຠິຍໍ ນາມ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລ-ໂຠຊນສາລາ-ຊນ຺ຕາຆຣນຫານຕິຕ຺ຖ-ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄ-ອນ຺ຕຣຆຣປ຺ປເວສເນສຸ ກາເຍນ ອປ຺ປຕິຣູປກຣຓໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປລ຺ລຕ຺ຖິກາຍ ວາ ນິສີທຕິ ປາເທ ປາທໍ ອາຘາຍິຕ຺ວາ ວາຕິ ເອວມາທິ (ມຫານິ. ໑໖໕). ຕຖາ ຄຓມຊ຺ເຌ. ຄຓມຊ຺ເຌຕິ ຈຕຸປຣິສສນ຺ນິປາເຕ ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກຄຓາທິສນ຺ນິປາເຕ ວາ. ຕຖາ ວຸຑ຺ຒຕເຣ ປຸຄ຺ຄເລ. ໂຠຊນສາລາຍ ປນ ວຸຑ຺ຒານໍ ອາສນໍ ນ ເທຕິ, ນວານໍ ອາສນໍ ປຏິພາຫຕິ. ຕຖາ ຊນ຺ຕາຆເຣ. ວຸຑ຺ເຒ ເຈຕ຺ຖ ອນາປຸຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄິຊລນາທີນິ ກໂຣຕິ. ນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖ ຈ ຍທິທໍ ‘‘ທຫໂຣ ວຸຑ຺ໂຒຕິ ປມາຓໍ ອກຕ຺ວາ ອາຄຕປຏິປາຏິຍາ ນ຺ຫາຍິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ອນາທິຍນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ເຒ ຈ ນເວ ຈ ພາຘຕິ. ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ເຄ ປນ ອຄ຺ຄາສນອຄ຺ໂຄທກອຄ຺ຄປິຓ຺ຑານໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ພາຫາຍ ພາຫໍ ປຫຣນ຺ໂຕ. ອນ຺ຕຣຆຣປ຺ປເວສເນ ວຸຑ຺ເຒຫິ ປຐມຕຣໍ ປວິສຕິ, ທຫເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ກາຍກີຬນກໍ ກໂຣຕີຕິ ເອວມາທິ.

ຈຕຸຏ຺ຐານໍ ວຈີປາຄພ຺ຠິຍໍ ນາມ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລອນ຺ຕຣຆເຣສຸ ອປ຺ປຕິຣູປວາຈານິຈ຺ຉາຣຓໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ. ຕຖາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ຄຓສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈ ສນ຺ຕິເກ, ຕຕ຺ເຖວ ມນຸສ຺ເສຫິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ອນ຺ຕຣຆເຣ ປນ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມ ກິໍ ອຕ຺ຖິ? ກິໍ ຍາຄຸ, ອຸທາຫຸ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ? ກິໍ ເມ ທສ຺ສສິ? ກິໍ ອຊ຺ຊ ຂາທິສ຺ສາມ? ກິໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມ? ກິໍ ປິວິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທີນິ ຠາສຕິ.

ອເນກຏ຺ຐານໍ ມໂນປາຄພ຺ຠິຍໍ ນາມ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ກາຍວາຈາຫິ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ມນສາວ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ວິຕກ຺ກນໍ. ອປິຈ ທຸສ຺ສີລສ຺ເສວ ສໂຕ ‘‘ສີລວາຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ປາປິຈ຺ຉຕາປິ ມໂນປາຄພ຺ຠິຍໍ. ອິຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອິເມສໍ ປາຄພ຺ຠິຍານໍ ອຠາເວນ ອປ຺ປຄພ຺ຠາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມຖາຕິ ວທຕິ.

ຊຣຸທປານນ຺ຕິ ຊິຓ຺ຓກູປໍ. ປພ຺ພຕວິສມນ຺ຕິ ປພ຺ພເຕ ວິສມໍ ປປາຕຏ຺ຐານໍ. ນທີວິທຸຄ຺ຄນ຺ຕິ ນທິຍາ ວິທຸຄ຺ຄໍ ຉິນ຺ນຕຏຏ຺ຐານໍ. ອປກສ຺ເສວ ກາຍນ຺ຕິ ຕາທິສານິ ຐານານິ ໂຍ ຂິຑ຺ຑາທິປສຸໂຕ ກາຍໍ ອນປກສ຺ສ ເອກໂຕຠາຣິຍໍ ອກຕ຺ວາວ ວາຍຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ອຄ຺ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອນປກສ຺ສ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປຕິໂຕ ຫຕ຺ຖປາທຠຎ຺ຊນາທີນິ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອນາທີນວທສ຺ສາວິຕາຍ ອນຸພ຺ເພເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປິຍາຍມາໂນ ໂອໂລເກຕິ, ໂສ ປຕິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທຠຎ຺ຊນາທິອນຕ຺ຖໍ ປາປຸຓາຕິ. ໂຍ ປນ ອຸທກຕ຺ຖິໂກ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ກິຈ຺ເຈນ ໂອໂລເກຕຸກາໂມ ກາຍໍ ອປກສ຺ສ ເອກໂຕ ຠາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ວາຍຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ, ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອປກສ຺ສ ອາທີນວທສ຺ສເນນ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕິ, ໂສ ນ ປຕຕິ, ຍຖາຣຸຈິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສຸຂີ ເຍນກາມໍ ປກ຺ກມຕິ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ຊຣຸທປານາທໂຍ ວິຍ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຸລານິ, ໂອໂລກນປຸຣິໂສ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸ. ຍຖາ ອນປກຏ຺ຐກາຍຈິຕ຺ໂຕ ຕານິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ຕຕ຺ຖ ປຕຕິ, ເອວໍ ອຣກ຺ຂິເຕຫິ ກາຍາທີຫິ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ກຸເລສຸ ພຊ຺ຌຕິ, ຕໂຕ ນານປ຺ປກາຣໍ ສີລປາທຠຎ຺ຊນາທິອນຕ຺ຖໍ ປາປຸຓາຕິ. ຍຖາ ປນ ອປກຏ຺ຐກາຍຈິຕ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ຕຕ຺ຖ ນ ປຕຕິ, ເອວໍ ຣກ຺ຂິເຕເນວ ກາເຍນ ຣກ຺ຂິເຕຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ຣກ຺ຂິຕາຍ ວາຈາຍ ສຸປ຺ປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາ ອປກຏ຺ຐກາຍຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ກຸເລສຸ ນ ພຊ຺ຌຕິ. ອຖສ຺ສ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ອປຕິຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ, ນ ປາທາ ຠຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ສີລປາໂທ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ຫຕ຺ຖາ ນ ຠຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ສທ຺ຘາຫຕ຺ໂຖ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ກຸຈ຺ຉິ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ສມາຘິກຸຈ຺ຉິ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ສີສໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ຎາຓສີສໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຍຖາ ຈ ຕໍ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາທໂຍ ນ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເອວມິມໍ ຣາຄກຓ຺ຏກາທໂຍ ນ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຍຖາ ໂສ ນິຣຸປທ຺ທໂວ ຍຖາຣຸຈິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສຸຂີ ເຍນກາມໍ ປກ຺ກມຕິ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸ ກຸລານິ ນິສ຺ສາຍ ຈີວຣາທໂຍ ປຈ຺ຈເຍ ປຏິເສວນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຸເຂນ ສຸຂິໂຕ ເຍນກາມໍ ອຄຕປຸພ຺ພໍ ນິພ຺ພານທິສໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອິທານິ ໂຍ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິໂກ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ‘ຕິວິຘໍ ປາຄພ຺ຠິຍໍ ປຫາຍ ນິຈ຺ຈນວກຕ຺ເຕນ ຈນ຺ທູປມາ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຖາ’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາເນ ຐເປຕິ, ອສຍ຺ຫໍ ຠາຣໍ ອາໂຣເປຕິ, ຍໍ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ ຕໍ ກາເຣຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ວາທປຖໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ສກ຺ກາ ເອວໍ ກາຕຸໍ, ອຕ຺ຖິ ເອວຣູໂປ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກສ຺ສໂປ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ.

ອາກາເສ ປາຓິໍ ຈາເລສີຕິ ນີເລ ຄຄນນ຺ຕເຣ ຍມກວິຊ຺ຊຸຕໍ ຈາຣຍມາໂນ ວິຍ ເຫຏ຺ຐາຠາຄໍ ອຸປຣິຠາຄໍ ອຸຠໂຕປສ຺ເສສຸ ປາຓິໍ ສຎ຺ຈາເຣສິ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ອສມ຺ຠິນ຺ນປທໍ ນາມ. ອຕ຺ຕມໂນຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ສກມໂນ, ນ ໂທມນສ຺ເສນ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫິຕມໂນ. ກສ຺ສປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອິທມ຺ປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຣວາທໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖິ ເອວຣູໂປ ຠິກ຺ຂູຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປສນ຺ນາກາຣໍ ກເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຈີວຣາທໂຍ ປຈ຺ຈເຍ ທເທຍ຺ຍຸໍ. ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສີລສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສີລໍ ປູຣຍມານາ, ສມາຘິວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ຕານິ ຕານິ ສມ຺ປາທຍມານາ ຕຖາຠາວາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ອນຸທຍນ຺ຕິ ຣກ຺ຂຓຠາວໍ. ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕໍ. ອຸຠຍຎ຺ເຈຕໍ ກາຣຸຎ຺ຎສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ກສ຺ສໂປ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອິທມ຺ປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຣວາທໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖິ ເອວຣູໂປ ຠິກ຺ຂູຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ສເປນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈນ຺ໂທປມາທິວເສນ ໂຍຊນໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕິຍໍ.

໔. ກຸລູປກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໗. ຈຕຸຕ຺ເຖ ກຸລູປໂກຕິ ກຸລຆຣານໍ ອຸປຄນ຺ຕາ. ເທນ຺ຕຸເຍວ ເມຕິ ທທນ຺ຕຸເຍວ ມຍ຺ຫໍ. ສນ຺ທີຍຕີຕິ ອຏ຺ຏີຍຕິ ປີຬິຍຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຊິຓ຺ຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໘. ປຎ຺ຈເມ ຊິຓ຺ໂຓຕິ ເຖໂຣ ມຫລ຺ລໂກ. ຄຣຸການີຕິ ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ລທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ສຸຕ຺ຕສໍສິພ຺ພເນນ ເຈວ ອຄ຺ຄຬທາເນນ ຈ ອເນການິ ປຏລານິ ຫຸຕ຺ວາ ຄຣຸການິ ຊາຕານິ. ນິພ຺ພສນານີຕິ ປຸພ຺ເພ ຠຄວຕາ ນິວາເສຕ຺ວາ ອປນີຕຕາຍ ເອວໍລທ຺ຘນາມານິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ຊິຓ຺ໂຓ ເຈວ ຄຣຸປໍສຸກູໂລ ຈ. ຄຫປຕານີຕິ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄຫປຕີຫິ ທິນ຺ນຈີວຣານິ ຘາເຣຫີຕິ ວທຕິ. ນິມນ຺ຕນານີຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິກງ຺ຄໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ນິມນ຺ຕນານິ ຠຸຎ຺ຊາຫີຕິ ວທຕິ. ມມ ຈ ສນ຺ຕິເກຕິ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄາມນ຺ຕເສນາສເນເຍວ ວສາຫີຕິ ວທຕິ.

ນນຸ ຈ ຍຖາ ຣາຊາ ເສນາປຕິໍ ເສນາປຕິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣາຊູປຏ຺ຐານາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ ອາຣາເຘນ຺ຕສ຺ເສວ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທທມາໂນ ອຍຸຕ຺ຕໍ ນາມ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນຕ຺ຖາຍ ຕິຄາວຸຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊຄຫສ຺ສ ຈ ນາຬນ຺ທາຍ ຈ ອນ຺ຕເຣ ພຫຸປຸຕ຺ຕກຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ໂນ ຕີຫິ ໂອວາເທຫິ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຊາຕິອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄຎ຺ເຈວ ຊາຕິປໍສຸກູລິກງ຺ຄຎ຺ຈ ອກາສິ, ໂສ ຕສ຺ມິໍ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ເທນ ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘນ຺ຕສ຺ເສວ ປໍສຸກູລາທີນິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຄຫປຕິຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ອຍຸຕ຺ຕໍ ນາມ ກໂຣຕີຕິ. ນ ກໂຣຕິ. ກສ຺ມາ? ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ສຕ຺ຖາ ຘຸຕງ຺ຄານິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕຸກາໂມ, ຍຖາ ປນ ອຆຏ຺ຏິຕາ ເຠຣິອາທໂຍ ສທ຺ທໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຆຏ຺ຏິຕາ ເອວຣູປາ ປຸຄ຺ຄລາ ນ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ຕີຕິ ນທາເປຕຸກາໂມ ສີຫນາທຊ຺ຌາສເຍນ ເອວມາຫ. ເຖໂຣປິ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູເປເນວ ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ເຈວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສີຫນາທໍ ນທຕິ.

ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາໂຣ ນາມ ອາຣຎ຺ຎິກສ຺ເສວ ລພ຺ຠຕິ, ໂນ ຄາມນ຺ຕວາສິໂນ. ຄາມນ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ວສນ຺ໂຕ ທາຣກສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ອສປ຺ປາຍຣູປານິ ປສ຺ສຕິ, ອສປ຺ປາເຍ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕິ, ເຕນສ຺ສ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອາຣຎ຺ຎິໂກ ປນ ຄາວຸຕໍ ວາ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ວາ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ວສນ຺ໂຕ ທີປິພ຺ຍຄ຺ຆສີຫາທີນໍ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕິ, ເຍສໍ ສວນປຈ຺ຈຍາ ອມານຸສິກາສວນຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອມານຸສີ ຣຕີ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ.

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕໍ. (ຘ. ປ. ໓໗໓-໓໗໔);

‘‘ປຸຣໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ວາປິ, ອປໂຣ ເຈ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ຕຕ຺ເຖວ ຜາສຸ ຠວຕິ, ເອກສ຺ສ ຣມໂຕ ວເນ’’ຕິ.

ຕຖາ ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ເສວ ລພ຺ຠຕິ, ໂນ ອປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ. ອປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ຫິ ອກາລຈາຣີ ໂຫຕິ, ຕຸຣິຕຈາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ປລິພຸທ຺ໂຘວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ພຫຸສໍສໂຍ ໂຫຕິ. ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ປນ ນ ອກາລຈາຣີ ໂຫຕິ, ນ ຕຸຣິຕຈາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ອປລິພຸທ຺ໂຘວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ນ ພຫຸສໍສໂຍ ໂຫຕິ.

ກຖໍ? ອປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ຫິ ຄາມໂຕ ທູຣວິຫາເຣ ວສມາໂນ ກາລສ຺ເສວ ‘‘ຍາຄຸໍ ວາ ປາຣິວາສິກຠຕ຺ຕໍ ວາ ລຈ຺ຉາມິ, ອາສນສາລາຍ ວາ ປນ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີສຸ ກິຎ຺ຈິເທວ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມກ຺ກຏກສຸຕ຺ຕານິ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ສຍິຕໂຄຣູປານິ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ປາໂຕວ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອກາລຈາຣີ ໂຫຕິ. ມນຸສ຺ເສ ເຂຕ຺ຕກມ຺ມາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ເຄຫາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕເຍວ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ມິຄໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ ເວເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕຸຣິຕຈາຣີ ໂຫຕິ. ອນ຺ຕຣາ ກິຎ຺ຈິເທວ ທິສ຺ວາ ‘‘ອສຸກອຸປາສໂກ ວາ ອສຸກອຸປາສິກາ ວາ ເຄເຫ, ໂນ ເຄເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘‘ໂນ ເຄເຫ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ກຸໂຕ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ອຄ຺ຄິທຑ຺ໂຒ ວິຍ ປເວຘຕິ, ສຍໍ ປຈ຺ຉິມທິສໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ປາຈີນທິສາຍ ສລາກໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຉິມທິສາຍ ລທ຺ຘສລາກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ປຈ຺ຉິມທິສໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ມມ ສລາກໍ ຕຸມ຺ເຫ ຄຓ຺ຫຖ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສລາກໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຖາ’’ຕິ ສລາກໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ. ເອກໍ ວາ ປນ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ອປຣສ຺ສາປິ ສລາກຠຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ເທຖ, ອຫໍ ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ທາເປຕ຺ວາ ຠຕ຺ເຕ ອາຫເຏ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຏິເທນ຺ໂຕ ປຕ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ ນາມ. ວິຫາເຣ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍ ມຫາທານໍ ເທນ຺ຕິ, ອິມິນາ ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ທູຣຄາເມ ສລາກາ ລທ຺ຘາ, ຕຕ຺ຖ ອຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸນ ສຕ຺ຕາຫໍ ສລາກໍ ນ ລຠຕີຕິ ອລາຠຠເຍນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປລິພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ຍສ຺ສ ເຈສ ສລາກຠຕ຺ຕາທິໂນ ອຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ຕໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ເມ, ອຸທາຫຸ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ປຓີຕໍ ນຸ ໂຂ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ລູຂໍ, ໂຖກໍ ນຸ ໂຂ, ອຸທາຫຸ ພຫຸກໍ, ສີຕລໍ ນຸ ໂຂ, ອຸທາຫຸ ອຸຓ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຈ ພຫຸສໍສໂຍ ໂຫຕິ.

ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ປນ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກຕ຺ວາ ກາລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸຬຸງ຺ກຠິກ຺ຂາທີນິ ທາຕຸໍ ປໂຫນກກາເລ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນ ອກາລຈາຣີ ໂຫຕິ, ເອເກກໍ ປທວາຣໍ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນ ຕຸຣິຕຈາຣີ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຄຣຸຠາເວນ ‘‘ອສຸໂກ ເຄເຫ, ນ ເຄເຫ’’ຕິ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ, ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິເຍວ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ກິໍ ປຣິວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ? ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວເສນ ປລິພຸທ຺ໂຘວ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ຍຖາຣຸຈິ ຄຈ຺ຉຕິ, ອິຕໂຣ ວິຍ ນ ພຫຸສໍສໂຍ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ວີຖິຍາ ວາ ອລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈຣຕິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈຣນ຺ໂຕ ມິສ຺ສໂກທນໍ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອມຕໍ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ.

ປໍສຸກູລິກສ຺ເສວ ລພ຺ຠຕິ, ໂນ ອປໍສຸກູລິກສ຺ສ. ອປໍສຸກູລິໂກ ຫິ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຈຣຕິ, ນ ເສນາສນສປ຺ປາຍໍ ປຣິເຍສຕິ. ປໍສຸກູລິໂກ ປນ ນ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຈຣຕິ, ເສນາສນສປ຺ປາຍເມວ ປຣິເຍສຕິ. ເຕຈີວຣິກສ຺ເສວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ສ. ອເຕຈີວຣິໂກ ຫິ ພຫຸຠຓ຺ໂຑ ພຫຸປຣິກ຺ຂາໂຣ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ຜາສຸວິຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ອປ຺ປິຈ຺ຉາທີນຎ຺ເຈວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ອິຕເຣສນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ໂອວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໙. ຉຏ຺ເຐ ອຫໍ ວາຕິ ກສ຺ມາ ອາຫ? ເຖຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນ ຐປນຕ຺ຖໍ. ກິໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ນຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ. ເອວໍ ປນສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ອິເມ ນ ຈິຣໍ ຐສ຺ສນ຺ຕິ, ກສ຺ສໂປ ປນ ວີສວສ຺ສສຕາຍຸໂກ, ໂສ ມຍິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓິຄຸຫາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ມມ ສາສນໍ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຫສ຺ສປຣິມາຓກາລປວຕ຺ຕນກໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຕໍ ຐາເນ ຐເປມິ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂູ ກສ຺ສປສ຺ສ ສຸສ຺ສູສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ທຸພ຺ພຈາຕິ ທຸກ຺ເຂນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ໂທວຈສ຺ສກຣເຓຫີຕິ ທຸພ຺ພຈຠາວກຣເຓຫິ. ອປ຺ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິໂນຕິ ອນຸສາສນິໍ ສຸຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາ ວາມຄາຫິໂນ ນາມ ຊາຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຈ຺ຈາວທນ຺ເຕຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ວທນ຺ເຕ, ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕິວິຍ ວາທໍ ກໂຣນ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກ ພຫຸຕຣໍ ຠາສິສ຺ສຕີຕິ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ໂກ ພຫຸໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ, ອຸທາຫຸ ອຫນ຺ຕິ? ໂກ ສຸນ຺ທຣຕຣນ຺ຕິ, ເອໂກ ພຫຸໍ ຠາສນ຺ໂຕ ອສຫິຕໍ ອມຘຸຣໍ ຠາສຕິ, ເອໂກ ສຫິຕໍ ມຘຸຣໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ໂກ ສຸນ຺ທຣຕຣ’’ນ຺ຕິ? ເອໂກ ປນ ພຫຸຎ຺ຈ ສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ກເຖນ຺ໂຕ ຈິຣໍ ນ ຠາສຕິ, ລຫຸຎ຺ເຎວ ອຸຏ຺ຐາຕິ, ເອໂກ ອທ຺ຘານໍ ປາເປຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ໂກ ຈິຣຕຣ’’ນ຺ຕິ? ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ທຸຕິຍໂອວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໐. ສຕ຺ຕເມ ສທ຺ຘາຕິ ໂອກປ຺ປນສທ຺ຘາ. ວີຣິຍນ຺ຕິ ກາຍິກເຈຕສິກໍ ວີຣິຍໍ. ປຎ຺ຎາຕິ ກຸສລຘມ຺ມຊານນປຎ຺ຎາ. ນ ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທກາຕິ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂອວາທກາ ອນຸສາສກາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິຫານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຕຕິຍໂອວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໑. ອຏ຺ຐເມ ຕຖາ ຫິ ປນາຕິ ປຸພ຺ເພ ໂສວຈສ຺ສຕາຍ, ເອຕຣຫິ ຈ ໂທວຈສ຺ສຕາຍ ກາຣຓປຏ຺ຐປເນ ນິປາໂຕ. ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ເຖເຣສຸ. ໂກ ນາມາຍໍ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂກ ນາໂມ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ? ກິໍ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ກິໍ ນາຄຕ຺ເຖໂຣຕິ? ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ເອວໍ ສກ຺ກາເຣ ກຍິຣມາເນ. ຕຖຕ຺ຕາຍາຕິ ຕຖາຠາວາຍ, ອາຣຎ຺ຎິກາທິຠາວາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິກາໂມຕິ ‘‘ອິເມ ມໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕູ’’ຕິ ເອວໍ ກາເມຕິ ອິຈ຺ຉຕິ ປຕ຺ເຖຕີຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິກາໂມ. ຕຖຕ຺ຕາຍາຕິ ລາຠສກ຺ກາຣນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣຸປທ຺ທເວນາຕິ ໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອຘິມຕ຺ຕຈ຺ຉນ຺ທຣາໂຄ ອຸປທ຺ທໂວຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນ ອຸປທ຺ທຸຕາ. ອຠິປຕ຺ຖນາຕິ ອຘິມຕ຺ຕປຕ຺ຖນາ. ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິອຠິປຕ຺ຖເນນາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອຘິມຕ຺ຕປຕ຺ຖນາສງ຺ຂາເຕນ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຌານາຠິຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໒. ນວເມ ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມີຕິ ຍາວເທວ ອິຈ຺ຉາມິ. ຍານິ ປນ ອິໂຕ ປຣໍ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ, ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈຕສ຺ໂສ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ສພ຺ພໂສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘນ຺ຕິ ເອວໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ, ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຎ຺ຈ ໂລກິກາຠິຎ຺ຎາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອນຸປທວຓ຺ຓນາຍ ເຈວ ຠາວນາວິຘາເນນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໖໙) ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ຉຬຠິຎ຺ຎາຍ ປນ ອາສວານໍ ຂຍາຕິ ອາສວານໍ ຂເຍນ. ອນາສວນ຺ຕິ ອາສວານໍ ອປຈ຺ຈຍຠູຕໍ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິໍ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎໍ. ນວມໍ.

໑໐. ອຸປສ຺ສຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໓. ທສເມ ອາຍາມ, ຠນ຺ເຕຕິ ກສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸນີອຸປສ຺ສຍຄມນໍ ຍາຈຕິ? ນ ລາຠສກ຺ກາຣເຫຕຸ, ກມ຺ມຏ຺ຐານຕ຺ຖິກາ ປເນຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ຕາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປສ຺ສາມີຕິ ຍາຈຕິ. ນນຸ ຈ ໂສ ສຍມ຺ປິ ເຕປິຏໂກ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ກິໍ ສຍໍ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ? ໂນ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ພຸທ຺ຘປຏິຠາຄສ຺ສ ປນ ສາວກສ຺ສ ກຖໍ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຍາຈຕິ. ພຫຸກິຈ຺ໂຈ ຕ຺ວໍ ພຫຸກຣຓີໂຍຕິ ກິໍ ເຖໂຣ ນວກມ຺ມາທິປສຸໂຕ, ເຍນ ນໍ ເອວມາຫາຕິ? ໂນ, ສຕ຺ຖຣິ ປນ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທານິ ກສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣຖ, ກສ຺ສ ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຖ, ກສ຺ສ ມຸໂຂທກໍ ເທຖາ’’ຕິ ໂຣທນ຺ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂາຣາ, ວຸທ຺ຘສຣີເຣປິ ນິລ຺ລຊ຺ໂຊວ ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ປຫຣິ. ເອສາ ສງ຺ຂາຣານໍ ຘມ຺ມຕາ, ມາ ໂສຈິຕ຺ຖ, ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຣິສໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ. ອິທມສ຺ສ ພຫຸກິຈ຺ຈໍ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເຖໂຣ ເອວມາຫ. ສນ຺ທສ຺ເສສີຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຄຸຓໍ ທສ຺ເສສິ. ສມາທເປສີຕິ ຄຓ຺ຫາເປສິ. ສມຸຕ຺ເຕເຊສີຕິ ສມຸສ຺ສາເຫສິ. ສມ຺ປຫໍເສສີຕິ ປຏິລທ຺ຘຄຸເຓນ ໂມທາເປສິ.

ຖຸລ຺ລຕິສ຺ສາຕິ ສຣີເຣນ ຖູລາ, ນາເມນ ຕິສ຺ສາ. ເວເທຫມຸນິໂນຕິ ປຓ຺ຑິຕມຸນິໂນ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຫິ ຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ເວເທນ ອີຫຕິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເວເທໂຫ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເວເທໂຫ ຈ ໂສ ມຸນິ ຈາຕິ, ເວເທຫມຸນິ. ຘມ຺ມໍ ຠາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕີຕິ ຕິປິຏກຘຣສ຺ສ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ສຍໍ ອຣຎ຺ຎວາສີ ປໍສຸກູລິໂກ ສມາໂນ ‘‘ຘມ຺ມກຖິໂກ ອຫ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ມໍ ຠາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ. ອິທໍ ກິໍ ປນ, ກຖໍ ປນາຕິ? ອວຊານມານາ ຠຓຕິ. ອສ຺ໂສສີຕິ ອຎ຺ເຎນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣຈິຕວເສນ ອສ຺ໂສສິ. ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສຕິ ຕິຏ຺ຐ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ. ມາ ເຕ ສງ຺ໂຆ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຸປປຣິກ຺ຂີຕິ ມາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຕິເຣກໂອກາເສ ຕໍ ອຸປປຣິກ຺ຂີຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອານນ຺ເທນ ພຸທ຺ຘປຏິຠາໂຄ ສາວໂກ ວາຣິໂຕ, ເອກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ນ ວາຣິຕາ, ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖໂວ ວາ ສິເນໂຫ ວາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມາ ຕໍ ສງ຺ໂຆ ເອວໍ ອມຎ຺ຎີຕິ.

ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘປຏິຠາຄຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສຕິອາທິມາຫ? ສຕ຺ຕຣຕນນ຺ຕິ ສຕ຺ຕຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ. ນາຄນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິໍ. ອຑ຺ຒຏ຺ຐຣຕນໍ ວາຕິ ອຑ຺ຒຣຕເນນ ອູນອຏ຺ຐຣຕນໍ, ປຸຣິມປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຸມ຺ຠາ ວິທຕ຺ຖາຘິກສຕ຺ຕຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາລປຕ຺ຕິກາຍາຕິ ຕຣຸຓຕາລປຓ຺ເຓນ. ຈວິຕ຺ຖາຕິ ຈຸຕາ, ນ ມຕາ ວາ ນຏ຺ຐາ ວາ, ພຸທ຺ຘປຏິຠາຄສ຺ສ ປນ ສາວກສ຺ສ ອຸປວາທໍ ວຕ຺ວາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖເຣ ຉຫິ ອຠິຎ຺ຎາຫິ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ເຕ ຕສ຺ສາ ກາສາວານິ ກຓ຺ຏກສາຂາ ວິຍ ກຈ຺ຉຸສາຂາ ວິຍ ຈ ສຣີຣໍ ຂາທິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘານິ, ຕານິ ຫາເຣຕ຺ວາ ເສຕການິ ນິວຕ຺ຖກ຺ຂເຓເຍວສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາໂທ ອຸທປາທີຕິ. ທສມໍ.

໑໑. ຈີວຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໔. ເອກາທສເມ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິນ຺ຕິ ຣາຊຄຫໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຄິຣິໂນ ທກ຺ຂິຓຠາເຄ ຊນປໂທ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈາຣິກາ ຈ ນາມ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ ຈ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ເອກຈ຺ໂຈ ເອກໍ ກາສາວໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອໍເສ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ສຣີຣໂຕ ເສເທຫິ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕຫິ ທິວເສນ ສຕ຺ຕຏ຺ຐໂຍຊນານິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍໍ ວາ ປນ ພຸທ຺ຘາ ກິຎ຺ຈິເທວ ໂພຘເນຍ຺ຍສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ໂຍຊນສຫສ຺ສມ຺ປິ ຂເຓນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອສາ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ. ເທວສິກໍ ປນ ຄາວຸຕໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ຕິຄາວຸຕໍ ໂຍຊນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ອຊ຺ຊຕນາຍ ນິມນ຺ຕນໍ ອຘິວາສຍໂຕ ຊນສງ຺ຄຫໍ ກໂຣໂຕ ຄມນໍ, ເອສາ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ. ອຍໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ນນຸ ຈ ເຖໂຣ ປຎ຺ຈວີສຕິ ວສ຺ສານິ ຉາຍາ ວິຍ ທສພລສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ອໂຫສິ, ‘‘ກຫໍ ອານນ຺ໂທ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ໂອກາສເມວ ນ ອທາສິ, ໂສ ກິສ຺ມິໍ ກາເລ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸໍ ໂອກາສໍ ລຠຕີຕິ? ສຕ຺ຖຸ ປຣິນິພ຺ພານສໍວຈ຺ຉເຣ. ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ກິຣ ສຕ຺ຖຣິ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ປຣິນິພ຺ພາເນ ສນ຺ນິປຕິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຈສເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ມຍໍ ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕາ ຘມ຺ມວິນຍໍ ສງ຺ຄາຍິສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸເຣ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປລິໂພຘໍ ອຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາຊຄເຫ ສນ຺ນິປຕຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ຣາຊຄຫໍ ຄໂຕ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣປິ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ມຫາຊນໍ ສຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຣາຊຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກຸມາຣຠູຕາຕິ ເຍ ເຕ ຫີນາຍາວຕ຺ຕາ ນາມ, ເຕ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກຸມາຣກາ ທຫຣາ ຕຣຸຓາ ເອກວສ຺ສິກທ຺ເວວສ຺ສິກາ ຠິກ຺ຂູ ເຈວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກຸມາຣກາ ຈ. ກສ຺ມາ ປເນເຕ ປພ຺ພຊິຕາ, ກສ຺ມາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕາຕິ? ເຕສໍ ກິຣ ມາຕາປິຕໂຣ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ວິສ຺ສາສິໂກ ອຏ຺ຐ ວເຣ ຍາຈິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ທາຣເກ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊມ, ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອາຄເຕ ມຍໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກາຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອິມິນາ ຕາວ ກາຣເຓນ ເນສໍ ຎາຕກາ ເຕ ປພ຺ພາເຊສຸໍ. ສຕ຺ຖຣິ ປນ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ເຕສໍ ສາ ປຕ຺ຖນາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ, ອຖ ເຕ ເອກທິວເສເນວ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊສຸໍ.

ຍຖາຠິຣນ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາຣຸຈິຍາ ຍຖາອຊ຺ຌາສເຍນ. ຕິກໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອິທໍ ‘‘ຄຓໂຠຊເນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໒໑໑). ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍິຕ຺ວາ ເອກໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕານມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕິກໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍາຕິ ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ. ເປສລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍາຕິ ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ນິຄ຺ຄເຫເນວ ເປສລານໍ ອຸໂປສຖປວາຣຓາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄວາໂສ ໂຫຕິ, ອຍໍ ເຕສໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ຜາສຸວິຫາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ມາ ປາປິຈ຺ຉາ ປກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຍຖາ ເທວທຕ຺ໂຕ ສປຣິໂສ ກຸເລສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປາປິຈ຺ເຉ ນິສ຺ສາຍ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎປິ ປາປິຈ຺ຉາ ຄຓພນ຺ເຘນ ກຸເລສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊມານາ ຄຓໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ມາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິ, ອິຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸລານຸທ຺ທຍຕາຍ ຈາຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຸໂປສຖປວາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສນ຺ເຕ ມນຸສ຺ສາ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ທຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍຓາ ຠວນ຺ຕິ, ອິຕິ ອິມາຍ ກຸລານຸທ຺ທຍຕາຍ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສສ຺ສຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສີຕິ ສສ຺ສໍ ຆາເຕນ຺ໂຕ ວິຍ ອາຫິຓ຺ຑສິ. ກຸລູປຆາຕໍ ມຎ຺ເຎ ຈຣສີຕິ ກຸລານິ ອຸປຆາເຕນ຺ໂຕ ວິຍ ຫນນ຺ໂຕ ວິຍ ອາຫິຓ຺ຑສິ. ໂອລຸຊ຺ຊຕີຕິ ວິເສເສນ ປລຸຊ຺ຊຕິ ຠິຊ຺ຊຕິ. ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ, ນວປ຺ປາຍາຕິ, ອາວຸໂສ, ເອເຕ ຕຸຍ຺ຫໍ ປາເຍນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນວກາ ເອກວສ຺ສິກທຸວສ຺ສິກາ ທຫຣາ ເຈວ ສາມເຓຣາ ຈ ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ວາຍໍ ກຸມາຣໂກ ມຕ຺ຕມຎ຺ຎາສີຕິ ອຍໍ ກຸມາຣໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ຊານາຕີຕິ ເຖຣໍ ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາຫ.

ກຸມາຣກວາທາ ນ ມຸຈ຺ຈາມາຕິ ກຸມາຣກວາທໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈາມ. ຕຖາ ຫິ ປນ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອິທມສ຺ສ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ກາຣຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອິເມຫິ ນເວຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣຣຫິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣສິ, ຕສ຺ມາ ກຸມາຣເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣນ຺ໂຕ ກຸມາຣໂກຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫສີຕິ.

ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ ສມາໂນຕິ ອິທໍ ຍສ຺ມາ ເຖຣສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ເນວ ອາຈຣິໂຍ ນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສຍໍ ກາສາຍານິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອນຕ຺ຕມນຕາຍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ພຕໍ ອາໂຣປຍມານາ ອາຫ.

ສຫສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຄໂມຫຈາໂຣປິ ສຫສາຈາໂຣ, ອິທໍ ປນ ໂທສຈາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ, ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ໂສເຘນ຺ໂຕ ຍຕ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ມຍ຺ຫໍ ສຕ຺ຖາຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ນ ຊານາມິ. ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສຕິອາທີສຸ ສເຈປິ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ເຖ ຆເຣ ໂຍຊນສຕນ຺ຕເຣປິ ວາ ທ຺ເວ ຊາຍມ຺ປຕິກາ ວສນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ເຕສໍ ສກິຎ຺ຈນສປລິໂພຘຏ຺ເຐນ ຆຣາວາໂສ ສມ຺ພາໂຘເຍວ. ຣຊາປໂຖຕິ ຣາຄຣຊາທີນໍ ອຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາຄມນປໂຖ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອລຄ຺ຄນຏ຺ເຐນ ອພ຺ໂຠກາໂສ ວິຍາຕິ ອພ຺ໂຠກາໂສ. ປພ຺ພຊິໂຕ ຫິ ກູຏາຄາຣຣຕນມຍປາສາທເທວວິມານາທີສຸ ປິຫິຕທ຺ວາຣວາຕປາເນສຸ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນສຸ ວສນ຺ໂຕປິ ເນວ ລຄ຺ຄຕິ ນ ສຊ຺ຊຕິ ນ ພຊ຺ຌຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ. ອປິຈ ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ກຸສລກິຣິຍາຍ ໂອກາສາຠາວໂຕ ຣຊາປໂຖ ອສໍວຸຕສງ຺ກາຣຏ຺ຐານໍ ວິຍ ຣຊານໍ, ກິເລສຣຊານໍ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໂຕ, ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ກຸສລກິຣິຍາຍ ຍຖາ ສຸຂໍ ໂອກາສສພ຺ຠາວໂຕ.

ນຍິທໍ ສຸກຣໍ…ເປ… ປພ຺ພເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ສງ຺ເຂປກຖາ – ຍເທຕໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເອກມ຺ປິ ທິວສໍ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ເອກທິວສມ຺ປິ ຈ ກິເລສມເລນ ອມລີນໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ, ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ລິຂິຕສງ຺ຂສທິສໍ ໂຘຕສງ຺ຂສປ຺ປຏິຠາຄໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ນ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ເຕນ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ…ເປ… ຈຣິຕຸໍ, ຍໍນູນາຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກສາຍຣສປີຕຕາຍ ກາສາຍານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕານໍ ອນຸຈ຺ຉວິການິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຣິທຫິຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕໍ ກສິວຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມໍ ອຄາຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອນຄາຣິຍາຕິ ຎາຕພ຺ພາ, ຕໍ ອນຄາຣິຍໍ. ປພ຺ພເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ.

ປຏປິໂລຕິການນ຺ຕິ ຊິຓ຺ຓປິໂລຕິການໍ ເຕຣສຫຕ຺ໂຖປິ ຫິ ນວສາຏໂກ ທສານໍ ຉິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປິໂລຕິກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕິ ມຫາຣຫານິ ວຕ຺ຖານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຏປິໂລຕິການໍ ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຑ຺ຒໂຍຊນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຄ຺ໂຄ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ, ທີຆມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຍຖາ ເອສ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຍຖາ ຈ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ, ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ອຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ ກເຖຕພ຺ພາ – ອຕີເຕ ກິຣ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ສຕ຺ຖາ ອຸທປາທິ, ຕສ຺ມິໍ ຫໍສວຕີນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເຂເມ ມິຄທາເຍ ວິຫຣນ຺ເຕ ເວເທໂຫ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ອສີຕິໂກຏິຘນວິຠໂວ ປາໂຕວ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ມຫານິສຠຕ຺ເຖຣໍ ນາມ ຕຕິຍສາວກໍ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸຕວາທານໍ ຍທິທໍ ນິສໂຠ’’ຕິ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ອຸປາສໂກ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ຘມ຺ມກຖາວສາເນ ມຫາຊເນ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສ຺ເວ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ອຘິວາເສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາ ໂຂ, ອຸປາສກ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆຕິ. ກິຕ຺ຕໂກ ຠຄວາຕິ. ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສນ຺ຕິ. ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ສາມເຓຣມ຺ປິ ວິຫາເຣ ອເສເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ອຘິວາເສຖາຕິ. ສຕ຺ຖາ ອຘິວາເສສິ. ອຸປາສໂກ ສຕ຺ຖຸ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສຕ຺ຖຸ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອຸປາສກສ຺ສ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ທກ຺ຂິໂຓທກາວສາເນ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຕ຺ຕວິສ຺ສຄ຺ຄໍ ອກາສິ. ອຸປາສໂກປິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ມຫານິສຠຕ຺ເຖໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕເມວ ວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ອຸປາສໂກ ທິສ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປຕ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂນ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ຠນ຺ເຕ, ອິເຘວ ປວິສຖ, ສຕ຺ຖາປິ ເຄເຫ ນິສິນ຺ໂນຕິ. ນ ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ ອຸປາສກາຕິ. ອຸປາສໂກ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕໂຕ ເຖຣໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຫານິສຠຕ຺ເຖໂຣ ‘ສຕ຺ຖາ ເຄເຫ ນິສິນ຺ໂນ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ປວິສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອຕສ຺ສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຸເຓຫິ ອຕິເຣໂກ ຄຸໂຓ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ວຓ຺ຓມຈ຺ເຉຣໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ເອວມາຫ – ‘‘ອຸປາສກ, ມຍໍ ຠິກ຺ຂໍ ອາຄມຍມານາ ເຄເຫ ນິສີທາມ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ນ ເອວໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ອຸທິກ຺ຂຕິ. ມຍໍ ຄາມນ຺ຕເສນາສເນ ວສາມ, ໂສ ອຣຎ຺ຎສ຺ມິໍເຍວ ວສຕິ. ມຍໍ ຉນ຺ເນ ວສາມ, ໂສ ອພ຺ໂຠກາສມ຺ຫິເຍວ ວສຕິ. ອິຕິ ຕສ຺ສ ອຍຎ຺ຈ ອຍຎ຺ຈ ຄຸໂຓ’’ຕິ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປູຣຍມາໂນວ ກເຖສິ. ອຸປາສໂກ ປກຕິຍາປິ ຊລມານທີໂປ ເຕເລນ ອາສິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປສນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘຸຕວາທານໍ ອຄ຺ຄຠາວຕ຺ຖາຍ ປຕ຺ຖນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ?

ໂສ ປຸນປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ຕິຈີວຣານິ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຍໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ທານໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ, ອິມິນາຫໍ ນ ອຎ຺ຎໍ ເທວສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ສກ຺ກມາຣພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ປຕ຺ເຖມິ, ອິທໍ ປນ ເມ ກມ຺ມໍ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ມຫານິສຠຕ຺ເຖເຣນ ປຕ຺ຕຏ຺ຐານນ຺ຕຣໍ ປາປຸຓນຕ຺ຖາຍ ເຕຣສຘຸຕງ຺ຄຘຣານໍ ອຄ຺ຄຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕູ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ຐານໍ ອິມິນາ ປຕ຺ຖິຕໍ, ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ມນາປໍ ເຕ ຐານໍ ປຕ຺ຖິຕໍ, ອນາຄເຕ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຕ຺ວໍ ຕຕິຍສາວໂກ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປາສໂກ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ທ຺ເວ ກຖາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸນທິວເສ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ວິຍ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອມຎ຺ຎິຕ຺ຖ. ໂສ ຍາວຕາຍຸກໍ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາລງ຺ກໂຕ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ວິປສ຺ສິມ຺ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ພນ຺ຘຸມຕີນຄຣໍ ນິສ຺ສາຍ ເຂເມ ມິຄທາເຍ ວິຫຣນ຺ເຕ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປຣິຊິຓ຺ເຓ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ‘‘ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ ສຕ຺ຕເມ ສຕ຺ຕເມ ສໍວຈ຺ຉເຣ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ໂກລາຫລໍ ໂຫຕິ. ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ເທວຕາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ສາສນໍ ອສ຺ໂສສິ. ຕສ຺ສ ຈ ນິວາສນສາຏໂກ ເອໂກ ໂຫຕິ, ຕຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ, ປາຣຸປນໍ ປນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອກເມວ. ສກລນຄເຣ ‘‘ເອກສາຏກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເກນຈິເທວ ກິຈ຺ເຈນ ສນ຺ນິປາເຕ ສຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ເຄເຫ ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີນໍ ສນ຺ນິປາເຕ ສຕິ ສຍໍ ເຄເຫ ຕິຏ຺ຐຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາຫ – ‘‘ໂຠຕິ, ກິໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສຸຓິສ຺ສສິ ທິວາ’’ຕິ? ‘‘ມຍໍ ມາຕຸຄາມຊາຕິກາ ນາມ ຣຕ຺ຕິໍ ໂສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ທິວາ ໂສສ຺ສາມີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເຄເຫ ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຖໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຸປາສິກາຫິ ສທ຺ຘິໍ ທິວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ນິສິນ຺ນາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປາສິກາຫິເຍວ ສທ຺ຘິໍ ອາຄມາສິ. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ເຄເຫ ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຖໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ.

ຕສ຺ມິໍ ຈ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ປຣິສມຊ຺ເຌ ອລງ຺ກຕຘມ຺ມາສເນ ສນ຺ນິສິນ຺ໂນ ຈິຕ຺ຕພີຊນິໍ ອາທາຍ ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ສິເນຣຸໍ ມຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ສາຄຣໍ ນິມ຺ມເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຣິສນ຺ເຕ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ປຐມຍາມສ຺ມິໍເຍວ ສກລສຣີຣໍ ປູຣຍມານາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ປາຣຸຕວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ‘‘ທສພລສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຖສ຺ສ ອາທີນວສຫສ຺ສໍ ທສ຺ສຍມານໍ ມຈ຺ເຉຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂສ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຈ ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ເອກເມວ ວຕ຺ຖໍ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ປາຣຸປນໍ ນຕ຺ຖິ, ອປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ນາມ ພຫິ ຈຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ສພ຺ພຖາປິ ອທາຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຐມຍາເມ ມຊ຺ຌິມຍາເມປິ ຕເຖວ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂສ ຕເຖວ ຈ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕເຖວ ອທາຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຈ຺ຉິມຍາເມປິ ຕເຖວ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂສ ‘‘ຕຣຓໍ ວາ ໂຫຕຸ ມຣຓໍ ວາ, ປຈ຺ຉາປິ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ຐເປສິ. ຕໂຕ ວາມຫຕ຺ຖໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ‘‘ຊິຕໍ ເມ ຊິຕໍ ເມ’’ຕິ ຕໂຍ ວາເຣ ນທິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ພນ຺ຘຸມຣາຊາ ຘມ຺ມາສນສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ອນ຺ໂຕສາຓິຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ຈ ນາມ ‘‘ຊິຕໍ ເມ’’ຕິ ສທ຺ໂທ ອມນາໂປ ໂຫຕິ. ໂສ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ ‘‘ຄຈ຺ຉ ເອຕໍ ປຸຈ຺ຉ ກິໍ ວເທສີ’’ຕິ? ໂສ ເຕນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ອາຫ – ‘‘ອວເສສາ ຫຕ຺ຖິຍານາທີນິ ອາຣຸຍ຺ຫ ອສິຈມ຺ມາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣເສນໍ ຊິນນ຺ຕິ, ນ ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອຫໍ ປນ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ກູຏໂຄຓສ຺ສ ມຸຄ຺ຄເຣນ ສີສໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ປລາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ມຈ຺ເຉຣຈິຕ຺ຕໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປາຣຸຕວຕ຺ຖໍ ທສພລສ຺ສ ອທາສິໍ, ຕໍ ເມ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ຊິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ປຸຣິໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ເຫ ຠເຓ ທສພລສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ນ ຊານິມ຺ຫາ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ຊານີ’’ຕິ ວຕ຺ຖຍຸຄມ຺ປິ ເປເສສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປຐມໍ ກິຎ຺ຈິ ອທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຄຸເຓ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ອທາສິ, ສຕ຺ຖຸ ຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມຍ຺ຫໍ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຕ຺ຖຍຸຄໍ ທສພລສ຺ເສວ ອທາສິ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ກຕ’’ນ຺ຕິ? ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຕມ຺ປິ ເຕນ ວຕ຺ຖຍຸຄໍ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎານິ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖຍຸຄານິ ເປເສສິ. ໂສ ຕານິປິ ອທາສິ. ຣາຊາ ອຎ຺ຎານິປິ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ເອວໍ ຍາວ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ວຕ຺ຖຍຸຄານິ ເປເສສິ. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອິທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ອຕ຺ຖາຍ ເອກນ຺ຕິ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖຍຸຄານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິໍສ ຍຸຄານິ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ອທາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ສຕ຺ຖຸ ວິສ຺ສາສິໂກ ຊາໂຕ.

ອຖ ນໍ ຣາຊາ ເອກທິວສໍ ສີຕສມເຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣຸຕໍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລໍ ທຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິທໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມິນາ ກມ຺ພເລນ ອິມສ຺ມິໍ ປູຕິກາເຍ ອຸປນີເຕນາ’’ຕິ? ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ອນ຺ໂຕຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ຕຖາຄຕມຎ຺ຈສ຺ສ ອຸປຣິ ວິຕານໍ ກຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ອຖ ເອກທິວສໍ ຣາຊາ ປາໂຕວ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ກມ຺ພລໍ ປຏິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ກມ຺ພໂລ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈຕິ. ຣາຊາ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ເອສ ກມ຺ພໂລ, ອມ຺ເຫຫິ ເອກສາຏກພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທິນ຺ໂນ’’ຕິ. ຕຸມ຺ເຫຫິ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປູຊິໂຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ອຫໍ ປູຊິໂຕຕິ. ຣາຊາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍຸຕ຺ຕກໍ ອຎ຺ຎາສິ, ນ ມຍ’’ນ຺ຕິ ປສີທິຕ຺ວາ ຍໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປກາຣຠູຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຏ຺ຐຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຏ຺ຐກໍ ນາມ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ໂສປິ ‘‘ອຏ຺ຐຏ຺ຐກໍ ນາມ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ສລາກຠຕ຺ຕານິ ອຸປນິພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ປຸນ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ໂກຓາຄມນສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ຈາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນ຺ຕເຣ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸຏຸມ຺ພິຍຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ໂສ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອຣຎ຺ເຎ ຊງ຺ຆວິຫາຣໍ ຈຣຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ນທີຕີເຣ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸວາເຕ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ໂສ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ຐເປຖາ’’ຕິ? ອາຫ. ອນຸວາໂຕ ນປ຺ປໂຫຕີຕິ. ‘‘ອິມິນາ, ຠນ຺ເຕ, ກໂຣຖາ’’ຕິ ສາຏກໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເມ ເກນຈິ ປຣິຫານິ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ຆເຣປິສ຺ສ ຠຄິນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຠຣິຍາຍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕິຍາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ.

ອຖສ຺ສ ຠຄິນີ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອວຣູປໍ ພາລໍ ໂຍຊນສເຕນ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ສາ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐິຕາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອິມາຍ ທິນ຺ນໍ ຠຕ຺ຕໍ ເອສ ມາ ຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ກລລສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ອິຕຣາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ພາເລ ມໍ ຕາວ ອກ຺ໂກສ ວາ ປຫຣ ວາ. ເອວຣູປສ຺ສ ປນ ທ຺ເວ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍານິ ປູຣິຕປາຣມິສ຺ສ ປຕ຺ຕໂຕ ຠຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ກລລໍ ທາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາຍ ປຏິສງ຺ຂານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ສາ ‘‘ຕິຏ຺ຐຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ກລລໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ເຓນ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປວຣສ຺ສ ຈຕຸມຘຸຣສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອາສິຕ຺ເຕນ ປທຸມຄພ຺ຠວຓ຺ເຓນ ສປ຺ປິນາ ວິຊ຺ໂຊຕມານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ, ‘‘ຍຖາ ອຍໍ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ໂອຠາສຊາໂຕ, ເອວໍ ໂອຠາສຊາຕໍ ເມ ສຣີຣໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ເຕປິ ຊາຍມ຺ປຕິກາ ຍາວຕາຍຸກໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸນ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອຸປາສໂກ ພາຣາຓສິຍໍ ອສີຕິໂກຏິວິຠວສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອິຕຣາ ຕາທິສສ຺ເສວ ຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຕເມວ ເສຏ຺ຐິຘີຕຣໍ ອານຍິໍສຸ. ຕສ຺ສາ ປຸພ຺ເພ ອທິນ຺ນວິປາກສ຺ສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ປຕິກຸລໍ ປວິຏ຺ຐມຕ຺ຕາຍ ອຸມ຺ມາຣພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສກລສຣີຣໍ ອຸຄ຺ຆາຏິຕວຈ຺ຈກຸຏິ ວິຍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ຊາຕໍ. ເສຏ຺ຐິກຸມາໂຣ ‘‘ກສ຺ສາຍໍ ຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເສຏ຺ຐິກຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນີຫຣຖ ນີຫຣຖາ’’ຕິ ອາຠຕນິຍາເມເນວ ກຸລຆຣໍ ເປເສສິ. ສາ ເອເຕເນວ ນີຫາເຣນ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ປຏິນິວຕ຺ຕາ. ກິໍ ເມ ຊີວິເຕນາ’’ຕິ? ອຕ຺ຕໂນ ອາຠຣຓຠຓ຺ຑໍ ຠຎ຺ຊາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກໍ ກາເຣສິ ຣຕນາຍຕໍ ວິທຕ຺ຖິວິຕ຺ຖຕໍ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລຸພ຺ເພຘໍ. ຕໂຕ ຫຣິຕາລມໂນສິລາປິຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ອຸປ຺ປລຫຕ຺ຖເກ ອາທາຍ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ເຈຕິຍກຣຓຏ຺ຐານໍ ຄຕາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຂເຓ ເອກາ ອິຏ຺ຐກປນ຺ຕິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉມານາ ຆຏນິຏ຺ຐກາຍ ອູນາ ໂຫຕິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ວຑ຺ຒກິໍ ອາຫ – ‘‘ອິມໍ ອິຏ຺ຐກໍ ເອຕ຺ຖ ຐເປຖາ’’ຕິ. ອມ຺ມ, ຠທ຺ທເກ ກາເລ ອາຄຕາສິ, ສຍເມວ ຐເປຫີຕິ. ສາ ອາຣຸຍ຺ຫ ເຕເລນ ຫຣິຕາລມໂນສິລໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເຕນ ພນ຺ຘເນນ ອິຏ຺ຐກໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອຏ຺ຐຫິ ອຸປ຺ປລຫຕ຺ຖເກຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເມ ກາຍໂຕ ຈນ຺ທນຄນ຺ໂຘ ວາຍຕຸ, ມຸຂໂຕ ອຸປ຺ປລຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ, ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອຄມາສິ.

ອຖ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ຍສ຺ສ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມໍ ເຄຫໍ ນີຕາ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິ ອຸທປາທິ. ນຄເຣປິ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ສໍຆຸຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ໂສ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອາຫ – ‘‘ຕທາ ອິຘ ອານີຕາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ອຕ຺ຖິ, ກຫໍ ສາ’’ຕິ? ‘‘ກຸລເຄເຫ ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອາເນຖ ນໍ, ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ, ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ? ຕາຍ ປຸຏ຺ຐາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ‘‘ຕາຕາ, ມຍາ ອາຠຣຓຠຓ຺ເຑນ ເຈຕິຍໍ ປູຊິຕໍ, ອາຠຣຓໍ ເມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອາເນຖ ນໍ, ປິຬນ຺ຘນໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ອານຍິໍສຸ. ຕສ຺ສາ ສຫ ຆຣປ຺ປເວເສນ ສກລເຄຫໍ ຈນ຺ທນຄນ຺ຘຎ຺ເຈວ ນີລຸປ຺ປລຄນ຺ຘຎ຺ຈ ວາຍິ.

ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ປຐມໍ ຕວ ສຣີຣໂຕ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ວາຍິ, ອິທານິ ປນ ເຕ ສຣີຣໂຕ ຈນ຺ທນຄນ຺ໂຘ, ມຸຂໂຕ ອຸປ຺ປລຄນ຺ໂຘ ວາຍຕິ. ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ສາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ກຕກມ຺ມໍ ອາໂຣເຈສິ. ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກໍ ວຕ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນ’’ນ຺ຕິ ປສີທິຕ຺ວາ ໂຍຊນິກໍ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍໍ ກມ຺ພລກຎ຺ຈຸເກນ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣຖຈກ຺ກປ຺ປມາເຓຫິ ສຸວຓ຺ຓປທຸເມຫິ ອລງ຺ກຣິ. ເຕສໍ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖາ ໂອລມ຺ພກາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ພາຣາຓສິໂຕ ໂຍຊນມຕ຺ເຕ ຐາເນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອມຈ຺ຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເສຏ຺ຐິກຎ຺ຎາ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຣາຊກຸເລ ເຊຏ຺ຐຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ເຕສຸ ວຍປ຺ປຕ຺ເຕສຸ ກຸມາຣສ຺ສ ວສນຄາເມ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ສໍຆຸຏ຺ຐໍ, ໂສ ມາຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ສາຏກໍ ເມ ອມ຺ມ ເທຫິ, ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ໂຘຕວຕ຺ຖໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ‘‘ອມ຺ມ ຖູລໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ, ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ອຎ຺ຎໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ, ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ຍາທິເສ ເຄເຫ ມຍໍ ຊາຕາ, ນຕ຺ຖິ ໂນ ອິໂຕ ສຸຂຸມຕຣສ຺ສ ປຏິລາຠາຍ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ລຠນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉາມິ ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ປຸຕ຺ຕ ອຫໍ ອຊ຺ເຊວ ຕຸຍ຺ຫໍ ພາຣາຓສິນຄເຣ ຣຊ຺ຊປຏິລາຠມ຺ປິ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ໂສ ມາຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉາມິ ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ – ‘‘ກຫໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ອິຘ ວາ ເອຕ຺ຖ ວາ ເຄເຫ ນິສີທິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ໂສ ປນ ປຸຎ຺ຎນິຍາເມນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ມງ຺ຄລສິລາປຏ຺ເຏ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ໂສ ຈາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ກາລງ຺ກຕສ຺ສ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ ໂຫຕິ.

ອມຈ຺ຈາ ຣຎ຺ໂຎ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ນິສີທິຕ຺ວາ ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ເອກາ ຘີຕາວ ອຕ຺ຖິ, ປຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ. ອຣາຊກໍ ຣຊ຺ຊໍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂກ ຣາຊາ ໂຫຕີ’’ຕິ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຫຫິ, ຕ຺ວໍ ໂຫຫີ’’ຕິ. ປຸໂຣຫິໂຕ ອາຫ – ‘‘ພຫຸໍ ໂອໂລເກຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຜຸສ຺ສຣຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊມາ’’ຕິ. ເຕ ກຸມຸທວຓ຺ເຓ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສິນ຺ຘເວ ໂຍເຊຕ຺ວາ, ປຎ຺ຈວິຘໍ ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑໍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕຎ຺ຈ ຣຖສ຺ມິໍເຍວ ຐເປຕ຺ວາ ຣຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ຕູຣິຍານິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສຸໍ. ຣໂຖ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານາຠິມຸໂຂ ອໂຫສິ, ‘‘ປຣິຈເຍນ ອຸຍ຺ຍານາຠິມຸໂຂ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິວຕ຺ເຕມາ’’ຕິ ເກຈິ ອາຫໍສຸ. ປຸໂຣຫິໂຕ ‘‘ມາ ນິວຕ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣໂຖ ກຸມາຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອາໂຣຫນສຊ຺ໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ປຸໂຣຫິໂຕ ປາຣຸປນກຓ຺ຓໍ ອປເນຕ຺ວາ ປາທຕລານິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ອຍໍ ທີໂປ, ທ຺ວິສຫສ຺ສທີປປຣິວາເຣສຸ ຈຕູສຸ ທີເປສຸ ເອສ ຣຊ຺ຊໍ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ປຸນປິ ຕູຣິຍານິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຖ ປຸນປິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຖາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕູຣິຍານິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິ.

ອຖ ກຸມາໂຣ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ເກນ ກມ຺ເມນ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ? ອາຫ. ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ. ‘‘ຣາຊາ ກຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເທວຕ຺ຕໍ ຄໂຕ ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຕິ ທິວສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ’’ຕິ. ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຘີຕາ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ຘີຕາ ອຕ຺ຖິ ເທວ, ປຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ກຣິສ຺ສາມິ ຣຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຕາວເທວ ອຠິເສກມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊຘີຕຣໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ອາເນຕ຺ວາ ກຸມາຣສ຺ສ ອຠິເສກໍ ອກໍສຸ.

ອຖສ຺ສ ກຕາຠິເສກສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ວຕ຺ຖໍ ອຸປຫຣິໍສຸ. ໂສ ‘‘ກິມິທໍ, ຕາຕາ’’ຕິ? ອາຫ. ‘‘ນິວາສນວຕ຺ຖໍ ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ, ຕາຕາ, ຖູລ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິໂຠຄວຕ຺ເຖສຸ ອິໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ ນຕ຺ຖິ ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ເອວຣູປໍ ນິວາເສສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ນ ມຎ຺ເຎ ປຸຎ຺ຎວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ, ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາຣໍ ອາຫຣຖ, ລຠິສ຺ສາມ ວຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາຣໍ ອາຫຣິໍສຸ. ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ, ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ, ຫຕ຺ເຖນ ອຸທກໍ ອາທາຍ, ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິ, ຆນປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ປຸນ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິ, ສພ຺ພທິສາສຸ ອຏ຺ຐ ອຏ຺ຐ ກຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂສ ເອກໍ ທິພ຺ພທຸສ຺ສໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ‘‘ນນ຺ທຣຎ຺ໂຎ ວິຊິເຕ ສຸຕ຺ຕກນ຺ຕິກາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ມາ ສຸຕ຺ຕໍ ກນ຺ຕິໍສູຕິ ເອວໍ ເຠຣິໍ ຈາຣາເປຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ, ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິ.

ເອວໍ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ເອກທິວສໍ ເທວີ ຣຎ຺ໂຎ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ຕປສ຺ສີ’’ຕິ ກາຣຸຎ຺ຎາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ‘‘ກິມິທໍ ເທວີ’’ຕິ? ຈ ປຸຏ຺ຐາ, ‘‘ອຕິມຫຕີ, ເທວ, ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຕີເຕ ພຸທ຺ຘານໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓໍ ອກຕ຺ຖ, ອິທານິ ອນາຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ກຸສລໍ ນ ກໂຣຖາ’’ຕິ? ອາຫ. ‘‘ກສ຺ສ ທສ຺ສາມິ? ສີລວນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ອສຸຎ຺ໂຎ, ເທວ, ຊມ຺ພຸທີໂປ ອຣຫນ຺ເຕຫິ, ຕຸມ຺ເຫ ທານເມວ ສຊ຺ເຊຖ, ອຫໍ ອຣຫນ຺ເຕ ລຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ປຸນທິວເສ ປາຈີນທ຺ວາເຣ ທານໍ ສຊ຺ຊາເປສິ. ເທວີ ປາໂຕວ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອຸປຣິປາສາເທ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸຂາ ອຸເຣນ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ – ‘‘ສເຈ ເອຕິສ຺ສາ ທິສາຍ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ອມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ນາເຫສຸໍ. ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກປຓທ຺ຘິກຍາຈການໍ ອທໍສຸ.

ປຸນທິວເສ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣ ທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕເຖວ ອກາສິ, ປຸນທິວເສ ປຈ຺ຉິມທ຺ວາເຣ. ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາເຣ ສຊ຺ຊິຕທິວເສ ປນ ເທວິຍາ ຕເຖວ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິຍາ ຫິມວນ຺ເຕ ວສນ຺ຕານໍ ປທຸມວຕິຍາ ປຸຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈສຕານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ເຊຏ຺ຐໂກ ມຫາປທຸມປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠາຕິເກ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ມາຣິສາ, ນນ຺ທຣາຊາ ຕຸມ຺ເຫ ນິມນ຺ເຕຕິ, ອຘິວາເສຖ ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ເຕ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາເຣ ໂອຕຣິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈສຕາ, ເທວ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ອາຄຕາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ສທ຺ຘິໍ ເທວິຍາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ປາສາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ຣາຊາ ສງ຺ຆເຖຣສ຺ສ, ເທວີ ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ຍາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນ ກິລມິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍໍ ປຸຎ຺ເຎນ ນ ຫາຍິສ຺ສາມ, ອມ຺ຫາກໍ ຍາວຊີວໍ ອິຘ ນິວາສາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ເທຖາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ປຎ຺ຈ ປຓ຺ຓສາລາສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈງ຺ກມນສຕານີຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສາເປສຸໍ.

ເອວໍ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ. ‘‘ອຫໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕຸໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕ຺ວໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘສຸ ມາ ປມຊ຺ຊີ’’ຕິ ເທວິໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ອນາຄເຕເຍວ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ ຂີຓາ. ມຫາປທຸມປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ຌານກີຬໍ ກີຬິຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ອາລມ຺ພນຜລກໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ເອເຕນຸປາເຍນ ເສສາປີຕິ ສພ຺ເພປິ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ. ປຸນທິວເສ ເທວີ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ນິສີທນຏ຺ຐານໍ ຫຣິຕູປລິຕ຺ຕໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ວິກິຣິຕ຺ວາ ຘູປໍ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາຄມນໍ ໂອໂລກຍນ຺ຕີ ນິສິນ຺ນາ ອາຄມນໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ຊານາຫິ, ກິໍ ອຍ຺ຍານໍ ກິຎ຺ຈິ ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ? ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປທຸມສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລາຍ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈງ຺ກມນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາລມ຺ພນຜລກໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິນິພ຺ພຸຕສຣີຣໍ ກິໍ ກເຖສ຺ສຕິ? ໂສ ‘‘ນິທ຺ທາຍຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິປາເທ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສິ. ປາທານໍ ສີຕລຕາຍ ເຈວ ຖທ຺ຘຕາຍ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທຸຕິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ, ເອວໍ ຕຕິຍສ຺ສາຕິ ສພ຺ເພສໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຣາຊກຸລໍ ຄໂຕ. ‘‘ກຫໍ, ຕາຕ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ’’ຕິ? ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸຕາ, ເທວີ’’ຕິ ອາຫ. ເທວີ ກນ຺ທນ຺ຕີ ໂຣທນ຺ຕີ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນາຄເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຘຸກີຬິຕໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ຣາຊາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອາຄຕໍ ເທວິໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກິໍ, ຠທ຺ເທ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘສຸ ນປ຺ປມຊ຺ຊິ, ນິໂຣຄາ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸຕາ ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອວຣູປານມ຺ປິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ມຣຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ກຸໂຕ ໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ? ໂສ ນຄຣໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານເມວ ປວິສິຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ສຍໍ ສມຓກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ, ເທວີປິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປພ຺ພຊິເຕ ອຫໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ຕຕ຺ເຖວ ອຸຍ຺ຍາເນ ປພ຺ພຊິຕາ. ທ຺ເວປິ ຌານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ.

ເຕສຸ ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ເຕສຸ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ. ອຍໍ ປິປ຺ປລິມາຓໂວ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຫາຕິຕ຺ຖພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ ກປິລພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ຠທ຺ທາ ກາປິລານີ ມທ຺ທຣຏ຺ເຐ ສາຄລນຄເຣ ໂກສິຍໂຄຕ຺ຕພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ໂຂ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒມານານໍ ປິປ຺ປລິມາຓວສ຺ສ ວີສຕິເມ ວສ຺ເສ ຠທ຺ທາຍ ໂສຬສເມ ວສ຺ເສ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ, ກຸລວໍໂສ ນາມ ປຕິຏ຺ຐເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຕິວິຍ ນິປ຺ປີຬຍິໍສຸ. ມາຓໂວ ອາຫ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂສຕປເຖ ເອວຣູປໍ ກຖໍ ມາ ກເຖຖ. ອຫໍ ຍາວ ຕຸມ຺ເຫ ຘຣຖ, ຕາວ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຈ຺ຉໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ກຕິປາຫໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນ ກຖຍິໍສຸ, ໂສປິ ຕເຖວ ປຏິກ຺ຂິປິ. ປຸນ ກຖຍິໍສຸ, ປຸນປິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາຕາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ກເຖຕິເຍວ.

ມາຓໂວ ‘‘ມມ ມາຕຣໍ ສຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ນິກ຺ຂສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓກາເຣຫິ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຊ຺ຊນຆຏ຺ຏນາທິກມ຺ມປຣິໂຍສາເນ ຕໍ ຣຕ຺ຕວຕ຺ຖໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ເນຫິ ປຸປ຺ເຜຫິ ເຈວ ນານາອລງ຺ກາເຣຫິ ຈ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ ເອວຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ລຠນ຺ໂຕ ເຄເຫ ວສາມິ, ອລຠນ຺ໂຕ ນ ວສາມີ’’ຕິ. ປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎວາ ທິນ຺ນທາໂນ ກຕາຠິນີຫາໂຣ, ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນ ເອກໂກວ ອກາສິ, ອທ຺ຘາ ເອເຕນ ສຫ ກຕປຸຎ຺ຎາ ສຸວຓ຺ຓຣູປກປຏິຠາຄາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພກາເມຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ຣຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຕາຕາ, ຍຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕໂຠເຄຫິ ສມານກຸເລ ເອວຣູປໍ ທາຣິກໍ ປສ຺ສຖ, ອິມເມວ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ, ປຓ຺ຓາກາຣໍ ກຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ເຕ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ນາມ ເອຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ, ‘‘ກຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ມທ຺ທຣຏ຺ຐໍ ນາມ ອິຕ຺ຖາກໂຣ, ມທ຺ທຣຏ຺ຐໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມທ຺ທຣຏ຺ເຐ ສາຄລນຄຣໍ ອຄມິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ຕໍ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ຠທ຺ທາຍ ຘາຕີ ຠທ຺ທໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສິຣິຄພ຺ເຠ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຕໍ ຣູປກໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ຍຘີຕາ ເມ ອິຘາຄຕາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ທຸພ຺ພິນິເຕ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ອິຘາຄຕາ’’ຕິ? ຕລສຕ຺ຕິກໍ ອຸຄ຺ຄິຣິຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ ສີຆ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຑປສ຺ເສ ປຫຣິ. ຫຕ຺ໂຖ ປາສາເຓ ປຏິຫໂຕ ວິຍ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ສາ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ຖທ຺ຘໍ ນາມ ມຫາຄີວໍ ທິສ຺ວາ, ‘ອຍ຺ຍຘີຕາ ເມ’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທສິໍ, ອຍ຺ຍຘີຕາຍ ຫິ ເມ ອຍໍ ນິວາສນປຏິຄ຺ຄາຫິກາປິ ອຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປາ ເຕ ສາມິຘີຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ກິໍ ເອສາ, ອິມາຍ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ຍາ ອຠິຣູປຕຣາ, ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ຄພ຺ເຠ ນິສິນ຺ນາຍ ປທີປກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສຣີໂຣຠາເສເນວ ຕມໍ ວິຘມຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ຕໍ ຂຸຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ຣຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ໂກສິຍໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ອາຄມນໍ ນິເວທຍິໍສຸ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ກຸໂຕ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຫາຕິຕ຺ຖຄາເມ ກປິລພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຆຣໂຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ອາຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນາ’’ຕິ. ‘‘ກລ຺ຍາຓໍ, ຕາຕາ, ສມຊາຕິໂຄຕ຺ຕວິຠໂວ ອມ຺ຫາກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ທສ຺ສາມິ ທາຣິກ’’ນ຺ຕິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄຓ຺ຫິ. ເຕ ກປິລພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ – ‘‘ລທ຺ຘາ ທາຣິກາ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ຕໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປິປ຺ປລິມາຓວສ຺ສ ອາໂຣຈຍິໍສຸ – ‘‘ລທ຺ຘາ ກິຣ ທາຣິກາ’’ຕິ. ມາຓໂວ ‘‘ອຫໍ ນ ລຠິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ອິເມ ລທ຺ຘາຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ, ອນຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ເປສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣໂຫຄໂຕ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິ, ‘‘ຠທ຺ທາ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕໂຠຄານຸຣູປໍ ຆຣາວາສໍ ລຠຕຸ, ອຫໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ມາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣິນີ ອໂຫສີ’’ຕິ. ຠທ຺ທາປິ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ກິຣ ມໍ ທາຕຸກາມາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຣໂຫຄຕາ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິ, ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕໂຠຄານຸຣູປໍ ຆຣາວາສໍ ລຠຕຸ. ອຫໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ມາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສີ’’ຕິ. ທ຺ເວປິ ປຓ຺ຓານິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສມາຄຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອິທໍ ກສ຺ສ ປຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ? ປິປ຺ປລິມາຓເວນ ຠທ຺ທາຍ ປຫິຕນ຺ຕິ. ‘‘ອິທໍ ກສ຺ສ ປຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ? ຠທ຺ທາຍ ປິປ຺ປລິມາຓວສ຺ສ ປຫິຕນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ທ຺ເວປິ ວາເຈຕ຺ວາ, ‘‘ປສ຺ສຖ ທາຣການໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຜາເລຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສມານປຓ຺ຓໍ ລິຂິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈ ເອຕ຺ໂຕ ຈ ເປເສສຸໍ. ອິຕິ ເຕສໍ ອນິຈ຺ຉມານານໍເຍວ ສມາຄໂມ ອໂຫສິ.

ຕໍທິວສໍເຍວ ຈ ມາຓໂວປິ ເອກໍ ປຸປ຺ຜທາມໍ ຄນ຺ຖາເປສິ, ຠທ຺ທາປິ ເອກໍ ຄນ຺ຖາເປສິ. ຕານິ ອາສນມຊ຺ເຌ ຐເປຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕສາຍມາສາ ອຸໂຠປິ ‘‘ສຍນໍ ອາຣຸຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຓໂວ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນ ສຍນໍ ອາຣຸຫິ. ຠທ຺ທາ ວາມປສ຺ເສນ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຍສ຺ສ ປສ຺ເສ ປຸປ຺ຜານິ ມິລາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຣາຄຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວິຊານິສ຺ສາມ, ອິມໍ ປຸປ຺ຜທາມໍ ນ ອລ຺ລີຍິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສຣີຣສມ຺ຜສ຺ສຠເຍນ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທໍ ອໂນກ຺ກມນ຺ຕາວ ວີຕິນາເມນ຺ຕິ, ທິວາ ປນ ຫສິຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ. ເຕ ໂລກາມິເສນ ອສໍສຏ຺ຐາ ຍາວ ມາຕາປິຕໂຣ ຘຣນ຺ຕິ, ຕາວ ກຸຏຸມ຺ພໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ເຕສຸ ກາລງ຺ກເຕສຸ ວິຈາຣຍິໍສຸ. ມຫຕີ ມາຓວສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເອກທິວສໍ ສຣີຣໍ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ ສຸວຓ຺ຓຈຸຓ຺ຓເມວ ມຄຘນາຬິຍາ ທ຺ວາທສນາຬິມຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍນ຺ຕພທ຺ຘານິ ສຏ຺ຐິ ມຫາຕຬາການິ, ກມ຺ມນ຺ໂຕ ທ຺ວາທສໂຍຊນິໂກ, ອນຸຣາຘປຸຣປ຺ປມາຓາ ຈຸທ຺ທສ ທາສຄາມາ, ຈຸທ຺ທສ ຫຕ຺ຖານີກາ, ຈຸທ຺ທສ ອສ຺ສານີກາ, ຈຸທ຺ທສ ຣຖານີກາ.

ໂສ ເອກທິວສໍ ອລງ຺ກຕໍ ອສ຺ສໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫາຊນປຣິວຸໂຕ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໂກຏິຍໍ ຐິໂຕ ນງ຺ຄເລຫິ ຠິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ກາກາທໂຍ ສກຸເຓ ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທກາທິປາເຓ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ອິເມ ກິໍ ຂາທນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ? ‘‘ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທເກ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອເຕຫິ ກຕໍ ປາປໍ ກສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ເອເຕຫິ ກຕໍ ປາປໍ ມຍ຺ຫໍ ໂຫຕິ, ກິໍ ເມ ກຣິສ຺ສຕິ ສຕ຺ຕອສີຕິໂກຏິຘນໍ? ກິໍ ທ຺ວາທສໂຍຊໂນ ກມ຺ມນ຺ໂຕ, ກິໍ ຍນ຺ຕພທ຺ຘານິ ສຏ຺ຐິ ມຫາຕຬາການິ, ກິໍ ຈຸທ຺ທສ ຄາມາ? ສພ຺ພເມຕໍ ຠທ຺ທາຍ ກາປິລານິຍາ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ຠທ຺ທາປິ ກາປິລານີ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອພ຺ຠນ຺ຕຣວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຕໂຍ ຕິລກຸມ຺ເຠ ປຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ຘາຕີຫິ ປຣິວຸຕາ ນິສິນ຺ນາ ກາເກ ຕິລປາຓເກ ຂາທມາເນ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມາ ກິໍ ອິເມ ຂາທນ຺ຕີ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປາຓເກ ອຍ຺ເຍ’’ຕິ. ‘‘ອກຸສລໍ ກສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ເຍ’’ຕິ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈຕຸຫຕ຺ຖວຕ຺ຖໍ ນາຬິໂກທນມຕ຺ຕຎ຺ຈ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຍທິ ຈ ປເນຕໍ ເອຕ຺ຕເກນ ຊເນນ ກຕໍ ອກຸສລໍ ມຍ຺ຫໍ ໂຫຕິ, ຠວສຫສ຺ເສນປິ ວຏ຺ຏໂຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ເຕ ອາຄຕມຕ຺ເຕເຍວ ສພ຺ພໍ ຕສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ມາຓໂວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິ, ອຖສ຺ສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ໂຠຊນໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ທ຺ເວປິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຊເນ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ຣໂຫຄຕາ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິໍສຸ. ຕໂຕ ມາຓໂວ ຠທ຺ທໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຆຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ກິຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ອາຫຣີ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສ ສກຏສຫສ຺ສານິ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອຕໍ ສພ຺ພໍ, ຍາ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ຆເຣ ສຕ຺ຕອສີຕິໂກຏິໂຍ, ຍນ຺ຕພທ຺ຘາ ສຏ຺ຐິຕຬາກາທິເຠທາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ຕຸຍ຺ຫໍເຍວ ນິຍ຺ຍາເຕມີ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຍ຺ຍາ ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ອາຄມນໍ ໂອໂລກຍມານາ ນິສິນ຺ນາ, ອຫມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕສໍ ອາທິຕ຺ຕປຓ຺ຓກຸຏິ ວິຍ ຕໂຍ ຠວາ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕ ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາປຓໂຕ ກສາຍຣສປີຕານິ ວຕ຺ຖານິ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ເຕ ຈ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເກເສ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ເຍ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ, ເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຖວິກາສຸ ປຕ຺ເຕ ໂອສາເປຕ຺ວາ ອໍເສ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ປາສາທໂຕ ໂອຕຣິໍສຸ. ເຄເຫ ທາເສສຸ ຈ ກມ຺ມກາເຣສຸ ຈ ນ ໂກຈິ ສຎ຺ຊານິ.

ອຖ ເນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ທາສຄາມທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອາກປ຺ປກຸຕ຺ຕວເສນ ທາສຄາມວາສິໂນ ສຎ຺ຊານິໍສຸ. ເຕ ຣຸທນ຺ຕາ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອມ຺ເຫ ອນາເຖ ກໂຣຖ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ? ອາຫໍສຸ. ‘‘ມຍໍ, ຠເຓ ‘ອາທິຕ຺ຕປຓ຺ຓສາລາ ວິຍ ຕໂຍ ຠວາ’ຕິ ປພ຺ພຊິມ຺ຫາ, ສເຈ ຕຸມ຺ເຫສຸ ເອເກກໍ ຠຸຊິສ຺ສໍ ກໂຣມ, ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕຸມ຺ເຫວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສີສໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຠຸຊິສ຺ສາ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ໂຣທນ຺ຕານໍເຍວ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຖໂຣ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຠທ຺ທາ ກາປິລານີ ສກລຊມ຺ພຸທີປຄ຺ຆນິກາ ອິຕ຺ຖີ ມຍ຺ຫໍ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ໂກຈິເທວ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ ‘ອິເມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ວິນາ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂກຈິ ວາ ປນ ມນໍ ປທູເສຕ຺ວາ ອປາຍປູຣໂກ ຠເວຍ຺ຍ. ອິມໍ ປຫາຍ ມຍາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ.

ໂສ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທ຺ເວຘາປຖໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ອຏ຺ຐາສິ. ຠທ຺ທາປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕາທິສິໍ ອິຕ຺ຖິໍ ມມ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ, ‘ອິເມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ວິນາ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອມ຺ເຫສຸ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ມຫາຊໂນ ອປາຍປູຣໂກ ຠເວຍ຺ຍ. ອິມສ຺ມິໍ ທ຺ເວຘາປເຖ ຕ຺ວໍ ເອກໍ ຄຓ຺ຫ, ອຫໍ ເອເກນ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ອຍ຺ຍ, ປພ຺ພຊິຕານໍ ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ມລໍ, ‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ວິນາ ນ ຠວນ຺ຕີ’ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ໂທສໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ເອກໍ ມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫຖ, ວິນາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ, ‘‘ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປປ຺ປມາເຓ ອທ຺ຘາເນ ກໂຕ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖໂວ ອຊ຺ຊ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ທກ຺ຂິຓຊາຕິກາ ນາມ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທກ຺ຂິຓມຄ຺ໂຄ ວຏ຺ຏຕິ, ມຍໍ ມາຕຸຄາມາ ນາມ ວາມຊາຕິກາ, ອມ຺ຫາກໍ ວາມມຄ຺ໂຄ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ນາ. ເຕສໍ ທ຺ເວຘາຠູຕກາເລ ອຍໍ ມຫາປຖວີ ‘‘ອຫໍ ຈກ຺ກວາຬຄິຣິສິເນຣຸປພ຺ພເຕ ຘາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຸເຓ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ວທນ຺ຕີ ວິຍ ວິຣວມານາ ອກມ຺ປິ, ອາກາເສ ອສນິສທ຺ໂທ ວິຍ ປວຕ຺ຕິ, ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພໂຕ ອຸນ຺ນທິ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເວຬຸວນມຫາວິຫາເຣ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ປຖວີກມ຺ປນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ປຖວີ ກມ຺ປຕີ’’ຕິ? ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ປິປ຺ປລິມາຓໂວ ຈ ຠທ຺ທາ ຈ ກາປິລານີ ມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕາ, ເຕສໍ ວິໂຍຄຏ຺ຐາເນ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຄຸຓພເລນ ອຍໍ ປຖວີກມ຺ໂປ ຊາໂຕ, ມຍາປິ ເອເຕສໍ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ, ອສີຕິມຫາເຖເຣສຸ ກຎ຺ຈິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕິຄາວຸຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊຄຫສ຺ສ ຈ ນາຬນ຺ທາຍ ຈ ອນ຺ຕເຣ ພຫຸປຸຕ຺ຕກນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ນິສີທນ຺ໂຕ ປນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປໍສຸກູລິໂກ ວິຍ ອນິສີທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖາ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອິຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຓ຺ຓຉຕ຺ຕສກຏຈກ຺ກກູຏາຄາຣາທິປ຺ປມາຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິປ຺ຜນ຺ທນ຺ຕິໂຍ ວິຘາວນ຺ຕິໂຍ ຈນ຺ທິມສຫສ຺ສສູຣິຍສຫສ຺ສອຸຄ຺ຄມນກາໂລ ວິຍ ກຸຣຸມານາ ຕໍ ວນນ຺ຕຣໍ ເອໂກຠາສໍ ອກໍສຸ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານໍ ສິຣິຍາ ສມຸຊ຺ຊລິຕຕາຣາຄຓໍ ວິຍ ຄຄນໍ, ສຸປຸປ຺ຜິຕກມລກຸວລຍໍ ວິຍ ສລິລໍ, ວນນ຺ຕຣໍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂສ຺ສ ນາມ ຂນ຺ໂຘ ເສໂຕ ໂຫຕິ, ປຕ຺ຕານິ ນີລານິ ປກ຺ການິ ຣຕ຺ຕານິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ສຕສາໂຂ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ.

ອິຕິ ຍາ ສາ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອິທານິ ຍຖາ ເອສ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຍຖາ ຈ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ອຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ ກເຖຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອນ຺ຕຣາ ຈ ຣາຊຄຫໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ນາຬນ຺ທນ຺ຕິ ຣາຊຄຫສ຺ສ ຈ ນາຬນ຺ທາຍ ຈ ອນ຺ຕເຣ. ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ສເຈ ອຫໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ອິມໍເຍວ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ. ນ ຫິ ເມ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎນ ສຕ຺ຖາຣາ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ. ສຸຄຕຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ສເຈ ອຫໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຕຕ຺ຕາ ສຸຄຕໍ ນາມ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ອິມໍເຍວ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ. ນ ຫິ ເມ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎນ ສຸຄເຕນ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ສເຈ ອຫໍ ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສຈ຺ຈານິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ນາມ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ອິມໍເຍວ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ. ນ ຫິ ເມ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ທສ຺ສເນເນວ ‘‘ຠຄວຕິ ‘ອຍໍ ສຕ຺ຖາ, ອຍໍ ສຸຄໂຕ, ອຍໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕຕິ ອິທໍ ກິຎ຺ຈາປິ ທ຺ເວ ວາເຣ ອາຄຕໍ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ຫິ ໂສ ‘‘ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາວກຕ຺ຕໍ ສາເວສິໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ທີເປຕິ.

ອຊານຎ຺ເຎວາຕິ ອຊານມາໂນວ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາຕິ ຍສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ‘‘ອຊານໍເຍວ ຊານາມີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎສ຺ສ ພາຫິຣກສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ເອວໍ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ວຓ຺ຏຉິນ຺ນຕາລປກ຺ກໍ ວິຍ ຄີວໂຕ ມຸທ຺ຘາປິ ວິປເຕຍ຺ຍ, ສຕ຺ຕຘາ ປນ ຜເລຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ວາ ເອເຕນ, ສເຈ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ອິມິນາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ ອິມໍ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ກເຣຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຕກປາເລ ປກ຺ຂິຕ຺ຕອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ວິລຍໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ສເຈ ຈກ຺ກວາຬສ຺ສ ກເຣຍ຺ຍ, ຖຸສມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ. ສເຈ ສິເນຣຸປພ຺ພຕສ຺ສ ກເຣຍ຺ຍ, ກາກຕຸຓ຺ເຑນ ປຫຏປິຏ຺ຐມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ. ສເຈ ມຫາປຖວິຍາ ກເຣຍ຺ຍ, ວາຕາຫຕຠສ຺ມປຸຎ຺ໂຊ ວິຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ. ເອວຣູໂປປິ ປນ ເຖຣສ຺ສ ນິປຈ຺ຈາກາໂຣ ສຕ຺ຖຸ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ເຓ ປາທປິຏ຺ເຐ ໂລມມຕ຺ຕມ຺ປິ ວິໂກເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕິຏ຺ຐຕຸ ຈ ມຫາກສ຺ສໂປ, ມຫາກສ຺ສປສທິສານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ນິປຈ຺ຈາກາຣທສ຺ສເນນ ເນວ ທສພລສ຺ສ ປາທປິຏ຺ເຐ ໂລມມຕ຺ຕມ຺ປິ ວິໂກເປຕຸໍ ປໍສຸກູລຈີວເຣ ວາ ອໍສຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ຈາເລຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ ຫິ ສຕ຺ຖາ.

ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ ກສ຺ສປາຕິ ຍສ຺ມາ ອຫໍ ຊານນ຺ໂຕ ເອວ ‘‘ຊານາມີ’’ຕິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອວ ຈ ‘‘ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທາມິ, ຕສ຺ມາ, ກສ຺ສປ, ຕຍາ ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕິພ຺ພນ຺ຕິ ພຫລໍ ມຫນ຺ຕໍ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ຫິຣີ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ. ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ປຐມຕຣເມວ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂຍ ຫິ ເຖຣາທີສຸ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມຕິ ເຖຣາທໂຍປິ ຕໍ ສຫິຣິກາ ສໂອຕ຺ຕປ຺ປາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອານິສໍໂສ. ກຸສລູປສໍຫິຕນ຺ຕິ ກຸສລສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ. ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ເຕນ ຘມ຺ເມນ ອຏ຺ຐິກໍ ກຕ຺ວາ, ຕໍ ວາ ຘມ຺ມໍ ‘‘ເອສ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ. ມນສິ ກຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ. ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຖກມ຺ປິ ພຫິ ຄນ຺ຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ສພ຺ເພນ ສມນ຺ນາຫາຣຈິຕ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ. ໂອຫິຕໂສໂຕຕິ ຐປິຕໂສໂຕ, ຎາຓໂສຕຎ຺ຈ ປສາທໂສຕຎ຺ຈ ໂອທຫິຕ຺ວາ ມຍາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກຈ຺ຈເມວ ສຸຓິສ຺ສາມີຕິ ເອວຎ຺ຫິ ເຕ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສາຕສຫຄຕາ ຈ ເມ ກາຍຄຕາສຕີຕິ ອສຸເຠສຸ ເຈວ ອານາປາເນ ຈ ປຐມຊ຺ຌານວເສນ ສຸຂສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ກາຍຄຕາສຕິ. ໂຍ ຈ ປນາຍໍ ຕິວິໂຘ ໂອວາໂທ, ເຖຣສ຺ສ ອຍເມວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ອໂຫສິ.

ສຣໂຓຕິ ສກິເລໂສ ສອິໂຓ ຫຸຕ຺ວາ. ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊິນ຺ຕິ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ຠຸຎ຺ຊິໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ປຣິໂຠຄາ ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ອິຓປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ສາມິປຣິໂຠໂຄຕິ. ຕຕ຺ຖ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາປິ ປຣິໂຠໂຄ ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ກສ຺ມາ? ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອນິສ຺ສຣຕາຍ. ສີລວໂຕ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ ອິຓປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສຂານໍ ປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ຂີຓາສວສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ສາມິປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ອິຕິ ຂີຓາສໂວວ ສາມີ ຫຸຕ຺ວາ ອນໂຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ເຖໂຣ ອຕ຺ຕນາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຕ຺ຕປຣິໂຠຄໍ ອິຓປຣິໂຠຄໍເຍວ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອຏ຺ຐມິຍາ ອຎ຺ຎາ ອຸທປາທີຕິ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ.

ອຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມາຕິ ມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມນໍ ປຐມຕຣໍ ຕໍທິວເສເຍວ ອໂຫສິ, ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄໂມ ປຈ຺ຉາ. ເທສນາວາຣສ຺ສ ປນ ເອວໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄໂມ ປຐມໍ ທີປິໂຕ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕຕິ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຊາຕິອາຣຎ຺ຎິກໍ ຊາຕິປໍສຸກູລິກໍ ຊາຕິເອກາສນິກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂອກ຺ກມິ.

ມຸທຸກາ ໂຂ ຕ຺ຍາຍນ຺ຕິ ມຸທຸກາ ໂຂ ເຕ ອຍໍ. ອິມຎ຺ຈ ປນ ວາຈໍ ຠຄວາ ຕໍ ຈີວຣໍ ປທຸມປຸປ຺ຜວຓ຺ເຓນ ປາຓິນາ ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ປຣາມສນ຺ໂຕ ອາຫ. ກສ຺ມາ ເອວມາຫາຕິ? ເຖເຣນ ສຫ ຈີວຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸກາມຕາຍ. ກສ຺ມາ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸກາໂມ ຊາໂຕຕິ? ເຖຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນ ຐເປຕຸກາມຕາຍ. ເຖໂຣ ປນ ຍສ຺ມາ ຈີວຣສ຺ສ ວາ ປຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ວຓ຺ເຓ ກຖິເຕ ‘‘ອິມໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິວຈນໍ ຈາຣິຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫ. ຘາເຣສ຺ສສິ ປນ ເມ ຕ຺ວໍ, ກສ຺ສປ, ສາຓານິ ປໍສຸກູລານິ ນິພ຺ພສນານີຕິ, ກສ຺ສປ, ຕ຺ວໍ ອິມານິ ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓານິ ປໍສຸກູລານິ ປາຣຸປິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ ວທຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ກາຍພລໍ ສນ຺ຘາຍ, ປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ເອວມາຫ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອຫໍ ອິມໍ ຈີວຣໍ ປຸຓ຺ຓໍ ນາມ ທາສິໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອາມກສຸສາເນ ຉຑ຺ຑິຕໍ ຕໍ ສຸສານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ພມຕ຺ເຕຫິ ປາຓເກຫິ ສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓໍ ເຕ ປາຓເກ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ມຫາອຣິຍວໍເສ ຐຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫສິໍ, ຕສ຺ສ ເມ ອິມໍ ຈີວຣໍ ຄຫິຕທິວເສ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ມຫາປຖວີ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວມານາ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ອາກາໂສ ຕຏຕຏາຍິ, ຈກ຺ກວາຬເທວຕາ ສາຘຸກາຣມທໍສຸ, ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຊາຕິປໍສຸກູລິເກນ ຊາຕິອາຣຎ຺ຎິເກນ ຊາຕິເອກາສນິເກນ ຊາຕິສປທານຈາຣິເກນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ. ເຖໂຣປິ ອຕ຺ຕນາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖີນໍ ພລໍ ຘາເຣຕິ, ໂສ ຕໍ ອຕກ຺ກຍິຕ຺ວາ ‘‘ອຫເມຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາເຫນ ສຸຄຕຈີວຣສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກາຕຸກາໂມ ‘‘ຘາເຣສ຺ສາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ປຏິປຊ຺ຊິນ຺ຕິ ປຏິປນ຺ໂນສ຺ມິ. ເອວໍ ປນ ຈີວຣປຣິວຕ຺ຕນໍ ກຕ຺ວາ ຈ ເຖເຣນ ປາຣຸຕຈີວຣໍ ຠຄວາ ປາຣຸປິ, ສຕ຺ຖຸ ຈີວຣໍ ເຖໂຣ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມຫາປຖວີ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸນ຺ນທນ຺ຕີ ກມ຺ປິຕ຺ຖ.

ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ເຖໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາໂຕຕິ ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ໂຕ. ອຸເຣນ ວສິຕ຺ວາ ມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕໂອວາທວເສນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ເຈວ ອຸປສມ຺ປທາຍ ຈ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ໂອຣໂສ ມຸຂໂຕ ຊາໂຕ. ໂອວາທຘມ຺ມໂຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ໂອວາທຘມ຺ເມນ ຈ ນິມ຺ມິຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໂຊ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ. ໂອວາທຘມ຺ມທາຍາທໍ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມທາຍາທເມວ ວາ ອຣຫຕີຕິ ຘມ຺ມທາຍາໂທ . ປຏິຄ຺ຄຫິຕານິ ສາຓານິ ປໍສຸກູລານີຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ປາຣຸຕໍ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ປາຣຸປນຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ.

ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາຕິ ຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ, ມມໍ ຕໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ, ອຫໍ ເອວຣູໂປຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຖເຣນ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ປຣິໂສຘິຕາ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອາວຸໂສ, ຍສ຺ສ ນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ອາຈຣິໂຍ, ກິໍ ໂສ ອນຸປຊ຺ຌາໂຍ ອນາຈຣິໂຍ ນ຺ຫາປິຕມຸຓ຺ຑໂກ ສຍໍຄຫິຕກາສາໂວ ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ ເອວໍ ຕິຄາວຸຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ລຠຕິ, ຕີຫິ ໂອວາເທຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ວາ ລຠຕິ, ກາເຍນ ກາຍໍ ຈີວຣປຣິວຕ຺ຕນໍ ລຠຕິ? ປສ຺ສ ຍາວ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ວຈນໍ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາຕິ. ເອວໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ອິທານິ ຉຫິ ອຠິຎ຺ຎາຫິ ສີຫນາທໍ ນທິຕຸໍ ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສຕິອາທິມາຫ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອກາທສມໍ.

໑໒. ປຣໍມຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໕. ທ຺ວາທສເມ ຕຖາຄໂຕຕິ ສຕ຺ໂຕ. ນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ອຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ, ເອຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ນ ໂຫຕິ. ນາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາປິ ນ ໂຫຕິ. ເອຕຎ຺ຫິ, ອາວຸໂສ, ອຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ, ເອຕໍ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ. ເອຕໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກນ຺ຕິ ເອຕໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອາທິ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ. ທ຺ວາທສມໍ.

໑໓. ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຕິຣູປກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໖. ເຕຣສເມ ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫິໍສູຕິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຕິຣູປກນ຺ຕິ ທ຺ເວ ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຕິຣູປການິ ອຘິຄມສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຕິຣູປກຎ຺ຈ ປຣິຍຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຕິຣູປກຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ –

‘‘ໂອຠາເສ ເຈວ ຎາເຓ ຈ, ປີຕິຍາ ຈ ວິກມ຺ປຕິ;

ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສຸເຂ ເຈວ, ເຍຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປເວຘຕິ.

‘‘ອຘິໂມກ຺ເຂ ຈ ປຄ຺ຄາເຫ, ອຸປຏ຺ຐາເນ ຈ ກມ຺ປຕິ;

ອຸເປກ຺ຂາວຊ຺ຊນາຍ ເຈວ, ອຸເປກ຺ຂາຍ ຈ ນິກນ຺ຕິຍາ.

‘‘ອິມານິ ທສ ຐານານິ, ປຎ຺ຎາ ຍສ຺ສ ປຣິຈິຕາ;

ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸສໂລ ໂຫຕິ, ນ ຈ ສມ຺ໂມຫ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. (ປຏິ. ມ. ໒.໗); –

ອິທໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສຊາຕໍ ອຘິຄມສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຕິຣູປກໍ ນາມ. ຕິສ຺ໂສ ປນ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອນາຣຸຬ຺ຫໍ ຘາຕຸກຖາ ອາຣມ຺ມຓກຖາ ອສຸຠກຖາ ຎາຓວຕ຺ຖຸກຖາ ວິຊ຺ຊາກຣຓ຺ຑໂກຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກຖາວຕ຺ຖູຫິ ປຣິພາຫິຣໍ ຄຸຬ຺ຫວິນຍໍ ຄຸຬ຺ຫເວສ຺ສນ຺ຕຣໍ ຄຸຬ຺ຫມໂຫສຘໍ ວຓ຺ຓປິຏກໍ ອງ຺ຄຸລິມາລປິຏກໍ ຣຏ຺ຐປາລຄຊ຺ຊິຕໍ ອາຬວກຄຊ຺ຊິຕໍ ເວທລ຺ລປິຏກນ຺ຕິ ອພຸທ຺ຘວຈນໍ ປຣິຍຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຕິຣູປກໍ ນາມ.

ຊາຕຣູປປ຺ປຕິຣູປກນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓຣສວິຘານໍ ອາຣກູຏມຍໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ອາຠຣຓຊາຕໍ. ຉຓກາເລສຸ ຫິ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອາຠຣຓຠຓ຺ຑກໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາປຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖ ເນ ອາປຓິກາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ອາຠຣຓຕ຺ຖິກາ, ອິມານິ ຄຓ຺ຫຖ. ອິມານິ ຫິ ຆນານິ ເຈວ ວຓ຺ຓວນ຺ຕານິ ຈ ອປ຺ປຄ຺ຆານິ ຈາ’’ຕິ. ເຕ ເຕສໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ກາຣຓໍ ອິເມ ວທນ຺ຕິ, ອິມານິ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິຕຸໍ, ໂສຠນ຺ຕິ ເຈວ ອປ຺ປຄ຺ຆານິ ຈາ’’ຕິ ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສຸວຓ຺ຓຠຓ຺ຑໍ ອວິກ຺ກິຍມານໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕໍ ຊາຕຣູປປ຺ປຕິຣູປເກ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ນາມ.

ອຖ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິຄມສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ຕິວິຘສ຺ສາປິ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ໂຫຕິ. ປຐມໂພຘິຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູ ປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປຏິສມ຺ຠິທາ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິໍສຸ, ຉຬຠິຎ຺ຎາ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ປາປຸຓິໍສຸ. ອິທານິ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອາສວກ຺ຂຍມຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອນາຄາມິຜລໍ, ຕມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສກທາຄາມິຜລໍ, ຕມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລມ຺ປິ ປຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ຍທາ ວິປສ຺ສນາ ອິເມຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ອາຣທ຺ຘມຕ຺ຕາວ ຐສ຺ສຕິ, ຕທາ ອຘິຄມສທ຺ຘມ຺ໂມ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ.

ປຐມໂພຘິຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູຣຍິໍສຸ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຕໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຉນ຺ນໍ ອຠິຎ຺ຎານໍ, ຕມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ວິຊ຺ຊານໍ, ຕມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕຜລມຕ຺ຕສ຺ສ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປນ ກາເລ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອນາຄາມິຜລສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສກທາຄາມິຜລສ຺ສ, ຕມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສ຺ສ. ຍທາ ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສ຺ສປິ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຏິປທໍ ປູເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິມຕ຺ເຕວ ຐສ຺ສນ຺ຕິ, ຕທາ ປຏິປຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ໂມ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ.

ຍາວ ປນ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕາວ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຫິຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ຕີຓິ ວາ, ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕສຸປິ ອນ຺ຕຣຫິຕນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ທ຺ວີສຸ ອນ຺ຕຣຫິເຕສຸ ວິນຍປິຏກມຕ຺ເຕ ຐິເຕປິ, ຕຕ຺ຣາປິ ຂນ຺ຘກປຣິວາເຣສຸ ອນ຺ຕຣຫິເຕສຸ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄມຕ຺ເຕ, ມຫາວິນເຍ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ທ຺ວີສຸ ປາຕິໂມກ຺ເຂສຸ ວຕ຺ຕມາເນສຸປິ ສາສນໍ ອນນ຺ຕຣຫິຕເມວ. ຍທາ ປນ ທ຺ເວ ປາຕິໂມກ຺ຂາ ອນ຺ຕຣຘາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖ ປຣິຍຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ຫິ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ ອຘິຄໂມ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ອຍຎ຺ຫິ ປຣິຍຕ຺ຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ປຏິປຕ຺ຕິ ອຘິຄມສ຺ສ. ອິຕິ ປຏິປຕ຺ຕິໂຕປິ ປຣິຍຕ຺ຕິເມວ ປມາຓໍ.

ນນຸ ຈ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ກປິໂລ ນາມ ອນາຣາຘກຠິກ຺ຂຸ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຕນ຺ຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ, ອຖ ຕສ຺ສ ຠເຍນ ເຍສມ຺ປິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ ວຕ຺ຕຕິ, ເຕປິ ‘‘ມຍໍ ວຕ຺ຕາມາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ນ ວຕ຺ຕາມາ’’ຕິ ວທິໍສຸ, ໂສ ພີຊນິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຄໂຕ, ຕທາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກິຕນ຺ຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ໂອສກ຺ກິຕໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິ ປນ ເອກນ຺ເຕເນວ ປມາຓໍ. ຍຖາ ຫິ ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ປາຬິຍາ ຖິຣາຍ ອຸທກໍ ນ ຐສ຺ສຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຸທເກ ສຕິ ປທຸມາທີນິ ປຸປ຺ຜານິ ນ ປຸປ຺ຜິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວເມວ ມຫາຕຬາກສ຺ສ ຖິຣປາຬິສທິເສ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ສຕິ ມຫາຕຬາເກ ອຸທກສທິສາ ປຏິປຕ຺ຕິປູຣກາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຕສຸ ສຕິ ມຫາຕຬາເກ ປທຸມາທີນິ ປຸປ຺ຜານິ ວິຍ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ເອວໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິເຍວ ປມາຓໍ.

ປຖວີຘາຕູຕິ ທ຺ເວ ສຕສຫສ຺ສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ນຫຸຕານິ ພຫລາ ມຫາປຖວີ. ອາໂປຘາຕູຕິ ປຖວິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສຸຠກິຓ຺ຫພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ອຸຄ຺ຄຕໍ ກປ຺ປວິນາສກໍ ອຸທກໍ. ເຕໂຊຘາຕູຕິ ປຖວິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອາຠສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ອຸຄ຺ຄໂຕ ກປ຺ປວິນາສໂກ ອຄ຺ຄິ. ວາໂຍຘາຕູຕິ ປຖວິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເວຫປ຺ຜລພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ອຸຄ຺ຄໂຕ ກປ຺ປວິນາສໂກ ວາຍຸ. ເອເຕສຸ ຫິ ເອກຘມ຺ໂມປິ ສຕ຺ຖຸ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອິເຘວ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ໂລຫໂຕ ໂລຫຂາທກໍ ມລໍ ວິຍ ອິມສ຺ມິໍ ມຍ຺ຫໍເຍວ ສາສເນ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂມຆປຸຣິສາຕິ ຕຸຈ຺ຉປຸຣິສາ.

ອາທິເກເນວ ໂອປິລວຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິເກນາຕິ ອາທາເນນ ຄຫເຓນ. ໂອປິລວຕີຕິ ນິມຸຊ຺ຊຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ອຸທກຈຣາ ນາວາ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ນິມຸຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ປຣິຍຕ຺ຕິອາທີນໍ ປູຣເຓນ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ນ ໂຫຕິ. ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ຫິ ຫາຍມານາຍ ປຏິປຕ຺ຕິ ຫາຍຕິ, ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຫາຍມານາຍ ອຘິຄໂມ ຫາຍຕິ. ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ປູຣຍມານາຍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘຣາ ປຸຄ຺ຄລາ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣນ຺ຕິ, ປຏິປຕ຺ຕິປູຣກາ ອຘິຄມໍ ປູເຣນ຺ຕິ. ອິຕິ ນວຈນ຺ໂທ ວິຍ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາທີສຸ ວຑ຺ຒມານາສຸ ມຍ຺ຫໍ ສາສນໍ ວຑ຺ຒຕິ ເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິທານິ ເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານຎ຺ເຈວ ຐິຕິ ຈ ໂຫຕິ, ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ໂຂຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂອກ຺ກມນີຍາຕິ ອວກ຺ກມນີຍາ, ເຫຏ຺ຐາຄມນີຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣວາຕິອາທີສຸ ອຄາຣວາຕິ ຄາຣວຣຫິຕາ. ອປ຺ປຕິສ຺ສາຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສຍາ ອນີຈວຸຕ຺ຕິກາ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ອາໂຣຫນ຺ໂຕ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕິ, ອຸປາຫນໍ ຘາເຣຕິ, ອຎ຺ຎໂຕ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ນາມ.

ໂຍ ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ກາເລ ສງ຺ຆຸຏ຺ເຐ ທຫຣສາມເຓເຣຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ນິສີທຕິ, ອຎ຺ຎານິ ວາ ນວກມ຺ມາທີນິ ກໂຣຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສວນຄ຺ເຄ ນິສິນ຺ໂນ ນິທ຺ທາຍຕິ, ວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວາ ອຎ຺ຎໍ ກເຖນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ນາມ.

ໂຍ ເຖຣຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທຕິ, ຫຕ຺ຖປລ຺ລຕ຺ຖິກໍ ທຸສ຺ສປລ຺ລຕ຺ຖິກໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ຫຕ຺ຖປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ວຸຑ຺ຒານໍ ສນ຺ຕິເກ ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ກເຖຕິ, ອຍໍ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ນາມ.

ຕິສ຺ໂສ ປນ ສິກ຺ຂາ ອປູເຣນ຺ໂຕວ ສິກ຺ຂາຍ ອຄາຣໂວ ນາມ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຕາສໍ ວາ ປນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ປໂຍຄໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ສມາຘິສ຺ມິໍ ອຄາຣໂວ ນາມ. ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ຕວິປລ຺ລາເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ເຕຣສມໍ.

ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.