໒. ອາຫາຣວຄ຺ໂຄ

໑. ອາຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ອາຫາຣວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອາຫາຣາຕິ ປຈ຺ຈຍາ. ປຈ຺ຈຍາ ຫິ ອາຫຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ, ຕສ຺ມາ ອາຫາຣາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຠູຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານນ຺ຕິອາທີສຸ ຠູຕາຕິ ຊາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ສມ຺ຠເວສິໂນຕິ ເຍ ສມ຺ຠວໍ ຊາຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ເອສນ຺ຕິ ຄເວສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ໂຍນີສຸ ອຓ຺ຑຊຊລາພຸຊາ ສຕ຺ຕາ ຍາວ ອຓ຺ຑໂກສໍ ວຕ຺ຖິໂກສຎ຺ຈ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ຕາວ ສມ຺ຠເວສິໂນ ນາມ, ອຓ຺ຑໂກສໍ ວຕ຺ຖິໂກສຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຠູຕາ ນາມ. ສໍເສທຊາ ໂອປປາຕິກາ ຈ ປຐມຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ສມ຺ຠເວສິໂນ ນາມ, ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓໂຕ ປຠຸຕິ ຠູຕາ ນາມ. ເຍນ ວາ ອິຣິຍາປເຖນ ຊາຍນ຺ຕິ, ຍາວ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕາວ ສມ຺ຠເວສິໂນ ນາມ, ຕໂຕ ປຣໍ ຠູຕາ ນາມ. ອຖ ວາ ຠູຕາຕິ ຊາຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຍ ຠູຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາເຍວ, ນ ປຸນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຂີຓາສວານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສມ຺ຠວເມສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ຠເວສິໂນ. ອປ຺ປຫີນຠວສໍໂຍຊນຕ຺ຕາ ອາຍຕິມ຺ປິ ສມ຺ຠວໍ ເອສນ຺ຕານໍ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ປຣິຍາທິຍຕິ. ວາສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ຠູຕານຎ຺ຈ ສມ຺ຠເວສີນຎ຺ຈາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຐິຕິຍາຕິ ຐິຕຕ຺ຖໍ. ອນຸຄ຺ຄຫາຍາຕິ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ. ວຈນເຠໂທເຍວ ເຈສ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ເອໂກເຍວ. ອຖ ວາ ຐິຕິຍາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘວເສນ ອວິຈ຺ເຉທາຍ. ອນຸຄ຺ຄຫາຍາຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປາທາຍ. ອຸໂຠປິ ເຈຕານິ ‘‘ຠູຕານໍ ວາ ຐິຕິຍາ ເຈວ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ ຈ, ສມ຺ຠເວສີນໍ ວາ ຐິຕິຍາ ເຈວ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພານີຕິ.

ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣຕິ ກພຬໍ ກຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພໂກ ອາຫາໂຣ, ໂອທນກຸມ຺ມາສາທິວຕ຺ຖຸກາຍ ໂອຊາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ໂອຬາຣິໂກ ວາ ສຸຂຸໂມ ວາຕິ ວຕ຺ຖຸໂອຬາຣິກຕາຍ ໂອຬາຣິໂກ, ສຸຂຸມຕາຍ ສຸຂຸໂມ. ສຠາເວນ ປນ ສຸຂຸມຣູປປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມວ ໂຫຕິ. ສາປິ ຈສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂຕ ໂອຬາຣິກຕາ ສຸຂຸມຕາ ຈ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຸມ຺ຠີລານຎ຺ຫິ ອາຫາຣໍ ອຸປາທາຍ ໂມຣານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ກຸມ຺ຠີລາ ກິຣ ປາສາເຓ ຄິລນ຺ຕິ, ເຕ ຈ ເນສໍ ກຸຈ຺ຉິປ຺ປຕ຺ຕາ ວິລີຍນ຺ຕິ. ໂມຣາ ສປ຺ປວິຈ຺ຉິກາທິປາເຓ ຂາທນ຺ຕິ. ໂມຣານໍ ປນ ອາຫາຣໍ ອຸປາທາຍ ຕຣຈ຺ຉານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕ ກິຣ ຕິວສ຺ສຉຑ຺ຑິຕານິ ວິສາຓານິ ເຈວ ອຏ຺ຐີນິ ຈ ຂາທນ຺ຕິ, ຕານິ ຈ ເນສໍ ເຂເຬນ ເຕມິຕມຕ຺ຕາເນວ ກນ຺ທມູລໍ ວິຍ ມຸທຸການິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຣຈ຺ຉານໍ ອາຫາຣໍ ອຸປາທາຍ ຫຕ຺ຖີນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕ ຫິ ນານາຣຸກ຺ຂສາຂາທໂຍ ຂາທນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖີນໍ ອາຫາຣໂຕ ຄວຍໂຄກຓ຺ຓມິຄາທີນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕ ກິຣ ນິສ຺ສາຣານິ ນານາຣຸກ຺ຂປຓ຺ຓາທີນິ ຂາທນ຺ຕິ. ເຕສມ຺ປິ ອາຫາຣໂຕ ຄຸນ຺ນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕ ອລ຺ລສຸກ຺ຂຕິຓານິ ຂາທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອາຫາຣໂຕ ສສານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ສສານໍ ອາຫາຣໂຕ ສກຸຓານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ສກຸຓານໍ ອາຫາຣໂຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີນໍ ອາຫາຣໂຕ ຄາມໂຠຊການໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ຄາມໂຠຊການໍ ອາຫາຣໂຕ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕສມ຺ປິ ອາຫາຣໂຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ອາຫາຣໂຕ ຠຸມ຺ມານໍ ເທວານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ຠຸມ຺ມານໍ ເທວານໍ ອາຫາຣໂຕ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ. ເອວໍ ຍາວ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ອາຫາຣາ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພາ. ເຕສໍ ປນາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມຕ຺ເວວ ນິຏ຺ຐໍ ປຕ຺ໂຕ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂອຬາຣິເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂອຊາ ປຣິຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ທຸພ຺ພລາ, ສຸຂຸເມ ພລວຕີ. ຕຖາ ຫິ ເອກປຕ຺ຕປູຣມ຺ປິ ຍາຄຸໍ ປີໂຕ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ຊິຆຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິເທວ ຂາທິຕຸກາໂມ, ສປ຺ປິໍ ປນ ປສຕມຕ຺ຕໍ ປິວິຕ຺ວາ ທິວສໍ ອໂຠຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ກມ຺ມຊເຕຊສງ຺ຂາຕໍ ປຣິສ຺ສຍໍ ວິໂນເທຕິ, ນ ປນ ສກ຺ໂກຕິ ປາເລຕຸໍ. ໂອຊາ ປນ ປາເລຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ປຣິສ຺ສຍໍ ວິໂນເທຕຸໍ. ທ຺ເວ ປນ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສຍຎ຺ເຈວ ວິໂນເທນ຺ຕິ ປາເລນ຺ຕິ ຈາຕິ.

ຜສ຺ໂສ ທຸຕິໂຍຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິ ຉພ຺ພິໂຘປິ ຜສ຺ໂສ ເອເຕສຸ ຈຕູສຸ ອາຫາເຣສຸ ທຸຕິໂຍ ອາຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເທສນານໂຍ ເອວ ເຈສ, ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນ ທຸຕິໂຍ ຕຕິໂຍ ຈາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ນ ຄເວສິຕພ຺ພໍ. ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຕິ ເຈຕນາວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸປາທິຓ຺ຓກອນຸປາທິຓ຺ຓກວເສນ ເອກຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາເຣ ທສ຺ເສສິ. ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຫິ ອຸປາທິຓ຺ຓໂກປິ ອຕ຺ຖິ ອນຸປາທິຓ຺ຓໂກປິ, ຕຖາ ຜສ຺ສາທໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປາທີຫິ ຄິລິຕານໍ ມຓ຺ຑູກາທີນໍ ວເສນ ອຸປາທິຓ຺ຓກກພຬີກາຣາຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມຓ຺ຑູກາທໂຍ ຫິ ສປ຺ປາທີຫິ ຄິລິຕາ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄຕາປິ ກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ຊີວນ຺ຕິເຍວ. ເຕ ຍາວ ອຸປາທິຓ຺ຓກປກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕາວ ອາຫາຣຕ຺ຖໍ ນ ສາເຘນ຺ຕິ. ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປນ ອນຸປາທິຓ຺ຓກປກ຺ເຂ ຐິຕາ ສາເຘນ຺ຕິ. ຕທາປິ ອຸປາທິຓ຺ຓກາຫາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ. ອິທໍ ປນ ອາຈຣິຍານໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຂາທນ຺ຕານມ຺ປິ ອຂາທນ຺ຕານມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານມ຺ປິ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕເນວ ສຫຊາຕາ ກມ຺ມຊາ ໂອຊາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ຍາວປິ ສຕ຺ຕມາ ທິວສາ ປາເລຕິ, ອຍເມວ ອຸປາທິຓ຺ຓກກພຬີກາຣາຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕຠູມກວິປາກວເສນ ປນ ອຸປາທິຓ຺ຓກຜສ຺ສາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ, ເຕຠູມກກຸສລາກຸສລກິຣິຍວເສນ ອນຸປາທິຓ຺ຓກາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປນ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ກຖິຕາຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ຍທິ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ອາຫາຣຏ຺ໂຐ, ອຖ ກສ຺ມາ ອຎ຺ເຎສຸປິ ສຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈເຍສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ອິເມເຍວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສນ຺ຕຕິຍາ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ຫິ ກພຬີກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຣູປກາຍສ຺ສ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ, ນາມກາເຍ ເວທນາຍ ຜສ຺ໂສ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ, ນາມຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ກາໂຍ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິໂກ ອາຫາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອນາຫາໂຣ ໂນ ຕິຏ຺ຐຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໘໓), ຕຖາ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ, ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑; ວິຠ. ໒໒໕).

ໂກ ປເນຕ຺ຖ ອາຫາໂຣ ກິໍ ອາຫຣຕີຕິ? ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປານິ ອາຫຣຕິ ຜສ຺ສາຫາໂຣ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາໂຣ ຕໂຍ ຠເວ, ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປນ຺ຕິ.

ກຖໍ? ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຕາວ ມຸເຂ ຐປິຕມຕ຺ເຕເຍວ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ທນ຺ຕວິຈຸຓ຺ຓິຕໍ ປນ ອຊ຺ໂຌຫຣິຍມານໍ ເອເກກໍ ສິຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐຏ຺ຐຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິເຍວ. ເອວໍ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປານິ ອາຫຣຕິ. ຜສ຺ສາຫາໂຣ ປນ ສຸຂເວທນີໂຍ ຜສ຺ໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນເຍວ ສຸຂໍ ເວທນໍ ອາຫຣຕິ, ທຸກ຺ຂເວທນີໂຍ ທຸກ຺ຂໍ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນີໂຍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ຜສ຺ສາຫາໂຣ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ອາຫຣຕິ.

ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາໂຣ ກາມຠວູປຄໍ ກມ຺ມໍ ກາມຠວໍ ອາຫຣຕິ, ຣູປາຣູປຠວູປຄານິ ຕໍ ຕໍ ຠວໍ. ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາໂຣ ຕໂຍ ຠເວ ອາຫຣຕິ. ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ປນ ເຍ ຈ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ, ຍານິ ຈ ຕິສນ຺ຕຕິວເສນ ຕິໍສ ຣູປານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍນເຍນ ຕານິ ອາຫຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປໍ ອາຫຣຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ຕໂຍ ຠເວ ອາຫຣຕີ’’ຕິ ສາສວກຸສລາກຸສລເຈຕນາວ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປໍ ອາຫຣຕີ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິເສເສນ ປນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕໍສມຸຏ຺ຐານຘມ຺ມານໍ ອາຫຣຓໂຕເປເຕ ‘‘ອາຫາຣາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອເຕສຸ ຈຕູສຸ ອາຫາເຣສຸ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ, ຜສ຺ໂສ ຜຸສນ຺ໂຕເຍວ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ອາຍູຫມານາວ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຊານນ຺ຕເມວ. ກຖໍ? ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ໂຕເຍວ ກາຍຏ຺ຐປເນນ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ໂຫຕິ. ກມ຺ມຊນິໂຕປິ ຫິ ອຍໍ ກາໂຍ ກພຬີກາຣາຫາເຣນ ອຸປຕ຺ຖທ຺ໂຘ ທສປິ ວສ຺ສານິ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ຍາວ ອາຍຸປຣິມາຓາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ມາຕຸຍາ ຊນິໂຕປິ ທາຣໂກ ຘາຕິຍາ ຖຎ຺ຎາທີນິ ປາເຍຕ຺ວາ ໂປສິຍມາໂນ ຈິຣໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຍຖາ ຈ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ ເຄຫໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເຄເຫ ປປຕນ຺ເຕ ອຎ຺ເຎນ ທາຣຸນາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອວ ຕໍ ເຄຫໍ ນ ປຕຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ກາໂຍ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິໂກ ອາຫາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ.

ເອວໍ ສາເຘນ຺ໂຕປິ ຈ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣູປສນ຺ຕຕີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ອຸປາທິຓ຺ຓກສ຺ສ ຈ. ກມ຺ມຊານໍ ອນຸປາລໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານານໍ ຊນໂກ ຫຸຕ຺ວາຕິ. ຜສ຺ໂສ ປນ ສຸຂາທິວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສນ຺ໂຕເຍວ ສຸຂາທິເວທນາປວຕ຺ຕເນນ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ໂຫຕິ. ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມວເສນ ອາຍູຫມານາເຍວ ຠວມູລນິປ຺ຜາທນໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ໂຫຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຊານນ຺ຕເມວ ນາມຣູປປ຺ປວຕ຺ຕເນນ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ໂຫຕີຕິ.

ເອວໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນາທິວເສນ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມາເນສຸ ປເນເຕສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກພຬີກາຣາຫາເຣ ນິກນ຺ຕິເຍວ ຠຍໍ, ຜສ຺ເສ ອຸປຄມນເມວ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຍ ອາຍູຫນເມວ, ວິຎ຺ຎາເຓ ອຠິນິປາໂຕເຍວ ຠຍນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ກພຬີກາຣາຫາເຣ ຫິ ນິກນ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ສີຕາທີນໍ ປຸຣກ຺ຂຕາ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ມຸທ຺ທາຄຓນາທິກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕາ ອນປ຺ປກໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ເວຊ຺ຊກມ຺ມາທິກາຍ ອເນສນາຍ ອາຫາຣໍ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຄາຣຍ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ປຣາເຍປິ, ‘‘ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາຏິປິ ອາທິຕ຺ຕາ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາ’’ຕິອາທິນາ ລກ຺ຂຓສໍຍຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໑໘) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມຓເປຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິມິນາ ຕາວ ກາຣເຓນ ກພຬີກາເຣ ອາຫາເຣ ນິກນ຺ຕິ ເອວ ຠຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຜສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ຜສ຺ສສ຺ສາທິໂນ ປເຣສໍ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິເຕສຸ ທາຣາທີສຸ ຠຓ຺ເຑສຸ ອປຣຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕ ສຫ ຠຓ຺ເຑນ ຠຓ຺ຑສາມິກາ ຄເຫຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ກາຣກູເຏ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ, ຣຎ຺ໂຎ ວາ ນິຍ຺ຍາເທນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເຕ ຣາຊາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາຣາເປຕິ. ກາຍສ຺ສ ຈ ເຠທາ ທຸຄ຺ຄຕິ ເຕສໍ ປາຏິກງ຺ຂາ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຜສ຺ສສ຺ສາທມູລກໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ສພ຺ພມາຄຕເມວ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຜສ຺ສາຫາເຣ ອຸປຄມນເມວ ຠຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຸສລາກຸສລກມ຺ມາຍູຫເນ ປນ ຕມ຺ມູລກໍ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຠຍໍ ສພ຺ພໍ ອາຄຕເມວ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາເຣ ອາຍູຫນເມວ ຠຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຠິນິປຕຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຏິສນ຺ຘິນາມຣູປໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ສພ຺ພຠຍານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ວິຎ຺ຎາຓາຫາເຣ ອຠິນິປາໂຕເຍວ ຠຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ກິໍນິທານາຕິອາທີສຸ ນິທານາທີນິ ສພ຺ພາເນວ ກາຣຓເວວຈນານິ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ຜລໍ ນິເທຕິ, ‘‘ຫນ຺ທ ນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອປ຺ເປຕິ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ນິທານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ຕໍ ຕໂຕ ສມຸເທຕິ ຊາຍຕິ ປຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ສມຸທໂຍ ຊາຕິ ປຠໂວຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປທຕ຺ໂຖ – ກິໍນິທານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍນິທານາ. ໂກ ສມຸທໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍສມຸທຍາ. ກາ ຊາຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍຊາຕິກາ. ໂກ ປຠໂວ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍປຠວາ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕສໍ ຕຓ຺ຫາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ນິທານຎ຺ເຈວ ສມຸທໂຍ ຈ ຊາຕິ ຈ ປຠໂວ ຈ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຓ຺ຫານິທານາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ຕຓ຺ຫານິທານາຕິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕານໍ ອາຫາຣານໍ ປຸຣິມຕຓ຺ຫານໍ ວເສນ ນິທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຕາວ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕຕິວເສນ, ເສສານໍ ຕໂຕ ອູນອູນສນ຺ຕຕິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣູປພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຊາຕາ ໂອຊາ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ຕຓ຺ຫານິທາໂນ ອຸປາທິຓ຺ຓກກພຬີກາຣາຫາໂຣ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ຜສ຺ສເຈຕນາ ສຍຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອິເມ ຕຓ຺ຫານິທານາ ອຸປາທິຓ຺ຓກ-ຜສ຺ສມໂນສຎ຺ເຈຕນາ-ວິຎ຺ຎາຓາຫາຣາຕິ ເອວໍ ຕາວ ປຸຣິມຕຓ຺ຫານິທານາ ປຏິສນ຺ຘິກາ ອາຫາຣາ. ຍຖາ ຈ ປຏິສນ຺ຘິກາ, ເອວໍ ຕໂຕ ປຣໍ ປຐມຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາທິນິພ຺ພຕ຺ຕາປິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ນ ເກວລໍ ອາຫາຣານເມວ ນິທານໍ ຊານາຕິ, ອາຫາຣນິທານຠູຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍປິ, ຕຓ຺ຫາຍ ນິທານານໍ ເວທນາທີນມ຺ປິ ນິທານໍ ຊານາຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາ ຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍນິທານາຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສສິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ຐາເນ ຠຄວາ ອຕີຕາຠິມຸຂໍ ເທສນໍ ກຕ຺ວາ ອຕີເຕນ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕິ. ກຖໍ? ອາຫາຣວເສນ ຫິ ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ຄຫິໂຕ.

ຕຓ຺ຫາຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມໍ, ເວທນາຜສ຺ສສຬາຍຕນນາມຣູປວິຎ຺ຎາຓານິ ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ອາຍູຫິຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາ ຕສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມໍ. ອິຕິ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ທ຺ວີສຸ ຕສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ກມ຺ມຎ຺ເຈວ ກມ຺ມວິປາກຎ຺ຈາຕິ, ທ຺ເວປິ ຘມ຺ເມ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ອຕີຕາຠິມຸຂໍ ເທສນໍ ກຕ຺ວາ ອຕີເຕນ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ສິຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ເທສນາ ອນາຄຕສ຺ສ ອທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຕິ ນ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ນຍໂຕ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓາຕ຺ເວວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍຖາ ຫິ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ນິປນ຺ນໍ ສຸໍສຸມາຣໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຣຠາຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຄີວໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ໂອຣໂຕ ປິຏ຺ຐິໍ, ປຣິໂຍສາເນ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐມູລໍ, ເຫຏ຺ຐາ ກຸຈ຺ຉິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປນ ອຸທກຄຕໍ ອຄ຺ຄນງ຺ຄຸຏ຺ຐຎ຺ເຈວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ຫຕ຺ຖປາເທ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ໂສ ນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ອປຣິປຸຓ຺ໂຓ ສຸໍສຸມາໂຣ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນຍໂຕ ປນ ປຣິປຸຓ຺ໂຓຕ຺ເວວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸທກປິຏ຺ເຐ ນິປນ຺ນສຸໍສຸມາໂຣ ວິຍ ຫິ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ. ຕີເຣ ຐິໂຕ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ. ເຕນ ປຸຣິເສນ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ສຸໍສຸມາຣສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ໂຍຄິນາ ອາຫາຣວເສນ ອິມສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາໂລ. ປຣໂຕ ຄີວາຍ ທິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ອິມສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນິກາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ທິຏ຺ຐກາໂລ. ປິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ເວທນາທິວເສນ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາໂລ. ນງ຺ຄຸຏ຺ຐມູລສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ຕສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນການໍ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣານໍ ທິຏ຺ຐກາໂລ. ເຫຏ຺ຐາ ກຸຈ຺ຉິໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຄ຺ຄນງ຺ຄຸຏ຺ຐຎ຺ເຈວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ຫຕ຺ຖປາເທ ອທິສ຺ວາປິ ‘‘ອປຣິປຸຓ຺ໂຓ ສຸໍສຸມາໂຣ’’ຕິ ອຄເຫຕ຺ວາ ນຍໂຕ ປຣິປຸຓ຺ໂຓຕ຺ເວວ ຄຫຓໍ ວິຍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍວຏ຺ຏໍ ປາຬິຍໍ ນ ອາຄຕໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ‘‘ເທສນາ ອປຣິປຸຓ຺ຓາ’’ຕິ ອຄເຫຕ຺ວາ ນຍໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓາຕ຺ເວວ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອາຫາຣຕຓ຺ຫານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ສນ຺ຘິ, ຕຓ຺ຫາເວທນານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ, ວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກຕິ ເອວໍ ຕິສນ຺ຘິຈຕຸສງ຺ເຂປເມວ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ສມ຺ຠເວສີນໍ ວາ ອນຸຄ຺ຄຫາຍາຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຠຄວາ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ກສ຺ມາ? ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ນິສິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສຎ຺ຫິ ປຣິສຕິ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ນິສິນ຺ໂນ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ອຖສ຺ສາຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ໂອກາສທານຕ຺ຖໍ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນຕິ ໂມຬີຕິ ຈູຬາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ເຉຕ຺ວານ ໂມຬິໍ ວຣຄນ຺ຘວາສິຕໍ

ເວຫາຍສໍ ອຸກ຺ຂິປິ ສກ຺ຍປຸງ຺ຄໂວ;

ຣຕນຈງ຺ໂກຏວເຣນ ວາສໂວ,

ສຫສ຺ສເນຕ຺ໂຕ ສິຣສາ ປຏິຄ຺ຄຫີ’’ຕິ.

ສາ ຕສ຺ສ ຄິຫິກາເລ ມຫນ຺ຕາ ອໂຫສິ. ເຕນສ຺ສ ‘‘ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ’’ຕິ ສງ຺ຂາ ອຸທປາທິ. ປພ຺ພຊິຕມ຺ປິ ນໍ ເຕເນວ ນາເມນ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ເອຕທໂວຈາຕິ ເທສນານຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏນ຺ໂຕ ເອຕໍ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ວິຎ຺ຎາຓາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ອໂວຈ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠນ຺ເຕ, ໂກ ນາມ ໂສ, ໂຍ ເອຕໍ ວິຎ຺ຎາຓາຫາຣໍ ຂາທຕິ ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ ວາຕິ?

ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ອິຕເຣ ຕໂຍ ອາຫາເຣ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອິມເມວ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ? ຊານາມີຕິ ລທ຺ຘິຍາ. ໂສ ຫິ ມຫນ຺ເຕ ປິຓ຺ເຑ ກຕ຺ວາວ ກພຬີກາຣາຫາຣໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ, ເຕນສ຺ສ ຕໍ ຊານາມີຕິ ລທ຺ຘິ. ຕິຕ຺ຕິຣວຏ຺ຏກໂມຣກຸກ຺ກຸຏາທໂຍ ປນ ມາຕຸສມ຺ຜສ຺ເສນ ຍາເປນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອເຕ ຜສ຺ສາຫາເຣນ ຍາເປນ຺ຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິ. ກຈ຺ຉປາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕຸສມເຍ ມຫາສມຸທ຺ທໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທຕີເຣ ວາລິກນ຺ຕເຣ ອຓ຺ຑານິ ຐເປຕ຺ວາ ວາລິກາຍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທເມວ ໂອຕຣນ຺ຕິ. ຕານິ ມາຕຸອນຸສ຺ສຣຓວເສນ ນ ປູຕີນິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາເຣນ ຍາເປນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຖຣສ຺ສ ອຍໍ ລທ຺ຘິ, ນ ປນ ເອຕາຍ ລທ຺ຘິຍາ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຫິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສທິໂສ. ຍຖາ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ປຈ຺ຉິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ໂຄມຍມ຺ປິ ປາສາຓມ຺ປິ ຄູຖມ຺ປິ ຂຊ຺ຊຂຓ຺ຑມ຺ປິ ຕໍ ຕໍ ມນາປມ຺ປິ ອມນາປມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິຍໍ ປກ຺ຂິປຕິ. ເອວເມວ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ໂສ ‘‘ກສ຺ມາ ອິມໍ ປຸຈ຺ຉສີ’’ຕິ ນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕຏ຺ຐາເນ ປນ ຄຫຓເມວ ນິເສເຘຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉສີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ຄຫິຕຄາຫເມວ ຕສ຺ສ ໂມເຈຕຸໍ ໂນ ກລ຺ໂລ ປຎ຺ໂຫຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ໂນ ກລ຺ໂລຕິ ອຍຸຕ຺ໂຕ. ອາຫາເຣຕີຕິ ອຫໍ ນ ວທາມີຕິ ອຫໍ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ອາຫາເຣຕີຕິ ນ ວທາມິ. ອາຫາເຣຕີຕິ ຈາຫໍ ວເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ຍທິ ອຫໍ ອາຫາເຣຕີຕິ ວເທຍ຺ຍໍ. ຕຕ຺ຣສ຺ສ ກລ຺ໂລ ປຎ຺ໂຫຕິ ຕສ຺ມິໍ ມຍາ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ຍຸຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ກິສ຺ສ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ກຕມສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣ ກລ຺ລໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິເຕ ປຎ຺ເຫ ອິມໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ. ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ເຕເນວ ວິຎ຺ຎາເຓນ ສຫຸປ຺ປນ຺ນນາມຣູປໍ. ຕສ຺ມິໍ ຠູເຕ ສຕິ ສຬາຍຕນນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕ ນາມຣູເປ ຊາເຕ ສຕິ ສຬາຍຕນໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ ອິຘາປິ ຠຄວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ໂອກາສໍ ເທນ຺ໂຕ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຫິ ນວປຸຈ຺ຉໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍເຍວ ປນ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ, ເຕນສ຺ສ ຠຄວາ ໂອກາສໍ ອທາສິ. ອຕ຺ໂຖ ປນສ຺ສ ສພ຺ພປເທສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠວຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ? ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ຫິ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ຠູໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ລທ຺ຘິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິວິຣຸທ຺ຘໍ ອິທນ຺ຕິ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອປິຈ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອິທໍ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອິທນ຺ຕິ ພຫູສຸ ຐາເນສຸ ກຖິຕຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຸປຄໂຕ, ເຕນາປິ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ອິມສ຺ສ ພຫຸໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາປິ ຕິຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ຕຸຈ຺ຉປຸຈ຺ຉເມວ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທສນໍ ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ເທເສສິ. ຉນ຺ນໍ ຕ຺ເວວາຕິ ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທສນາຣຸຬ຺ຫໍ, ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ເທສນໍ ວິວຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ວິຎ຺ຎາຓນາມຣູປານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ສນ຺ຘິ, ເວທນາຕຓ຺ຫານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ, ຠວຊາຕີນໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິເຍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາຕິ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ພາຫິຣກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ຊຣາມຣຓໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕີຕິອາທີສຸ ຊຣາມຣຓໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈວເສນ, ຊຣາມຣຓສມຸທຍໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ສຫ ຕຓ຺ຫາຍ ຊາຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ສມຸທໂຍຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈວເສນ, ຊຣາມຣຓນິໂຣຘໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ນິໂຣຘສຈ຺ຈວເສນ, ປຏິປທໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈວເສນ. ຊາຕິໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈວເສນ, ຊາຕິສມຸທຍໍ ນ ຊານນ຺ຕິ ສຫ ຕຓ຺ຫາຍ ຠໂວ ຊາຕິສມຸທໂຍຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈວເສນ. ເອວໍ ສຫ ຕຓ຺ຫາຍ ສມຸທຍໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສພ຺ພປເທສຸ ຈຕຸສຈ຺ຈວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ສາມຎ຺ຎຎ຺ເຈວ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຎ຺ຈ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ປນ ອຕ຺ໂຖ ນາມ ອຣິຍຜລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ເອກາທສສຸ ຐາເນສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ກເຖສີຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ທຸຕິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອິເມ ຘມ຺ເມ ກຕເມ ຘມ຺ເມຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ປປຎ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ກຖິຕໍ, ເທສນໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ຖານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ອິເມ ຘມ຺ເມ ນປ຺ປຊານນ຺ຕີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ກຈ຺ຈານໂຄຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ຍໍ ປຓ຺ຑິຕາ ເທວມນຸສ຺ສາ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ ວທນ຺ຕິ, ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ. ທ຺ວຍນິສ຺ສິໂຕຕິ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ນິສ຺ສິໂຕ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນາຕິ ອິມິນາ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ ເສສມຫາຊນໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ສສ຺ສຕໍ. ນຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ອຸຈ຺ເຉທໍ. ໂລກສມຸທຍນ຺ຕິ ໂລໂກ ນາມ ສງ຺ຂາຣໂລໂກ, ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕຕິ ສມ຺ມາປຎ຺ຎາ ນາມ ສວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ, ຕາຍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາ ໂລເກ ນຕ຺ຖິຕາຕິ ສງ຺ຂາຣໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຎ຺ຎາຍນ຺ເຕສ຺ເວວ ຍາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກນິໂຣຘນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ຠງ຺ຄໍ. ຍາ ໂລເກ ອຕ຺ຖິຕາຕິ ສງ຺ຂາຣໂລເກ ຠິຊ຺ຊມາເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຎ຺ຎາຍນ຺ເຕສ຺ເວວ ຍາ ອຕ຺ຖີຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປິຈ ໂລກສມຸທຍນ຺ຕິ ອນຸໂລມປຈ຺ຈຍາກາຣໍ. ໂລກນິໂຣຘນ຺ຕິ ປຏິໂລມປຈ຺ຈຍາກາຣໍ. ໂລກນິສ຺ສເຍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາປິ ຫິ ປຈ຺ຈຍານໍ ອນຸຈ຺ເຉເທນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອນຸຈ຺ເຉທໍ ປສ຺ສໂຕ ຍາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສາ ນ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາປິ ປຈ຺ຈຍນິໂຣເຘນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນນິໂຣຘໍ ປສ຺ສໂຕ ຍາ ອຕ຺ຖີຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປຍຸປາທານາຠິນິເວສວິນິພນ຺ໂຘຕິ ອຸປເຍຫິ ຈ ອຸປາທາເນຫິ ຈ ອຠິນິເວເສຫິ ຈ ວິນິພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຍາຕິ ທ຺ເວ ອຸປຍາ ຕຓ຺ຫຸປໂຍ ຈ ທິຏ຺ຐຸປໂຍ ຈ. ອຸປາທານາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ ຫິ ຍສ຺ມາ ອຫໍ ມມນ຺ຕິອາທີຫິ ອາກາເຣຫິ ເຕຠູມກຘມ຺ເມ ອຸເປນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປຍາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ຘມ຺ເມ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ເຈວ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ອຸປາທານາຕິ ຈ ອຠິນິເວສາຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕາຫິ ຈາຍໍ ໂລໂກ ວິນິພນ຺ໂຘ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຍຸປາທານາຠິນິເວສວິນິພນ຺ໂຘ’’ຕິ.

ຕຎ຺ຈາຍນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ອຸປຍຸປາທານໍ ອຍໍ ອຣິຍສາວໂກ. ເຈຕໂສ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ. ອຠິນິເວສານຸສຍນ຺ຕິ ອຠິນິເວສຠູຕຎ຺ຈ ອນຸສຍຠູຕຎ຺ຈ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີສຸ ຫິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ຕາ ຈ ຕສ຺ມິໍ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ ເຈວ ອນຸເສນ຺ຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍໍ ເຈຕໂສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ອຠິນິເວສານຸສຍນ຺ຕິ ຈ ອາຫ. ນ ອຸເປຕີຕິ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ນ ອຸປາທິຍຕີຕິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນາຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ກິນ຺ຕິ? ອຕ຺ຕາ ເມຕິ. ທຸກ຺ຂເມວາຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘມຕ຺ຕເມວ. ນ ກງ຺ຂຕີຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ນ ອຎ຺ໂຎ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ກງ຺ຂໍ ນ ກໂຣຕິ. ນ ວິຈິກິຈ຺ຉຕີຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ.

ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ນ ປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ອປຕ຺ຕິຍາເຍຕ຺ວາ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຎາຓເມວສ຺ສ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຕເກນ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ມິສ຺ສກສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ອາຫ. ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕຕິ ເອສ ເອໂກ ນິກູຏນ຺ໂຕ ລາມກນ຺ໂຕ ປຐມກໍ ສສ຺ສຕໍ. ອຍໍ ທຸຕິໂຍຕິ ເອສ ທຸຕິໂຍ ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາໂຕ ນິກູຏນ຺ໂຕ ລາມກນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໂກ ອຸຈ຺ເຉໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຘມ຺ມກຖິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ນິພ຺ພິທາຍາຕິ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ. ວິຣາຄາຍາຕິ ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ນິໂຣຘາຍາຕິ ນິຣຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ນິພ຺ພານຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມຠູຕໍ ປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອນຸຘມ຺ມຠູຕນ຺ຕິ ອນຸຣູປສຠາວຠູຕໍ. ນິພ຺ພິທາ ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາຕິ ນິພ຺ພິທາຍ ເຈວ ວິຣາເຄນ ຈ ນິໂຣເຘນ ຈ. ອນຸປາທາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອລໍ ວຈນາຍາຕິ, ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ຍຸຕ຺ໂຕ ອນຸຈ຺ຉວິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມຕ຺ຖ ເອເກນ ນເຍນ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ ກຖິຕາ, ທ຺ວີຫິ ຕໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂຠູມິໂຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອເຈລກສ຺ສປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗. ສຕ຺ຕເມ ອເຈໂລ ກສ຺ສໂປຕິ ລິງ຺ເຄນ ອເຈໂລ ນິຈ຺ເຈໂລ, ນາເມນ ກສ຺ສໂປ. ທູຣໂຕວາຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ປຣິວຸຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທູຣໂຕ ເອວ ອທ຺ທສ. ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິເທວ ກາຣຓໍ. ໂອກາສນ຺ຕິ ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ຂຓໍ ກາລໍ. ອນ຺ຕຣຆຣນ຺ຕິ ‘‘ນ ປລ຺ລຕ຺ຖິກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕນິເວສນໍ ອນ຺ຕຣຆຣໍ. ‘‘ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕຄາໂມ. ອິຘາປິ ອຍເມວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍທາກງ຺ຂສີຕິ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ກເຖຕຸກາໂມ ຍາວຕຕິຍໍ ປຏິກ຺ຂິປີຕິ? ຄາຣວຊນນຕ຺ຖໍ. ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ຫິ ຂິປ຺ປໍ ກຖິຍມາເນ ຄາຣວໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ‘‘ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິຕຸມ຺ປິ ສຸກຣໍ, ປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ເຕເຍວ ກເຖຕີ’’ຕິ ວຈນມ຺ປິ ນ ສທ຺ທຫນ຺ຕິ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປນ ຄາຣວໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ‘‘ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸມ຺ປິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸມ຺ປິ ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ ຍາວຕຕິຍໍ ຍາຈິເຕ ກຖິຍມານໍ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ ສທ຺ທຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ‘‘ອຍໍ ສຸສ຺ສູສິສ຺ສຕິ ສທ຺ທຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຍາວຕຕິຍໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ ກເຖສິ. ອປິຈ ຍຖາ ຠິສກ຺ໂກ ເຕລໍ ວາ ຜາຓິຕໍ ວາ ປຈນ຺ໂຕ ມຸທຸປາກຂຣປາການໍ ປາກກາລໍ ອາຄມຍມາໂນ ປາກກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ໂອຕາເຣຕິ. ເອວໍ ຠຄວາ ສຕ຺ຕານໍ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ອິມສ຺ສ ຎາຓໍ ປຣິປາກໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາວ ຍາວຕຕິຍໍ ຍາຈາເປສິ.

ມາ ເຫວໍ, ກສ຺ສປາຕິ, ກສ຺ສປ, ມາ ເອວໍ ຠຓິ. ສຍໍກຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຫິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ກາຣໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ປຣໂຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອກາຣເຓນ ຍທິຈ຺ຉາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນຕິ ກສ຺ມາ ເອວມາຫ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ‘ສຍໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຸຏ຺ໂຐ ‘ມາ ເຫວ’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ‘ນຕ຺ຖີ’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘ອຕ຺ຖີ’ຕິ ວທຕິ. ‘ຠວໍ ໂຄຕໂມ ທຸກ຺ຂໍ ນ ຊານາຕິ ນ ປສ຺ສຕີ’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘ຊານາມິ ຂ຺ວາຫ’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ກິຎ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ມຍາ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຈ຺ຉເມວ ໂສເຘນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອາຈິກ຺ຂຕຸ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາຕິ ອິຘ ສຕ຺ຖຣິ ສຎ຺ຊາຕຄາຣໂວ ‘‘ຠວ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ວທຕິ.

ໂສ ກໂຣຕີຕິອາທິ, ‘‘ສຍໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘິຍາ ປຏິເສຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສໂຕຕິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ໂສ ກໂຣຕິ ໂສ ປຏິສໍເວທຍຕີຕິ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ອາທິມ຺ຫິເຍວ ເອວໍ ສຕິ ປຈ຺ຉາ ສຍໍກຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຍໍ ລທ຺ຘິ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອິຕິ ວທນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ປຸຣິເມນ ອາທິສທ຺ເທນ ອນນ຺ຕເຣນ ຈ ສສ຺ສຕສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ‘‘ທີເປຕິ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປາຐເສໂສ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິຕິ ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ອາທິໂຕວ ສສ຺ສຕໍ ທີເປຕິ, ສສ຺ສຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສ ຫິ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ເອຕໍ ປເຣຕິ, ກາຣກຎ຺ຈ ເວທກຎ຺ຈ ເອກເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ເອຕໍ ສສ຺ສຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຎ຺ໂຎ ກໂຣຕີຕິອາທິ ປນ ‘‘ປຣໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘິຍາ ປຏິເສຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາທິໂຕ ສໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ອິຘາປິ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ອຎ຺ໂຎ ກໂຣຕິ ອຎ຺ໂຎ ປຏິສໍເວທິຍຕີຕິ ໂຂ ປນ, ກສ຺ສປ, ອາທິມ຺ຫິເຍວ ເອວໍ ສຕິ, ປຈ຺ຉາ ‘‘ກາຣໂກ ອິເຘວ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ກຕໍ ອຎ຺ໂຎ ປຏິສໍເວທິຍຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ເວທນາຍ ອຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ວິທ຺ຘສ຺ສ ສໂຕ ‘‘ປຣໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ລທ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ. ອິຕິ ວທນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ໂຍຊນາ – ເອວຎ຺ຈ ວທນ຺ໂຕ ອາທິໂຕວ ອຸຈ຺ເຉທໍ ທີເປຕິ, ອຸຈ຺ເຉທໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສ ຫິ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ເອຕໍ ປເຣຕິ, ເອຕໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອເຕ ເຕຕິ ເຍ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທສງ຺ຂາເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ (ອນຸປຄມ຺ມ ຕຖາຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເອເຕ ເຕ, ກສ຺ສປ, ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ) ອນຸປຄມ຺ມ ປຫາຍ ອນລ຺ລີຍິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌນ ຕຖາຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ ຐິໂຕ ເທເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕຣໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ເຈ? ຍທິທໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ກາຣຓໂຕ ຜລໍ, ກາຣຓນິໂຣເຘນ ຈສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ທີປິໂຕ, ນ ໂກຈິ ກາຣໂກ ວາ ເວທໂກ ວາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເສສປຎ຺ຫາ ປຏິເສຘິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຸປຄມ຺ມາຕິ ອິມິນາ ຫິ ຕຕິຍປຎ຺ໂຫ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ອິມິນາ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຕາ ເຈວ ອຊານນຎ຺ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ລເຠຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິທໍ ໂສ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ອາຫ. ອຖ ຠຄວາ ໂຍເນນ ຂນ຺ຘເກ ຕິຕ຺ຖິຍປຣິວາໂສ (ມຫາວ. ໘໖) ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ຍໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອາກງ຺ຂາມິ ອຸປສມ຺ປທໍ. ສ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຣິວາສໍ ຍາຈາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ປຣິວສຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ໂຍ ໂຂ, ກສ຺ສປ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕິ ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຣິວສິຕ຺ວາເຍວ ຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລຠຕິ. ອຸປສມ຺ປທຕ຺ຖິເກນ ປນ ນາຕິກາເລນ ຄາມປ຺ປເວສນາທີນິ ອຏ຺ຐ ວຕ຺ຕານິ ປູເຣນ຺ເຕນ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ. ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ຕາຕິ ອຏ຺ຐວຕ຺ຕປູຣເຓນ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນສ ຕິຕ຺ຖິຍປຣິວາໂສ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໘໖) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປິຈ ມຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປາໂຐ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອປິຈ ເມຕ຺ຖາ’’ຕິ. ປຸຄ຺ຄລເວມຕ຺ຕຕາ ວິທິຕາຕິ ປຸຄ຺ຄລນານຕ຺ຕໍ ວິທິຕໍ. ‘‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິວາສາຣໂຫ, ອຍໍ ນ ປຣິວາສາຣໂຫ’’ຕິ ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ປາກຏນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕ ກສ຺ສໂປ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ພຸທ຺ຘສາສນໍ, ຍຕ຺ຖ ເອວໍ ຆໍສິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ສຎ຺ຊາຕຸສ຺ສາໂຫ ສເຈ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິມາຫ. ອຖ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ທຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ‘‘ນ ກສ຺ສໂປ ປຣິວາສໍ ອຣຫຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠິກ຺ຂຸ, ກສ຺ສປໍ ນຫາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຠຄວາ ຄເຓ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອລຕ຺ຖ ໂຂ ອເຈໂລ ກສ຺ສໂປ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທນ຺ຕິ. ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທິ ເສສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສໍຍຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໗) ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຕິມ຺ພຣຸກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘. ອຏ຺ຐເມ ສາ ເວທນາຕິອາທິ ‘‘ສຍໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘິຍາ ນິເສຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖາປິ ສໂຕຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖເຍວ ສາມິວຈນໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຕ຺ຖທີປນາ – ‘‘ສາ ເວທນາ, ໂສ ເວທິຍຕີ’’ຕິ ໂຂ, ຕິມ຺ພຣຸກ, ອາທິມ຺ຫິເຍວ ເອວໍ ສຕິ ‘‘ສຍໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ລທ຺ຘິ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ເວທນາຍ ເອວ ເວທນາ ກຕາ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວທນ຺ໂຕ ອິມິສ຺ສາ ເວທນາຍ ປຸພ຺ເພປິ ອຕ຺ຖິຕໍ ອນຸຊານາຕິ, ສສ຺ສຕໍ ທີເປຕິ ສສ຺ສຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສ ຫິ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ເອຕໍ ປເຣຕິ, ເອຕໍ ສສ຺ສຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາເຍເວຕໍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕໍ ໂຍເຊຕ຺ວາວສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ. ເອວມ຺ປາຫໍ ນ ວທາມີຕິ ອຫໍ ‘‘ສາ ເວທນາ, ໂສ ເວທິຍຕີ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ນ ວທາມິ. ‘‘ສຍໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ເອວມ຺ປິ ນ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຎ຺ຎາ ເວທນາຕິອາທິ ‘‘ປຣໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘິຍາ ປຏິເສຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາປິ ອຍໍ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ –‘‘ອຎ຺ຎາ ເວທນາ ອຎ຺ໂຎ ເວທິຍຕີ’’ຕິ ໂຂ, ຕິມ຺ພຣຸກ, ອາທິມ຺ຫິເຍວ ເອວໍ ສຕິ ປຈ຺ຉາ ຍາ ປຸຣິມປກ຺ເຂ ກາຣກເວທນາ, ສາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນາ. ຕາຍ ປນ ກຕໍ ອຎ຺ໂຎ ເວທິຍຕີຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ເວທນາຍ ອຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ສໂຕ ‘‘ປຣໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ລທ຺ຘິ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວທນ຺ໂຕ ກາຣໂກ ອຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ອຎ຺ເຎນ ປຏິສນ຺ຘິ ຄຫິຕາຕິ ອຸຈ຺ເຉທໍ ທີເປຕິ, ອຸຈ຺ເຉທໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສ ຫິ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ເອຕໍ ປເຣຕິ, ເອຕໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘາປິ ຫິ ອິມານິ ປທານິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂຍຊິຕາເນວ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ເວທນາສຸຂທຸກ຺ຂໍ ກຖິຕໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິປາກສຸຂທຸກ຺ຂເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ພາລປຓ຺ຑິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙. ນວເມ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓສ຺ສາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວາຣິຕສ຺ສ. ເອວມຍໍ ກາໂຍ ສມຸທາຄໂຕຕິ ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວາຣິຕຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາເຍວ ອຍໍ ກາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ອຍຎ຺ເຈວ ກາໂຍຕິ ອຍຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສວິຎ຺ຎາຓໂກ ກາໂຍ. ພຫິທ຺ຘາ ຈ ນາມຣູປນ຺ຕິ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ປເຣສໍ ສວິຎ຺ຎາຓໂກ ກາໂຍ. ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຈຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ຉຫິ ອາຍຕເນຫິ ຈາປິ ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ ທີເປຕພ຺ໂພວ. ອິຕ຺ເຖຕໍ ທ຺ວຍນ຺ຕິ ເອວເມຕໍ ທ຺ວຍໍ. ທ຺ວຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຜສ຺ໂສຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸຣູປາທີນິ ທ຺ວຍານິ ປຏິຈ຺ຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ. ມຫາທ຺ວຍໍ ນາມ ກິເຣຕໍ. ສເຬວາຍຕນານີຕິ ສເຬວ ຜສ຺ສາຍຕນານິ ຜສ຺ສກາຣຓານິ. ເຍຫິ ຜຸຏ຺ໂຐຕິ ເຍຫິ ກາຣຓຠູເຕຫິ ອາຍຕເນຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ໂຐ. ອຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິປຸຓ຺ຓວເສນ ອຎ຺ຎຕຣຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ພາລປຓ຺ຑິຕານໍ ກາຍນິພ຺ພຕ຺ຕນາທິມ຺ຫິ. ໂກ ອຘິປ຺ປຍາໂສຕິ ໂກ ອຘິກປໂຍໂຄ.

ຠຄວໍມູລກາຕິ ຠຄວາ ມູລໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠຄວໍມູລກາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອຸປ຺ປາທິຕາ, ຕສ຺ມິໍ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິເມ ຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ, ຠຄວຕາ ປນ ໂນ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາທິຕາ. ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ມຍໍ ອິເມ ຘມ຺ເມ ອາຊານາມ ປຏິວິຊ຺ຌາມາຕິ ເອວໍ ຠຄວໍມູລກາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາຕິ. ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາຕິ ຠຄວາ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ເນຕາ ວິເນຕາ ອນຸເນຕາ, ຍຖາສຠາວໂຕ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕາຕິ ຘມ຺ມາ ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວໍປຏິສຣຓາຕິ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉມານາ ຠຄວຕິ ປຏິສຣນ຺ຕິ ນາມາຕິ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ປຏິສຣນ຺ຕີຕິ ສໂມສຣນ຺ຕິ. ອປິຈ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຏິເວຘວເສນ ຜສ຺ໂສ ອາຄຈ຺ຉຕິ ‘‘ອຫໍ ຠຄວາ ກິນ຺ນາໂມ’’ຕິ? ຕ຺ວໍ ຜຸສນຏ຺ເຐນ ຜສ຺ໂສ ນາມ. ເວທນາ, ສຎ຺ຎາ, ສງ຺ຂາຣາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ‘‘ອຫໍ ຠຄວາ ກິນ຺ນາມ’’ນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ວິຊານນຏ຺ເຐນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມາຕິ ເອວໍ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມານໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນາມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠຄວາ ຘມ຺ເມ ປຏິສຣຕີຕິ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຏິຠາຕູຕິ ຠຄວໂຕວ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອຸປຏ຺ຐາຕຸ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ໂນ ກເຖຕ຺ວາ ເທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສາ ເຈວ ອວິຊ຺ຊາຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ສາ ອວິຊ຺ຊາ ຈ ຕຓ຺ຫາ ຈ ກມ຺ມໍ ຊວາເປຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘາ, ຍຖາ ປນ ອຊ຺ຊາປິ ຍໍ ຫິຍ຺ໂຍ ເຠສຊ຺ຊໍ ປີຕໍ, ຕເທວ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊາຕິ ສຣິກ຺ຂກຕ຺ເຕນ ຕເທວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘາປິ ສາ ເຈວ ອວິຊ຺ຊາ ສາ ຈ ຕຓ຺ຫາຕິ ອິທມ຺ປິ ສຣິກ຺ຂກຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ຂຍຕ຺ຖາຍ. ກາຍູປໂຄ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ຎໍ ປຏິສນ຺ຘິກາຍໍ ອຸປຄນ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຍທິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສຕິ ໂຍ ອຍໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ, ອຍໍ ພາລໂຕ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສພ຺ໂພປິ ສປຏິສນ຺ຘິໂກ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ‘‘ພາໂລ’’ຕິ, ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂກ ຂີຓາສໂວ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິອນາຄາມິໂນ ປນ ‘‘ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ ວາ ‘‘ພາລາ’’ຕິ ວາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຠຊມານາ ປນ ປຓ຺ຑິຕປກ຺ຂໍ ຠຊນ຺ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ປຈ຺ຈຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ທສເມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຎ຺ຈ ໂວ ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນ ຈ ຘມ຺ເມຕິ ສຕ຺ຖາ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈເຍ ຈ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ເຕ ຈ ສຠາວຘມ຺ເມ ເທເສສ຺ສາມີຕິ ອຸຠຍໍ ອາຣຠິ. ອຸປ຺ປາທາ ວາ ຕຖາຄຕານນ຺ຕິ ຕຖາຄຕານໍ ອຸປ຺ປາເທປິ, ພຸທ຺ເຘສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອນຸປ຺ປນ຺ເນສຸປິ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓໍ, ຊາຕິເຍວ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ຐິຕາວ ສາ ຘາຕູຕິ ຐິໂຕວ ໂສ ປຈ຺ຈຍສຠາໂວ, ນ ກທາຈິ ຊາຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕຕາ ຘມ຺ມນິຍາມຕາຕິ ອິເມຫິປິ ທ຺ວີຫິ ປຈ຺ຈຍເມວ ກເຖຕິ. ປຈ຺ຈເຍນ ຫິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈໂຍວ ‘‘ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຈ຺ຈໂຍ ຘມ຺ເມ ນິຍເມຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຘມ຺ມນິຍາມຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຕິ ອິເມສໍ ຊຣາມຣຓາທີນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາວ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ. ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ຎາເຓນ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ. ອຠິສເມຕີຕິ ຎາເຓນ ອຠິສມາຄຈ຺ຉຕິ. ອາຈິກ຺ຂຕີຕິ ກເຖຕິ. ເທເສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຎາເປຕີຕິ ຊານາເປຕິ. ປຏ຺ຐເປຕີຕິ ຎາຓມຸເຂ ຐເປຕິ. ວິວຣຕີຕິ ວິວຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ວິຠຊຕີຕິ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຕີຕິ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ. ປສ຺ສຖາຕິ ຈາຫາຕິ ປສ຺ສຖ ອິຕິ ຈ ວທຕິ. ກິນ຺ຕິ? ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຣາມຣຓນ຺ຕິອາທິ.

ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ. ຍາ ຕຕ຺ຣາຕິ ຍາ ເຕສຸ ‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ. ຕຖຕາຕິອາທີນິ ປຈ຺ຈຍາກາຣສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ໂສ ເຕຫິ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອນູນາຘິເກເຫວ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ຕຖຕາຕິ, ສາມຄ຺ຄິໍ ອຸປຄເຕສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອສມ຺ຠວາຠາວໂຕ ອວິຕຖຕາຕິ, ອຎ຺ຎຘມ຺ມປຈ຺ຈເຍຫິ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອນຎ຺ຎຖຕາຕິ, ຊຣາມຣຓາທີນໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ວາ ປຈ຺ຈຍສມູຫໂຕ ວາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ອິເມສໍ ປຈ຺ຈຍາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ວາ ສມູໂຫ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ. ລກ຺ຂຓໍ ປເນຕ຺ຖ ສທ຺ທສຕ຺ຖໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ນ ຊຣາມຣຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ອນິຈ຺ຈສຠາວານໍ ປນ ຂນ຺ຘານໍ ຊຣາມຣຓຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈໍ ນາມ ຊາຕໍ. ສງ຺ຂຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕໍ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເຍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຂຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ຂຍສຠາວໍ. ວຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ວິຄຈ຺ຉນກສຠາວໍ. ວິຣາຄຘມ຺ມນ຺ຕິ ວິຣຊ຺ຊນກສຠາວໍ. ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ນິຣຸຊ຺ຌນກສຠາວໍ. ຊາຕິຍາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນິຈ຺ຈຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຊນກປຈ຺ຈຍານໍ ວາ ກິຈ຺ຈານຸຠາວກ຺ຂເຓ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເອເກນ ປຣິຍາເຍເນຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈາຕິອາທີນິ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິເຍວ. ຠວາທໂຍ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາວາເຍວ.

ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍາຕິ ສວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ປຸພ຺ພນ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຣິມໍ ອຕີຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂຕິອາທີສຸ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ນນຸ ໂຂ’’ຕິ ສສ຺ສຕາກາຣຎ຺ຈ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປຕ຺ຕິອາກາຣຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ອຕີເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ກງ຺ຂຕິ. ກິໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວິຍ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິນ຺ຕິ ຊາຕິລິງ຺ຄຸປປຕ຺ຕິໂຍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓເວສ຺ສສຸທ຺ທຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິ ກງ຺ຂຕິ. ກຖໍ ນຸ ໂຂຕິ ສຓ຺ຐານາກາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ທີໂຆ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ ຣສ຺ສໂອທາຕກຓ຺ຫປມາຓິກອປ຺ປມາຓິກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິ ກງ຺ຂຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ‘ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ອໂຫສິ’ນ຺ຕິ ເຫຕຸໂຕ ກງ຺ຂຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ອໂຫສິນ຺ຕິ ຊາຕິອາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ນຸ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິໍ…ເປ… ເທໂວ ຫຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ໂສ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣມ຺ປຣໍ ກງ຺ຂຕິ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ປນ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ກາລາຘິວຈນເມຕໍ. ອປຣນ຺ຕນ຺ຕິ ອນາຄຕໍ ອນ຺ຕໍ. ຠວິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ນນຸ ໂຂຕິ ສສ຺ສຕາກາຣຎ຺ຈ ອຸຈ຺ເຉທາກາຣຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ອນາຄເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ກງ຺ຂຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເອຕຣຫິ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ອິທານິ ວາ ປຏິສນ຺ຘິມາທິໍ ກຕ຺ວາ ຈຸຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຕ຺ຕມານກາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກຖໍກຖີ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ເຘສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉີ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຫໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ກງ຺ຂຕິ. ຍຸຕ຺ຕໍ ປເນຕນ຺ຕິ? ຍຸຕ຺ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາ ເອຕ຺ຖ ຈິນ຺ຕາ. ອປິເຈຕ຺ຖ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ອຸທາຫຣນ຺ຕິ – ຈູຬມາຕາຍ ກິຣ ປຸຕ຺ໂຕ ມຸຓ຺ໂຑ, ມຫາມາຕາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ອມຸຓ຺ໂຑ, ຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ມຸຓ຺ເຑສຸໍ, ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ອຫໍ ນຸ ໂຂ ຈູຬມາຕາຍ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເອວໍ ອຫໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ກງ຺ຂາ ໂຫຕິ. ໂນ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ກງ຺ຂຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ມຈ຺ເຉ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຸທເກ ຈິຣຏ຺ຐາເນນ ສີຕິຠູຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອູຣຸໍ ມຈ຺ໂຉຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຫຣິ. ອປໂຣ ສຸສານປສ຺ເສ ເຂຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ຠີໂຕ ສງ຺ກຸຏິໂຕ ສຍິ, ໂສ ປຏິພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຊຓ຺ຓຸການິ ທ຺ເວ ຍກ຺ຂາຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຫຣິ. ເອວໍ ໂນ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ກງ຺ຂຕິ.

ກິໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍວ ສມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຂຕ຺ຕິຍຠາວໍ ກງ຺ຂຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເທໂວ ປນ ສມາໂນ ເທວຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂສປິ ປນ ‘‘ອຫໍ ຣູປີ ນຸ ໂຂ ອຣູປີ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກງ຺ຂຕິ. ຂຕ຺ຕິຍາທໂຍ ກສ຺ມາ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ເຈ? ອປຈ຺ຈກ຺ຂາ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຸເລ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຄຫຏ຺ຐາປິ ຈ ໂປຕ຺ຖລິກາທໂຍ ປພ຺ພຊິຕສຎ຺ຎິໂນ, ປພ຺ພຊິຕາປິ ‘‘ກຸປ຺ປໍ ນຸ ໂຂ ເມ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຄຫຏ຺ຐສຎ຺ຎິໂນ. ມນຸສ຺ສາປິ ຈ ຣາຊາໂນ ວິຍ ອຕ຺ຕນິ ເທວສຎ຺ຎິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເກວລຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຊີໂວ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຓ຺ຐານາກາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ທີໂຆ ນຸ ໂຂສ຺ມິ ຣສ຺ສຈຕຸຣສ຺ສຉຬໍສອຏ຺ຐໍສໂສຬສໍສາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣປ຺ປກາໂຣ’’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ກຖໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ? ກງ຺ຂຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຣີຣສຓ຺ຐານໍ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊານນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກຸໂຕ ອາຄໂຕ ໂສ ກຸຫິໍ ຄາມີ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອາຄຕິຄຕິຏ຺ຐານໍ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ເອວໍ ກງ຺ຂຕິ. ອຣິຍສາວກສ຺ສາຕິ ອິຘ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ອິຕເຣປິ ປນ ຕໂຍ ອວາຣິຕາເຍວາຕິ. ທສມໍ.

ອາຫາຣວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.