໑. ອາຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ອາຫາຣວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອາຫາຣາຕິ ປຈ຺ຈຍາ. ປຈ຺ຈຍາ ຫິ ອາຫຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ, ຕສ຺ມາ ອາຫາຣາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຠູຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານນ຺ຕິອາທີສຸ ຠູຕາຕິ ຊາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ສມ຺ຠເວສິໂນຕິ ເຍ ສມ຺ຠວໍ ຊາຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ເອສນ຺ຕິ ຄເວສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ໂຍນີສຸ ອຓ຺ຑຊຊລາພຸຊາ ສຕ຺ຕາ ຍາວ ອຓ຺ຑໂກສໍ ວຕ຺ຖິໂກສຎ຺ຈ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ຕາວ ສມ຺ຠເວສິໂນ ນາມ, ອຓ຺ຑໂກສໍ ວຕ຺ຖິໂກສຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຠູຕາ ນາມ. ສໍເສທຊາ ໂອປປາຕິກາ ຈ ປຐມຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ສມ຺ຠເວສິໂນ ນາມ, ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓໂຕ ປຠຸຕິ ຠູຕາ ນາມ. ເຍນ ວາ ອິຣິຍາປເຖນ ຊາຍນ຺ຕິ, ຍາວ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕາວ ສມ຺ຠເວສິໂນ ນາມ, ຕໂຕ ປຣໍ ຠູຕາ ນາມ. ອຖ ວາ ຠູຕາຕິ ຊາຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຍ ຠູຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາເຍວ, ນ ປຸນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຂີຓາສວານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສມ຺ຠວເມສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ຠເວສິໂນ. ອປ຺ປຫີນຠວສໍໂຍຊນຕ຺ຕາ ອາຍຕິມ຺ປິ ສມ຺ຠວໍ ເອສນ຺ຕານໍ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ປຣິຍາທິຍຕິ. ວາສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ຠູຕານຎ຺ຈ ສມ຺ຠເວສີນຎ຺ຈາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຐິຕິຍາຕິ ຐິຕຕ຺ຖໍ. ອນຸຄ຺ຄຫາຍາຕິ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ. ວຈນເຠໂທເຍວ ເຈສ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ເອໂກເຍວ. ອຖ ວາ ຐິຕິຍາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘວເສນ ອວິຈ຺ເຉທາຍ. ອນຸຄ຺ຄຫາຍາຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປາທາຍ. ອຸໂຠປິ ເຈຕານິ ‘‘ຠູຕານໍ ວາ ຐິຕິຍາ ເຈວ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ ຈ, ສມ຺ຠເວສີນໍ ວາ ຐິຕິຍາ ເຈວ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພານີຕິ.

ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣຕິ ກພຬໍ ກຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພໂກ ອາຫາໂຣ, ໂອທນກຸມ຺ມາສາທິວຕ຺ຖຸກາຍ ໂອຊາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ໂອຬາຣິໂກ ວາ ສຸຂຸໂມ ວາຕິ ວຕ຺ຖຸໂອຬາຣິກຕາຍ ໂອຬາຣິໂກ, ສຸຂຸມຕາຍ ສຸຂຸໂມ. ສຠາເວນ ປນ ສຸຂຸມຣູປປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມວ ໂຫຕິ. ສາປິ ຈສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂຕ ໂອຬາຣິກຕາ ສຸຂຸມຕາ ຈ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຸມ຺ຠີລານຎ຺ຫິ ອາຫາຣໍ ອຸປາທາຍ ໂມຣານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ກຸມ຺ຠີລາ ກິຣ ປາສາເຓ ຄິລນ຺ຕິ, ເຕ ຈ ເນສໍ ກຸຈ຺ຉິປ຺ປຕ຺ຕາ ວິລີຍນ຺ຕິ. ໂມຣາ ສປ຺ປວິຈ຺ຉິກາທິປາເຓ ຂາທນ຺ຕິ. ໂມຣານໍ ປນ ອາຫາຣໍ ອຸປາທາຍ ຕຣຈ຺ຉານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕ ກິຣ ຕິວສ຺ສຉຑ຺ຑິຕານິ ວິສາຓານິ ເຈວ ອຏ຺ຐີນິ ຈ ຂາທນ຺ຕິ, ຕານິ ຈ ເນສໍ ເຂເຬນ ເຕມິຕມຕ຺ຕາເນວ ກນ຺ທມູລໍ ວິຍ ມຸທຸການິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຣຈ຺ຉານໍ ອາຫາຣໍ ອຸປາທາຍ ຫຕ຺ຖີນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕ ຫິ ນານາຣຸກ຺ຂສາຂາທໂຍ ຂາທນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖີນໍ ອາຫາຣໂຕ ຄວຍໂຄກຓ຺ຓມິຄາທີນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕ ກິຣ ນິສ຺ສາຣານິ ນານາຣຸກ຺ຂປຓ຺ຓາທີນິ ຂາທນ຺ຕິ. ເຕສມ຺ປິ ອາຫາຣໂຕ ຄຸນ຺ນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕ ອລ຺ລສຸກ຺ຂຕິຓານິ ຂາທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອາຫາຣໂຕ ສສານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ສສານໍ ອາຫາຣໂຕ ສກຸຓານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ສກຸຓານໍ ອາຫາຣໂຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີນໍ ອາຫາຣໂຕ ຄາມໂຠຊການໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ຄາມໂຠຊການໍ ອາຫາຣໂຕ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕສມ຺ປິ ອາຫາຣໂຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ອາຫາຣໂຕ ຠຸມ຺ມານໍ ເທວານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ຠຸມ຺ມານໍ ເທວານໍ ອາຫາຣໂຕ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ. ເອວໍ ຍາວ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ອາຫາຣາ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພາ. ເຕສໍ ປນາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມຕ຺ເວວ ນິຏ຺ຐໍ ປຕ຺ໂຕ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂອຬາຣິເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂອຊາ ປຣິຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ທຸພ຺ພລາ, ສຸຂຸເມ ພລວຕີ. ຕຖາ ຫິ ເອກປຕ຺ຕປູຣມ຺ປິ ຍາຄຸໍ ປີໂຕ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ຊິຆຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິເທວ ຂາທິຕຸກາໂມ, ສປ຺ປິໍ ປນ ປສຕມຕ຺ຕໍ ປິວິຕ຺ວາ ທິວສໍ ອໂຠຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ກມ຺ມຊເຕຊສງ຺ຂາຕໍ ປຣິສ຺ສຍໍ ວິໂນເທຕິ, ນ ປນ ສກ຺ໂກຕິ ປາເລຕຸໍ. ໂອຊາ ປນ ປາເລຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ປຣິສ຺ສຍໍ ວິໂນເທຕຸໍ. ທ຺ເວ ປນ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສຍຎ຺ເຈວ ວິໂນເທນ຺ຕິ ປາເລນ຺ຕິ ຈາຕິ.

ຜສ຺ໂສ ທຸຕິໂຍຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິ ຉພ຺ພິໂຘປິ ຜສ຺ໂສ ເອເຕສຸ ຈຕູສຸ ອາຫາເຣສຸ ທຸຕິໂຍ ອາຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເທສນານໂຍ ເອວ ເຈສ, ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນ ທຸຕິໂຍ ຕຕິໂຍ ຈາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ນ ຄເວສິຕພ຺ພໍ. ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຕິ ເຈຕນາວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸປາທິຓ຺ຓກອນຸປາທິຓ຺ຓກວເສນ ເອກຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາເຣ ທສ຺ເສສິ. ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຫິ ອຸປາທິຓ຺ຓໂກປິ ອຕ຺ຖິ ອນຸປາທິຓ຺ຓໂກປິ, ຕຖາ ຜສ຺ສາທໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປາທີຫິ ຄິລິຕານໍ ມຓ຺ຑູກາທີນໍ ວເສນ ອຸປາທິຓ຺ຓກກພຬີກາຣາຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມຓ຺ຑູກາທໂຍ ຫິ ສປ຺ປາທີຫິ ຄິລິຕາ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄຕາປິ ກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ຊີວນ຺ຕິເຍວ. ເຕ ຍາວ ອຸປາທິຓ຺ຓກປກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕາວ ອາຫາຣຕ຺ຖໍ ນ ສາເຘນ຺ຕິ. ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປນ ອນຸປາທິຓ຺ຓກປກ຺ເຂ ຐິຕາ ສາເຘນ຺ຕິ. ຕທາປິ ອຸປາທິຓ຺ຓກາຫາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ. ອິທໍ ປນ ອາຈຣິຍານໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຂາທນ຺ຕານມ຺ປິ ອຂາທນ຺ຕານມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານມ຺ປິ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕເນວ ສຫຊາຕາ ກມ຺ມຊາ ໂອຊາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ຍາວປິ ສຕ຺ຕມາ ທິວສາ ປາເລຕິ, ອຍເມວ ອຸປາທິຓ຺ຓກກພຬີກາຣາຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕຠູມກວິປາກວເສນ ປນ ອຸປາທິຓ຺ຓກຜສ຺ສາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ, ເຕຠູມກກຸສລາກຸສລກິຣິຍວເສນ ອນຸປາທິຓ຺ຓກາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປນ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ກຖິຕາຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ຍທິ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ອາຫາຣຏ຺ໂຐ, ອຖ ກສ຺ມາ ອຎ຺ເຎສຸປິ ສຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈເຍສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ອິເມເຍວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສນ຺ຕຕິຍາ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ຫິ ກພຬີກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຣູປກາຍສ຺ສ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ, ນາມກາເຍ ເວທນາຍ ຜສ຺ໂສ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ, ນາມຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ກາໂຍ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິໂກ ອາຫາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອນາຫາໂຣ ໂນ ຕິຏ຺ຐຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໘໓), ຕຖາ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ, ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑; ວິຠ. ໒໒໕).

ໂກ ປເນຕ຺ຖ ອາຫາໂຣ ກິໍ ອາຫຣຕີຕິ? ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປານິ ອາຫຣຕິ ຜສ຺ສາຫາໂຣ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາໂຣ ຕໂຍ ຠເວ, ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປນ຺ຕິ.

ກຖໍ? ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຕາວ ມຸເຂ ຐປິຕມຕ຺ເຕເຍວ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ທນ຺ຕວິຈຸຓ຺ຓິຕໍ ປນ ອຊ຺ໂຌຫຣິຍມານໍ ເອເກກໍ ສິຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐຏ຺ຐຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິເຍວ. ເອວໍ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປານິ ອາຫຣຕິ. ຜສ຺ສາຫາໂຣ ປນ ສຸຂເວທນີໂຍ ຜສ຺ໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນເຍວ ສຸຂໍ ເວທນໍ ອາຫຣຕິ, ທຸກ຺ຂເວທນີໂຍ ທຸກ຺ຂໍ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນີໂຍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ຜສ຺ສາຫາໂຣ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ອາຫຣຕິ.

ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາໂຣ ກາມຠວູປຄໍ ກມ຺ມໍ ກາມຠວໍ ອາຫຣຕິ, ຣູປາຣູປຠວູປຄານິ ຕໍ ຕໍ ຠວໍ. ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາໂຣ ຕໂຍ ຠເວ ອາຫຣຕິ. ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ປນ ເຍ ຈ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ, ຍານິ ຈ ຕິສນ຺ຕຕິວເສນ ຕິໍສ ຣູປານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍນເຍນ ຕານິ ອາຫຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປໍ ອາຫຣຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ຕໂຍ ຠເວ ອາຫຣຕີ’’ຕິ ສາສວກຸສລາກຸສລເຈຕນາວ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປໍ ອາຫຣຕີ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິເສເສນ ປນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕໍສມຸຏ຺ຐານຘມ຺ມານໍ ອາຫຣຓໂຕເປເຕ ‘‘ອາຫາຣາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອເຕສຸ ຈຕູສຸ ອາຫາເຣສຸ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ, ຜສ຺ໂສ ຜຸສນ຺ໂຕເຍວ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ອາຍູຫມານາວ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຊານນ຺ຕເມວ. ກຖໍ? ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ໂຕເຍວ ກາຍຏ຺ຐປເນນ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ໂຫຕິ. ກມ຺ມຊນິໂຕປິ ຫິ ອຍໍ ກາໂຍ ກພຬີກາຣາຫາເຣນ ອຸປຕ຺ຖທ຺ໂຘ ທສປິ ວສ຺ສານິ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ຍາວ ອາຍຸປຣິມາຓາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ມາຕຸຍາ ຊນິໂຕປິ ທາຣໂກ ຘາຕິຍາ ຖຎ຺ຎາທີນິ ປາເຍຕ຺ວາ ໂປສິຍມາໂນ ຈິຣໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຍຖາ ຈ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ ເຄຫໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເຄເຫ ປປຕນ຺ເຕ ອຎ຺ເຎນ ທາຣຸນາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອວ ຕໍ ເຄຫໍ ນ ປຕຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ກາໂຍ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິໂກ ອາຫາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ.

ເອວໍ ສາເຘນ຺ໂຕປິ ຈ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣູປສນ຺ຕຕີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ອຸປາທິຓ຺ຓກສ຺ສ ຈ. ກມ຺ມຊານໍ ອນຸປາລໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານານໍ ຊນໂກ ຫຸຕ຺ວາຕິ. ຜສ຺ໂສ ປນ ສຸຂາທິວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສນ຺ໂຕເຍວ ສຸຂາທິເວທນາປວຕ຺ຕເນນ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ໂຫຕິ. ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມວເສນ ອາຍູຫມານາເຍວ ຠວມູລນິປ຺ຜາທນໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ໂຫຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຊານນ຺ຕເມວ ນາມຣູປປ຺ປວຕ຺ຕເນນ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ໂຫຕີຕິ.

ເອວໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນາທິວເສນ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມາເນສຸ ປເນເຕສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກພຬີກາຣາຫາເຣ ນິກນ຺ຕິເຍວ ຠຍໍ, ຜສ຺ເສ ອຸປຄມນເມວ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຍ ອາຍູຫນເມວ, ວິຎ຺ຎາເຓ ອຠິນິປາໂຕເຍວ ຠຍນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ກພຬີກາຣາຫາເຣ ຫິ ນິກນ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ສີຕາທີນໍ ປຸຣກ຺ຂຕາ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ມຸທ຺ທາຄຓນາທິກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕາ ອນປ຺ປກໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ເວຊ຺ຊກມ຺ມາທິກາຍ ອເນສນາຍ ອາຫາຣໍ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຄາຣຍ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ປຣາເຍປິ, ‘‘ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາຏິປິ ອາທິຕ຺ຕາ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາ’’ຕິອາທິນາ ລກ຺ຂຓສໍຍຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໑໘) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມຓເປຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິມິນາ ຕາວ ກາຣເຓນ ກພຬີກາເຣ ອາຫາເຣ ນິກນ຺ຕິ ເອວ ຠຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຜສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ຜສ຺ສສ຺ສາທິໂນ ປເຣສໍ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິເຕສຸ ທາຣາທີສຸ ຠຓ຺ເຑສຸ ອປຣຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕ ສຫ ຠຓ຺ເຑນ ຠຓ຺ຑສາມິກາ ຄເຫຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ກາຣກູເຏ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ, ຣຎ຺ໂຎ ວາ ນິຍ຺ຍາເທນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເຕ ຣາຊາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາຣາເປຕິ. ກາຍສ຺ສ ຈ ເຠທາ ທຸຄ຺ຄຕິ ເຕສໍ ປາຏິກງ຺ຂາ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຜສ຺ສສ຺ສາທມູລກໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ສພ຺ພມາຄຕເມວ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຜສ຺ສາຫາເຣ ອຸປຄມນເມວ ຠຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຸສລາກຸສລກມ຺ມາຍູຫເນ ປນ ຕມ຺ມູລກໍ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຠຍໍ ສພ຺ພໍ ອາຄຕເມວ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາເຣ ອາຍູຫນເມວ ຠຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຠິນິປຕຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ສພ຺ພຠຍານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ວິຎ຺ຎາຓາຫາເຣ ອຠິນິປາໂຕເຍວ ຠຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ກິໍນິທານາຕິອາທີສຸ ນິທານາທີນິ ສພ຺ພາເນວ ກາຣຓເວວຈນານິ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ຜລໍ ນິເທຕິ, ‘‘ຫນ຺ທ ນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອປ຺ເປຕິ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ນິທານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ຕໍ ຕໂຕ ສມຸເທຕິ ຊາຍຕິ ປຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ສມຸທໂຍ ຊາຕິ ປຠໂວຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປທຕ຺ໂຖ – ກິໍນິທານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍນິທານາ. ໂກ ສມຸທໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍສມຸທຍາ. ກາ ຊາຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍຊາຕິກາ. ໂກ ປຠໂວ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍປຠວາ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕສໍ ຕຓ຺ຫາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ນິທານຎ຺ເຈວ ສມຸທໂຍ ຈ ຊາຕິ ຈ ປຠໂວ ຈ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຓ຺ຫານິທານາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ຕຓ຺ຫານິທານາຕິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕານໍ ອາຫາຣານໍ ປຸຣິມຕຓ຺ຫານໍ ວເສນ ນິທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຕາວ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕຕິວເສນ, ເສສານໍ ຕໂຕ ອູນອູນສນ຺ຕຕິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣູປພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຊາຕາ ໂອຊາ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ຕຓ຺ຫານິທາໂນ ອຸປາທິຓ຺ຓກກພຬີກາຣາຫາໂຣ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ຜສ຺ສເຈຕນາ ສຍຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອິເມ ຕຓ຺ຫານິທານາ ອຸປາທິຓ຺ຓກ-ຜສ຺ສມໂນສຎ຺ເຈຕນາ-ວິຎ຺ຎາຓາຫາຣາຕິ ເອວໍ ຕາວ ປຸຣິມຕຓ຺ຫານິທານາ ປຏິສນ຺ຘິກາ ອາຫາຣາ. ຍຖາ ຈ ປຏິສນ຺ຘິກາ, ເອວໍ ຕໂຕ ປຣໍ ປຐມຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາທິນິພ຺ພຕ຺ຕາປິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ນ ເກວລໍ ອາຫາຣານເມວ ນິທານໍ ຊານາຕິ, ອາຫາຣນິທານຠູຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍປິ, ຕຓ຺ຫາຍ ນິທານານໍ ເວທນາທີນມ຺ປິ ນິທານໍ ຊານາຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາ ຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍນິທານາຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສສິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ຐາເນ ຠຄວາ ອຕີຕາຠິມຸຂໍ ເທສນໍ ກຕ຺ວາ ອຕີເຕນ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕິ. ກຖໍ? ອາຫາຣວເສນ ຫິ ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ຄຫິໂຕ.

ຕຓ຺ຫາຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມໍ, ເວທນາຜສ຺ສສຬາຍຕນນາມຣູປວິຎ຺ຎາຓານິ ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ອາຍູຫິຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາ ຕສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມໍ. ອິຕິ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ທ຺ວີສຸ ຕສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ກມ຺ມຎ຺ເຈວ ກມ຺ມວິປາກຎ຺ຈາຕິ, ທ຺ເວປິ ຘມ຺ເມ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ອຕີຕາຠິມຸຂໍ ເທສນໍ ກຕ຺ວາ ອຕີເຕນ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ສິຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ເທສນາ ອນາຄຕສ຺ສ ອທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຕິ ນ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ນຍໂຕ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓາຕ຺ເວວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍຖາ ຫິ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ນິປນ຺ນໍ ສຸໍສຸມາຣໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຣຠາຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຄີວໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ໂອຣໂຕ ປິຏ຺ຐິໍ, ປຣິໂຍສາເນ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐມູລໍ, ເຫຏ຺ຐາ ກຸຈ຺ຉິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປນ ອຸທກຄຕໍ ອຄ຺ຄນງ຺ຄຸຏ຺ຐຎ຺ເຈວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ຫຕ຺ຖປາເທ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ໂສ ນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ອປຣິປຸຓ຺ໂຓ ສຸໍສຸມາໂຣ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນຍໂຕ ປນ ປຣິປຸຓ຺ໂຓຕ຺ເວວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸທກປິຏ຺ເຐ ນິປນ຺ນສຸໍສຸມາໂຣ ວິຍ ຫິ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ. ຕີເຣ ຐິໂຕ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ. ເຕນ ປຸຣິເສນ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ສຸໍສຸມາຣສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ໂຍຄິນາ ອາຫາຣວເສນ ອິມສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາໂລ. ປຣໂຕ ຄີວາຍ ທິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ອິມສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນິກາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ທິຏ຺ຐກາໂລ. ປິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ເວທນາທິວເສນ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາໂລ. ນງ຺ຄຸຏ຺ຐມູລສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ຕສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນການໍ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣານໍ ທິຏ຺ຐກາໂລ. ເຫຏ຺ຐາ ກຸຈ຺ຉິໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຄ຺ຄນງ຺ຄຸຏ຺ຐຎ຺ເຈວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ຫຕ຺ຖປາເທ ອທິສ຺ວາປິ ‘‘ອປຣິປຸຓ຺ໂຓ ສຸໍສຸມາໂຣ’’ຕິ ອຄເຫຕ຺ວາ ນຍໂຕ ປຣິປຸຓ຺ໂຓຕ຺ເວວ ຄຫຓໍ ວິຍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍວຏ຺ຏໍ ປາຬິຍໍ ນ ອາຄຕໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ‘‘ເທສນາ ອປຣິປຸຓ຺ຓາ’’ຕິ ອຄເຫຕ຺ວາ ນຍໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓາຕ຺ເວວ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອາຫາຣຕຓ຺ຫານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ສນ຺ຘິ, ຕຓ຺ຫາເວທນານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ, ວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກຕິ ເອວໍ ຕິສນ຺ຘິຈຕຸສງ຺ເຂປເມວ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ. ປຐມໍ.