໕. ຈງ຺ກມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໙. ປຎ຺ຈເມ ປສ຺ສຖ ໂນຕິ ປສ຺ສຖ ນຸ. ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຫາປຎ຺ຎານໍ ຍທິທໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໙) ມຫາປຎ຺ເຎສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ຂນ຺ຘນ຺ຕຣໍ ຘາຕ຺ວນ຺ຕຣໍ ອາຍຕນນ຺ຕຣໍ ສຕິປຏ຺ຐານໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຫາປຎ຺ຎາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ປຖວິໍ ປຕ຺ຖເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ສິເນຣຸປາທໂຕ ວາລິກໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ສິເນຣຸໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ອາກາສໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ກເຖຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມຫາປຎ຺ຎາ’’ຕິ.

ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນປິ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ ອິທ຺ຘິມນ຺ເຕສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ປຣິກມ຺ມໍ ອານິສໍສໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິກຸພ຺ພນໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ກເຖຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມຫິທ຺ຘິກາ’’ຕິ.

ມຫາກສ຺ສໂປປິ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸຕວາທານໍ ຍທິທໍ ມຫາກສ຺ສໂປ’’ຕິ ຘຸຕວາເທສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ຘຸຕງ຺ຄປຣິຫາຣໍ ອານິສໍສໍ ສໂມຘານໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ເຠທໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຘຸຕວາທາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຘຸຕວາທາ’’ຕິ.

ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣປິ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ຍທິທໍ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໒) ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸເກສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ອານິສໍສໍ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ກເຖຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາ’’ຕິ.

ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣປິ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມກຖິການໍ ຍທິທໍ ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໖) ຘມ຺ມກຖິເກສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ຘມ຺ມກຖາຍ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣຄມ຺ຠີຣຸຕ຺ຕານວິຈິຕ຺ຣກຖາທີສຸ ຕໍ ຕໍ ອາກາຣໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຘມ຺ມກຖິກາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມກຖິເກນ ນາມ ອາທິໂຕ ປຣິສໍ ວຓ຺ເຓຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ມຊ຺ເຌ ສຸຎ຺ຎຕໍ ປກາເສຕຸໍ, ອນ຺ເຕ ຈຕຸສຈ຺ຈວເສນ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມກຖານຍໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມກຖິກາ’’ຕິ.

ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣປິ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິນຍຘຣານໍ ຍທິທໍ ອຸປາລີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໒໘) ວິນຍຘເຣສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ຄຣຸກລຫຸກໍ ສເຕກິຈ຺ຉອເຕກິຈ຺ຉໍ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວິນຍຘຣາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ຕເຖວ ກເຖຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ວິນຍຘຣາ’’ຕິ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣປິ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຍທິທໍ ອານນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໒໓) ພຫຸສ຺ສຸເຕສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ທສວິຘໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸພ຺ພາປຣໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ‘‘ອິທໍ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ກເຖຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ’’ຕິ.

ເທວທຕ຺ໂຕ ປນ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ, ເຕນ ນໍ ‘‘ກຸລສງ຺ຄຓ຺ຫນປຣິຫາຣໍ ນານປ຺ປກາຣກໍ ໂກຫຎ຺ຎຕໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປາປິຈ຺ຉາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ຕໍ ຕໍ ນິຍາມໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ປາປິຈ຺ຉາ’’ຕິ.

ກສ຺ມາ ປເນເຕ ອວິທູເຣ ຈງ຺ກມິໍສູຕິ. ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກາຕຸໍ ອຸປກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຣກ຺ຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ. ອຖ ເທວທຕ຺ໂຕ ກສ຺ມາ ຈງ຺ກມີຕິ? ‘‘ອກາຣໂກ ອຍໍ, ຍທິ ກາຣໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ອິຘ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກຕໂທສປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ. ກິໍ ປນ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ອນຕ຺ຖໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ຠຄວໂຕ ວາ ອາຣກ຺ຂກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖີຕິ? ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ປຣູປກ຺ກເມນ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໔໑). ຠິກ຺ຂູ ປນ ສຕ຺ຖຣິ ຄາຣເວນ ອາຄຕາ. ເຕເນວ ຠຄວາ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ. ປຎ຺ຈມໍ.