໓. ທສພລວຄ຺ໂຄ

໑. ທສພລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ທສພລວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມໍ ທຸຕິຍສ຺ເສວ ສງ຺ເຂໂປ.

໒. ທຸຕິຍທສພລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ທຸຕິຍໍ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທສພລສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ທສຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ພລຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ທຸວິຘໍ ກາຍພລຎ຺ຈ ຎາຓພລຎ຺ຈ. ເຕສຸ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາຍພລໍ ຫຕ຺ຖິກຸລານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ໂປຣາເຓຫິ –

‘‘ກາຬາວກຎ຺ຈ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍໍ, ປຓ຺ຑຣໍ ຕມ຺ພປິງ຺ຄລໍ;

ຄນ຺ຘມງ຺ຄລເຫມຎ຺ຈ, ອຸໂປສຖຉທ຺ທນ຺ຕິເມ ທສາ’’ຕິ.(ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໘; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໖໐); –

ອິມານິ ທສ ຫຕ຺ຖິກຸລານິ. ຕຕ຺ຖ ກາຬາວກນ຺ຕິ ປກຕິຫຕ຺ຖິກຸລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ປຸຣິສານໍ ກາຍພລໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ກາຬາວກສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂນ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ກາຬາວການໍ ພລໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ປຓ຺ຑຣສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ປຓ຺ຑຣານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ຕມ຺ພສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ຕມ຺ພານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ປິງ຺ຄລສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ປິງ຺ຄລານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິໂນ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ຄນ຺ຘຫຕ຺ຖີນໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ມງ຺ຄລສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ມງ຺ຄລານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ເຫມວຕສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ເຫມວຕານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ອຸໂປສຖສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ອຸໂປສຖານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ຉທ຺ທນ຺ຕສ຺ສ. ຍໍ ທສນ຺ນໍ ຉທ຺ທນ຺ຕານໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ. ນາຣາຍນສງ຺ຆາຕພລນ຺ຕິປິ ອິທເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕເທຕໍ ປກຕິຫຕ຺ຖິຄຓນາຍ ຫຕ຺ຖີນໍ ໂກຏິສຫສ຺ສານໍ, ປຸຣິສຄຓນາຍ ທສນ຺ນໍ ປຸຣິສໂກຏິສຫສ຺ສານໍ ພລໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ຕາວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາຍພລໍ. ‘‘ທສພລສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເອຕໍ ສງ຺ຄຫໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອຕຎ຺ຫິ ພາຫິຣກໍ ລາມກໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ສີຫາທີນມ຺ປິ ໂຫຕິ. ເອຕຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ທຸກ຺ຂປຣິຎ຺ຎາ ວາ ສມຸທຍປ຺ປຫານໍ ວາ ມຄ຺ຄຠາວນາ ວາ ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ວາ ນຕ຺ຖິ. ອຎ຺ຎໍ ປນ ທສສຸ ຐາເນສຸ ອກມ຺ປນຕ຺ເຖນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຕ຺ເຖນ ຈ ທສວິຘໍ ຎາຓພລໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທສພລສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ.

ກຕມໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ຐານາຏ຺ຐານາທີນໍ ຍຖາຠູຕໍ ຊານນໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຊານນໍ ເອກໍ, ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກມ຺ມສມາທານານໍ ຐານໂສ ເຫຕຸໂສ ຍຖາຠູຕໍ ວິປາກຊານນໍ ເອກໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນິປຏິປທາຊານນໍ ເອກໍ, ອເນກຘາຕຸນານາຘາຕຸໂລກຊານນໍ ເອກໍ, ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕາຊານນໍ ເອກໍ, ເຕສໍເຍວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຊານນໍ ເອກໍ, ຌານວິໂມກ຺ຂສມາຘິສມາປຕ຺ຕີນໍ ສໍກິເລສໂວທານວຸຏ຺ຐານຊານນໍ ເອກໍ, ປຸພ຺ເພນິວາສຊານນໍ ເອກໍ, ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຊານນໍ ເອກໍ, ອາສວກ຺ຂຍຊານນໍ ເອກນ຺ຕິ. ອຠິຘມ຺ເມ ປນ –

‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຍມ຺ປິ ຕຖາຄໂຕ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອິທມ຺ປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຕຖາຄໂຕ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ, ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ.

ອາທິນາ (ວິຠ. ໗໖໐) ນເຍນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄຕາເນວ. ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາປິ ເນສໍ ວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ເຈວ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໖໐) ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ຈ ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາຍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໘) ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕາ. ສາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພາ.

ຈຕູຫິ ຈ ເວສາຣຊ຺ເຊຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຣຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂໍ ເວສາຣຊ຺ຊໍ, ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ເວສາຣຊ຺ຊຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໂສມນສ຺ສມຍຎາຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ກຕເມສຸ ຈຕູສຸ? ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິອາທີສຸ ໂຈທນາວຕ຺ຖູສຸ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ –

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ເວສາຣຊ຺ຊານິ…ເປ…. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’ຕິ ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫ ຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ເອຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ‘ຂີຓາສວສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ອາສວາ ອປຣິກ຺ຂີຓາ’ຕິ ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ…ເປ… ‘ເຍ ໂຂ ປນ ເຕ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ…ເປ… ‘ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂສ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’ຕິ ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ…ເປ… ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໘).

ອາສຠໍ ຐານນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ຐານໍ. ອາສຠາ ວາ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘາ, ເຕສໍ ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ຄວສຕເຊຏ຺ຐໂກ ອຸສໂຠ, ຄວສຫສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ ວສໂຠ, ວຊສຕເຊຏ຺ຐໂກ ວາ ອຸສໂຠ, ວຊສຫສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ ວສໂຠ, ສພ຺ພຄວເສຏ຺ໂຐ ສພ຺ພປຣິສ຺ສຍສໂຫ ເສໂຕ ປາສາທິໂກ ມຫາຠາຣວໂຫ ອສນິສຕສທ຺ເທຫິປິ ອສມ຺ປກມ຺ປິໂຍ ນິສໂຠ, ໂສ ອິຘ ອຸສໂຠຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ຕສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ອຸສຠສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ອາສຠໍ. ຐານນ຺ຕິ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອວຏ຺ຐານໍ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໐). ອິທໍ ປນ ອາສຠໍ ວິຍາຕິ ອາສຠໍ. ຍເຖວ ຫິ ນິສຠສງ຺ຂາໂຕ ອຸສໂຠ ອຸສຠພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຈລຏ຺ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕປິ ທສຫິ ຕຖາຄຕພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈຕູຫິ ເວສາຣຊ຺ຊປາເທຫິ ອຏ຺ຐປຣິສປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ສເທວເກ ໂລເກ ເກນຈິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕນ ອກມ຺ປິໂຍ ອຈລຏ຺ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ຈ ຕໍ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອຕ຺ຕນິ ອາໂຣເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ.

ປຣິສາສູຕິ ‘‘ອຏ຺ຐ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຣິສາ. ກຕມາ ອຏ຺ຐ? ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສາ ຄຫປຕິປຣິສາ ສມຓປຣິສາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກປຣິສາ ຕາວຕິໍສປຣິສາ ມາຣປຣິສາ ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາ’’ຕິ, ອິມາສຸ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ. ສີຫນາທໍ ນທຕີຕິ ເສຏ຺ຐນາທໍ ອຠີຕນາທໍ ນທຕິ, ສີຫນາທສທິສໍ ວາ ນາທໍ ນທຕິ. ອຍມຕ຺ໂຖ ສີຫນາທສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ວາ ສີໂຫ ສຫນໂຕ ເຈວ ຫນນໂຕ ຈ ສີໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕ ໂລກຘມ຺ມານໍ ສຫນໂຕ ປຣປ຺ປວາທານຎ຺ຈ ຫນນໂຕ ສີໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສີຫສ຺ສ ນາທໍ ສີຫນາທໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ສີໂຫ ສີຫພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິສາຣໂທ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄຕສີໂຫປິ ຕຖາຄຕພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ວິສາຣໂທ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ, ‘‘ອິຕິ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນານາວິຘເທສນາວິລາສສມ຺ປນ຺ນໍ ສີຫນາທໍ ນທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕີ’’ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕມໍ, ວິສຸທ຺ຘສ຺ສ ຘມ຺ມຈກ຺ກສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ປນ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ ປຏິເວຘຎາຓຎ຺ຈ ເທສນາຎາຓຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາປຠາວິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍຜລາວຫໍ ປຏິເວຘຎາຓໍ, ກຣຸຓາປຠາວິຕໍ ສາວການໍ ອຣິຍຜລາວຫໍ ເທສນາຎາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິເວຘຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຠິນິກ຺ຂມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ຕຸສິຕຠວນໂຕ ວາ ຍາວ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ທີປງ຺ກຣໂຕ ວາ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ເທສນາຎາຓມ຺ປິ ປວຕ຺ຕມານໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍາວ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາ ປວຕ຺ຕມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕໍ ນາມ. ເຕສຸ ປຏິເວຘຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ເທສນາຎາຓໍ ໂລກິຍໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ປເນຕໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓໍ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ໂອຣສຎາຓໍ.

ອິທານິ ຍໍ ອິມິນາ ຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຕິ ຣູປນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິຕິ ຣູປນ຺ຕິ ອິທໍ ຣູປໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ, ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຣູປໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຣຸປ຺ປນສຠາວຎ຺ເຈວ ຠູຕຸປາທາຍເຠທຎ຺ຈ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານວເສນ ອນວເສສຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍຕິ ອິມິນາ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອິຕີຕິ ເອວໍ ສມຸທໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາໂຣ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ, ກມ຺ມສມຸທຍາ ອາຫາຣສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖງ຺ຄເມປິ ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘ…ເປ… ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣຘໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຍໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ອິຕິ ເວທນາຕິອາທີສຸປິ ອຍໍ ເວທນາ ເອຕ຺ຕກາ ເວທນາ, ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ເວທນາ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ສຎ຺ຎາ, ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ, ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ເອຕ຺ຕກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເວທຍິຕສຎ຺ຊານນອຠິສງ຺ຂຣຓວິຊານນສຠາວຎ຺ເຈວ ສຸຂາທິຣູປສຎ຺ຎາທິຜສ຺ສາທິຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິເຠທຎ຺ຈ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານວເສນ ອນວເສສເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓປຣິຄ຺ຄໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕິ ເວທນາຍ ສມຸທໂຍຕິອາທີຫິ ປນ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕານໍ ເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓານໍ ສມຸທໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຣາປິ ອິຕີຕິ ເອວໍ ສມຸທໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສມ຺ປິ ວິຕ຺ຖາໂຣ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ຣູເປ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕີສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ‘‘ອາຫາຣສມຸທຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຜສ຺ສສມຸທຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ເຘ ‘‘ນາມຣູປສມຸທຍາ’’ຕິ. ອຕ຺ຖງ຺ຄມປທມ຺ປິ ເຕສໍເຍວ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ອຸທຍພ຺ພຍວິນິຈ຺ຉໂຍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູໂຣ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອິມສ຺ມິໍ ສຕິ ອິທໍ ໂຫຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ອປໂຣ ສີຫນາໂທ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອິມສ຺ມິໍ ອວິຊ຺ຊາທິເກ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ອິທໍ ສງ຺ຂາຣາທິກໍ ຜລໍ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ສຸປ຺ປາທາ ອິທໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທິກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາ ອິທໍ ສງ຺ຂາຣາທິກໍ ຜລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ອສຕິ ອິທໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອວິຊ຺ຊາທິເກ ປຈ຺ຈເຍ ອສຕິ ອິທໍ ສງ຺ຂາຣາທິກໍ ຜລໍ ນ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອິທໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອິມສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທິກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອິທໍ ສງ຺ຂາຣາທິກໍ ຜລໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອິທານິ ຍຖາ ຕໍ ໂຫຕິ ເຈວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈ, ຕໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍທິທໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິອາທິມາຫ.

ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວິຠຊນາທິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ອກ຺ຂາໂຕ ກຖິໂຕ. ຘມ຺ໂມຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘປຈ຺ຈຍາກາຣຘມ຺ໂມ. ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ອນິກຸຊ຺ຊິໂຕ. ວິວໂຏຕິ ວິວຣິຕ຺ວາ ຐປິໂຕ. ປກາສິໂຕຕິ ທີປິໂຕ ໂຊຕິໂຕ. ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກຕິ ປິໂລຕິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ ຉິນ຺ນໍ ຠິນ຺ນໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສິພ຺ພິຕຄຓ຺ຐິຕໍ ຊິຓ຺ຓວຕ຺ຖໍ, ຕໍ ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຏ຺ຐຫຕ຺ຖໍ ນວຫຕ຺ຖໍ ວາ ອຫຕສາຏກໍ ນິວຕ຺ໂຖ, ໂສ ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກ ນາມ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ຕາທິໂສ. ນ ເຫຕ຺ຖ ໂກຫຎ຺ຎາທິວເສນ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນສິພ຺ພິຕຄຓ຺ຐິຕຠາໂວ ອຕ຺ຖິ. ອປິຈ ຂຸທ຺ທກສາຏໂກປິ ປິໂລຕິກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາ ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐນວຫຕ຺ໂຖ ມຫາປໂຏ ອຕ຺ຖິ, ໂສປິ ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກ, ອປຄຕປິໂລຕິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາທິໂສ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ. ຍຖາ ຫິ ຈຕຸຫຕ຺ຖໍ ສາຏກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄຫຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຎ຺ຉນ຺ໂຕ ກິລມຕິ, ເອວໍ ພາຫິຣກສມເຍ ປພ຺ພຊິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຕ຺ຕກໍ ຘມ຺ມໍ ‘‘ເອວໍ ສຕິ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒນ຺ຕາ ກິລມນ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ ອຏ຺ຐຫຕ຺ຖນວຫຕ຺ເຖນ ປຣິຄ຺ຄຫຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍຖາຣຸຈິ ປາຣຸປຕິ ນ ກິລມຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຉິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒນກິຈ຺ຈໍ; ເອວໍ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ຘມ຺ເມ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ວິຠຊນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕຫິ ເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ມຍາວ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ສຸວິຠຕ຺ໂຕ ສຸວິຕ຺ຖາຣິໂຕຕິ ອິທມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກ’’ຕິ ອາຫ. ອປິຈ ກຈວໂຣປິ ປິໂລຕິກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສາສເນ ສມຓກຈວຣໍ ນາມ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ກາຣຓ຺ຑວໍ ນິທ຺ຘມຖ, ກສມ຺ພຸໍ ອປກສ຺ສຖ;

ຕໂຕ ປລາເປ ວາເຫຖ, ອສ຺ສມເຓ ສມຓມານິເນ.

‘‘ນິທ຺ຘມິຕ຺ວານ ປາປິຈ຺ເຉ, ປາປອາຈາຣໂຄຈເຣ;

ສຸທ຺ຘາ ສຸທ຺ເຘຫິ ສໍວາສໍ, ກປ຺ປຍວ຺ໂຫ ປຕິສ຺ສຕາ;

ຕໂຕ ສມຄ຺ຄາ ນິປກາ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໘.໑໐);

ອິຕິ ສມຓກຈວຣສ຺ສ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາປິ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກ ນາມ ໂຫຕິ.

ອລເມວາຕິ ຍຸຕ຺ຕເມວ. ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິເຕນາຕິ ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊິເຕນ. ກຸລປຸຕ຺ເຕນາຕິ ທ຺ເວ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ກຸລາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສີລາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘ ປູເຣຕິ, ອຍໍ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ໂຕ ນາມ. ໂຍ ປນ ຍສກຸລປຸຕ຺ຕາທໂຍ ວິຍ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອຍໍ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ໂຕ ນາມ. ເຕສຸ ອິຘ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສເຈ ປນ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາຈາຣວາ ໂຫຕິ, ອຍໍ ອຸຕ຺ຕໂມເຍວ. ເອວຣູເປນ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ. ວີຣິຍໍ ອາຣຠິຕຸນ຺ຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ວີຣິຍໍ ກາຕຸໍ. ອິທານິສ຺ສ ຈຕຸຣງ຺ຄໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກາມໍ ຕໂຈ ຈາຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຕໂຈ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ, ນ຺ຫາຣຸ ເອກໍ, ອຏ຺ຐິ ເອກໍ, ມໍສໂລຫິຕໍ ເອກນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ນວສຸ ຐາເນສຸ ສມາຘາຕພ຺ພໍ ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ປຸຣິມຍາເມ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ຄມເນ ຐາເນ ນິສຊ຺ຊາຍ ສຍເນຕິ.

ທຸກ຺ຂໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສີໂຕ ວິຫຣຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ໂຍ ກຸສີໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂສ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕິ. ພາຫິຣສມເຍ ປນ ໂຍ ກຸສີໂຕ, ໂສ ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ. ໂວກິຓ຺ໂຓຕິ ມິສ຺ສີຠູໂຕ. ສທຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂສຠນໍ ວາ ອຕ຺ຖໍ ສກໍ ວາ ອຕ຺ຖໍ, ອຸຠເຍນາປິ ອຣຫຕ຺ຕເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ປຣິຫາເປຕີຕິ ຫາເປຕິ ນ ປາປຸຓາຕິ. ກຸສີຕປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຫິ ຉ ທ຺ວາຣານິ ອຄຸຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕີຓິ ກມ຺ມານິ ອປຣິສຸທ຺ຘານິ, ອາຊີວຏ຺ຐມກໍ ສີລໍ ອປຣິໂຍທາຕໍ, ຠິນ຺ນາຊີໂວ ກຸລູປໂກ ໂຫຕິ. ໂສ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ປຕິຕຣຊໍ ວິຍ ອຸປຆາຕກໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕິ, ປີຐມທ຺ທໂນ ເຈວ ໂຫຕິ ລຓ຺ຑປູຣໂກ ຈ, ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ທຸລ຺ລຠໍ ຂຓໍ ວິຣາເຘຕິ, ເຕນ ຠຸຕ຺ໂຕ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ໂຑປິ ນ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ.

ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສາສເນ ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ. ພາຫິຣສມເຍ ປນ ໂຍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ, ໂສ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕິ. ປວິວິຕ຺ໂຕຕິ ວິວິຕ຺ໂຕ ວິຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ສທຕ຺ຖໍ ປຣິປູເຣຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ຫິ ຉ ທ຺ວາຣານິ ສຸຄຸຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕີຓິ ກມ຺ມານິ ປຣິສຸທ຺ຘານິ, ອາຊີວຏ຺ຐມກໍ ສີລໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ສຸສີຕລຎ຺ຊນໍ ວິຍ ຘາຕຸຄຕຈນ຺ທນໍ ວິຍ ຈ ມນາໂປ ຫຸຕ຺ວາ ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ, ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ສຕ຺ຖາ ຫິ –

‘‘ຈິຣໍ ຊີວ ມຫາວີຣ, ກປ຺ປໍ ຕິຏ຺ຐ ມຫາມຸນີ’’ຕິ –

ເອວໍ ໂຄຕມິຍາ ວນ຺ທິໂຕ, ‘‘ນ ໂຂ, ໂຄຕມິ, ຕຖາຄຕາ ເອວໍ ວນ຺ທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕາຍ ຍາຈິໂຕ ວນ຺ທິຕພ຺ພາກາຣໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເອວມາຫ –

‘‘ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍ ປຫິຕຕ຺ເຕ, ນິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກເມ;

ສມຄ຺ເຄ ສາວເກ ປສ຺ສ, ເອສາ ພຸທ຺ຘານ ວນ຺ທນາ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໒.໑໗໑);

ເອວໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ທຸລ຺ລຠໍ ຂຓໍ ນ ວິຣາເຘຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ ຘມ຺ມເທສນາ ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ສຜລາ ໂຫຕິ ສອຸທ຺ຣຍາ, ຣຏ຺ຐປິຓ຺ໂຑປິ ເຕນ ຠຸຕ຺ໂຕ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ.

ຫີເນນ ອຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ຫີນາຍ ສທ຺ຘາຍ ຫີເນນ ວີຣິເຍນ ຫີນາຍ ສຕິຍາ ຫີເນນ ສມາຘິນາ ຫີນາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຄ຺ຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ອຄ຺ເຄນ ຈ ໂຂຕິ ອຄ຺ເຄຫິ ສທ຺ຘາທີຫິ ອຄ຺ຄສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ມຓ຺ຑເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ປສນ຺ນຏ຺ເຐນ ມຓ຺ຑໍ, ປາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ເປຍ຺ຍໍ. ຍຎ຺ຫິ ປິວິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ປຕິໂຕ ວິສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕໂນ ສາຏກາທີນມ຺ປິ ອສ຺ສາມິໂກ ໂຫຕິ, ຕໍ ປສນ຺ນມ຺ປິ ນ ປາຕພ຺ພໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາສນໍ ເອວໍ ປສນ຺ນຎ຺ຈ ປາຕພ຺ພຎ຺ຈາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຓ຺ຑເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຕິວິໂຘ ມຓ຺ໂຑ – ເທສນາມຓ຺ໂຑ, ປຏິຄ຺ຄຫມຓ຺ໂຑ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມຓ຺ໂຑຕິ. ກຕໂມ ເທສນາມຓ຺ໂຑ? ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ອາຈິກ຺ຂນາ ເທສນາ ປຎ຺ຎາປນາ ປຏ຺ຐປນາ ວິວຣຓາ ວິຠຊນາ ອຸຕ຺ຕານີກມ຺ມໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ…ເປ… ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ…ເປ… ອຸຕ຺ຕານີກມ຺ມໍ, ອຍໍ ເທສນາມຓ຺ໂຑ. ກຕໂມ ປຏິຄ຺ຄຫມຓ຺ໂຑ? ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ເຍ ວາ ປນຎ຺ເຎປິ ເກຈິ ວິຎ຺ຎາຕາໂຣ, ອຍໍ ປຏິຄ຺ຄຫມຓ຺ໂຑ. ກຕໂມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມຓ຺ໂຑ? ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິ, ອຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມຓ຺ໂຑ. ອປິຈ ອຘິໂມກ຺ຂມຓ຺ໂຑ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ກສໂຏ, ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ກສຏໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິໂມກ຺ຂມຓ຺ຑໍ ປິວຕີຕິ ມຓ຺ຑເປຍ຺ຍນ຺ຕິອາທິນາປິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໘) ນເຍເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຕ຺ຖາ ສມ຺ມຸຂີຠູໂຕຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ກາຣຓວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ສມ຺ມຸຂີຠູໂຕ, ຕສ຺ມາ ວີຣິຍສມ຺ປໂຍຄໍ ກຕ຺ວາ ປິວຖ ເອຕໍ ມຓ຺ຑໍ. ພາຫິຣກຎ຺ຫິ ເຠສຊ຺ຊມຓ຺ຑມ຺ປິ ເວຊ຺ຊສ຺ສ ອສມ຺ມຸຂາ ປິວນ຺ຕານໍ ປມາຓໍ ວາ ອຸຄ຺ຄມນໍ ວາ ນິຄ຺ຄມນໍ ວາ ນ ຊານາມາຕິ ອາສງ຺ກາ ໂຫຕິ. ເວຊ຺ຊສມ຺ມຸຂາ ປນ ‘‘ເວຊ຺ໂຊ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິຣາສງ຺ກາ ປິວນ຺ຕິ. ເອວເມວ ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມສ຺ສາມິ ສຕ຺ຖາ ສມ຺ມຸຂີຠູໂຕຕິ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ປິວຖາຕິ ມຓ຺ຑປາເນ ເນສໍ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຜລາຕິ ສານິສໍສາ. ສອຸທ຺ຣຍາຕິ ສວຑ຺ຒິ. ອິທານິ ນິໂຍຊນານຸຣູປໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຕໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ວາ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຕຸນ຺ຕິ ອປ຺ປມາເທນ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກາຕຸໍ. ປຣຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍທາຍການໍ ມຫປ຺ຜລານິສໍສໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອຸປນິສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ‘‘ຊານໂຕ ອຫ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຊານໂຕຕິ ຊານນ຺ຕສ຺ສ. ປສ຺ສໂຕຕິ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ. ທ຺ເວປິ ປທານິ ເອກຕ຺ຖານິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ຊານໂຕ’’ຕິ ຎາຓລກ຺ຂຓໍ ອຸປາທາຍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ຊານນລກ຺ຂຓຎ຺ຫິ ຎາຓໍ. ‘‘ປສ຺ສໂຕ’’ຕິ ຎາຓປ຺ປຠາວໍ ອຸປາທາຍ. ປສ຺ສນປ຺ປຠາວຎ຺ຫິ ຎາຓໍ, ຎາຓສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ຈກ຺ຂຸມາ ວິຍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປານິ, ຎາເຓນ ວິວເຏ ຘມ຺ເມ ປສ຺ສຕິ. ອາສວານໍ ຂຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສວານໍ ປຫານໍ ອສມຸປ຺ປາໂທ ຂີຓາກາໂຣ ນຕ຺ຖິຠາໂວຕິ ອຍມ຺ປິ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠງ຺ໂຄປິ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິປິ. ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໘; ວິຠ. ໘໓໑) ຫິ ຂີຓາກາໂຣ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ໂຍ ອາສວານໍ ຂໂຍ ວໂຍ ເຠໂທ ປຣິເຠໂທ ອນິຈ຺ຈຕາ ອນ຺ຕຣຘານ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໓໕໔) ເອຕ຺ຖ ຠງ຺ໂຄ.

‘‘ເສກ຺ຂສ຺ສ ສິກ຺ຂມານສ຺ສ, ອຸຊຸມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນ;

ຂຍສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຎາຓໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ອນນ຺ຕຣາ’’ຕິ. (ອິຕິວຸ. ໖໒); –

ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ອາສເວ ເຂເປນ຺ໂຕ ວູປສເມນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອາສວານໍ ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລໍ. ຕຎ຺ຫິ ອາສວານໍ ຂີຓນ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອາສວານໍ ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອາສວາ ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອາຣາ ໂສ ອາສວກ຺ຂຍາ’’ຕິ; (ຘ. ປ. ໒໕໓) –

ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພານໍ. ຕຎ຺ຫິ ອາຄມ຺ມ ອາສວາ ຂີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາສວານໍ ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ມຄ຺ຄຜລານິ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ໂນ ອຊານໂຕ ໂນ ອປສ຺ສໂຕຕິ ໂຍ ປນ ນ ຊານາຕິ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ໂນ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ເຍ ອຊານໂຕ ອປສ຺ສໂຕປິ ສໍສາຣາທີຫິເຍວ ສຸທ຺ຘິໍ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸຣິເມນ ປທທ຺ວເຍນ ອຸປາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມິນາ ອນຸປາຍໍ ປຏິເສເຘຕິ.

ອິທານິ ຍໍ ຊານໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ຊານນາ ພຫຸວິຘາ. ທພ຺ພຊາຕິໂກ ເອວ ຫິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຉຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ຊານາຕິ, ໂກຈິ ຈີວຣາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ຕສ຺ສ ອີທິສານິ ກມ຺ມານິ ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສາ ຊານນາ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄຜລານໍ ປທຏ຺ຐານໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເວຊ຺ຊກມ຺ມາທີນິ ກາຕຸໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ຊານໂຕ ອາສວາ ວຑ຺ຒນ຺ຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕ ຈ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ຕເທວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິຕິ ຣູປນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ຊານນ຺ຕສ຺ສ. ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕີຕິ ອາສວານໍ ຂຍນ຺ເຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ‘‘ອາສວານໍ ຂໂຍ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອິທານິ ຂີຓາສວສ຺ສ ອາຄມນີຍໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຂຍສ຺ມິໍ ຂເຍຎາຓນ຺ຕິ ອາສວກ຺ຂຍສງ຺ຂາເຕ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຏິລທ຺ເຘ ສຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສງ຺ຂາເຕ ຂຍສ຺ມິໍ ປຐມວາຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຂເຍຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສອຸປນິສນ຺ຕິ ສກາຣຓໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ. ສາ ຫິສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ລພ຺ຠມານວເສນ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິຣາໂຄຕິ ມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ກິເລເສ ວິຣາເຊນ຺ໂຕ ເຂເປນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ວິຣາໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິພ຺ພິທາຕິ ນິພ຺ພິທາຎາຓໍ. ເອເຕນ ພລວວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ພລວວິປສ຺ສນາຕິ ຠຍຕູປຏ຺ຐາເນ ຎາຓໍ ອາທີນວານຸປສ຺ສເນ ຎາຓໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ອຘິວຈນໍ. ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ຍຖາສຠາວຊານນສງ຺ຂາຕໍ ທສ຺ສນໍ. ເອເຕນ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາ ຫິ ພລວວິປສ຺ສນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຕິ ສງ຺ຂາຣປຣິຈ຺ເຉເທ ຎາຓໍ ກງ຺ຂາວິຕຣເຓ ຎາຓໍ ສມ຺ມສເນ ຎາຓໍ ມຄ຺ຄາມຄ຺ເຄ ຎາຓນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ອຘິວຈນໍ. ສມາຘີຕິ ປາທກຊ຺ຌານສມາຘິ. ໂສ ຫິ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ສຸຂນ຺ຕິ ອປ຺ປນາຍ ປຸພ຺ພຠາຄສຸຂໍ. ຕຎ຺ຫິ ປາທກຊ຺ຌານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ທຣຖປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ. ສາ ຫິ ອປ຺ປນາປຸພ຺ພຠາຄສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ປີຕີຕິ ພລວປີຕິ. ສາ ຫິ ທຣຖປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ປາໂມຊ຺ຊນ຺ຕິ ທຸພ຺ພລປີຕິ. ສາ ຫິ ພລວປີຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ສທ຺ຘາຕິ ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສທ຺ຘາ. ສາ ຫິ ທຸພ຺ພລປີຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ. ຕຎ຺ຫິ ອປຣາປຣສທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຊາຕີຕິ ສວິກາຣາ ຂນ຺ຘຊາຕິ. ສາ ຫິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຠໂວຕິ ກມ຺ມຠໂວ. (ໂສ ຫິ ສວິກາຣາຍ ຊາຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.) ເອເຕນຸປາເຍນ ເສສປທານິປິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຖຸລ຺ລຜຸສິຕເກຕິ ມຫາຜຸສິຕເກ. ປພ຺ພຕກນ຺ທຣປທຣສາຂາຕິ ເອຕ຺ຖ ກນ຺ທຣໍ ນາມ ‘ກ’ນ຺ຕິລທ຺ຘນາເມນ ອຸທເກນ ທາຣິໂຕ ອຸທກຠິນ຺ໂນ ປພ຺ພຕປເທໂສ, ໂຍ ‘‘ນິຕມ຺ໂພ’’ຕິປິ ‘‘ນທີກຸຎ຺ໂຉ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປທຣໍ ນາມ ອຏ຺ຐມາເສ ເທເວ ອວສ຺ສນ຺ເຕ ຜລິໂຕ ຠູມິປ຺ປເທໂສ. ສາຂາຕິ ກຸສຸມ຺ຠຄາມິນິໂຍ ຂຸທ຺ທກມາຕິກາໂຍ. ກຸໂສພ຺ຠາຕິ ຂຸທ຺ທກອາວາຏາ. ມຫາໂສພ຺ຠາຕິ ມຫາອາວາຏາ. ກຸນ຺ນທິໂຍຕິ ຂຸທ຺ທກນທິໂຍ. ມຫານທິໂຍຕິ ຄງ຺ຄາຍມຸນາທິກາ ມຫາສຣິຕາ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊູປນິສາ ສງ຺ຂາຣາຕິອາທີສຸ ອວິຊ຺ຊາ ປພ຺ພໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຠິສງ຺ຂາຣາ ເມໂຆຕິ, ວິຎ຺ຎາຓາທິວຏ຺ຏໍ ກນ຺ທຣາທໂຍຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິ ສາຄໂຣຕິ.

ຍຖາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ເທໂວ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕກນ຺ທຣາທີນິ ປູເຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ສາຄຣໍ ປູເຣຕິ, ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຕາວ ອຠິສງ຺ຂາຣເມຆສ຺ສ ວສ຺ສນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສ຺ສຸຕວາ ຫິ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຎ຺ຎາຓີ ຫຸຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາຍ ອຠິລາສໍ ກຕ຺ວາ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ອາຍູຫຕິ, ຕໍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ນາມຣູປາທີນໍ. ອິຕິ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ວຸຏ຺ຐເທວສ຺ສ ກນ຺ທຣາທໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕກາໂລ ວິຍ ອວິຊ຺ຊາປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ວຸຏ຺ຐສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂາຣເມຆສ຺ສ ປຣມ຺ປຣປຈ຺ຈຍຕາຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວິຎ຺ຎາຓາທິວຏ຺ຏໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕກາໂລ. ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປນ ປາຬິຍໍ ອຄຫິຕມ຺ປິ ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕີ’’ຕິ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ວເສນ ຄຫິຕເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍາ ຫິ ຕສ຺ສ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສາ ກມ຺ມຠວປຈ຺ຈຍາ ສວິກາຣາ ຊາຕິ ນາມ. ໂສ ພຸທ຺ຘານໍ ວາ ພຸທ຺ຘສາວການໍ ວາ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄມ຺ມ ວຏ຺ຏໂທສທີປກໍ ລກ຺ຂຓາຫຏໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ວຏ຺ຏວເສນ ປີຬິໂຕ ໂຫຕິ, ເອວມສ຺ສ ສວິກາຣາ ຂນ຺ຘຊາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ໂສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ເຂນ ປີຬິໂຕ ອປຣາປຣໍ ສທ຺ຘໍ ຊເນຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ເອວມສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອປຣາປຣສທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາມຕ຺ເຕເນວ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອູນປຎ຺ຈວສ຺ສກາເລ ນິສ຺ສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ທ຺ເວມາຕິກາ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມາກມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ນິຊ຺ຊຏໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ໂຕ ປຖວີກສິຓາທີສຸ ກມ຺ມໍ ອາຣຠຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນິສ຺ສາຍ ທຸພ຺ພລປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕທສ຺ສ ສທ຺ຘູປນິສໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ຕໍ ພລວປີຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ພລວປີຕິ ທຣຖປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ, ສາ ອປ຺ປນາປຸພ຺ພຠາຄສຸຂສ຺ສ, ຕໍ ສຸຂໍ ປາທກຊ຺ຌານສມາຘິສ຺ສ. ໂສ ສມາຘິນາ ຈິຕ຺ຕກລ຺ລຕໍ ຊເນຕ຺ວາ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ປາທກຊ຺ຌານສມາຘິ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາ ພລວວິປສ຺ສນາຍ, ພລວວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄສ຺ສ, ມຄ຺ໂຄ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ, ຜລວິມຸຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສາຕິ. ເອວໍ ເທວສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາຄຣໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕກາໂລ ວິຍ ຂີຓາສວສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິສາຄຣໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປາວິສີຕິ ປວິຏ຺ໂຐ. ໂສ ຈ ນ ຕາວ ປວິຏ຺ໂຐ, ‘‘ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ‘‘ຄາມໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕປຸຣິໂສ ຕໍ ຄາມໍ ອປ຺ປຕ຺ໂຕປິ ‘‘ກຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຄາມໍ ຄໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ. ອຕິປ຺ປໂຄຕິ ຕທາ ກິຣ ເຖຣສ຺ສ ອຕິປ຺ປໂຄເຍວ ນິກ຺ຂນ຺ຕທິວໂສ ອໂຫສິ, ອຕິປ຺ປໂຄເຍວ ນິກ຺ຂນ຺ຕຠິກ຺ຂູ ໂພຘິຍງ຺ຄເຓ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ນິວາສນປາຣຸປນຏ຺ຐາເນຕິ ອິເມສຸ ຐາເນສຸ ຍາວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ ໂຫຕິ, ຕາວ ປປຎ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ປນ ‘‘ຍາວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ ໂຫຕິ, ຕາວ ປຣິພ຺ພາຊເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກທ຺ເວກຖາວາເຣ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ຍໍນູນາຫນ຺ຕິ ເອຕທໂຫສິ. ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມຕິ ໂສ ກິຣ ອາຣາໂມ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາຣສ຺ສ ຈ ເວຬຸວນສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາ ອໂຫສິ. ອິຘາຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ວາເທສຸ. ກິໍວາທີ ກິມກ຺ຂາຍີຕິ ກິໍ ວທຕິ ກິໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ກິໍ ເອຕ຺ຖ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາມາຕິ, ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກາຣຓໍ, ຕສ຺ສ ອນຸກາຣຓໍ ກເຖຍ຺ຍາມ. ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸປາໂຕຕິ ປເຣຫິ ວຸຕ຺ຕກາຣເຓນ ສກາຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທານຸປາໂຕ ວາທປ຺ປວຕ຺ຕິ ວິຎ຺ຎູຫິ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ກາຣຓໍ ໂກຈິ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ກຖໍ ນາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ? ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກຖໍ ສພ຺ພາກາເຣນປິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາເທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ກາຣຓໍ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ?

ອິຕິ ວທນ຺ຕິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວໍ ວທນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ຈຕູສຸ ວາເທສຸ. ເຕ ວຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຜສ຺ສາຕິ ອິທໍ ‘‘ຕທປິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ສາຘກວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ຫິ ນ ວິນາ ຜສ຺ເສນ ທຸກ຺ຂປຏິສໍເວທນາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຊານິຕພ຺ພເມຕໍ ຍຖາ ‘‘ຕທປິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສາຘຸ, ສາຘຸ, ອານນ຺ທາຕິ ອຍໍ ສາຘຸກາໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ໂນ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວາ ອາມນ຺ເຕສິ. ເອກມິທາຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ເອກໍ ສມຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຈນໍ ‘‘ນ ເກວລໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕວ ຣາຊຄຫໍ ປວິຏ຺ໂຐ, ອຫມ຺ປິ ປາວິສິໍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕສ຺ເສວາຍໍ ວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕສ຺ເສວ ສາ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຖາ ຊາຕາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຊາຕປຸພ຺ພາ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕນ຺ຕິ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ວິມ຺ຫຍທີປນເມວ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ. ອຠູຕປຸພ຺ພໍ ຠູຕນ຺ຕິ ອພ຺ຠຸຕໍ. ເອເກນ ປເທນາຕິ ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເອເກນ ປເທນ. ເອເຕນ ຫິ ສພ຺ພວາທານໍ ປຏິກ຺ເຂປຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອເສວຕ຺ໂຖຕິ ເອໂສເຍວ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິຠາຕູຕິ ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ອຸປຏ຺ຐາຕຸ. ອິທານິ ເຖໂຣ ຊຣາມຣຓາທິກາຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຖາຍ ຕໍ ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣຎ຺ເຈວ ຄມ຺ຠີຣາວຠາສຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ໂຕ ສເຈ ມໍ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ຍໍມູລກາ ກຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕເທວ ປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຉນ຺ນໍຕ຺ເວວາຕິອາທິມາຫ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຠູມິຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕-໒໖. ປຎ຺ຈເມ ຠູມິໂຊຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ເສສມິຘາປິ ປຸຣິມສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຍສ຺ມາ ອິທໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ນ ເກວລໍ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກາເຍນປິ ກຣິຍມານໍ ກຣີຍຕິ, ວາຈາຍປິ ມນສາປິ, ອຕ຺ຕນາປິ ກຣິຍມານໍ ກຣີຍຕິ, ປເຣນປິ ກຣິຍມານໍ ກຣີຍຕິ, ສມ຺ປຊາເນນປິ ກຣິຍມານໍ ກຣີຍຕິ, ອສມ຺ປຊາເນນປິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອປຣມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກາເຍ ວາ ຫານນ຺ທ, ສຕີຕິອາທິມາຫ. ກາຍສຎ຺ເຈຕນາເຫຕູຕິ ກາຍທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນເຈຕນາເຫຕຸ. ວຈີສຎ຺ເຈຕນາມໂນສຎ຺ເຈຕນາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກາຍທ຺ວາເຣ ກາມາວຈຣກຸສລາກຸສລວເສນ ວີສຕິ ເຈຕນາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕຖາ ວຈີທ຺ວາເຣ. ມໂນທ຺ວາເຣ ນວຫິ ຣູປາຣູປເຈຕນາຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກູນຕິໍສາຕິ ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ເອກູນສຕ຺ຕຕິ ເຈຕນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ວິປາກສຸຂທຸກ຺ຂໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ຈາຕິ ອິທໍ ຕາປິ ເຈຕນາ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຈຕນາເຠທໍ ກາຍສງ຺ຂາຣຎ຺ເຈວ ວຈີສງ຺ຂາຣຎ຺ຈ ມໂນສງ຺ຂາຣຎ຺ຈ ປເຣຫິ ອນຸສ຺ສາຫິໂຕ ສາມໍ ອສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ກໂຣຕິ, ປເຣຫິ ກາຣິຍມາໂນ ສສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ເຕນາປິ ກໂຣຕິ, ‘‘ອິທໍ ນາມ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ເອວຣູໂປ ນາມ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ເອວໍ ກມ຺ມຎ຺ຈ ວິປາກຎ຺ຈ ຊານນ຺ໂຕປິ ກໂຣຕິ, ມາຕາປິຕູສຸ ເຈຕິຍວນ຺ທນາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ອນຸກໂຣນ຺ຕາ ທາຣກາ ວິຍ ເກວລໍ ກມ຺ມເມວ ຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອິມສ຺ສ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ອຍໍ ວິປາໂກ’’ຕິ ວິປາກໍ ອຊານນ຺ໂຕປິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສາມໍ ວາ ຕໍ, ອານນ຺ທ, ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິເມສຸ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ເມສູຕິ ເຍ ອິເມ ‘‘ສາມໍ ວາ ຕໍ, ອານນ຺ທ, ກາຍສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວຸຕ຺ຕາ ຉສຕ຺ຕຕິ ທ຺ເວສຕາ ເຈຕນາຘມ຺ມາ, ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອວິຊ຺ຊາ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ ອນຸປຕິຕາ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ເຕ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິທານິ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວາຕິອາທິມາຫ. ໂສ ກາໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເຍ ສຕິ ກາຍສຎ຺ເຈຕນາປຈ຺ຈຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ກາໂຍ ນ ໂຫຕິ. ວາຈາມເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອປິຈ ກາໂຍຕິ ເຈຕນາກາໂຍ, ວາຈາປິ ເຈຕນາວາຈາ, ມໂນປິ ກມ຺ມມໂນເຍວ. ທ຺ວາຣກາໂຍ ວາ ກາໂຍ. ວາຈາມເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຂີຓາສໂວ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທຕິ, ຘມ຺ມໍ ຠຓຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ກຖມສ຺ສ ກາຍາທໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ອວິປາກຕ຺ຕາ. ຂີຓາສເວນ ຫິ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ເນວ ກຸສລໍ ໂຫຕິ ນາກຸສລໍ. ອວິປາກໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິຣິຍາມຕ຺ເຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເຕນສ຺ສ ເຕ ກາຍາທໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຂຕ຺ຕໍ ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິອາທີສຸປິ ວິຣຸຫນຏ຺ເຐນ ຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ວຕ຺ຖຸ ນ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ອາຍຕນໍ ນ ໂຫຕິ, ກາຣຓຏ຺ເຐນ ອຘິກຣຓໍ ນ ໂຫຕິ. ສຎ຺ເຈຕນາມູລກຎ຺ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສາ ສຎ຺ເຈຕນາ ເອເຕສໍ ວິຣຸຫນາທີນໍ ອຕ຺ຖານໍ ອຠາເວນ ຕສ຺ສ ສຸຂທຸກ຺ຂສ຺ສ ເນວ ເຂຕ຺ຕໍ, ນ ວຕ຺ຖຸ ນ ອາຍຕນໍ, ນ ອຘິກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ເວທນາທີສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂເມວ ກຖິຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິປາກເມວາຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

ຉຏ຺ຐໍ ອຸປວາຓສຸຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ເອຕ຺ຖ ປນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂເມວ ກຖິຕນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ປຈ຺ຈຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗-໒໘. ສຕ຺ຕເມ ປຏິປາຏິຍາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ປຣິໂຍສານປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຣາມຣຓນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຊານາຕີຕິ ເອວໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈວເສນ ປຈ຺ຈຍໍ ຊານາຕິ. ປຈ຺ຈຍສມຸທຍາທໂຍປິ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທີນໍເຍວ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ມຄ຺ຄທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປນ຺ໂນ. ທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອາຄໂຕ ອິມໍ ສທ຺ຘມ຺ມນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສທ຺ຘມ຺ມໍ ອາຄໂຕ. ປສ຺ສຕີຕິ ມຄ຺ຄສທ຺ຘມ຺ມເມວ ປສ຺ສຕິ. ເສກ຺ເຂນ ຎາເຓນາຕິ ມຄ຺ຄຎາເຓເນວ. ເສກ຺ຂາຍ ວິຊ຺ຊາຍາຕິ ມຄ຺ຄວິຊ຺ຊາຍ ເອວ. ຘມ຺ມໂສຕໍ ສມາປນ຺ໂນຕິ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕເມວ ຘມ຺ມໂສຕໍ ສມາປນ຺ໂນ. ອຣິໂຍຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູມິໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎຕິ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອມຕທ຺ວາຣໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອມຕໍ ນາມ ນິພ຺ພານໍ, ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ອຏ຺ຐມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ສຕ຺ຕມອຏ຺ຐມານິ.

໙. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙-໓໐. ນວມໍ ອກ຺ຂຣຠາຓການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ປຣີຕິ ອຸປສຄ຺ຄໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມາເນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ນວມໍ.

ທສເມ ສພ຺ພໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິເວໂຘວ ກຖິໂຕ. ທສມໍ.

ທສພລວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.