໑. ພຸທ຺ຘວຄ຺ໂຄ

໑. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ – ນິທານວຄ຺ເຄ ປຐມໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ – ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ, ເອຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣາຕິ ເທສກາລປຣິທີປນໍ. ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຍໍ ສມຍໍ ວິຫຣຕິ, ຕຕ຺ຣ ສມເຍ, ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ເຊຕວເນ ວິຫຣຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຊຕວເນ’’ຕິ ທີເປຕິ. ຠາສິຕພ຺ພຍຸຕ຺ເຕ ວາ ເທສກາເລ ທີເປຕິ. ນ ຫິ ຠຄວາ ອຍຸຕ຺ເຕ ເທເສ ກາເລ ຈ ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ. ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ຕາວ ພາຫິຍາ’’ຕິອາທິ (ອຸທາ. ໑໐) ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ. ໂຂຕິ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ, ອວຘາຣເຓ ອາທິກາລຕ຺ເຖ ວາ ນິປາໂຕ. ຠຄວາຕິ ໂລກຄຣຸທີປນໍ. ຠິກ຺ຂູຕິ ກຖາສວນຍຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລວຈນໍ. ອປິເຈຕ຺ຖ ‘‘ຠິກ຺ຂໂກຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌູປຄໂຕຕິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໕; ວິຠ. ໕໑໐) ນເຍນ ວຈນຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາມນ຺ເຕສີຕິ ອາລປິ, ອຠາສິ, ສມ຺ໂພເຘສິ, ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປນ ຎາປເນປິ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອາມນ຺ຕຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິເວທຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ປກ຺ໂກສເນປິ. ຍຖາຫ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຫີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໑໑). ຠິກ຺ຂໂວຕິ ອາມນ຺ຕນາກາຣທີປນໍ. ຕຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂນສີລຕາທິຄຸຓໂຍຄສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂນສີລຕາຄຸຓຍຸຕ຺ໂຕປິ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂນຘມ຺ມຕາຄຸຓຍຸຕ຺ໂຕປິ ຠິກ຺ຂເນ ສາຘຸກາຣິຕາຄຸຓຍຸຕ຺ໂຕປີຕິ ສທ຺ທວິທູ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ເຕນ ຈ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂນສີລຕາທິຄຸຓໂຍຄສິທ຺ເຘນ ວຈເນນ ຫີນາຘິກຊນເສວິຕວຸຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘຕທີນຠາວນິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ກຣຸຓາວິປ຺ຜາຣໂສມ຺ມຫທຍນຍນນິປາຕປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ວຈເນນ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິມຸເຂ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຕເນວ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາທີປເກນ ເນສໍ ວຈເນນ ໂສຕຸກມ຺ຍຕໍ ຊເນຕິ, ເຕເນວ ຈ ສມ຺ໂພຘນຕ຺ເຖນ ສາຘຸກໍ ມນສິກາເຣປິ ນິໂຍເຊຕິ. ສາຘຸກໍ ມນສິກາຣາຍຕ຺ຕາ ຫິ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິ.

ອປເຣສຸປິ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ກສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູເຍວ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ເຈ? ເຊຏ຺ຐເສຏ຺ຐາສນ຺ນສທາສນ຺ນິຫິຕຠາວໂຕ. ສພ຺ພປຣິສສາຘາຣຓາ ຫິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ, ປຣິສາຍ ເຊຏ຺ຐາ ຠິກ຺ຂູ ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ, ເສຏ຺ຐາ ອນຄາຣິຍຠາວໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸຈຣິຍານຸວິຘາຍກຕ຺ຕາ ສກລສາສນປຏິຄ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ ຈ, ອາສນ຺ນາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນສຸ ສຕ຺ຖຸສນ຺ຕິກຕ຺ຕາ, ສທາສນ຺ນິຫິຕາ ສຕ຺ຖຸສນ຺ຕິກາວຈຣຕ຺ຕາຕິ. ອປິຈ ເຕ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຠາຊນໍ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ. ວິເສສໂຕ ຈ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູເຍວ ສນ຺ຘາຍ ອຍໍ ເທສນາປີຕິ ເອວໍ ອາມນ຺ເຕສິ.

ກິມຕ຺ຖໍ ປນ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ, ນ ຘມ຺ມເມວ ເທເສສີຕິ? ສຕິຊນນຕ຺ຖໍ. ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕາປິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາປິ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕາປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕາປິ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ‘‘ອຍໍ ເທສນາ ກິໍນິທານາ ກິໍປຈ຺ຈຍາ ກຕມາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເທສິຕາ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ, ນ ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ, ເຕນ ເນສໍ ສຕິຊນນຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ປຐມໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ.

ຠທນ຺ເຕຕິ ຄາຣວວຈນເມຕໍ, ສຕ຺ຖຸໂນ ປຏິວຈນທານໍ ວາ. ອປິເຈຕ຺ຖ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ວທມາໂນ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາລປຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ວທມານາ ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈາລປນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຠຄວາ ອາຠາສຕິ, ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ປຈ຺ຈາຠາສນ຺ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ປຏິວຈນໍ ທາເປຕິ, ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ຕິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ເຍ ຠຄວາ ອາມນ຺ເຕສິ, ເຕ. ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ອາມນ຺ຕນໍ ປຕິອສ຺ໂສສຸໍ, ອຠິມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸຓິໍສຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ ປຏິຄ຺ຄເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈາຕິ, ຠຄວາ ເອຕໍ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສກລສຸຕ຺ຕໍ ອໂວຈ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍໍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ພຸທ຺ຘານໍ ເທສນາຎາຓຄມ຺ຠີຣຠາວສໍສູຈກສ຺ສ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຂາວຄາຫຓຕ຺ຖໍ ກາລເທສເທສກປຣິສາປເທສປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ນິທານໍ ຠາສິຕໍ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

ອິທານິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ໂວຕິອາທິນາ ນເຍນ ຠຄວຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ໂອກາໂສ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ສາ ປເນສາ ສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ຍສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປໍ ຕາວ ວິຈາເຣສ຺ສາມ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ – ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ, ປຣຊ຺ຌາສໂຍ, ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍານິ ສຸຕ຺ຕານິ ຠຄວາ ປເຣຫິ ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ກເຖຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທສພລສຸຕ຺ຕນ຺ຕຫາຣໂກ ຈນ຺ໂທປມ-ວີໂຓປມ-ສມ຺ມປ຺ປຘານ-ອິທ຺ຘິປາທ-ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລ-ໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄ-ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຫາຣໂກຕິ ເອວມາທີນິ, ເຕສໍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຍານິ ປນ ‘‘ປຣິປກ຺ກາ ໂຂ ຣາຫຸລສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ. ຍໍນູນາຫໍ ຣາຫຸລໍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາສວານໍ ຂເຍ ວິເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໑; ມ. ນິ. ໓.໔໑໖) ເອວໍ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຂນ຺ຕິໍ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂມໍ ມນໍ ອຠິນີຫາຣໍ ພຸຊ຺ຌນຠາວຎ຺ຈ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣຊ຺ຌາສຍວເສນ ກຖິຕານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈູຬຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ, ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນໍ, ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕໍ, ອາສີວິໂສປມສຸຕ຺ຕໍ, ຘາຕຸວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວມາທີນິ, ເຕສໍ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ປນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ ນາຄາ ສຸປຓ຺ຓາ ຄນ຺ຘພ຺ພາ ອສຸຣາ ຍກ຺ຂາ ມຫາຣາຊາໂນ ຕາວຕິໍສາທໂຍ ເທວາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ເອວມາທໂຍ ‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ – (ສໍ. ນິ. ໕.໒໐໒) ນີວຣຓາ ນີວຣຓາຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ – ອິເມ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ, ກິໍສູຘ ວິຕ຺ຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໘໓) ນເຍນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຸຏ຺ເຐນ ຠຄວຕາ ຍານິ ກຖິຕານິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສໍຍຸຕ຺ຕາທີນິ, ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ຕ, ມາຣສໍຍຸຕ຺ຕ, ພ຺ຣຫ຺ມສໍຍຸຕ຺ຕ, ສກ຺ກປຎ຺ຫ, ຈູຬເວທລ຺ລ, ມຫາເວທລ຺ລ, ສາມຎ຺ຎຜລອາຬວກ, ສູຈິໂລມ, ຂຣໂລມສຸຕ຺ຕາທີນິ, ເຕສໍ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຍານິ ປນ ຕານິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຖິຕານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຘມ຺ມທາຍາທໍ. ຈູຬສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ ປຸຕ຺ຕມໍສູປມໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘູປມໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູປມໍ ເຜຓປິຓ຺ຑູປມໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກູປມນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ, ເຕສໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ.

ເອວເມເຕສຸ ຈຕູສຸ ນິກ຺ເຂເປສຸ ອິມສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ນິກ຺ເຂໂປ. ປຣປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ ຫິທໍ ຠຄວຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ກຕເມສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນາຕິ? ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູນໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ປຸຄ຺ຄລາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ ເນຍ຺ໂຍ ປທປຣໂມຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສຫ ອຸທາຫຏເວລາຍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ເຖ ວິຠຊິຍມາເນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸທ຺ເທສໂຕ ປຣິປຸຈ຺ຉໂຕ ໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວໂຕ, ຠຊໂຕ, ປຍິຣຸປາສໂຕ, ອນຸປຸພ຺ເພນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນຍ຺ໂຍ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫຸມ຺ປິ ສຸຓໂຕ, ພຫຸມ຺ປິ ຘາຣຍໂຕ, ພຫຸມ຺ປິ ວາຈຍໂຕ ນ ຕາຍ ຊາຕິຍາ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປທປຣໂມ. ອິຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ.

ຕທາ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕາ ຊນປທວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ສພ຺ເພວ ເອກຈຣາ ທ຺ວິຈຣາ ຕິຈຣາ ຈຕຸຈຣາ ປຎ຺ຈຈຣາ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂນ ຘຸຕງ຺ຄຘຣາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ຍຸຕ຺ຕໂຍຄາ ວິປສ຺ສກາ ສຓ຺ຫໍ ສຸຂຸມໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣເທສນໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ຣຕ຺ຕກມ຺ພລສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປມານາ ວິຍ ເທສນໍ ປຈ຺ຈາສີສມານາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ເຕສໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຠຄວາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຣຠິ. ຍຖາ ຫິ ເຉໂກ ຈິຕ຺ຕກາໂຣ ອປຣິກມ຺ມກຕຠິຕ຺ຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ, ນ ອາທິໂຕວ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ, ມຫາມຕ຺ຕິກເລປາທີຫິ ປນ ຠິຕ຺ຕິປຣິກມ຺ມໍ ຕາວ ກຕ຺ວາ, ກຕປຣິກມ຺ມາຍ ຠິຕ຺ຕິຍາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ກຕປຣິກມ຺ມໍ ປນ ຠິຕ຺ຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ, ຠິຕ຺ຕິປຣິກມ຺ມພ຺ຍາປາຣໍ ອກຕ຺ວາ, ຣງ຺ຄຊາຕານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ, ວຏ຺ຏິກໍ ວາ ຕູລິກໍ ວາ ອາທາຍ ຣູປເມວ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ເອວເມວ ຠຄວາ ອກຕາຠິນິເວສໍ ອາທິກມ຺ມິກກຸລປຸຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ນາສ຺ສ ອາທິໂຕວ ອຣຫຕ຺ຕປທຏ຺ຐານໍ ສຓ຺ຫໍ ສຸຂຸມໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂຓໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ສີລສມາຘິກມ຺ມສ຺ສກຕາທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາຍ ປນ ໂຍເຊນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ຕາວ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ. ຍໂຕ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ. ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຕິວິເຘນ ຠາເວຍ຺ຍາສິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ພຫິທ຺ຘາ ວາ ກາເຍ…ເປ… ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ວາ ກາເຍ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ເອວໍ ຕິວິເຘນ ຠາເວສ຺ສສິ, ຕໂຕ ຕຸຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໙).

ເອວໍ ອາທິກມ຺ມິກກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສີລກຖາຍ ປຣິກມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ, ອຣຫຕ຺ຕປທຏ຺ຐານໍ ສຓ຺ຫໍ ສຸຂຸມໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂຓໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ.

ປຣິສຸທ຺ຘສີລໍ ປນ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ຍຸຕ຺ຕໂຍຄໍ ວິປສ຺ສກໍ ລຠິຕ຺ວາ, ນາສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ອຸຊຸກເມວ ປນ ອຣຫຕ຺ຕປທຏ຺ຐານໍ ສຓ຺ຫໍ ສຸຂຸມໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂຓໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ອິເມ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ ຐິຕາ ສຸຘນ຺ຕສຸວຓ຺ຓສທິສາ ສຸປຣິມຊ຺ຊິຕມຓິກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ນິຠາ, ເອໂກ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄວ ເນສໍ ອນາຄໂຕ. ອິຕິ ຕສ຺ສາຄມນຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອເປກ຺ຂມາໂນ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຣຠິ.

ຕຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ. ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຫິເຕ ຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຕສ຺ມາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ໂວຕິ ອຍໍ ໂວ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ຈຕ຺ຕ-ອຸປໂຍຄກຣຓ-ສມ຺ປທານ-ສາມິວຈນ-ປທປູຣເຓສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໒໖; ມຫາວ. ໔໖໖) ຫິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓາເມມິ ໂວ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໕໗) ອຸປໂຍເຄ. ‘‘ນ ໂວ ມມ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໕໗) ກຣເຓ. ‘‘ວນປຕ຺ຖປຣິຍາຍໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໙໐) ສມ຺ປທາເນ. ‘‘ສພ຺ເພສໍ ໂວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸຠາສິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໔໕) ສາມິວຈເນ. ‘‘ເຍ ຫິ ໂວ ອຣິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໕) ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ. ອິຘ ປນາຍໍ ສມ຺ປທາເນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂເວຕິ ປຕິສ຺ສເວນ ອຠິມຸຂີຠູຕານໍ ປຸນ ອາລປນໍ. ເທເສສ຺ສາມີຕິ ເທສນາປຏິຊານນໍ. ຕໍ ສຸຓາຖາຕິ ຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ຕໍ ເທສນໍ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມານໍ ສຸຓາຖ.

ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສາຘຸກໍ ສາຘູຕິ ເອກຕ຺ຖເມຕໍ. ອຍຎ຺ຈ ສາຘຸສທ຺ໂທ ອາຍາຈນ-ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ-ສມ຺ປຫໍສນ-ສຸນ຺ທຣ-ທຬ຺ຫີກມ຺ມາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕູ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໒໕໗; ສໍ. ນິ. ໔.໖໕; ໕.໓໘໑) ຫິ ອາຍາຈເນ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໘໖) ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໔໙) ສມ຺ປຫໍສເນ.

‘‘ສາຘຸ ຘມ຺ມຣຸຈີ ຣາຊາ, ສາຘຸ ປຎ຺ຎາຓວາ ນໂຣ;

ສາຘຸ ມິຕ຺ຕານມທ຺ທຸພ຺ໂຠ, ປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. –

ອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໑໘.໑໐໑) ສຸນ຺ທເຣ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສາຘຸກໍ ສຸຓາຫີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໑໙໒) ສາຘຸກສທ຺ໂທເຍວ ທຬ຺ຫີກມ຺ເມ ອາຓຕ຺ຕິຍນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນາຍໍ ເອຕ຺ເຖວ ທຬ຺ຫີກມ຺ເມ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ສຸນ຺ທຣຕ຺ເຖປິ ວຏ຺ຏຕິ. ທຬ຺ຫີກຣຓຕ຺ເຖນ ຫິ ‘‘ທຬ຺ຫໍ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຖ, ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ’’, ອາຓຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ‘‘ມມ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ສຸຓາຖ’’ ສຸນ຺ທຣຕ຺ເຖນ ‘‘ສຸນ຺ທຣມິມໍ ຠທ຺ທກໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຖາ’’ຕິ ເອຕໍ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ມນສິ ກໂຣຖາຕິ ອາວຊ຺ເຊຖ. ສມນ຺ນາຫຣຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິສາເມຖ, ຈິຕ຺ເຕ ກໂຣຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິທາເນຕ຺ຖ ຕໍ ສຸຓາຖາຕິ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍວິກ຺ເຂປນິວາຣຓເມຕໍ. ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖາຕິ ມນສິກາເຣ ທຬ຺ຫີກມ຺ມນິໂຍຊເນນ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍວິກ຺ເຂປນິວາຣຓໍ. ປຸຣິມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິປລ຺ລາສຄາຫນິວາຣຓໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ອຕ຺ຖວິປລ຺ລາສຄາຫນິວາຣຓໍ. ປຸຣິເມນ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ນິໂຍເຊຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓູປປຣິກ຺ຂາສຸ. ປຸຣິເມນ ຈ ‘‘ສພ຺ຍຎ຺ຊໂນ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ມາ ສວນີໂຍ’’ຕິ ທີເປຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ‘‘ສາຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ມນສິ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ສາຘຸກປທໍ ວາ ອຸຠຍປເທຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ, ‘‘ຍສ຺ມາ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີໂຣ ຈ ເທສນາຄມ຺ຠີໂຣ ຈ, ຕສ຺ມາ ສຸຓາຖ ສາຘຸກໍ. ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີໂຣ ຈ ປຏິເວຘຄມ຺ຠີໂຣ ຈ, ຕສ຺ມາ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຠາສິສ຺ສາມີຕິ ເທເສສ຺ສາມິ. ‘‘ຕໍ ສຸຓາຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ ເທສນໍ ສໍຂິຕ຺ຕໂຕວ ນ ເທເສສ຺ສາມິ, ອປິຈ ໂຂ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ນໍ ຠາສິສ຺ສາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣວາຈການິ ຫິ ເອຕານິ ປທານິ. ຍຖາຫ ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖໂຣ –

‘‘ສໍຂິຕ຺ເຕນປິ ເທເສຕິ, ວິຕ຺ຖາເຣນປິ ຠາສຕິ;

ສາຬິກາຍິວ ນິຄ຺ໂຆໂສ, ປຏິຠານໍ ອຸທີຣຍີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໑໔; ເຖຣຄາ. ໑໒໔໑);

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເອວໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ, ປຏິຄ຺ຄເຫສຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຖ ເນສໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ເອຕໍ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິອາທິໍ ສກລໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ປຎ຺ຈວິຘາ ຫິ ປຸຈ຺ຉາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ, ຕາສໍ ອິທໍ ນານຕ຺ຕໍ –

ກຕມາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ປຸຈ຺ຉາ (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒)? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ອຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ ອທິຏ຺ຐໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ. ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ຕຸລນາຍ ຕີຣຓາຍ ວິຠູຕາຍ ວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ຎາຕໍ ໂຫຕິ ທິຏ຺ຐໍ ຕຸລິຕໍ ຕີຣິຕໍ ວິຠູຕໍ ວິຠາວິຕໍ. ໂສ ອຎ຺ເຎຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ ໂຫຕິ ວິມຕິປກ຺ຂນ຺ໂທ ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາໂຕ – ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ, ໂສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ? ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸມຕິຍາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ, ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ. ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາຕິ, ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ. ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘‘ເອຕໍ ມມ ເອໂສຫມສ຺ມິ ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ, ໂນ ເຫຕໍ ຠນ຺ເຕຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙). ອຍໍ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ? ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ? ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘານໍ ປຸຣິມາ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ຕີສຸ ອທ຺ຘາສຸ ກິຎ຺ຈິ ສງ຺ຂຕໍ ອທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ອສງ຺ຂຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອໂຊຕິຕໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ເນສໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ປນ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕນສ຺ສ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ມາ ປເນສ ອກຖໍກຖີ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ວິຫຕສໍສໂຍ. ເຕນສ຺ສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ອິຕຣາ ປນ ທ຺ເວ ປຸຈ຺ຉາ ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຖິ. ຕາສຸ ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາ ປຸຈ຺ຉາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ຕາວ ປຸຈ຺ຉາຍ ປຸຏ຺ຐໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ນາມ ‘‘ປິຕຣໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຣທ຺ໂຘ ‘‘ຕິສ຺ສສ຺ສ ປິຕາ ໂສຓສ຺ສ ປິຕາ’’ຕິ ປຐມຕຣໍ ປຸຕ຺ຕມ຺ປິ ກເຖຕິ, ເອວເມວ ຠຄວາ ປຈ຺ຈຍໍ ກເຖຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈເຍ ອວິຊ຺ຊາທິຘມ຺ເມ ກເຖນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ກເຖສິ. ອາຫາຣວຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ປຣິໂຍສາເນ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນ ຈ ຘມ຺ເມ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ອຸຠຍໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອຸຠຍມ຺ປິ ກເຖສິ. ອິທານິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິອາທີສຸ ປນ ອວິຊ຺ຊາ ຈ ສາ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈໂຍ. ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ປນ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນາ ອນຸໂລມປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ກຖິຕາ, ຕສ຺ມາ ສາ ຕຕ຺ຖ ກຖິຕວເສເນວ ຄເຫຕພ຺ພາ.

ປຏິໂລມກຖາຍໍ ປນ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕຸ ເອວ. ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາຕິ ວິຣາຄສງ຺ຂາເຕນ ມຄ຺ເຄນ ອເສສນິໂຣຘາ. ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ເອວໍນິໂຣຘານໍ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣຘາ ວິຎ຺ຎາຓາທີນຎ຺ຈ ນິໂຣຘາ ນາມຣູປາທີນິ ນິຣຸທ຺ຘານິເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣໂຘຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ, ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ເກວລສ຺ສາຕິ ສກລສ຺ສ, ສຸທ຺ຘສ຺ສ ວາ, ສຕ຺ຕວິຣຫິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂຣາສິສ຺ສ. ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ອນຸໂລມໂຕ ທ຺ວາທສຫິ ປເທຫິ ວຏ຺ຏກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕເມວ ວຏ຺ຏໍ ວິນິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຏິໂລມໂຕ ທ຺ວາທສຫິ ປເທຫິ ວິວຏ຺ຏໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ເຕນ ເທສນາຍ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູປຸຄ຺ຄລາ ສູຣິຍຣສ຺ມິສມ຺ຜຸຏ຺ຐານິ ປຣິປາກຄຕານິ ປທຸມານິ ວິຍ ສຈ຺ຈານິ ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາຕິ ອິທໍ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏວເສນ ສກລສຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ຂີຓາສວາ ຠິກ຺ຂູ. ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ ກຣວີກຣຸຕມຎ຺ຊຸນາ ກຓ຺ຓສຸເຂນ ປຓ຺ຑິຕຊນຫທຍານໍ ອມຕາຠິເສກສທິເສນ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ຠາສໂຕ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອຠິນນ຺ທິໍສຸ, ອນຸໂມທິໍສຸ ເຈວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ສຸຠາສິຕໍ ສຸລປິຕໍ, ສາຘຸ ສາຘູຕິ ຕາທິໂນ;

ອນຸໂມທມານາ ສິຣສາ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ.

ປຐມປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒. ທຸຕິເຍປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ປຐມໍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູປຸຄ຺ຄລານໍ ວເສນ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ສິຕໍ, ອິທໍ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູນໍ ວເສນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ຈຕສ຺ໂສ ວລ຺ລິຫາຣກປຸຣິສູປມາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຕາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ຍຖາ ຫິ ວລ຺ລິຫາຣໂກ ປຸຣິໂສ ວລ຺ລິຍາ ອຄ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ຕທນຸສາເຣນ ມູລໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ວລ຺ລິໍ ມູເລ ເຉຕ຺ວາ ອາທາຍ ກມ຺ເມ ອຸປເນຍ຺ຍ, ເອວໍ ຠຄວາ ວິຕ຺ຖາຣເທສນໍ ເທເສນ຺ໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຄ຺ຄຠູຕາ ຊຣາມຣຓາ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມູລຠູຕໍ ອວິຊ຺ຊາປທໍ, ຕາວ ເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນິຏ຺ຐເປສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ຊຣາມຣຓາທີນໍ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາຍ ອຕ຺ຖນິຈ຺ຉໂຍ – ຊຣາມຣຓນິທ຺ເທເສ ຕາວ ເຕສໍ ເຕສນ຺ຕິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອເນເກສໍ ສຕ຺ຕານໍ ສາຘາຣຓນິທ຺ເທໂສຕິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ. ຍາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຊຣາ, ຍາ ໂສມທຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອວຎ຺ຫິ ທິວສມ຺ປິ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ສຕ຺ຕາ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ປນ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ນ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ອປຣິຍາທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອເນເກສໍ ສຕ຺ຕານໍ ສາຘາຣຓນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ. ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫີຕິ ອຍໍ ຄຕິຊາຕິວເສນ ອເນເກສໍ ສຕ຺ຕນິກາຍານໍ ສາຘາຣຓນິທ຺ເທໂສ. ສຕ຺ຕນິກາເຍຕິ ສາຘາຣຓນິທ຺ເທເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ສຣູປນິທສ຺ສນໍ. ຊຣາ ຊີຣຓຕາຕິອາທີສຸ ປນ ຊຣາຕິ ສຠາວນິທ຺ເທໂສ. ຊີຣຓຕາຕິ ອາກາຣນິທ຺ເທໂສ. ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທໂຍ ຕໂຍ ກາລາຕິກ຺ກເມ ກິຈ຺ຈນິທ຺ເທສາ, ປຈ຺ຉິມາ ທ຺ເວ ປກຕິນິທ຺ເທສາ. ອຍຎ຺ຫິ ຊຣາຕິ ອິມິນາ ປເທນ ສຠາວໂຕ ທີປິຕາ, ເຕນສ຺ສາຍໍ ສຠາວນິທ຺ເທໂສ. ຊີຣຓຕາຕິ ອິມິນາ ອາກາຣໂຕ, ເຕນສ຺ສາຍໍ ອາກາຣນິທ຺ເທໂສ. ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິມິນາ ກາລາຕິກ຺ກເມ ທນ຺ຕນຂານໍ ຂຓ຺ຑິຕຠາວກຣຓກິຈ຺ຈໂຕ. ປາລິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິມິນາ ເກສໂລມານໍ ປລິຕຠາວກຣຓກິຈ຺ຈໂຕ. ວລິຕ຺ຕຈຕາຕິ ອິມິນາ ມໍສໍ ມິລາເປຕ຺ວາ ຕຈວລິຠາວກຣຓກິຈ຺ຈໂຕ ທີປິຕາ. ເຕນສ຺ສາ ອິເມ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທໂຍ ຕໂຍ ກາລາຕິກ຺ກເມ ກິຈ຺ຈນິທ຺ເທສາ. ເຕຫິ ອິເມສໍ ວິກາຣານໍ ທສ຺ສນວເສນ ປາກຏີຠູຕາ ປາກຏຊຣາ ທສ຺ສິຕາ. ຍເຖວ ຫິ ອຸທກສ຺ສ ວາ ວາຕສ຺ສ ວາ ອຄ຺ຄິໂນ ວາ ຕິຓຣຸກ຺ຂາທີນໍ ສໍຠຄ຺ຄປລິຠຄ຺ຄຕາຍ ວາ ຌາມຕາຍ ວາ ຄຕມຄ຺ໂຄ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ນ ຈ ໂສ ຄຕມຄ຺ໂຄ ຕາເນວ ອຸທກາທີນິ, ເອວເມວ ຊຣາຍ ທນ຺ຕາທີສຸ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄຕມຄ຺ໂຄ ປາກໂຏ, ຈກ຺ຂຸໍ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາປິ ຄຍ຺ຫຕິ ນ ຈ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີເນວ ຊຣາ. ນ ຫິ ຊຣາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຫຕິ.

ອາຍຸໂນ ສໍຫານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປາໂກຕິ ອິເມຫິ ປນ ປເທຫິ ກາລາຕິກ຺ກເມເຍວ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ອາຍຸກ຺ຂຍ-ຈກ຺ຂາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍ-ປຣິປາກສຎ຺ຎິຕາຍ ປກຕິຍາ ທີປິຕາ. ເຕນສ຺ສິເມ ປຈ຺ຉິມາ ທ຺ເວ ປກຕິນິທ຺ເທສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຊຣໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອາຍຸ ຫາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຊຣາ ‘‘ອາຍຸໂນ ສໍຫານີ’’ຕິ ຜລູປຈາເຣນ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ຈ ທຫຣກາເລ ສຸປ຺ປສນ຺ນານິ ສຸຂຸມມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ສຸເຂເນວ ຄຓ຺ຫນສມຕ຺ຖານິ ຈກ຺ຂາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຊຣໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິປກ຺ການິ ອາລຸຬິຕານິ ອວິສທານິ, ໂອຬາຣິກມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ຄເຫຕຸໍ ອສມຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປາໂກ’’ຕິ ຜລູປຈາເຣເນວ ວຸຕ຺ຕາ.

ສາ ປນາຍໍ ເອວໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ສພ຺ພາປິ ຊຣາ ປາກຏາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຕິ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທນ຺ຕາທີສຸ ຂຓ຺ຑາທິຠາວທສ຺ສນໂຕ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ຊຣາ ປາກຏຊຣາ ນາມ, ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ປນ ຊຣາ ຕາທິສສ຺ສ ວິກາຣສ຺ສ ອທສ຺ສນໂຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຊຣາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍໍ ຂຓ຺ຑາທິຠາໂວ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ຕາທິສານໍ ທນ຺ຕາທີນໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຓ຺ໂຓເຍວ, ຕໍ ຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ ມໂນທ຺ວາເຣນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ທນ຺ຕາ ຊຣາຍ ປຫຏາ’’ຕິ ຊຣໍ ຊານາຕິ ອຸທກຏ຺ຐາເນ ພທ຺ຘານິ ໂຄສີສາທີນິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທກສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານນໍ ວິຍ. ປຸນ ອວີຈິ ສວີຈີຕິ ເອວມ຺ປິ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຓິ-ກນກ-ຣຊຕ-ປວາຬຈນ຺ທສູຣິຍາທີນໍ ວິຍ ມນ຺ທທສກາທີສຸ ປາຓີນໍ ວິຍ ຈ ປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວາທີສຸ ຈ ອປາຓີນໍ ວິຍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວຓ຺ຓວິເສສາທີນໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຊຣາ ອວີຈິຊຣາ ນາມ, ນິຣນ຺ຕຣຊຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວຓ຺ຓວິເສສາທີນໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຊຣາ ສວີຈິຊຣາ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິໂຕ ປຣໍ ເຕສໍ ເຕສນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຸຕິ ຈວນຕາຕິອາທີສຸ ປນ ຈຸຕີຕິ ຈວນກວເສນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອກຈຕຸປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘສາມຎ຺ຎວຈນເມຕໍ. ຈວນຕາຕິ ຠາວວຈເນນ ລກ຺ຂຓນິທສ຺ສນໍ. ເຠໂທຕິ ຈຸຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ຠງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິທີປນໍ. ອນ຺ຕຣຘານນ຺ຕິ ຆຏສ຺ເສວ ຠິນ຺ນສ຺ສ ຠິນ຺ນານໍ ຈຸຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ເຍນ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຐານາຠາວປຣິທີປນໍ. ມຈ຺ຈຸ ມຣຓນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸສງ຺ຂາຕໍ ມຣຓໍ, ເຕນ ສມຸຈ຺ເຉທມຣຓາທີນິ ນິເສເຘຕິ. ກາໂລ ນາມ ອນ຺ຕໂກ, ຕສ຺ສ ກິຣິຍາ ກາລກິຣິຍາ. ເອວໍ ເຕນ ໂລກສມ຺ມຸຕິຍາ ມຣຓໍ ທີເປຕິ.

ອິທານິ ປຣມຕ຺ເຖນ ທີເປຕຸໍ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທຕິອາທິມາຫ. ປຣມຕ຺ເຖນ ຫິ ຂນ຺ຘາເຍວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ໂກຈິ ມຣຕິ. ຂນ຺ເຘສຸ ປນ ຠິຊ຺ຊມາເນສຸ ສຕ຺ໂຕ ມຣຕິ, ຠິນ຺ເນສຸ ມໂຕຕິ ໂວຫາໂຣ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸປຎ຺ຈໂວກາຣວເສນ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທ, ເອກໂວກາຣວເສນ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ. ຈຕຸໂວກາຣວເສນ ຈ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທ, ເສສທ຺ວຍວເສນ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ຠວທ຺ວເຍປິ ຣູປກາຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກເຬວຣສ຺ສ ສພ຺ຠາວໂຕ. ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທີສຸ ຂນ຺ຘາ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕວ, ນ ກິຎ຺ຈິ ນິກ຺ຂິປຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ວເສນ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທ, ມນຸສ຺ສາທີສຸ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂປກາຣຓໂຕ ມຣຓໍ ‘‘ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຕິ ອຍຎ຺ຈ ຊຣາ ອິທຎ຺ຈ ມຣຓໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອິທໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ກຖີຍຕິ.

ຊາຕິນິທ຺ເທເສ ຊາຕິ ສຎ຺ຊາຕີຕິອາທີສຸ ຊາຍນຏ຺ເຐນ ຊາຕິ, ສາ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນວເສນ ຍຸຕ຺ຕາ. ສຎ຺ຊາຍນຏ຺ເຐນ ສຎ຺ຊາຕິ, ສາ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນວເສນ ຍຸຕ຺ຕາ. ໂອກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ໂອກ຺ກນ຺ຕິ, ສາ ອຓ຺ຑຊຊລາພຸຊວເສນ ຍຸຕ຺ຕາ. ເຕ ຫິ ອຓ຺ຑໂກສຎ຺ຈ ວຕ຺ຖິໂກສຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມນ຺ຕາ ປວິສນ຺ຕາ ວິຍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສາ ສໍເສທຊໂອປປາຕິກວເສນ ຍຸຕ຺ຕາ. ເຕ ຫິ ປາກຏາເຍວ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕາວ ໂວຫາຣເທສນາ.

ອິທານິ ປຣມຕ຺ຖເທສນາ ໂຫຕິ. ຂນ຺ຘາເຍວ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ນ ສຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຂນ຺ຘານນ຺ຕິ ເອກໂວກາຣຠເວ ເອກສ຺ສ, ຈຕຸໂວກາຣຠເວ ຈຕຸນ຺ນໍ, ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາຕຸຠາໂວຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ອາຍຕນານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍຕນວເສນ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຏິລາໂຠຕິ ສນ຺ຕຕິຍໍ ປາຕຸຠາໂວເຍວ. ປາຕຸຠວນ຺ຕາເນວ ຫິ ຕານິ ປຏິລທ຺ຘານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊາຕີຕິ ອິມິນາ ປເທນ ໂວຫາຣໂຕ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຈ ເທສິຕາຍ ຊາຕິຍາ ນິຄມນໍ ກໂຣຕີຕິ.

ຠວນິທ຺ເທເສ ກາມຠໂວຕິ ກມ຺ມຠໂວ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ຈ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຠໂວ ນາມ ກາມຠວູປຄກມ຺ມເມວ. ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອຸປປຕ຺ຕິຠວສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ສຸໂຂ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປາໂທ (ຘ. ປ. ໑໙໔) ທຸກ຺ໂຂ ປາປສ຺ສ ອຸຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທີນິ (ຘ. ປ. ໑໑໗) ວິຍ ຜລໂວຫາເຣນ ຠໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ນາມ ເຕນ ກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອຸປາທິຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ຠວຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຠໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຖາປິ ອິທໍ ກມ຺ມຎ຺ຈ ອຸປປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຸຠຍມ຺ເປຕມິຘ ‘‘ກາມຠໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ຣູປາຣູປຠເວສູຕິ.

ອຸປາທານນິທ຺ເທເສ ກາມຸປາທານນ຺ຕິອາທີສຸ ວຕ຺ຖຸກາມໍ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ເອເຕນ, ສຍໍ ວາ ຕໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ກາມຸປາທານໍ, ກາໂມ ຈ ໂສ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິ ກາມຸປາທານໍ. ອຸປາທານນ຺ຕິ ທຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທຬ຺ຫຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຸປສທ຺ໂທ ອຸປາຍາສອຸປກຏ຺ຐາທີສຸ ວິຍ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕໍ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ກາມຸປາທານໍ? ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໒໒໐; ວິຠ. ໙໓໘) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຖາ ທິຏ຺ຐິ ຈ ສາ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ອຖ ວາ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທິຍຕິ, ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ວາ ເອເຕນ ທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ອຸປາທິຍຕິ ຫິ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິໍ ອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິ, ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ຈ ຕາຍ ທິຏ຺ຐິໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໒໗). ສີລພ຺ພຕຸປາທານອຕ຺ຕວາທຸປາທານວຊ຺ຊສ຺ສ ສພ຺ພທິຏ຺ຐິຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕໍ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ? ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໒໒໑) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຖາ ສີລພ຺ພຕມຸປາທິຍນ຺ຕິ ເອເຕນ, ສຍໍ ວາ ຕໍ ອຸປາທິຍຕິ, ສີລພ຺ພຕຎ຺ຈ ຕໍ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິ ວາ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ. ໂຄສີລໂຄວຕາທີນິ ຫິ ‘‘ເອວໍ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໒໒໒; ວິຠ. ໙໓໘) ອຠິນິເວສໂຕ ສຍເມວ ອຸປາທານານີຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕໍ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ? ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສີເລນ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ວທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາໂທ, ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸປາທານໍ, ກິໍ ວທນ຺ຕິ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ວາ? ອຕ຺ຕານໍ. ອຕ຺ຕໂນ ວາທຸປາທານໍ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ. ອຕ຺ຕວາທມຕ຺ຕເມວ ວາ ອຕ຺ຕາຕິ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ. ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາຍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕໍ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ? ອິຘ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຓ຺ຫານິທ຺ເທເສ ຣູປຕຓ຺ຫາ…ເປ… ຘມ຺ມຕຓ຺ຫາຕິ ເອຕໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ຊວນວີຖິຍາ ປວຕ຺ຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ‘‘ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ ປິຕິໂຕ ນາມໍ ວິຍ ປິຕິສທິສາຣມ຺ມຓໂຕ ນາມໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຣູປາຣມ຺ມຓາ ຕຓ຺ຫາ, ຣູເປ ຕຓ຺ຫາຕິ ຣູປຕຓ຺ຫາ. ສາ ກາມຣາຄຠາເວນ ຣູປໍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕມານາ ກາມຕຓ຺ຫາ, ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຄຕຣາຄຠາເວນ ‘‘ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ຘຸວໍ ສສ຺ສຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕມານາ ຠວຕຓ຺ຫາ, ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິສຫຄຕຣາຄຠາເວນ ‘‘ຣູປໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ ເປຈ຺ຈ ນ ຠວຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕມານາ ວິຠວຕຓ຺ຫາຕິ ຣູປຕຓ຺ຫາ ເອວໍ ຕິວິຘາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ຣູປຕຓ຺ຫາ, ຕຖາ ສທ຺ທຕຓ຺ຫາທໂຍປີຕິ ເອວໍ ຕານິ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປາທີສຸ ອຏ຺ຐາຣສ, ພຫິທ຺ຘາຣູປາທີສຸ ອຏ຺ຐາຣສາຕິ ຉຕ຺ຕິໍສ. ອິຕິ ອຕີຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສ, ອນາຄຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິ ຉຕ຺ຕິໍສາຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐສຕໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍ ອສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖສ຺ມີຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໗໓) ວາ ເອວມາທີນິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູປາທິນິສ຺ສິຕານິ ອຏ຺ຐາຣສ, ‘‘ພາຫິຣສ຺ສ ອຸປາທາຍ ອິມິນາ ອສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ອິຕ຺ຖສ຺ມີຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໗໕) ວາ ເອວມາທີນິ ພາຫິຣຣູປາທິນິສ຺ສິຕານິ ອຏ຺ຐາຣສາຕິ ຉຕ຺ຕິໍສ, ອິຕິ ອຕີຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສ, ອນາຄຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິ ຉຕ຺ຕິໍສາຕິ ເອວມ຺ປິ ອຏ຺ຐສຕໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸນ ສງ຺ຄເຫ ກຣິຍມາເນ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຉເຬວ ຕຓ຺ຫາກາຍາ ຕິສ຺ໂສເຍວ ກາມຕຓ຺ຫາທໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ –

‘‘ນິທ຺ເທສຕ຺ເຖນ ນິທ຺ເທສ, ວິຕ຺ຖາຣາ ວິຕ຺ຖາຣສ຺ສ ຈ;

ປຸນ ສງ຺ຄຫໂຕ ຕຓ຺ຫາ, ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພາ ວິຠາວິນາ’’ຕິ.

ເວທນານິທ຺ເທເສ ເວທນາກາຍາຕິ ເວທນາສມູຫາ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເວທນາ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາເວທນາຕິ ເອຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາເວທນາ ອຕ຺ຖິ ກຸສລາ, ອຕ຺ຖິ ອກຸສລາ, ອຕ຺ຖິ ອພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ ເອວໍ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໓໔) ອາຄຕຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ປວຕ຺ຕານໍ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕເວທນານໍ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ ມາຕິໂຕ ນາມໍ ວິຍ ມາຕິສທິສໂຕ ວຕ຺ຖຸໂຕ ນາມໍ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ – ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສເຫຕຸ ຊາຕາ ເວທນາ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເວທນາຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາ ກຖາ. ວິປາກວເສນ ປນ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ທ຺ເວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓານິ, ທ຺ເວ ມໂນຘາຕຸໂຍ, ຕິສ຺ໂສ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍຕິ ເອຕາຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວເສນ ເວທນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອເສວ ນໂຍ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸ. ມໂນທ຺ວາເຣ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ.

ຜສ຺ສນິທ຺ເທເສ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສມ຺ຜສ຺ໂສ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ…ເປ… ກາຍສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ກຸສລາກຸສລວິປາກາ ປຎ຺ຈວຕ຺ຖຸກາ ທສ ຜສ຺ສາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ອິມິນາ ເສສພາວີສຕິໂລກິຍວິປາກມນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາ.

ສຬາຍຕນນິທ຺ເທເສ ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ເຈວ ອາຍຕນນິທ຺ເທເສ ຈ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ນາມຣູປນິທ຺ເທເສ ນມນລກ຺ຂຓໍ ນາມໍ. ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ຣູປໍ. ວິຠຊເນ ປນສ຺ສ ເວທນາຕິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາຕິ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເຈຕນາ ຜສ຺ໂສ ມນສິກາໂຣຕິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກາມຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎປິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫິຕາ ຘມ຺ມາ ສນ຺ຕິ, ອິເມ ປນ ຕໂຍ ສພ຺ພທຸພ຺ພເລສຸປິ ຈິຕ຺ເຕສຸ ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອເຕສໍເຍວ ວເສເນຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ທສ຺ສິໂຕ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຠູຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ມຫາຠູຕາຕິ ປຖວີອາປເຕຊວາຍານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຍນ ປນ ກາຣເຓນ ຕານິ ມຫາຠູຕານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ໂຍ ເຈຕ຺ຖ ອຎ຺ໂຎ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ, ໂສ ສພ຺ໂພ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຈຕຸນ຺ນນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປາທາຍາຕິ ອຸປາທິຍິຕ຺ວາ, ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສ຺ສາຍາຕິປິ ເອເກ. ‘‘ວຕ຺ຕມານ’’ນ຺ຕິ ອຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປາຐເສໂສ. ສມູຫຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ສາມິວຈນໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ສມູຫໍ ອຸປາທາຍ ວຕ຺ຕມານໍ ຣູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ຍານິ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຖວີອາທີນິ ມຫາຠູຕານິ, ຍຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ວຕ຺ຕມານໍ ຈກ຺ຂາຍຕນາທິເຠເທນ ອຠິຘມ຺ມປາຬິຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ເຕວີສຕິວິຘໍ ຣູປໍ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣູປນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິຎ຺ຎາຓນິທ຺ເທເສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຈກ຺ຂຸໂຕ ວາ ຊາຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ. ເອວໍ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍວິຎ຺ຎາຓານິ. ອິຕຣໍ ປນ ມໂນເຍວ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ. ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວຊ຺ຊິຕເຕຠູມກວິປາກຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

ສງ຺ຂາຣນິທ຺ເທເສ ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂໂຓ ສງ຺ຂາໂຣ. ວິຠຊເນ ປນສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາໂຣຕິ ກາຍໂຕ ປວຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ. ກາຍທ຺ວາເຣ ໂຈປນວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ກາມາວຈຣກຸສລໂຕ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ, ອກຸສລໂຕ ທ຺ວາທສນ຺ນນ຺ຕິ ວີສຕິຍາ ກາຍສຎ຺ເຈຕນານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ວຈີສງ຺ຂາໂຣຕິ ວຈນໂຕ ປວຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ, ວຈີທ຺ວາເຣ ວຈນເຠທວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ວີສຕິຍາ ເອວ ວຈີສຎ຺ເຈຕນານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣຕິ ຈິຕ຺ຕໂຕ ປວຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ, ກາຍວຈີທ຺ວາເຣ ໂຈປນໍ ອກຕ຺ວາ ຣໂຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕານໍ ໂລກິຍກຸສລາກຸສລວເສນ ເອກູນຕິໍສມໂນສຎ຺ເຈຕນານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ.

ອວິຊ຺ຊານິທ຺ເທເສ ທຸກ຺ເຂ ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ອຎ຺ຎາຓໍ, ໂມຫສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເອສ ນໂຍ ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິອາທີສຸ. ຕຕ຺ຖ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ທຸກ຺ເຂ ອຎ຺ຎາຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ອນ຺ໂຕຄຘໂຕ ວຕ຺ຖຸໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ ຈ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸກ຺ເຂ ອນ຺ໂຕຄຘໍ, ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຎ຺ຈສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ ວຕ຺ຖຸ, ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓໍ, ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ເອຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ ຕສ຺ສ ຍາຖາວລກ຺ຂຓປຏິເວຘນິວາຣເຓນ ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ເຈຕ຺ຖ ອປ຺ປທາເນນ.

ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ອຎ຺ຎາຓໍ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ ເວທິຕພ຺ພໍ ວຕ຺ຖຸໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ ຈ. ນິໂຣເຘ ປຏິປທາຍ ຈ ອຎ຺ຎາຓໍ ເອເກເນວ ກາຣເຓນ ເວທິຕພ຺ພໍ ປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ. ນິໂຣຘປຏິປທານຎ຺ຫິ ປຏິຈ຺ຉາທກເມວ ອຎ຺ຎາຓໍ ເຕສໍ ຍາຖາວລກ຺ຂຓປຏິເວຘນິວາຣເຓນ ເຕສຸ ຈ ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປທາເນນ. ນ ປນ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ຕສ຺ມິໍ ສຈ຺ຈທ຺ວເຍ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ, ນ ຕສ຺ສ ຕໍ ສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ວຕ຺ຖຸ ອສຫຊາຕຕ຺ຕາ, ນາຣມ຺ມຓໍ, ຕທາຣພ຺ຠ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ. ປຈ຺ຉິມຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ທຸທ຺ທສໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຘຠູຕໍ ອຎ຺ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຸຣິມໍ ປນ ວຈນີຍຕ຺ເຕນ ສຠາວລກ຺ຂຓສ຺ສ ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີຣໍ, ຕຕ຺ຖ ວິປລ຺ລາສຄາຫວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ.

ອປິຈ ‘‘ທຸກ຺ເຂ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສງ຺ຄຫໂຕ ວຕ຺ຖຸໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ກິຈ຺ຈໂຕ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ທີປິຕາ. ‘‘ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ວຕ຺ຖຸໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ກິຈ຺ຈໂຕ ຈ. ‘‘ທຸກ຺ຂນິໂຣເຘ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ກິຈ຺ຈໂຕ. ອວິເສສໂຕ ປນ ‘‘ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ສຠາວໂຕ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ຎາຕພ຺ພາ.

ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ. ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ. ອປິເຈຕ຺ຖ ສພ຺ເພເຫວ ເຕຫິ ນິໂຣຘປເທຫິ ນິພ຺ພານໍ ເທສິຕໍ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອາຄມ຺ມ ເຕ ເຕ ຘມ຺ມາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ທ຺ວາທສຫິ ປເທຫິ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏເນວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຏິປທາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ຕຕິເຍ ມິຈ຺ຉາປຏິປທນ຺ຕິ ອຍໍ ຕາວ ອນິຍ຺ຍານິກປຏິປທາ. ນນຸ ຈ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣປິ ອຕ຺ຖິ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣປິ, ໂສ ກຖໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາ ໂຫຕີຕິ. ວຏ຺ຏສີສຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ຠວຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕໍ ວຏ຺ຏໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕໍ, ອນ຺ຕມໂສ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ວາ ປນ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ວຏ຺ຏປກ຺ຂິຍໍ ວຏ຺ຏສີສນ຺ຕິ ວຏ຺ຏສີສຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາວ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ກິຎ຺ຈິ ວິວຏ຺ຏໍ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕໍ, ອນ຺ຕມໂສ ອຸຬຸງ຺ກຍາຄຸມຕ຺ຕທານມ຺ປິ ປຓ຺ຓມຸຏ຺ຐິທານມຕ຺ຕມ຺ປິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ວິວຏ຺ຏປກ຺ຂິຍໍ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕໍ, ວິວຏ຺ຏປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ສມ຺ມາປຏິປທາວ ໂຫຕິ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຫິ ປຓ຺ຓມຸຏ຺ຐິມຕ຺ຕທານກຸສລໍ ວາ ໂຫຕຸ ມຫນ຺ຕໍ ເວລາມທານາທິກຸສລໍ ວາ, ສເຈ ວຏ຺ຏສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕວເສນ ມິຈ຺ຉາ ຐປິຕໍ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏເມວ ອາຫຣິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ໂນ ວິວຏ຺ຏໍ. ‘‘ອິທໍ ເມ ທານໍ ອາສວກ຺ຂຍາວຫໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ວິວຏ຺ຏໍ ປຕ຺ເຖນ຺ເຕນ ວິວຏ຺ຏວເສນ ສມ຺ມາ ຐປິຕໍ ອຣຫຕ຺ຕມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓມ຺ປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິເຍວ, ນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ປຣິໂຍສານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕິ ອນຸໂລມວເສນ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາ, ປຏິໂລມວເສນ ສມ຺ມາປຏິປທາ ເທສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ປຏິປທາ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ນິພ຺ພານໍ ຠາຊິຕໍ, ນິຍ຺ຍາຕເນປິ ປຏິປທາວ ນິຍ຺ຍາຕິຕາ. ນ ຈ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປຏິປທາຕິ ນາມໍ, ສວິປສ຺ສນານໍ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານເມຕໍ ນາມໍ, ຕສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉານິຍ຺ຍາຕເນຫິ ປທຠາຊນໍ ນ ສເມຕີຕິ. ໂນ ນ ສເມຕິ, ກສ຺ມາ? ຜເລນ ປຏິປທາຍ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ຜເລນ ເຫຕ຺ຖ ປຏິປທາ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ’’ຕິ ເອຕໍ ນິໂຣຘສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຍສ຺ສາ ປຏິປທາຍ ຜລໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາປຏິປທາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຣາໂຄ ນິໂຣຘສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ອເສສວິຣາຄາ ອເສສນິໂຣຘາຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຍນ ວາ ວິຣາຄສງ຺ຂາເຕນ ມຄ຺ເຄນ ອເສສນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອຕໍ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ສານຸຠາວາ ປຏິປທາ ວິຠຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ວິປສ຺ສີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ວິປສ຺ສິສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຍຖາ ໂລກິຍມນຸສ຺ສານໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ປຣິຕ຺ຕກມ຺ມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຊປສາທສ຺ສ ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ອກ຺ຂີນິ ວິປ຺ຜນ຺ທນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ວິປ຺ຜນ຺ທິໍສຸ. ພລວກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ກມ຺ມຊປສາທສ຺ສ ພລວຕ຺ຕາ ອວິປ຺ຜນ຺ທນ຺ເຕຫິ ອນິມິເສຫິ ເອວ ອກ຺ຂີຫິ ປສ຺ສິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອນິມິສນ຺ໂຕ ກຸມາໂຣ ເປກ຺ຂຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິປສ຺ສິສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ‘ວິປສ຺ສີ ວິປສ຺ສີ’ຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ອຸທປາທີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐). ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ນິມິສຊນິຕນ຺ຘກາຣວິຣເຫນ ວິສຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສຕິ, ວິວເຏຫິ ວາ ອກ຺ຂີຫິ ປສ຺ສຕີຕິ ວິປສ຺ສີ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ພລວກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຊປສາທສ຺ສ ພລວຕ຺ຕາ ອກ຺ຂີນິ ນ ວິປ຺ຜນ຺ທນ຺ຕິ, ໂສ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອເຕເນວ ນາມໍ ລຠິ.

ອປິຈ ວິເຈຍ຺ຍ ວິເຈຍ຺ຍ ປສ຺ສຕີຕິ ວິປສ຺ສີ, ວິຈິນິຕ຺ວາ ວິຈິນິຕ຺ວາ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກທິວສໍ ກິຣ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຕ຺ເຖ ອນຸສາສນ຺ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ມຫາປຸຣິສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອງ຺ເກ ຐປຍິໍສຸ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອງ຺ເກ ກຕ຺ວາ ປລາຬຍມານສ຺ເສວ ອມຈ຺ຈາ ສາມິກໍ ອສ຺ສາມິກໍ ອກໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນຕ຺ຕມນສທ຺ທໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ຣາຊາ ‘‘ກິເມຕໍ ອຸປຘາເຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປຘາຣຍມານາ ອຎ຺ຎໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຏສ຺ສ ທຸພ຺ພິນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸນ ສາມິກເມວ ສາມິກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຎຕ຺ວາ ນຸ ໂຂ ກຸມາໂຣ ເອວໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ? ວີມໍສນ຺ຕາ ປຸນ ສາມິກໍ ອສ຺ສາມິກມກໍສຸ. ປຸນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕເຖວ ສທ຺ທໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ອຖ ຣາຊາ ‘‘ຊານາຕິ ມຫາປຸຣິໂສ’’ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິເຈຍ຺ຍ ວິເຈຍ຺ຍ ກຸມາໂຣ ອຕ຺ເຖ ປນາຍຕິ ຎາເຍນາຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິປສ຺ສິສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ‘ວິປສ຺ສີ ວິປສ຺ສີ’ຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ອຸທປາທີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໑).

ຠຄວໂຕຕິ ຠາຄ຺ຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ອຣຫໂຕຕິ ຣາຄາທິອຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ, ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ວາ ອຣານໍ ຫຕຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍານໍ ວາ ອຣຫຕ຺ຕາ ອຣຫາຕິ ເອວໍ ຄຸຓໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນນາມເຘຍ຺ຍສ຺ສ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ສມ຺ມາ ນເຍນ ເຫຕຸນາ ສາມໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາຕິ ສມ຺ໂພໂຘ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓໍ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພວ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ໂພຘີຕິ ຎາຓໍ, ໂພຘິມາ ສຕ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ຎາຓວາ ປຎ຺ຎວາ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ປາທມູເລ ອຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຓ຺ຑິໂຕວ ໂສ ສຕ຺ໂຕ, ນ ອນ຺ຘພາໂລຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ວາ ອຸທກໂຕ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕໍ ປຣິປາກຄຕໍ ປທຸມໍ ສູຣິຍຣສ຺ມິສມ຺ຜສ຺ເສນ ອວສ຺ສໍ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ພຸຊ຺ຌນກປທຸມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ພ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອວສ຺ສໍ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ໂຕຕິປິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ຍາ ຈ ເອສາ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕາ ໂພຘິ, ຕໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ໂພຘິຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອາສຕ຺ໂຕຕິປິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ຄຸຓໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນນາມວເສນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ. ກິຈ຺ຉນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂໍ. ອາປນ຺ໂນຕິ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອໂຫ ອຍໍ ສຕ຺ຕໂລໂກ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ. ຈວຕິ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈາຕິ ອິທໍ ອປຣາປຣໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ຕຎ຺ຫິ ຊຣາມຣຓທຸກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຕິ ກຕຣສ຺ມິໍ ນຸ ໂຂ ກາເລ.

ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາຕິ ອຸປາຍມນສິກາເຣນ ປຖມນສິກາເຣນ. ອຫຸ ປຎ຺ຎາຍ ອຠິສມໂຍຕິ ປຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ຊຣາມຣຓກາຣຓສ຺ສ ອຠິສມໂຍ ສມວາໂຍ ສມາໂຍໂຄ ອໂຫສິ, ‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເຕນ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ ອຫຸ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິກາເຣນ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອຠິສມໂຍ ອຫຸ. ‘‘ຊາຕິຍາ ໂຂ ສຕິ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ, ເອວໍ ຊຣາມຣຓກາຣຓສ຺ສ ປຏິເວໂຘ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ອິຕິ ຫິທນ຺ຕິ ເອວມິທໍ. ສມຸທໂຍ ສມຸທໂຍຕິ ເອກາທສສຸ ຐາເນສຸ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ສມຸທຍໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສຕິ. ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສູຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣານໍ ສມຸທໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ຈຕູສຸ ວາ ອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ເມສຸ. ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິອາທີນິ ຎາຓເວວຈນາເນວ. ຎາຓເມວ ເຫຕ຺ຖ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸ, ຎາຕຏ຺ເຐນ ຎາຓໍ, ປຊານນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາ, ປຏິເວຘນຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຊາ, ໂອຠາສນຏ຺ເຐນ ອາໂລໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນິໂຣຘວາເຣປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕-໑໐. ສິຂີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໕-໑໐. ປຎ຺ຈມາທີສຸ ສິຂິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທີນໍ ປທານໍ ‘‘ສິຂິສ຺ສປິ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ນ ເອວໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ເອກາສເນ ອເທສິຕຕ຺ຕາ. ນານາຐາເນສຸ ຫິ ເອຕານິ ເທສິຕານິ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສທິໂສເຍວ. ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນານໍ ນ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ອາຈິກ຺ຂຕິ – ‘‘ອຕີເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາ ຊາຕາ’’ຕິ. ຍຖາ ປນ ປຐມກປ຺ປິກກາເລ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ອຸທກສ຺ສ ຄຕມຄ຺ເຄເນວ ອປຣາປຣໍ ວຸຏ຺ຐິອຸທກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ເຕຫິ ເຕຫິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘຫິ ຄຕມຄ຺ເຄເນວ ປຈ຺ຉິມາ ປຈ຺ຉິມາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕາ ຫິ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ພຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາ ນາມ ກຖິຕາຕິ.

ພຸທ຺ຘວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.