໔. ວິປສ຺ສີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ວິປສ຺ສິສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຍຖາ ໂລກິຍມນຸສ຺ສານໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ປຣິຕ຺ຕກມ຺ມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຊປສາທສ຺ສ ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ອກ຺ຂີນິ ວິປ຺ຜນ຺ທນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ວິປ຺ຜນ຺ທິໍສຸ. ພລວກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ກມ຺ມຊປສາທສ຺ສ ພລວຕ຺ຕາ ອວິປ຺ຜນ຺ທນ຺ເຕຫິ ອນິມິເສຫິ ເອວ ອກ຺ຂີຫິ ປສ຺ສິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອນິມິສນ຺ໂຕ ກຸມາໂຣ ເປກ຺ຂຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິປສ຺ສິສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ‘ວິປສ຺ສີ ວິປສ຺ສີ’ຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ອຸທປາທີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐). ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ນິມິສຊນິຕນ຺ຘກາຣວິຣເຫນ ວິສຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສຕິ, ວິວເຏຫິ ວາ ອກ຺ຂີຫິ ປສ຺ສຕີຕິ ວິປສ຺ສີ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ພລວກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຊປສາທສ຺ສ ພລວຕ຺ຕາ ອກ຺ຂີນິ ນ ວິປ຺ຜນ຺ທນ຺ຕິ, ໂສ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອເຕເນວ ນາມໍ ລຠິ.

ອປິຈ ວິເຈຍ຺ຍ ວິເຈຍ຺ຍ ປສ຺ສຕີຕິ ວິປສ຺ສີ, ວິຈິນິຕ຺ວາ ວິຈິນິຕ຺ວາ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກທິວສໍ ກິຣ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຕ຺ເຖ ອນຸສາສນ຺ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ມຫາປຸຣິສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອງ຺ເກ ຐປຍິໍສຸ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອງ຺ເກ ກຕ຺ວາ ປລາຬຍມານສ຺ເສວ ອມຈ຺ຈາ ສາມິກໍ ອສ຺ສາມິກໍ ອກໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນຕ຺ຕມນສທ຺ທໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ຣາຊາ ‘‘ກິເມຕໍ ອຸປຘາເຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປຘາຣຍມານາ ອຎ຺ຎໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຏສ຺ສ ທຸພ຺ພິນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸນ ສາມິກເມວ ສາມິກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຎຕ຺ວາ ນຸ ໂຂ ກຸມາໂຣ ເອວໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ? ວີມໍສນ຺ຕາ ປຸນ ສາມິກໍ ອສ຺ສາມິກມກໍສຸ. ປຸນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕເຖວ ສທ຺ທໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ອຖ ຣາຊາ ‘‘ຊານາຕິ ມຫາປຸຣິໂສ’’ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິເຈຍ຺ຍ ວິເຈຍ຺ຍ ກຸມາໂຣ ອຕ຺ເຖ ປນາຍຕິ ຎາເຍນາຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິປສ຺ສິສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ‘ວິປສ຺ສີ ວິປສ຺ສີ’ຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ອຸທປາທີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໑).

ຠຄວໂຕຕິ ຠາຄ຺ຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ອຣຫໂຕຕິ ຣາຄາທິອຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ, ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ວາ ອຣານໍ ຫຕຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍານໍ ວາ ອຣຫຕ຺ຕາ ອຣຫາຕິ ເອວໍ ຄຸຓໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນນາມເຘຍ຺ຍສ຺ສ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ສມ຺ມາ ນເຍນ ເຫຕຸນາ ສາມໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາຕິ ສມ຺ໂພໂຘ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓໍ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພວ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ໂພຘີຕິ ຎາຓໍ, ໂພຘິມາ ສຕ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ຎາຓວາ ປຎ຺ຎວາ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ປາທມູເລ ອຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຓ຺ຑິໂຕວ ໂສ ສຕ຺ໂຕ, ນ ອນ຺ຘພາໂລຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ວາ ອຸທກໂຕ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕໍ ປຣິປາກຄຕໍ ປທຸມໍ ສູຣິຍຣສ຺ມິສມ຺ຜສ຺ເສນ ອວສ຺ສໍ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ພຸຊ຺ຌນກປທຸມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ພ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອວສ຺ສໍ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ໂຕຕິປິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ຍາ ຈ ເອສາ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕາ ໂພຘິ, ຕໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ໂພຘິຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອາສຕ຺ໂຕຕິປິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ຄຸຓໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນນາມວເສນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ. ກິຈ຺ຉນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂໍ. ອາປນ຺ໂນຕິ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອໂຫ ອຍໍ ສຕ຺ຕໂລໂກ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ. ຈວຕິ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈາຕິ ອິທໍ ອປຣາປຣໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ຕຎ຺ຫິ ຊຣາມຣຓທຸກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຕິ ກຕຣສ຺ມິໍ ນຸ ໂຂ ກາເລ.

ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາຕິ ອຸປາຍມນສິກາເຣນ ປຖມນສິກາເຣນ. ອຫຸ ປຎ຺ຎາຍ ອຠິສມໂຍຕິ ປຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ຊຣາມຣຓກາຣຓສ຺ສ ອຠິສມໂຍ ສມວາໂຍ ສມາໂຍໂຄ ອໂຫສິ, ‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເຕນ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ ອຫຸ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິກາເຣນ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອຠິສມໂຍ ອຫຸ. ‘‘ຊາຕິຍາ ໂຂ ສຕິ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ, ເອວໍ ຊຣາມຣຓກາຣຓສ຺ສ ປຏິເວໂຘ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ອິຕິ ຫິທນ຺ຕິ ເອວມິທໍ. ສມຸທໂຍ ສມຸທໂຍຕິ ເອກາທສສຸ ຐາເນສຸ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ສມຸທຍໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສຕິ. ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສູຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣານໍ ສມຸທໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ຈຕູສຸ ວາ ອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ເມສຸ. ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິອາທີນິ ຎາຓເວວຈນາເນວ. ຎາຓເມວ ເຫຕ຺ຖ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸ, ຎາຕຏ຺ເຐນ ຎາຓໍ, ປຊານນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາ, ປຏິເວຘນຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຊາ, ໂອຠາສນຏ຺ເຐນ ອາໂລໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນິໂຣຘວາເຣປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.