໓. ອຸປນິສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ‘‘ຊານໂຕ ອຫ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຊານໂຕຕິ ຊານນ຺ຕສ຺ສ. ປສ຺ສໂຕຕິ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ. ທ຺ເວປິ ປທານິ ເອກຕ຺ຖານິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ຊານໂຕ’’ຕິ ຎາຓລກ຺ຂຓໍ ອຸປາທາຍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ຊານນລກ຺ຂຓຎ຺ຫິ ຎາຓໍ. ‘‘ປສ຺ສໂຕ’’ຕິ ຎາຓປ຺ປຠາວໍ ອຸປາທາຍ. ປສ຺ສນປ຺ປຠາວຎ຺ຫິ ຎາຓໍ, ຎາຓສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ຈກ຺ຂຸມາ ວິຍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປານິ, ຎາເຓນ ວິວເຏ ຘມ຺ເມ ປສ຺ສຕິ. ອາສວານໍ ຂຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສວານໍ ປຫານໍ ອສມຸປ຺ປາໂທ ຂີຓາກາໂຣ ນຕ຺ຖິຠາໂວຕິ ອຍມ຺ປິ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠງ຺ໂຄປິ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິປິ. ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໘; ວິຠ. ໘໓໑) ຫິ ຂີຓາກາໂຣ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ໂຍ ອາສວານໍ ຂໂຍ ວໂຍ ເຠໂທ ປຣິເຠໂທ ອນິຈ຺ຈຕາ ອນ຺ຕຣຘານ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໓໕໔) ເອຕ຺ຖ ຠງ຺ໂຄ.

‘‘ເສກ຺ຂສ຺ສ ສິກ຺ຂມານສ຺ສ, ອຸຊຸມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນ;

ຂຍສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຎາຓໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ອນນ຺ຕຣາ’’ຕິ. (ອິຕິວຸ. ໖໒); –

ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ອາສເວ ເຂເປນ຺ໂຕ ວູປສເມນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອາສວານໍ ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລໍ. ຕຎ຺ຫິ ອາສວານໍ ຂີຓນ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອາສວານໍ ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອາສວາ ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອາຣາ ໂສ ອາສວກ຺ຂຍາ’’ຕິ; (ຘ. ປ. ໒໕໓) –

ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພານໍ. ຕຎ຺ຫິ ອາຄມ຺ມ ອາສວາ ຂີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາສວານໍ ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ມຄ຺ຄຜລານິ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ໂນ ອຊານໂຕ ໂນ ອປສ຺ສໂຕຕິ ໂຍ ປນ ນ ຊານາຕິ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ໂນ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ເຍ ອຊານໂຕ ອປສ຺ສໂຕປິ ສໍສາຣາທີຫິເຍວ ສຸທ຺ຘິໍ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸຣິເມນ ປທທ຺ວເຍນ ອຸປາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມິນາ ອນຸປາຍໍ ປຏິເສເຘຕິ.

ອິທານິ ຍໍ ຊານໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ຊານນາ ພຫຸວິຘາ. ທພ຺ພຊາຕິໂກ ເອວ ຫິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຉຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ຊານາຕິ, ໂກຈິ ຈີວຣາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ຕສ຺ສ ອີທິສານິ ກມ຺ມານິ ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສາ ຊານນາ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄຜລານໍ ປທຏ຺ຐານໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເວຊ຺ຊກມ຺ມາທີນິ ກາຕຸໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ຊານໂຕ ອາສວາ ວຑ຺ຒນ຺ຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕ ຈ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ຕເທວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິຕິ ຣູປນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ຊານນ຺ຕສ຺ສ. ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕີຕິ ອາສວານໍ ຂຍນ຺ເຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ‘‘ອາສວານໍ ຂໂຍ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອິທານິ ຂີຓາສວສ຺ສ ອາຄມນີຍໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຂຍສ຺ມິໍ ຂເຍຎາຓນ຺ຕິ ອາສວກ຺ຂຍສງ຺ຂາເຕ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຏິລທ຺ເຘ ສຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສງ຺ຂາເຕ ຂຍສ຺ມິໍ ປຐມວາຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຂເຍຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສອຸປນິສນ຺ຕິ ສກາຣຓໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ. ສາ ຫິສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ລພ຺ຠມານວເສນ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິຣາໂຄຕິ ມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ກິເລເສ ວິຣາເຊນ຺ໂຕ ເຂເປນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ວິຣາໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິພ຺ພິທາຕິ ນິພ຺ພິທາຎາຓໍ. ເອເຕນ ພລວວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ພລວວິປສ຺ສນາຕິ ຠຍຕູປຏ຺ຐາເນ ຎາຓໍ ອາທີນວານຸປສ຺ສເນ ຎາຓໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ອຘິວຈນໍ. ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ຍຖາສຠາວຊານນສງ຺ຂາຕໍ ທສ຺ສນໍ. ເອເຕນ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາ ຫິ ພລວວິປສ຺ສນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຕິ ສງ຺ຂາຣປຣິຈ຺ເຉເທ ຎາຓໍ ກງ຺ຂາວິຕຣເຓ ຎາຓໍ ສມ຺ມສເນ ຎາຓໍ ມຄ຺ຄາມຄ຺ເຄ ຎາຓນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ອຘິວຈນໍ. ສມາຘີຕິ ປາທກຊ຺ຌານສມາຘິ. ໂສ ຫິ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ສຸຂນ຺ຕິ ອປ຺ປນາຍ ປຸພ຺ພຠາຄສຸຂໍ. ຕຎ຺ຫິ ປາທກຊ຺ຌານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ທຣຖປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ. ສາ ຫິ ອປ຺ປນາປຸພ຺ພຠາຄສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ປີຕີຕິ ພລວປີຕິ. ສາ ຫິ ທຣຖປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ປາໂມຊ຺ຊນ຺ຕິ ທຸພ຺ພລປີຕິ. ສາ ຫິ ພລວປີຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ສທ຺ຘາຕິ ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສທ຺ຘາ. ສາ ຫິ ທຸພ຺ພລປີຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ. ຕຎ຺ຫິ ອປຣາປຣສທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຊາຕີຕິ ສວິກາຣາ ຂນ຺ຘຊາຕິ. ສາ ຫິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຠໂວຕິ ກມ຺ມຠໂວ. (ໂສ ຫິ ສວິກາຣາຍ ຊາຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.) ເອເຕນຸປາເຍນ ເສສປທານິປິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຖຸລ຺ລຜຸສິຕເກຕິ ມຫາຜຸສິຕເກ. ປພ຺ພຕກນ຺ທຣປທຣສາຂາຕິ ເອຕ຺ຖ ກນ຺ທຣໍ ນາມ ‘ກ’ນ຺ຕິລທ຺ຘນາເມນ ອຸທເກນ ທາຣິໂຕ ອຸທກຠິນ຺ໂນ ປພ຺ພຕປເທໂສ, ໂຍ ‘‘ນິຕມ຺ໂພ’’ຕິປິ ‘‘ນທີກຸຎ຺ໂຉ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປທຣໍ ນາມ ອຏ຺ຐມາເສ ເທເວ ອວສ຺ສນ຺ເຕ ຜລິໂຕ ຠູມິປ຺ປເທໂສ. ສາຂາຕິ ກຸສຸມ຺ຠຄາມິນິໂຍ ຂຸທ຺ທກມາຕິກາໂຍ. ກຸໂສພ຺ຠາຕິ ຂຸທ຺ທກອາວາຏາ. ມຫາໂສພ຺ຠາຕິ ມຫາອາວາຏາ. ກຸນ຺ນທິໂຍຕິ ຂຸທ຺ທກນທິໂຍ. ມຫານທິໂຍຕິ ຄງ຺ຄາຍມຸນາທິກາ ມຫາສຣິຕາ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊູປນິສາ ສງ຺ຂາຣາຕິອາທີສຸ ອວິຊ຺ຊາ ປພ຺ພໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຠິສງ຺ຂາຣາ ເມໂຆຕິ, ວິຎ຺ຎາຓາທິວຏ຺ຏໍ ກນ຺ທຣາທໂຍຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິ ສາຄໂຣຕິ.

ຍຖາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ເທໂວ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕກນ຺ທຣາທີນິ ປູເຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ສາຄຣໍ ປູເຣຕິ, ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຕາວ ອຠິສງ຺ຂາຣເມຆສ຺ສ ວສ຺ສນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສ຺ສຸຕວາ ຫິ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຎ຺ຎາຓີ ຫຸຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາຍ ອຠິລາສໍ ກຕ຺ວາ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ອາຍູຫຕິ, ຕໍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ນາມຣູປາທີນໍ. ອິຕິ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ວຸຏ຺ຐເທວສ຺ສ ກນ຺ທຣາທໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕກາໂລ ວິຍ ອວິຊ຺ຊາປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ວຸຏ຺ຐສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂາຣເມຆສ຺ສ ປຣມ຺ປຣປຈ຺ຈຍຕາຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວິຎ຺ຎາຓາທິວຏ຺ຏໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕກາໂລ. ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປນ ປາຬິຍໍ ອຄຫິຕມ຺ປິ ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕີ’’ຕິ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ວເສນ ຄຫິຕເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍາ ຫິ ຕສ຺ສ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສາ ກມ຺ມຠວປຈ຺ຈຍາ ສວິກາຣາ ຊາຕິ ນາມ. ໂສ ພຸທ຺ຘານໍ ວາ ພຸທ຺ຘສາວການໍ ວາ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄມ຺ມ ວຏ຺ຏໂທສທີປກໍ ລກ຺ຂຓາຫຏໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ວຏ຺ຏວເສນ ປີຬິໂຕ ໂຫຕິ, ເອວມສ຺ສ ສວິກາຣາ ຂນ຺ຘຊາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ໂສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ເຂນ ປີຬິໂຕ ອປຣາປຣໍ ສທ຺ຘໍ ຊເນຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ເອວມສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອປຣາປຣສທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາມຕ຺ເຕເນວ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອູນປຎ຺ຈວສ຺ສກາເລ ນິສ຺ສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ທ຺ເວມາຕິກາ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມາກມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ນິຊ຺ຊຏໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ໂຕ ປຖວີກສິຓາທີສຸ ກມ຺ມໍ ອາຣຠຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນິສ຺ສາຍ ທຸພ຺ພລປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕທສ຺ສ ສທ຺ຘູປນິສໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ຕໍ ພລວປີຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ພລວປີຕິ ທຣຖປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ, ສາ ອປ຺ປນາປຸພ຺ພຠາຄສຸຂສ຺ສ, ຕໍ ສຸຂໍ ປາທກຊ຺ຌານສມາຘິສ຺ສ. ໂສ ສມາຘິນາ ຈິຕ຺ຕກລ຺ລຕໍ ຊເນຕ຺ວາ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ປາທກຊ຺ຌານສມາຘິ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາ ພລວວິປສ຺ສນາຍ, ພລວວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄສ຺ສ, ມຄ຺ໂຄ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ, ຜລວິມຸຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສາຕິ. ເອວໍ ເທວສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາຄຣໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕກາໂລ ວິຍ ຂີຓາສວສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິສາຄຣໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ຕຕິຍໍ.