໓. ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ນານຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ

໑.ຘາຕຸນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໕. ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ນິສ຺ສຕ຺ຕຏ຺ຐສຸຎ຺ຎຕຏ຺ຐສງ຺ຂາເຕນ ສຠາວຏ຺ເຐນ ຘາຕູຕິ ລທ຺ຘນາມານໍ ຘມ຺ມານໍ ນານາສຠາໂວ ຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ຂຸຘາຕູຕິອາທີສຸ ຈກ຺ຂຸປສາໂທ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ, ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຣູປຘາຕຸ, ຈກ຺ຂຸປສາທວຕ຺ຖຸກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ. ໂສຕປສາໂທ ໂສຕຘາຕຸ, ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ສທ຺ທຘາຕຸ, ໂສຕປສາທວຕ຺ຖຸກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ. ຆານປສາໂທ ຆານຘາຕຸ, ຄນ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ຄນ຺ຘຘາຕຸ, ຆານປສາທວຕ຺ຖຸກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຆານວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ. ຊິວ຺ຫາປສາໂທ ຊິວ຺ຫາຘາຕຸ, ຣສາຣມ຺ມຓໍ ຣສຘາຕຸ, ຊິວ຺ຫາປສາທວຕ຺ຖຸກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ. ກາຍປສາໂທ ກາຍຘາຕຸ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘາຕຸ, ກາຍປສາທວຕ຺ຖຸກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ. ຕິສ຺ໂສ ມໂນຘາຕຸໂຍ ມໂນຘາຕຸ, ເວທນາທໂຍ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ສຸຂຸມຣູປານິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ຘມ຺ມຘາຕຸ, ສພ຺ພມ຺ປິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂສຬສ ຘາຕຸໂຍ ກາມາວຈຣາ, ອວສາເນ ທ຺ເວ ຈຕຸຠູມິກາຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຜສ຺ສນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໖. ທຸຕິເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຜສ຺ສນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ນານາສຠາໂວ ຜສ຺ໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທໂຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ມໂນທ຺ວາເຣ ປຐມຊວນສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ. ມໂນຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ ກິຣິຍາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຐມຊວນສມ຺ຜສ຺ໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ໂນຜສ຺ສນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໗. ຕຕິເຍ ໂນ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນຘາຕູຕິ ມໂນທ຺ວາເຣ ປຐມຊວນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອາວຊ຺ຊນກິຣິຍາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕິຍໍ.

໔. ເວທນານານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໘. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເວທນາຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນມໂນຘາຕຸໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພາປິ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ເວທນາ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິຜາສຸກຕ຺ຖໍ ປນ ອນນ຺ຕຣໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນເວທນເມວ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ມໂນທ຺ວາເຣ ອາວຊ຺ຊນສມ຺ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຐມຊວນເວທນາ, ປຐມຊວນສມ຺ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ທຸຕິຍຊວນເວທນາຕິ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທຸຕິຍເວທນານານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໙. ປຎ຺ຈເມ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖສຸ ວຸຕ຺ຕນຍາວ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເທສິຕາຕິ. ອິຕິ ທຸຕິຍາທີສຸ ຈຕູສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ມໂນຘາຕຸໍ ມໂນຘາຕູຕິ ອຄເຫຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ ມໂນຘາຕູຕິ ຄຫິຕໍ. ສພ຺ພານິ ເຈຕານິ ຕຖາ ຕຖາ ກຖິເຕ ພຸຊ຺ຌນການໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ເທສິຕານິ. ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ພາຫິຣຘາຕຸນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໐. ຉຏ຺ເຐ ປນ ປຎ຺ຈ ຘາຕຸໂຍ ກາມາວຈຣາ, ຘມ຺ມຘາຕຸ ຈຕຸຠູມິກາຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໑. ສຕ຺ຕເມ ຣູປຘາຕູຕິ ອາປາເຖ ປຕິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຣສ຺ສ ວາ ສາຏກເວຐນາທິວຕ຺ຖຸກໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ. ຣູປສຎ຺ຎາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ. ຣູປສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທີຫິ ຕີຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ກປ຺ໂປ. ຣູປຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ຣູເປ ຉນ຺ທິກຕຏ຺ເຐນ ຉນ຺ໂທ. ຣູປປຣິຬາໂຫຕິ ຣູເປ ອນຸຑຫນຏ຺ເຐນ ປຣິຬາໂຫ. ຣູປປຣິເຍສນາຕິ ປຣິຬາເຫ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ປຣິເຍສນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຎ຺ຎາສງ຺ກປ຺ປຉນ຺ທາ ເອກຊວນວາເຣປິ ນານາຊວນວາເຣປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ປຣິຬາຫປຣິເຍສນາ ປນ ນານາຊວນວາເຣເຍວ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘາຕຸນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ເອວໍ ຣູປາທິນານາສຠາວໍ ຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຣູປສຎ຺ຎາທິນານາສຠາວສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ໂນປຣິເຍສນານານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໒. ອຏ຺ຐເມ ໂນ ຘມ຺ມປຣິເຍສນໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຘມ຺ມປຣິຬາໂຫຕິ ເອວໍ ອາຄຕໍ ປຏິເສຘມຕ຺ຕເມວ ນານໍ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ພາຫິຣຜສ຺ສນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໙໓-໙໔. ນວເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຣູປສຎ຺ຎາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຎ຺ຎາ. ຣູປສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ຕີຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ. ຣູປສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ຕເທວາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສມາໂນ ຜສ຺ໂສ. ເວທນາຕິ ຕເທວ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວມານາ ເວທນາ. ຉນ຺ທາທໂຍ ວຸຕ຺ຕນຍາວ. ຣູປລາໂຠຕິ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ສຫ ຕຓ຺ຫາຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ‘‘ຣູປລາໂຠ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ຕາວ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກນໂຍ ເອກສ຺ມິໍ ເຍວາຣມ຺ມເຓ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອປໂຣ ອາຄນ຺ຕຸກາຣມ຺ມຓມິສ຺ສໂກ ໂຫຕິ – ຣູປສຎ຺ຎາ ຣູປສງ຺ກປ຺ໂປ ຜສ຺ໂສ ເວທນາຕິ ອິເມ ຕາວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ຘຸວປຣິໂຠເຄ ນິພທ຺ຘາຣມ຺ມເຓ ໂຫນ຺ຕິ. ນິພທ຺ຘາຣມ຺ມຓຎ຺ຫິ ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ມນາປໍ ປິຍໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກາຣມ຺ມຓໍ ປນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສມານມ຺ປິ ໂຂເຠຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ໂຕ ຄາມິເຍຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ຄາມມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈສ຺ສ ສມເຍ ອຸປາສິກາ ນທິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາ ຘາຕິຄຓປຣິວຸຕາ ເຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ທູຣໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກມາຕຸຄາໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠເຓ ຊານາຫິ, ກາ ເອສາ’’ຕິ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄໂຕ, ‘‘ກາ ເອສາ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ຍຖາສຠາວໍ ອາໂຣເຈສິ. ເອວໍ ອາຄນ຺ຕຸກາຣມ຺ມຓໍ ໂຂເຠຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຉນ຺ໂທ ຣູປຉນ຺ໂທ ນາມ, ຕເທວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປຣິຬາໂຫ ຣູປປຣິຬາໂຫ ນາມ, ສຫາເຍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຣິເຍສນໍ ຣູປປຣິເຍສນາ ນາມ, ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ສຫ ຕຓ຺ຫາຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຣູປລາໂຠ ນາມ.

ອຸຣຸວລ຺ລິຍວາສີ ຈູຬຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠຄວຕາ ຜສ຺ສເວທນາ ປາຬິຍາ ມຊ຺ເຌ ຄຫິຕາ, ປາຬິໍ ປນ ປຣິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ສງ຺ກປ຺ໂປ ຣູປສງ຺ກປ຺ໂປ ຕສ຺ມິໍ ຉນ຺ໂທ ຣູປຈ຺ຉນ຺ໂທ, ຕສ຺ມິໍ ປຣິຬາໂຫ ຣູປປຣິຬາໂຫ, ຕສ຺ມິໍ ປຣິເຍສນາ ຣູປປຣິເຍສນາ, ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ສຫ ຕຓ຺ຫາຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຣູປລາໂຠ. ເອວໍ ລທ຺ຘາຣມ຺ມເຓ ປນ ຜຸສນໍ ຜສ຺ໂສ, ອນຸຠວນໍ ເວທນາ. ຣູປສມ຺ຜສ຺ໂສ ຣູປສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເວທນາຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ອປຣມ຺ປິ ອວິຠູຕວາຣໍ ນາມ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຫິ ສາຓິປາກາເຣຫິ ວາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຕິຓປຓ຺ຓາທີຫິ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ‘‘ອຸປຑ຺ຒໍ ທິຏ຺ຐໍ ເມ ອາຣມ຺ມຓໍ, ສຸຏ຺ຐຸ ນໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂອໂລກຍໂຕ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາ ນາມ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ ຣູປສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖາປິ ຈ ສຎ຺ຎາສງ຺ກປ຺ປຜສ຺ສເວທນາຉນ຺ທາ ເອກຊວນວາເຣປິ ນານາຊວນວາເຣປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ປຣິຬາຫປຣິເຍສນາລາຠາ ນານາຊວນວາເຣເຍວາຕິ. ທສມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ. ນວມທສມານິ.

ນານຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສຕ຺ຕຘາຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໕. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອາຠາຘາຕູຕິ ອາໂລກຘາຕຸ. ອາໂລກສ຺ສປິ ອາໂລກກສິເຓ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຊ຺ຌານສ຺ສາປີຕິ ສຫາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຌານສ຺ສ ເອຕໍ ນາມໍ. ສຸຠຘາຕູຕິ ສຸຠກສິເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນຊ຺ຌານວເສນ ສຫາຣມ຺ມຓຊ຺ຌານເມວ. ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນເມວ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນຘາຕຸ. ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣໂຘວ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘຘາຕຸ. ອິຕິ ຠຄວາ ອນຸສນ຺ຘິກຸສລສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸກາມສ຺ສ ໂອກາສໍ ເທນ຺ໂຕ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ອນ຺ຘກາຣໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ອນ຺ຘກາໂຣ ຫິ ອາໂລເກນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ອາໂລໂກປິ ອນ຺ຘກາເຣນ. ອນ຺ຘກາເຣນ ຫິ ໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນ຺ຘກາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອສຸຠໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອສຸຠຎ຺ຫິ ສຸເຠນ, ສຸຠຎ຺ຈ ອສຸເຠນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ອສຸເຠ ສຕິ ສຸຠໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຣູປໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຈ຺ຈ. ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ຫິ ສຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ ຣູປສມຕິກ຺ກໂມ ວາ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນຘາຕຸອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິໂຣຘໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຏິສງ຺ຂາອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ປຏິຈ຺ຈ. ຂນ຺ຘນິໂຣຘຎ຺ຫິ ປຏິຈ຺ຈ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຂນ຺ຘປວຕ຺ຕິໍ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ນິໂຣໂຘວ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຖໍ ສມາປຕ຺ຕິ ປຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ກຖໍ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ກີທິສາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ປຕ຺ຕພ຺ພາຕິ? ສຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິ ປຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖິຠາເວນ ສຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ປຕ຺ຕພ຺ພາ. ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິ ປຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ສຸຂຸມສງ຺ຂາຣານໍ ອວສິຏ຺ຐຕາຍ ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ປຕ຺ຕພ຺ພາ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ປຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ນິໂຣໂຘວ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ປຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມໍ.

໒. ສນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໖. ທຸຕິເຍ ສນິທານນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກເມຕໍ, ສນິທາໂນ ສປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມຘາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມວິຕກ຺ໂກປິ ກາມຘາຕຸ ກາມາວຈຣຘມ຺ມາປິ, ວິເສສໂຕ ສພ຺ພາກຸສລມ຺ປິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ກາມຘາຕຸ? ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ສງ຺ກປ຺ໂປ ອປ຺ປນາ ພ຺ຍປ຺ປນາ ເຈຕໂສ ອຠິນິໂຣປນາ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຘາຕຸ. ເຫຏ຺ຐໂຕ ອວີຈິນິຣຍໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິໂຕ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີ ເທເວ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ເອຕ຺ຖາວຈຣາ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນາ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນາ ຣູປາ ເວທນາ ສຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຘາຕຸ. ສພ຺ເພປິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ກາມຘາຕູ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໘໒).

ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາ ອສມ຺ຠິນ຺ນາຕິ ທ຺ເວ ກຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ກາມຘາຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ຫິ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸວິຫິໍສາຘາຕຸໂຍ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາ. ຕາສໍ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ວິສຸໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ເສສຘມ຺ມາ ກາມຘາຕູຕິ ອຍໍ ອສມ຺ຠິນ຺ນກຖາ. ອຍມິຘ ຄເຫຕພ຺ພາ ອິມໍ ກາມຘາຕຸໍ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ວາ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ວາ ປຏິຈ຺ຈ ກາມສຎ຺ຎາ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກາມສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ກາມສຎ຺ຎໍ ປນ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ວາ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ວາ ປຏິຈ຺ຈ ກາມສງ຺ກປ຺ໂປ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕີຫິ ຐາເນຫີຕິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ. ມິຈ຺ຉາ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ອຍາຖາວປຏິປທໍ ອນິຍ຺ຍານິກປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ.

ພ຺ຍາປາທຘາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກປິ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ ພ຺ຍາປາໂທປິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ? ພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ທສສຸ ອາຆາຕວຕ຺ຖູສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຆາໂຕ ປຏິວິໂຣໂຘ ໂກໂປ ປໂກໂປ…ເປ… ອນຕ຺ຕມນຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພ຺ຍາປາທຘາຕູ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໘໒).

ອິມໍ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາທິວເສນ ປຏິຈ຺ຈ ພ຺ຍາປາທສຎ຺ຎາ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິຫິໍສາຘາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກປິ ວິຫິໍສາຘາຕຸ ວິຫິໍສາປິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ວິຫິໍສາຘາຕຸ? ວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຫິໍສາຘາຕຸ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປາຓິນາ ວາ ເລຑ຺ຑຸນາ ວາ ທຓ຺ເຑນ ວາ ສຕ຺ເຖນ ວາ ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ວາ ສຕ຺ເຕ ວິເຫເຐຕິ. ຍາ ເອວຣູປາ ເຫຐນາ ວິເຫຐນາ ຫິໍສນາ ວິຫິໍສນາ ໂຣສນາ ປຣູປຆາໂຕ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຫິໍສາຘາຕູ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໘໒).

ອິມໍ ວິຫິໍສາຘາຕຸໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາທິວເສນ ປຏິຈ຺ຈ ວິຫິໍສາສຎ຺ຎາ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເສສມິຘາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕິຓທາເຍຕິ ຕິຓຄຫເນ ອຣຎ຺ເຎ. ອນຍພ຺ຍສນນ຺ຕິ ອວຸຑ຺ຒິໍ ວິນາສໍ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸກ຺ຂຕິຓທາໂຍ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕິຓຸກ຺ກາ ວິຍ ອກຸສລສຎ຺ຎາ, ຕິຓກຏ຺ຐນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ວິຍ ອິເມ ສຕ຺ຕາ. ຍຖາ ສຸກ຺ຂຕິຓທາເຍ ຐປິຕໍ ຕິຓຸກ຺ກໍ ຂິປ຺ປໍ ວາຍມິຕ຺ວາ ອນິພ຺ພາເປນ຺ຕສ຺ສ ເຕ ປາຓາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເອວເມວ ເຍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອກຸສລສຎ຺ຎໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕທງ຺ຄສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນຫິ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ, ເຕ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣນ຺ຕິ.

ວິສມຄຕນ຺ຕິ ຣາຄວິສມາທີນິ ອນຸຄຕໍ ອກຸສລສຎ຺ຎໍ. ນ ຂິປ຺ປເມວ ປຊຫຕີຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນາທິວເສນ ສີຆໍ ນປ຺ປຊຫຕິ. ນ ວິໂນເທຕີຕິ ນ ນີຫຣຕິ. ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕີຕິ ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນວເສເສນ຺ໂຕ ນ ວິຄຕນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕີຕິ ນ ອນຸອຠາວໍ ຄເມຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ ນ – ກາໂຣ ອາຫຣິຕພ຺ໂພ. ປາຏິກງ຺ຂາຕິ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ.

ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ໂກປິ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ຍຖາຫ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ? ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ…ເປ… ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕູ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໘໒).

ອິຘາປິ ທຸວິຘາ ກຖາ. ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ຫິ ອິຕຣາປິ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ ຄຫຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ກຸສລຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ, ອຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາ. ຕາ ປນ ຘາຕຸໂຍ ວິສຸໍ ທີເປຕພ຺ພາຕິ ຕາ ຐເປຕ຺ວາ ເສສາ ສພ຺ພກຸສລາ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕູຕິ ອຍໍ ອສມ຺ຠິນ຺ນາ. ອິມໍ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸໍ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ປຏິຈ຺ຈ ເນກ຺ຂມ຺ມສຎ຺ຎາ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສຎ຺ຎາທີນິ ປຏິຈ຺ຈ ວິຕກ຺ກາທໂຍ ຍຖານຸຣູປໍ.

ອພ຺ຍາປາທຘາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖ ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກປິ ອພ຺ຍາປາທຘາຕຸ ອພ຺ຍາປາໂທປິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອພ຺ຍາປາທຘາຕຸ? ອພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ຍາ ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຍນາ ເມຕ຺ຕາຍິຕຕ຺ຕໍ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອພ຺ຍາປາທຘາຕູ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໘໒).

ອິມໍ ອພ຺ຍາປາທຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອພ຺ຍາປາທສຎ຺ຎາ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ອວິຫິໍສາຘາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກປິ ອວິຫິໍສາຘາຕຸ ກຣຸຓາປິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອວິຫິໍສາຘາຕຸ? ອວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຫິໍສາຘາຕຸ. ຍາ ສຕ຺ເຕສຸ ກຣຸຓາ ກຣຸຓາຍນາ ກຣຸຓາຍິຕຕ຺ຕໍ ກຣຸຓາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຫິໍສາຘາຕູ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໘໒).

ອິມໍ ອວິຫິໍສາຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອວິຫິໍສາສຎ຺ຎາ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຄິຎ຺ຊກາວສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໗. ຕຕິເຍ ຘາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຘາຕູຕິ ທີເປຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຎ຺ຎາຕິ ອຊ຺ຌາສຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ອິຘາປິ ‘‘ກຈ຺ຈາໂນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ໂອກາສທານຕ຺ຖໍ ເອຕ຺ຕາວຕາວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘສູຕິ ຉສຸ ສຕ຺ຖາເຣສຸ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ມຍມສ຺ມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ. ກິໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ກິສ຺ມິໍ ສຕິ ໂຫຕີຕິ? ສຕ຺ຖາຣານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘສຸ ເຕສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອເຕຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕິຕ຺ຖິຍສາວການມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິໍ ປຸຈ຺ຉຕິເຍວ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເຕສໍ ອວິຊ຺ຊາຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ສາ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ອວິຊ຺ຊາຘາຕຸ ຈ ນາມ ມຫຕີ ຘາຕຸ, ຕສ຺ມາ ມຫຕິໍ ຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕສ຺ສາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປນ຺ໂຕ ມຫຕີ ໂຂ ເອສາຕິອາທິມາຫ. ຫີນໍ, ກຈ຺ຈານ, ຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຫີນໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ປຏິຈ຺ຈ. ປຓິຘີຕິ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐປນໍ. ສາ ປເນສາ ອິຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ມກ຺ກຏາທິຕິຣຈ຺ຉານຠາວໍ ວາ ປຕ຺ເຖນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຫີໂນ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ຍສ຺ເສເຕ ຫີນາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສພ຺ໂພ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ຫີໂນ ນາມ. ຫີນາ ວາຈາຕິ ຍາ ຕສ຺ສ ວາຈາ, ສາປິ ຫີນາ. ຫີນໍ ອາຈິກ຺ຂຕີຕິ ໂສ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ຫີນເມວ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ເທເສນ຺ໂຕປິ ຫີນເມວ ເທເສຕີຕິ ສພ຺ພປທານິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ອຸປປຕ຺ຕີຕິ ທ຺ເວ ອຸປປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິລາໂຠ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຈ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຫີນກຸລາທິວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ, ປຏິລາໂຠ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຫີນຕ຺ຕິກວເສນ. ກຖໍ? ຕສ຺ສ ຫິ ປຎ຺ຈສຸ ນີຈກຸເລສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຫີນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເວສ຺ສສຸທ຺ທກຸເລສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ມຊ຺ຌິມາ, ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ປຓີຕາ. ທ຺ວາທສາກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ປນ ປຏິລາຠໂຕ ຫີໂນ ປຏິລາໂຠ, ເຕຠູມກຘມ຺ມານໍ ປຏິລາຠໂຕ ມຊ຺ຌິໂມ, ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ປຏິລາຠໂຕ ປຓີໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິເຍວ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສໍສນ຺ທນ຺ຕີຕິ ເອກໂຕ ໂຫນ຺ຕິ. ສເມນ຺ຕີຕິ ສມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນິຣນ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາຕິ ຫີນຊ຺ຌາສຍາ. ກລ຺ຍາຓາຘິມຸຕ຺ຕິກາຕິ ກລ຺ຍາຓຊ຺ຌາສຍາ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຈງ຺ກມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໙. ປຎ຺ຈເມ ປສ຺ສຖ ໂນຕິ ປສ຺ສຖ ນຸ. ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຫາປຎ຺ຎານໍ ຍທິທໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໙) ມຫາປຎ຺ເຎສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ຂນ຺ຘນ຺ຕຣໍ ຘາຕ຺ວນ຺ຕຣໍ ອາຍຕນນ຺ຕຣໍ ສຕິປຏ຺ຐານໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຫາປຎ຺ຎາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ປຖວິໍ ປຕ຺ຖເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ສິເນຣຸປາທໂຕ ວາລິກໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ສິເນຣຸໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ອາກາສໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ກເຖຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມຫາປຎ຺ຎາ’’ຕິ.

ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນປິ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ ອິທ຺ຘິມນ຺ເຕສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ປຣິກມ຺ມໍ ອານິສໍສໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິກຸພ຺ພນໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ກເຖຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມຫິທ຺ຘິກາ’’ຕິ.

ມຫາກສ຺ສໂປປິ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸຕວາທານໍ ຍທິທໍ ມຫາກສ຺ສໂປ’’ຕິ ຘຸຕວາເທສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ຘຸຕງ຺ຄປຣິຫາຣໍ ອານິສໍສໍ ສໂມຘານໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ເຠທໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຘຸຕວາທາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຘຸຕວາທາ’’ຕິ.

ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣປິ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ຍທິທໍ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໒) ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸເກສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ອານິສໍສໍ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ກເຖຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາ’’ຕິ.

ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣປິ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມກຖິການໍ ຍທິທໍ ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໖) ຘມ຺ມກຖິເກສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ຘມ຺ມກຖາຍ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣຄມ຺ຠີຣຸຕ຺ຕານວິຈິຕ຺ຣກຖາທີສຸ ຕໍ ຕໍ ອາກາຣໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຘມ຺ມກຖິກາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມກຖິເກນ ນາມ ອາທິໂຕ ປຣິສໍ ວຓ຺ເຓຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ມຊ຺ເຌ ສຸຎ຺ຎຕໍ ປກາເສຕຸໍ, ອນ຺ເຕ ຈຕຸສຈ຺ຈວເສນ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມກຖານຍໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມກຖິກາ’’ຕິ.

ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣປິ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິນຍຘຣານໍ ຍທິທໍ ອຸປາລີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໒໘) ວິນຍຘເຣສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ຄຣຸກລຫຸກໍ ສເຕກິຈ຺ຉອເຕກິຈ຺ຉໍ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວິນຍຘຣາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ຕເຖວ ກເຖຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ວິນຍຘຣາ’’ຕິ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣປິ ຠຄວຕາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຍທິທໍ ອານນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໒໓) ພຫຸສ຺ສຸເຕສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ອິຕິ ນໍ ‘‘ທສວິຘໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸພ຺ພາປຣໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ‘‘ອິທໍ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ກເຖຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ’’ຕິ.

ເທວທຕ຺ໂຕ ປນ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ, ເຕນ ນໍ ‘‘ກຸລສງ຺ຄຓ຺ຫນປຣິຫາຣໍ ນານປ຺ປກາຣກໍ ໂກຫຎ຺ຎຕໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປາປິຈ຺ຉາວ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ເຕສໍ ຕໍ ຕໍ ນິຍາມໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ປາປິຈ຺ຉາ’’ຕິ.

ກສ຺ມາ ປເນເຕ ອວິທູເຣ ຈງ຺ກມິໍສູຕິ. ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກາຕຸໍ ອຸປກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຣກ຺ຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ. ອຖ ເທວທຕ຺ໂຕ ກສ຺ມາ ຈງ຺ກມີຕິ? ‘‘ອກາຣໂກ ອຍໍ, ຍທິ ກາຣໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ອິຘ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກຕໂທສປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ. ກິໍ ປນ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ອນຕ຺ຖໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ຠຄວໂຕ ວາ ອາຣກ຺ຂກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖີຕິ? ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ປຣູປກ຺ກເມນ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໔໑). ຠິກ຺ຂູ ປນ ສຕ຺ຖຣິ ຄາຣເວນ ອາຄຕາ. ເຕເນວ ຠຄວາ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສຄາຖາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໐. ຉຏ຺ເຐ ຄູໂຖ ຄູເຖນ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕີຕິ ສມຸທ຺ທນ຺ຕເຣ ຊນປທນ຺ຕເຣ ຈກ຺ກວາຬນ຺ຕເຣ ຐິໂຕປິ ວຓ຺ເຓນປິ ຄນ຺ເຘນປິ ຣເສນປິ ນານຕ຺ຕໍ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕິ, ເອກສທິໂສວ ໂຫຕິ ນິຣນ຺ຕໂຣ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ອນິຏ຺ຐອຸປມາ ຫີນຊ຺ຌາສຍານໍ ຫີນອຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ສຣິກ຺ຂຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຫຏາ, ຂີຣາທິວິສິຏ຺ໂຐປມາ ກລ຺ຍາຓຊ຺ຌາສຍານໍ ອຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ສຣິກ຺ຂຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ສໍສຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ສນສວນສໍສຄ຺ຄາທິວຕ຺ຖຸເກນ ຕຓ຺ຫາສ຺ເນເຫນ. ວນໂຖ ຊາໂຕຕິ ກິເລສວນໍ ຊາຕໍ. ອສໍສຄ຺ເຄນ ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ເອກໂຕ ຐານນິສຊ຺ຊາທີນິ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອສໍສຄ຺ເຄນ ອທສ຺ສເນນ ຉິຊ຺ຊຕິ. ສາຘຸຊີວີຕິ ປຣິສຸທ຺ຘຊີວິຕໍ ຊີວມາໂນ. ສຫາວເສຕິ ສຫວາສໍ ວເສຍ຺ຍ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອສ຺ສທ຺ຘສໍສນ຺ທນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໑. ສຕ຺ຕເມ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອສ຺ສທ຺ເຘຫີຕິອາທີສຸ ພຸທ຺ເຘ ວາ ຘມ຺ເມ ວາ ສງ຺ເຆ ວາ ສທ຺ຘາວິຣຫິຕາ ນິໂຣຊາ ນິຣສາ ປຸຄ຺ຄລາ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ໂອຣິມຕີເຣ ຐິຕາ ປາຣິມຕີເຣປິ ຐິເຕຫິ ອສ຺ສທ຺ເຘຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕາຍ ອສ຺ສທ຺ຘຕາຍ ເອກສທິສາ ນິຣນ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ອຫິຣິກາ ຠິນ຺ນມຣິຍາທາ ອລຊ຺ຊິປຸຄ຺ຄລາ ອຫິຣິເກຫິ, ອໂນຕ຺ຕປ຺ປິໂນ ປາປກິຣິຍາຍ ອຠາຍມານາ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີຫິ, ອປ຺ປສ຺ສຸຕາ ສຸຕວິຣຫິຕາ ອປ຺ປສ຺ສຸເຕຫິ, ກຸສີຕາ ອາລສິຍປຸຄ຺ຄລາ ກຸສີເຕຫິ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໂນ ຠຕ຺ຕນິກ຺ຂິຕ຺ຕກາກມໍສນິກ຺ຂິຕ຺ຕສິງ຺ຄາລສທິສາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີຫິ, ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ ຂນ຺ຘາທິປຣິຈ຺ເຉທິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຠາເວນ ນິປ຺ປຎ຺ຎາ ຕາທິເສເຫວ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎຫິ, ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນາ ເຈຕິຍວນ຺ທນາທິກິຈ຺ຈປສຸຕາ ສທ຺ເຘຫິ, ຫິຣິມນາ ລຊ຺ຊິປຸຄ຺ຄລາ ຫິຣິມເນຫິ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປິໂນ ປາປຠີຣຸກາ ໂອຕ຺ຕປ຺ປີຫິ, ພຫຸສ຺ສຸຕາ ສຸຕຘຣາ ອາຄມຘຣາ ຕນ຺ຕິປາລກາ ວໍສານຸຣກ຺ຂກາ ພຫຸສ຺ສຸເຕຫິ, ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ປຣິປຸຓ຺ຓປຣກ຺ກມາ ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍຫິ, ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີ ສພ຺ພກິຈ຺ຈປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີຫິ, ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ມຫາປຎ຺ເຎຫິ ວຊິຣູປມຎາເຓຫິ ປຎ຺ຎວນ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ທູເຣ ຐິຕາປິ ຕາຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ ສເມນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘-໑໒. ອສ຺ສທ຺ຘມູລກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໐໒-໑໐໖. ອຏ຺ຐມາທີນິ ເຕເຍວ ອສ຺ສທ຺ຘາທິຘມ຺ເມ ຕິກວເສນ ກຕ຺ວາ ເທສິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐເມ ອສ຺ສທ຺ຘາທິມູລກາ ກຓ຺ຫປກ຺ຂສຸກ຺ກປກ຺ຂວເສນ ປຎ຺ຈ ຕິກາ ວຸຕ຺ຕາ, ນວເມ ອຫິຣິກມູລກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ທສເມ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປມູລກາ ຕໂຍ, ເອກາທສເມ ອປ຺ປສ຺ສຸຕມູລກາ ທ຺ເວ, ທ຺ວາທສເມ ກຸສີຕມູລໂກ ເອໂກ ຕິໂກ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ປນ຺ນຣສ ຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ປນ຺ນຣສ ເຈເຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕິກເປຍ຺ຍາໂລ ນາມ. ອຏ຺ຐມາທີນິ.

ທຸຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.

໓. ກມ຺ມປຖວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ອສມາຫິຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໐໗-໑໐໘. ອິໂຕ ປເຣສຸ ປຐມໍ ອສ຺ສທ຺ຘາທິປຎ຺ຈກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ. ປຐເມ ປນ ອສມາຫິຕປທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ, ທຸຕິເຍ ທຸສ຺ສີລປທໍ. ເອວໍ ວຸຈ຺ຈມາເນ ພຸຊ຺ຌນກປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ຫິ ເອຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ເອຕ຺ຖ ອສມາຫິຕາຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘິຣຫິຕາ. ທຸສ຺ສີລາຕິ ນິສ຺ສີລາ. ປຐມທຸຕິຍານິ.

໓-໕. ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໐໙-໑໑໑. ຕຕິຍໍ ປຎ຺ຈກມ຺ມປຖວເສນ ພຸຊ຺ຌນການໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຕກມ຺ມປຖວເສນ, ປຎ຺ຈມໍ ທສກມ຺ມປຖວເສນ. ຕຕ຺ຖ ຕຕິເຍ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐາຍິໂນຕິ ສຸຣາເມຣຍສງ຺ຂາຕໍ ມຊ຺ຊໍ ຍາຍ ປມາທເຈຕນາຍ ປິວນ຺ຕິ, ສາ ‘‘ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐາຍິໂນ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ອສາຘາຣຓປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈເມ ປາຓໍ ອຕິປາເຕນ຺ຕີຕິ ປາຓາຕິປາຕິໂນ, ປາຓຆາຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ອທິນ຺ນາທາຍິໂນ, ປຣສ຺ສຫາຣິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາເມນ ມິຈ຺ຉາ ຈຣນ຺ຕີຕິ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣິໂນ. ມຸສາ ວທນ຺ຕີຕິ ມຸສາວາທິໂນ, ປເຣສໍ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊກໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ອລິກໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິສຸຓາ ວາຈາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປິສຸຓວາຈາ. ມມ຺ມຈ຺ເຉທິກາ ຜຣຸສາ ວາຈາ ເອເຕສນ຺ຕິ ຜຣຸສວາຈາ. ສມ຺ຜໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ວຈນໍ ປລປນ຺ຕີຕິ ສມ຺ຜປ຺ປລາປິໂນ. ອຠິຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິ ອຠິຊ຺ຌາລຸໂນ, ປຣຠຓ຺ເຑ ລຸພ຺ຠນສີລາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຍາປນ຺ນໍ ປູຕິຠູຕໍ ຈິຕ຺ຕເມເຕສນ຺ຕິ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ. ມິຈ຺ຉາ ປາປິກາ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ ເອເຕສໍ ທິຏ຺ຐີຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ, ກມ຺ມປຖປຣິຍາປນ຺ນາຍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິວຕ຺ຖຸກາຍ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນາຍ ອນິຍ຺ຍານິກທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມາ ໂສຠນາ ວິຎ຺ຎຸປສຕ຺ຖາ ເອເຕສໍ ທິຏ຺ຐີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ, ກມ຺ມປຖປຣິຍາປນ຺ນາຍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ ກມ຺ມສ຺ສກຕທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ມຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນາຍ ມຄ຺ຄທິຏ຺ຐິຍາ ຈ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ຕາເວຕ຺ຖ ອນຸຕ຺ຕານານໍ ປທານໍ ປທວຓ຺ຓນາມຕ຺ຕໍ.

ໂຍ ປນ ເຕສໍ ປາຓາຕິປາໂຕ ອທິນ຺ນາທານໍ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ມຸສາວາໂທ ປິສຸຓວາຈາ ຜຣຸສວາຈາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ອຠິຊ຺ຌາ ພ຺ຍາປາໂທ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ກຓ຺ຫປກ຺ເຂ ທສວິໂຘ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປາຓສ຺ສ ອຕິປາໂຕ ປາຓາຕິປາໂຕ, ປາຓວໂຘ ປາຓຆາໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາໂຓຕິ ເຈຕ຺ຖ ໂວຫາຣໂຕ ສຕ຺ໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ປາເຓ ປາຓສຎ຺ຎິໂນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ວຘກເຈຕນາ ປາຓາຕິປາໂຕ. ໂສ ຄຸຓວິຣຫິເຕສຸ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາທີສຸ ປາເຓສຸ ຂຸທ຺ທເກ ປາເຓ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາສຣີເຣ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ກສ຺ມາ? ປໂຍຄມຫນ຺ຕຕາຍ, ປໂຍຄສມຕ຺ເຕປິ ວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາຍ. ຄຸຓວນ຺ເຕສຸ ມນຸສ຺ສາທີສຸ ອປ຺ປຄຸເຓ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາຄຸເຓ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ສຣີຣຄຸຓານໍ ປນ ສມຠາເວ ສຕິ ກິເລສານໍ ອຸປກ຺ກມານຎ຺ຈ ມຸທຸຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ຕິພ຺ພຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ປາໂຓ, ປາຓສຎ຺ຎິຕາ, ວຘກຈິຕ຺ຕໍ, ອຸປກ຺ກໂມ, ເຕນ ມຣຓນ຺ຕິ. ຉ ປໂຍຄາ ສາຫຕ຺ຖິໂກ, ອາຓຕ຺ຕິໂກ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ, ຖາວໂຣ, ວິຊ຺ຊາມໂຍ, ອິທ຺ຘິມໂຍຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ວິຕ຺ຖາຣິຍມາເນ ອຕິປ຺ປປຎ຺ໂຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ວິຕ຺ຖາຣຍາມ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ເອວຣູປໍ. ອຕ຺ຖິເກຫິ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກໍ ວິນຍຏ຺ຐກຖໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑໗໒) ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອທິນ຺ນສ຺ສ ອາທານໍ ອທິນ຺ນາທານໍ, ປຣສ຺ສຫຣຓໍ ເຖຍ຺ຍໍ ໂຈຣິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຍຕ຺ຖ ປໂຣ ຍຖາກາມກາຣິຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທຓ຺ຑາຣໂຫ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິໂນ ຕທາທາຍກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຖຍ຺ຍເຈຕນາ ອທິນ຺ນາທານໍ. ຕໍ ຫີເນ ປຣສນ຺ຕເກ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ປຓີເຕ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ກສ຺ມາ? ວຕ຺ຖຸປຓີຕຕາຍ. ວຕ຺ຖຸສມຕ຺ເຕ ສຕິ ຄຸຓາຘິການໍ ສນ຺ຕເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ຕໍ ຕໍ ຄຸຓາຘິກໍ ອຸປາທາຍ ຕໂຕ ຕໂຕ ຫີນຄຸຓສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິຕາ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ, ອຸປກ຺ກໂມ, ເຕນ ຫຣຓນ຺ຕິ. ຉ ປໂຍຄາ ສາຫຕ຺ຖິກາທໂຍວ. ເຕ ຈ ໂຂ ຍຖານຸຣູປໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ, ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ, ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ, ກຸສາວຫາໂຣຕິ ອິເມສໍ ອວຫາຣານໍ ວເສນ ປວຕ຺ຕາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໙໒) ວຸຕ຺ໂຕ.

ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ກາເມສູຕິ ເມຖຸນສມາຈາເຣສຸ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣຕິ ເອກນ຺ຕນິນ຺ທິໂຕ ລາມກາຈາໂຣ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອສທ຺ຘມ຺ມາຘິປ຺ປາເຍນ ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ອຄມນີຍຏ຺ຐານວີຕິກ຺ກມເຈຕນາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ອຄມນີຍຏ຺ຐານໍ ນາມ ປຸຣິສານໍ ຕາວ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາ ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ ມາຕາປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ ຠາຕຸຣກ຺ຂິຕາ ຠຄິນິຣກ຺ຂິຕາ ຎາຕິຣກ຺ຂິຕາ ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາ ສາຣກ຺ຂາ ສປຣິທຓ຺ຑາຕິ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາທໂຍ ທສ, ຘນກ຺ກີຕາ ຉນ຺ທວາສິນີ ໂຠຄວາສິນີ ປຏວາສິນີ ໂອທປຕ຺ຕກິນີ ໂອຠຕຈຸມ຺ພຏາ ທາສີ ຈ ຠຣິຍາ ຈ ກມ຺ມກາຣີ ຈ ຠຣິຍາ ຈ ຘຊາຫຏາ ມຸຫຸຕ຺ຕິກາຕິ ເອຕາ ຘນກ຺ກີຕາທໂຍ ທສາຕິ ວີສຕິ ອິຕ຺ຖິໂຍ. ອິຕ຺ຖີສຸ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສາຣກ຺ຂສປຣິທຓ຺ຑານໍ, ທສນ຺ນຎ຺ຈ ຘນກ຺ກີຕາທີນນ຺ຕິ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ອຎ຺ເຎ ປຸຣິສາ. ອິທໍ ອຄມນີຍຏ຺ຐານໍ ນາມ. ໂສ ປເນສ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ສີລາທິຄຸຓຣຫິເຕ ອຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ເນ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ – ອຄມນີຍວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ມິໍ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ, ເສວນປ຺ປໂຍໂຄ, ມຄ຺ເຄນມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິອຘິວາສນນ຺ຕິ. ເອໂກ ປໂຍໂຄ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ເອວ.

ມຸສາຕິ ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນໂກ ວຈີປໂຍໂຄ ກາຍປ຺ປໂຍໂຄ ວາ, ວິສໍວາທນາຘິປ຺ປາເຍນ ປນສ຺ສ ປຣວິສໍວາທນກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ, ມຸສາວາໂທ. ອປໂຣ ນໂຍ – ມຸສາຕິ ອຠູຕໍ ອຕຈ຺ຉໍ ວຕ຺ຖຸ. ວາໂທຕິ ຕສ຺ສ ຠູຕໂຕ ຕຈ຺ຉໂຕ ວິຎ຺ຎາປນໍ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຕຖໂຕ ປຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸກາມສ຺ສ ຕຖາວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ. ໂສ ຍມຕ຺ຖໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ອປິ ຈ ຄຫຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອທາຕຸກາມຕາຍ ນຕ຺ຖີຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ສກ຺ຂິນາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ປພ຺ພຊິຕານໍ ອປ຺ປກມ຺ປິ ເຕລໍ ວາ ສປ຺ປິໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ຫສາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄາເມ ເຕລໍ ນທີ ມຎ຺ເຎ ສນ຺ທຕີ’’ຕິ ປູຣຓກຖານເຍນ ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ອທິຏ຺ຐໍເຍວ ປນ ‘‘ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວທນ຺ຕານໍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ – ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸ, ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕໍ, ຕຊ຺ໂຊ ວາຍາໂມ, ປຣສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຊານນນ຺ຕິ. ເອໂກ ປໂຍໂຄ ສາຫຕ຺ຖິໂກວ. ໂສ ກາເຍນ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຣວິສໍວາທກກິຣິຍາກຣເຓ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕາຍ ເຈ ກິຣິຍາຍ ປໂຣ ຕມຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ອຍໍ ກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐາປິກເຈຕນາກ຺ຂເຓເຍວ ມຸສາວາທກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌຕິ.

ປິສຸຓວາຈາຕິອາທີສຸ ຍາຍ ວາຈາຍ, ຍສ຺ສ ຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ຕສ຺ສ ຫທເຍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍຠາວໍ, ປຣສ຺ສ ຈ ສຸຎ຺ຎຠາວໍ ກໂຣຕິ, ສາ ປິສຸຓວາຈາ. ຍາຍ ປນ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ປຣມ຺ປິ ຜຣຸສໍ ກໂຣຕິ, ຍາ ວາຈາ ສຍມ຺ປິ ຜຣຸສາ, ເນວ ກຓ຺ຓສຸຂາ ນ ຫທຍງ຺ຄມາ, ອຍໍ ຜຣຸສວາຈາ. ເຍນ ປນ ສມ຺ຜໍ ປລປຕິ ນິຣຕ຺ຖກໍ, ໂສ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ. ເຕສໍ ມູລຠູຕາ ເຈຕນາປິ ປິສຸຓວາຈາທິນາມເມວ ລຠຕິ. ສາ ເອວ ຈ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປເຣສໍ ວາ ເຠທາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ວາ ກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ປິສຸຓວາຈາ. ສາ ຍສ຺ສ ເຠທໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊາ. ຕສ຺ສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ – ຠິນ຺ທິຕພ຺ໂພ ປໂຣ, ອິຕິ ອິເມ ນານາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຠທປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ, ອິຕິ ອຫໍ ປິໂຍ ຠວິສ຺ສາມິ ວິສ຺ສາສິໂກຕິ ປິຍກມ຺ຍຕາ ວາ, ຕຊ຺ໂຊ ວາຍາໂມ, ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຊານນນ຺ຕິ.

ປຣສ຺ສ ມມ຺ມຈ຺ເຉທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເອກນ຺ຕຜຣຸສເຈຕນາ ຜຣຸສວາຈາ. ຕສ຺ສາ ອາວິຠາວຕ຺ຖມິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ທາຣໂກ ມາຕຸ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມາຕາ ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ, ‘‘ຈຓ຺ຑາ ຕໍ ມຫິໍສີ ອນຸພນ຺ຘຕູ’’ຕິ ອກ຺ໂກສິ. ອຖສ຺ສ ຕເຖວ ອຣຎ຺ເຎ ມຫິໍສີ ອຸຏ຺ຐາສິ. ທາຣໂກ, ‘‘ຍໍ ມມ ມາຕາ ມຸເຂນ ກເຖສິ, ຕໍ ມາ ໂຫຕຸ, ຍໍ ຈິຕ຺ເຕນ ຈິນ຺ເຕສິ, ຕໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ອກາສິ. ມຫິໍສີ ຕຕ຺ເຖວ ພທ຺ຘາ ວິຍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອວໍ ມມ຺ມຈ຺ເຉທໂກປິ ປໂຍໂຄ ຈິຕ຺ຕສຓ຺ຫຕາຍ ຜຣຸສວາຈາ ນ ໂຫຕິ. ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ກທາຈິ ປຸຕ຺ຕເກ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ໂຈຣາ ໂວ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ, ອຸປ຺ປລປຕ຺ຕມ຺ປິ ຈ ເນສໍ ອຸປຣິ ປຕນ຺ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ຈ ກທາຈິ ນິສ຺ສິຕເກ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ກິໍ ອິເມ ອຫິຣິກາ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປິໂນ ຈຣນ຺ຕິ, ນິທ຺ຘມຖ ເນ’’ຕິ. ອຖ ຈ ເນສໍ ອາຄມາຘິຄມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ຈິຕ຺ຕສຓ຺ຫຕາຍ ຜຣຸສວາຈາ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວຈນສຓ຺ຫຕາຍ ອຜຣຸສວາຈາປິ ນ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ມາຣາເປຕຸກາມສ຺ສ ‘‘ອິມໍ ສຸຂໍ ສຍາເປຖາ’’ຕິ ວຈນໍ ອຜຣຸສວາຈາ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕຜຣຸສຕາຍ ປເນສາ ຜຣຸສວາຈາວ. ສາ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ປວຕ຺ຕິຕາ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊາ. ຕສ຺ສາ ຕໂຍ ສມ຺ຠາຣາ – ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ ປໂຣ, ກຸປິຕຈິຕ຺ຕໍ, ອກ຺ໂກສນາຕິ.

ອນຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປິກາ ກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ອກຸສລເຈຕນາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ. ໂສ ອາເສວນມນ຺ທຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ອາເສວນມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ – ຠາຣຕຍຸທ຺ຘ-ສີຕາຫຣຓາທິ-ນິຣຕ຺ຖກກຖາ-ປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ, ຕຖາຣູປີກຖາກຖນຎ຺ຈາຕິ.

ອຠິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຠິຊ຺ຌາ. ປຣຠຓ຺ຑາຠິມຸຂີ ຫຸຕ຺ວາ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ‘‘ອໂຫ ວຕິທໍ ມມສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ປຣຠຓ຺ຑາຠິຊ຺ຌາຍນລກ຺ຂຓາ ອທິນ຺ນາທານໍ ວິຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ ມຫາສາວຊ຺ຊາ ຈ. ຕສ຺ສາ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ ປຣຠຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນຎ຺ຈ. ປຣຠຓ຺ຑວຕ຺ຖຸເກ ຫິ ໂລເຠ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ນ ຕາວ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິ, ຍາວ ນ ‘‘ອໂຫ ວຕິທໍ ມມສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມຕີຕິ.

ຫິຕສຸຂໍ ພ຺ຍາປາທຍຕີຕິ, ພ຺ຍາປາໂທ. ໂສ ປຣວິນາສາຍ ມໂນປໂທສລກ຺ຂໂຓ. ຜຣຸສວາຈາ ວິຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ ຈ. ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ ປຣສຕ຺ໂຕ ຈ, ຕສ຺ສ ຈ ວິນາສຈິນ຺ຕາ. ປຣສຕ຺ຕວຕ຺ຖຸເກ ຫິ ໂກເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ນ ຕາວ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິ, ຍາວ ນ ‘‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວິນສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວິນາສໍ ຈິນ຺ເຕຕິ.

ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຫຓາຠາເວນ ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສຕີຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ສາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິປຣີຕທສ຺ສນລກ຺ຂຓາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ວິຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ ມຫາສາວຊ຺ຊາ ຈ. ອປິ ຈ ອນິຍຕາ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ນິຍຕາ ມຫາສາວຊ຺ຊາ. ຕສ຺ສາ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ – ວຕ຺ຖຸໂນ ຈ ຄຫິຕາກາຣວິປຣີຕຕາ ຍຖາ ຈ ນໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຖາຠາເວນ ຕສ຺ສາ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ.

ອິເມສໍ ປນ ທສນ຺ນໍ ອກຸສລກມ຺ມປຖານໍ ຘມ຺ມໂຕ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ເວທນາໂຕ ມູລໂຕຕິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມໂຕຕິ ເອເຕສຸ ຫິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ເຈຕນາຘມ຺ມາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຕິສ຺ໂສ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ໂກຏ຺ຐາສໂຕຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ຈາຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐ ກມ຺ມປຖາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ໂນ ມູລານິ, ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາ ກມ຺ມປຖາ ເຈວ ມູລານິ ຈ. ອຠິຊ຺ຌາ ຫິ ມູລໍ ປຕ຺ວາ ໂລໂຠ ອກຸສລມູລໍ ໂຫຕິ, ພ຺ຍາປາໂທ ໂທໂສ ອກຸສລມູລໍ.

ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຣມ຺ມຓໂຕ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານໍ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ວາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໍ ວາ, ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພວເສນ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓວ, ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓຕິປິ ເອເກ. ມຸສາວາໂທ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ ວາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ ວາ, ຕຖາ ປິສຸຓວາຈາ. ຜຣຸສວາຈາ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາວ. ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕວເສນ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ ວາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ ວາ, ຕຖາ ອຠິຊ຺ຌາ. ພ຺ຍາປາໂທ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓວ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ເຕຠູມກຘມ຺ມວເສນ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓາ.

ເວທນາໂຕຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ ທຸກ຺ຂເວທໂນ ໂຫຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຣາຊາໂນ ໂຈຣໍ ທິສ຺ວາ ຫສມານາປິ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ນໍ ຆາເຕຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ປນ ເນສໍ ທຸກ຺ຂສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ ໂຫຕິ. ອທິນ຺ນາທານໍ ຕິເວທນໍ, ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ສຸຂມຊ຺ຌຕ຺ຕວເສນ ທ຺ວິເວທໂນ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ເຕ ປນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທໂນ ນ ໂຫຕິ. ມຸສາວາໂທ ຕິເວທໂນ, ຕຖາ ປິສຸຓວາຈາ ຜຣຸສວາຈາ ທຸກ຺ຂເວທນາ, ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ຕິເວທໂນ, ອຠິຊ຺ຌາ ສຸຂມຊ຺ຌຕ຺ຕວເສນ ທ຺ວິເວທນາ, ຕຖາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ພ຺ຍາປາໂທ ທຸກ຺ຂເວທໂນ.

ມູລໂຕຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ ໂທສໂມຫວເສນ ທ຺ວິມູລໂກ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານໍ ໂທສໂມຫວເສນ ວາ ໂລຠໂມຫວເສນ ວາ, ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂລຠໂມຫວເສນ. ມຸສາວາໂທ ໂທສໂມຫວເສນ ວາ ໂລຠໂມຫວເສນ ວາ, ຕຖາ ປິສຸຓວາຈາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ຈ. ຜຣຸສວາຈາ ໂທສໂມຫວເສນ, ອຠິຊ຺ຌາ ໂມຫວເສນ ເອກມູລາ, ຕຖາ ພ຺ຍາປາໂທ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ໂລຠໂມຫວເສນ ທ຺ວິມູລາຕິ.

ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາຕິອາທີສຸ ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ເອວ. ຍາຍ ປນ ວິຣຕິຍາ ເອເຕ ປຏິວິຣຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ສາ ເຠທໂຕ ຕິວິຘາ ໂຫຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ ສມາທານວິຣຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສມາທິນ຺ນສິກ຺ຂາປທານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິວຍພາຫຸສຈ຺ຈາທີນິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ເອວຣູປໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ວິຣຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ ສີຫຬທີເປ ຈກ຺ກນອຸປາສກສ຺ສ ວິຍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ທຫຣກາເລເຍວ ມາຕຸ ໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເວຊ຺ເຊນ ຈ ‘‘ອລ຺ລສສກມໍສໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ຈກ຺ກນສ຺ສ ຠາຕາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕາຕ ເຂຕ຺ຕໍ ອາຫິຓ຺ຑາຫີ’’ຕິ ຈກ຺ກນໍ ເປເສສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ເອໂກ ສໂສ ຕຣຸຓສສ຺ສໍ ຂາທິຕຸໍ ອາຄໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ເວເຄນ ຘາວນ຺ໂຕ ວລ຺ລິຍາ ພທ຺ໂຘ ‘‘ກິຣິ ກິຣີ’’ຕິ ສທ຺ທມກາສິ. ຈກ຺ກໂນ ເຕນ ສທ຺ເທນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມາຕຸ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣມີ’’ຕິ. ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍ຺ວາຫໍ ມາຕຸ ຊີວິຕກາຣຓາ ປຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ຄຈ຺ຉ ອຣຎ຺ເຎ ສເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕິໂຓທກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ມຸຎ຺ຈິ. ຠາຕຣາ ຈ ‘‘ກິໍ ຕາຕ ສໂສ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຕໂຕ ນໍ ຠາຕາ ປຣິຠາສິ. ໂສ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຍໂຕຫໍ ຊາໂຕ, ນາຠິຊານາມິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕາ’’ຕິ ສຈ຺ຈໍ ວຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ, ຕາວເທວ ຈສ຺ສ ມາຕາ ອໂຣຄາ ອໂຫສິ.

ສມາທິນ຺ນສິກ຺ຂາປທານໍ ປນ ສິກ຺ຂາປທສມາທາເນ ຈ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ວິຣຕິ ສມາທານວິຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຸຕ຺ຕຣວຑ຺ຒມານປພ຺ພຕວາສີອຸປາສກສ຺ສ ວິຍ. ໂສ ກິຣ ອມ຺ພຣິຍວິຫາຣວາສີປິງ຺ຄລພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂາປທານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ກສຕິ. ອຖສ຺ສ ໂຄໂຓ ນຏ຺ໂຐ, ໂສ ຕໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣວຑ຺ຒມານປພ຺ພຕໍ ອາຣຸຫິ, ຕຕ຺ຣ ນໍ ມຫາສປ຺ໂປ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມາຍ ຕິຂິຓາຍ ວາສິຍາ ສີສໍ ຉິນ຺ທາມີ’’ຕິ. ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍ຺ວາຫໍ ຠາວນີຍສ຺ສ ຄຣຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂາປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ຍາວຕຕິຍໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ, ນ ສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ ອໍເສ ຐປິຕໍ ຕິຂິຓທຓ຺ຑວາສິໍ ອຣຎ຺ເຎ ຉຑ຺ເຑສິ. ຕາວເທວ ມຫາວາໂຬ ນໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຄມາສີຕິ.

ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ວິຣຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຍສ຺ສາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຠຸຕິ ປາຓໍ ຆາເຕສ຺ສາມີຕິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ.

ຍຖາ ຈ ອກຸສລານໍ, ເອວໍ ອິເມສມ຺ປິ ກຸສລກມ຺ມປຖານໍ ຘມ຺ມໂຕ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ເວທນາໂຕ ມູລໂຕຕິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມໂຕຕິ ເອເຕສຸ ຫິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ເຈຕນາປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວິຣຕິໂຍປິ, ອນ຺ເຕ ຕໂຍ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ.

ໂກຏ຺ຐາສໂຕຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ກມ຺ມປຖາ ເອວ, ນ ມູລານິ, ອນ຺ເຕ ຕໂຍ ກມ຺ມປຖາ ເຈວ ມູລານິ ຈ. ອນຠິຊ຺ຌາ ຫິ ມູລໍ ປຕ຺ວາ ອໂລໂຠ ກຸສລມູລໍ ໂຫຕິ, ອພ຺ຍາປາໂທ ອໂທໂສ ກຸສລມູລໍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອໂມໂຫ ກຸສລມູລໍ.

ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ. ອາຣມ຺ມຓາເນວ ເອເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓານິ. ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໂຕເຍວ ຫິ ວິຣຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມໂຓ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເອວໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທິອາຣມ຺ມຓາເປເຕ ກມ຺ມປຖາ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍານິ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເວທນາໂຕຕິ ສພ຺ເພ ສຸຂເວທນາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທນາ ວາ. ກຸສລໍ ປຕ຺ວາ ຫິ ທຸກ຺ຂເວທນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ມູລໂຕຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອໂລຠອໂທສອໂມຫວເສນ ຕິມູລາ ໂຫນ຺ຕິ, ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວິມູລາ. ອນຠິຊ຺ຌາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວິມູລາ ໂຫຕິ, ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ເອກມູລາ. ອໂລໂຠ ປນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ມູລໍ ນ ໂຫຕິ. ອພ຺ຍາປາເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອໂລຠອໂທສວເສນ ທ຺ວິມູລາວາຕິ. ຕຕິຍາທີນິ.

໖. ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໒. ຉຏ຺ຐໍ ອຏ຺ຐມຄ຺ຄງ຺ຄວເສນ ພຸຊ຺ຌນການໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ທສງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໓. ສຕ຺ຕມໍ ທສມິຈ຺ຉຕ຺ຕສມ຺ມຕ຺ຕວເສນ. ຕຕ຺ຖ ມິຈ຺ຉາຎາຓິໂນຕິ ມິຈ຺ຉາປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິໂນຕິ ອນິຍ຺ຍານິກວິມຸຕ຺ຕິໂນ ກຸສລວິມຸຕ຺ຕີຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ. ສມ຺ມາຎາຓິໂນຕິ ສມ຺ມາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິໂນຕິ ນິຍ຺ຍານິກາຍ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

ກມ຺ມປຖວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

໔. ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ໂຄ

໑. ຈຕຸຘາຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໔. ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ປຖວີຘາຕູຕິ ປຕິຏ຺ຐາຘາຕຸ. ອາໂປຘາຕູຕິ ອາພນ຺ຘນຘາຕຸ. ເຕໂຊຘາຕູຕິ ປຣິປາຈນຘາຕຸ. ວາໂຍຘາຕູຕິ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນຘາຕຸ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ວີສຕິໂກຏ຺ຐາສາທິວເສນ ເອຕາ ກເຖຕພ຺ພາ. ປຐມໍ.

໒. ປຸພ຺ເພສມ຺ໂພຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໕. ທຸຕິເຍ ອຍໍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອສ຺ສາໂທຕິ ອຍໍ ປຖວີຘາຕຸນິສ຺ສໂຍ ອສ຺ສາໂທ. ສ຺ວາຍໍ ກາຍໍ ອພ຺ຠຸນ຺ນາເມຕ຺ວາ ອຸທຣໍ ປສາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ອິຘ ເມ ອງ຺ຄຸລໍ ປເວສິຕຸໍ ວາຍມຖາ’’ຕິ ວາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ອິມໍ ນາເມຕຸໍ ວາຍມຖາ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ເອວໍ ປວຕ຺ຕານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນິຈ຺ຈາຕິອາທີສຸ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວາກາເຣນ ອນິຈ຺ຈາ, ປຏິປີຬນາກາເຣນ ທຸກ຺ຂາ, ສຠາວວິຄມາກາເຣນ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ. ອຍໍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອາທີນໂວຕິ ເຍນ ອາກາເຣນ ສາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ອຍມາກາໂຣ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອາທີນໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ປຖວີຘາຕຸຍາ ຉນ຺ທຣາໂຄ ວິນີຍຕິ ເຈວ ປຫີຍຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພານມສ຺ສາ ນິສ຺ສຣຓໍ.

ອຍໍ ອາໂປຘາຕຸຍາ ອສ຺ສາໂທຕິ ອຍໍ ອາໂປຘາຕຸນິສ຺ສໂຍ ອສ຺ສາໂທ. ສ຺ວາຍໍ ອຎ຺ຎໍ ອາໂປຘາຕຸຍາ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ອຍໍ ນິປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປສ຺ສາວຏ຺ຐານາຠິມຸໂຂ ນິກ຺ຂມຕິ ເຈວ ປວິສຕິ ຈ, ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເສທຕິນ຺ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ປີເຬຕພ຺ພຕາກາຣໍ ປາປຸຓາຕິ, ອນຸໂມທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ຕາລວຓ຺ຏໍ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ມຍໍ ປນ ສາຍໍ ນິປນ຺ນາ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐຫາມ, ມາສປຸຓ຺ຓຆໂຏ ວິຍ ໂນ ສຣີຣໍ, ມຫາກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ເສທມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂນ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອສນິສທ຺ເທນ ວິຍ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕານໍ ສຣີເຣ ອຸສຸມາກາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂນ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອສ຺ສາໂທຕິ ອຍໍ ເຕໂຊຘາຕຸນິສ຺ສໂຍ ອສ຺ສາໂທ. ສ຺ວາຍໍ ສີຕຄຫຓິເກ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ອິເມ ກິຎ຺ຈິເທວ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຂຊ຺ຊມຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕ຺ວາ ຖທ຺ຘກຸຈ຺ຉິໂນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ອງ຺ຄາຣກຏາຫໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ຜຸສິຕມຕ຺ເຕສຸປິ ສຣີເຣ ປຕິເຕສຸ ອງ຺ຄາຣກຏາຫໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕ຺ວາວ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕິ? ມຍໍ ປນ ອຕິຖທ຺ຘມ຺ປິ ມໍສໍ ວາ ປູວໍ ວາ ຂາທາມ, ກຸຈ຺ຉິປູຣໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມ, ຕາວເທວ ໂນ ສພ຺ພໍ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ວິຍ ວິລີຍຕິ, ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ສຣີເຣ ສີຕານຸທຫນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂນ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ອສ຺ສາໂທຕິ ອຍໍ ວາໂຍຘາຕຸນິສ຺ສໂຍ ອສ຺ສາໂທ. ສ຺ວາຍໍ ອຎ຺ເຎ ວາຕຠີຣຸເກ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິເມສໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ອນຸໂມທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ກເຖນ຺ຕານໍ ສຣີຣໍ ວາໂຕ ວິຊ຺ຌຕິ, ຄາວຸຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ຄຕານໍ ຫຕ຺ຖປາທາ ສີທນ຺ຕິ, ປິຏ຺ຐິ ຣຸຊ຺ຊຕິ, ກຸຈ຺ຉິວາຕສີສວາຕກຓ຺ຓວາຕາທີຫິ ນິຈ຺ຈຸປທ຺ທຸຕາ ເຕລຜາຓິຕາທີນິ ວາຕເຠສຊ຺ຊາເນວ ກໂຣນ຺ຕາ ອຕິນາເມນ຺ຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ມຫາກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານມ຺ປິ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕານມ຺ປິ ເອກທິວເສເນວ ທສ ໂຍຊນານິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານມ຺ປິ ຫຕ຺ຖປາທສໍສີທນມຕ຺ຕໍ ວາ ປິຏ຺ຐິຣຸຊ຺ຊນມຕ຺ຕໍ ວາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ, ເອວໍ ປວຕ຺ຕານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ຫິ ເອຕາ ຘາຕຸໂຍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕິ ນາມ.

ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ອຎ຺ຎາສິໍ. ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣວິຣຫິຕໍ ສພ຺ພເສຏ຺ຐໍ ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ໂພຘິໍ, ອຖ ວາ ປສຕ຺ຖໍ ສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ໂພຘິໍ. ໂພຘີຕິ ຣຸກ຺ໂຂປິ ມຄ຺ໂຄປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ນິພ຺ພານມ຺ປິ. ‘‘ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑; ອຸທາ. ໑) ຈ ‘‘ອນ຺ຕຣາ ຈ ໂພຘິໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ຄຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໑; ມ.ນິ. ໑.໒໘໕) ຈ ອາຄຕຏ຺ຐາເນສຸ ຫິ ຣຸກ຺ໂຂ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໑) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ມຄ຺ໂຄ. ‘‘ປປ຺ໂປຕິ ໂພຘິໍ ວຣຠູຣິເມຘໂສ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໑໗) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ. ‘‘ປຕ຺ວານ ໂພຘິໍ ອມຕໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພານໍ. ອິຘ ປນ ຠຄວໂຕ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ສາວການໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂພຘິ ໂຫຕິ, ນ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອສພ຺ພຄຸຓທາຍກຕ຺ຕາ. ເຕສຎ຺ຫິ ກສ຺ສຈິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ ເທຕິ, ກສ຺ສຈິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ, ກສ຺ສຈິ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ, ກສ຺ສຈິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ, ກສ຺ສຈິ ສາວກປາຣມີຎາຓໍ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓເມວ ເທຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ສພ຺ພຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ເທຕິ ອຠິເສໂກ ວິຍ ຣຎ຺ໂຎ ສພ຺ພໂລກິສ຺ສຣິຍຠາວໍ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິປິ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂພຘິ ນ ໂຫຕິ.

ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ‘‘ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຫໍ ປຕ຺ໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິຊານິໍ. ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ທສ຺ສນໍ ອຸທປາທີຕິ ອຘິຄຕຄຸຓທສ຺ສນສມຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓຎ຺ຈ ເມ ອຸທປາທິ. ອກຸປ຺ປາ ເມ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ ອກຸປ຺ປາ’’ຕິ ເອວໍ ຎາຓໍ ອຸທປາທິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ອກຸປ຺ປຕາ ເວທິຕພ຺ພາ ກາຣຓໂຕ ຈ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ. ສາ ຫິ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນກິເລສານໍ ປຸນ ອນິວຕ຺ຕນຕາຍ ກາຣຓໂຕປິ ອກຸປ຺ປາ, ອກຸປ຺ປຘມ຺ມໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕາຍ ອາຣມ຺ມຓໂຕປິ ອກຸປ຺ປາ. ອນ຺ຕິມາຕິ ປຈ຺ຉິມາ. ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວຕິ ອິທານິ ປຸນ ອຎ຺ໂຎ ຠໂວ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ກຖິຕານິ. ກຖໍ? ຈຕູສຸ ຫິ ຘາຕູສຸ ອສ຺ສາໂທ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ອາທີນໂວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ນິສ຺ສຣຓໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ນິໂຣຘປ຺ປຊານໂນ ມຄ຺ໂຄ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ວິຕ຺ຖາຣວເສນປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຍໍ ປຖວີຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອສ຺ສາໂທຕິ ປຫານປຏິເວໂຘ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ. ຍາ ປຖວີຘາຕຸ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ອຍໍ ປຖວີຘາຕຸຍາ, ອາທີນໂວຕິ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວໂຘ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ. ໂຍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ, ອິທໍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປຏິເວໂຘ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ. ຍາ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ທິຏ຺ຐິ ສງ຺ກປ຺ໂປ ວາຈາ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ອາຊີໂວ ວາຍາໂມ ສຕິ ສມາຘິ, ອຍໍ ຠາວນາປຏິເວໂຘ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອຈຣິໍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໖. ຕຕິເຍ ອຈຣິນ຺ຕິ ຎາຓຈາເຣນ ອຈຣິໍ, ອນຸຠວນຈາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວຕາຕິ ຍຕ຺ຕໂກ. ຕຕິຍໍ.

໔. ໂນເຈທໍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໗. ຈຕຸຕ຺ເຖ ນິສ຺ສຏາຕິອາທີນິ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕປຏິເສເຘນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ນ ນິສ຺ສຏາ, ນ ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ, ນ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ, ນ ວິມຣິຍາທິກເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣິໍສູ’’ຕິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພານິ. ທຸຕິຍນເຍ ວິມຣິຍາທິກເຕນາຕິ ນິມ຺ມຣິຍາທິກເຕນ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘາ ມຣິຍາທາ ກິເລສມຣິຍາທາ ວຏ຺ຏມຣິຍາທາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒາ ກິເລສາ ປຫີນາ, ອຸປຑ຺ຒາ ອປ຺ປຫີນາ, ວຏ຺ຏໍ ວາ ປນ ອຸປຑ຺ຒໍ ປຫີນໍ, ອຸປຑ຺ຒໍ ອປ຺ປຫີນໍ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຫີນກິເລເສ ວາ ວຏ຺ຏໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ວິມຣິຍາທິກຕໍ, ອປ຺ປຫີນກິເລເສ ວາ ວຏ຺ຏໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ນ ວິມຣິຍາທິກຕໍ. ອິຘ ປນ ອຸຠຍສ຺ສາປິ ປຫີນຕ຺ຕາ ‘‘ວິມຣິຍາທິກເຕນ ເຈຕສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຣິຍາທໍ ອກຕ຺ວາ ຐິເຕນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຣິຍາເທນ ເຈຕສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ຕີສຸປິ ອິເມສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕຸສຈ຺ຈເມວ ກຖິຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໘. ປຎ຺ຈເມ ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂາຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຕຕ຺ຕກາໂຣ ວິຍ ເອກນ຺ເຕເນວ ທຸກ຺ຂາ. ທຸກ຺ຂານຸປຕິຕາຕິ ທຸກ຺ເຂນ ອນຸປຕິຕາ. ທຸກ຺ຂາວກ຺ກນ຺ຕາຕິ ທຸກ຺ເຂນ ໂອກ຺ກນ຺ຕາ ໂອຕິຓ຺ຓາ. ສຸຂາຕິ ສຸຂເວທນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ກຖິຕໍ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖-໑໐. ອຠິນນ຺ທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໑໙-໑໒໓. ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕເມສຸ ວິວຏ຺ຏໍ, ອວສາເນ ຕີສຸ ຈຕຸສຈ຺ຈເມວາຕິ. ຉຏ຺ຐາທີນິ.

ຈຕຸຕ຺ໂຖ ວຄ຺ໂຄ.

ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.