໔. ມຫາສາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ລູໂຂ ລູຂປາວຸຣໂຓຕິ ຊິຓ຺ໂຓ ຊິຓ຺ຓປາວຸຣໂຓ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ຕສ຺ສ ກິຣ ຆເຣ ອຏ຺ຐສຕສຫສ຺ສຘນໍ ອໂຫສິ. ໂສ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ອາວາຫໍ ກຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕສຫສ຺ສານິ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກາລງ຺ກຕາຍ ປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ສເຈ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາເນສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕວເສນ ກຸລໍ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ຫນ຺ທ ນໍ ມຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ. ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຓີເຕຫິ ຆາສຈ຺ຉາທນາທີຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖປາທສມ຺ພາຫນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ທິວາ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເທ ສມ຺ພາຫມານາ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ຆຣາວາເສ ອາທີນວໍ ວຕ຺ວາ – ‘‘ມຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມ, ເສສຘນມ຺ປິ ໂນ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຸນ ເອເກກສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວຕ຺ຖປາຣຸປນມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ຕໍ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ກຕິປາຫໍ ອຸປຏ຺ຐຫິ.

ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐຕ຺ວາ ສຸຓ຺ຫາ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ ຕຍາ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ອຕິເຣກໍ ທິນ຺ນມຕ຺ຖິ? ນນຸ ສພ຺ເພສໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ສຕສຫສ຺ສານິ ທິນ຺ນານິ, ກິໍ ເສສປຸຕ຺ຕານໍ ຆຣສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ? ໂສ ‘‘ນສ຺ສ ວສລີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຆຣໍ ອຄມາສິ, ຕໂຕປິ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ອິມິນາວ ອຸປາເຍນ ປລາປິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ເອວໍ ເອກຆເຣປິ ປເວສນໍ ອລຠມາໂນ ປຓ຺ຑຣງ຺ຄປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ກາລານມຈ຺ຈເຍນ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ ທຸພ຺ໂຠຊນທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາຫິ ມິລາຕສຣີໂຣ ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຕ ອາຄມ຺ມ, ປີຐກາຍ ນິປນ຺ໂນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຕານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕສຸ ປຕິຏ຺ຐໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມໂຓ ກິຣ ໂຄຕໂມ ອພ຺ຠາກຸຏິໂກ ອຸຕ຺ຕານມຸໂຂ ສຸຂສມ຺ຠາໂສ ປຏິສນ຺ຖາຣກຸສໂລ, ສກ຺ກາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ລຠິຕຸ’’ນ຺ຕິ ນິວາສນປາວຸຣຓໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຠາຊນມາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ທາເຣຫິ ສໍປຸຈ຺ຉ ຆຣາ ນິກ຺ຂາເມນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພໍ ມມ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ນິທ຺ຘນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍາຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ມໍ ຆຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປນ຺ຕິ.

ນນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ ນນ຺ທິຊາໂຕ ຕຸຏ຺ໂຐ ປມຸທິໂຕ ອໂຫສິໍ. ຠວມິຈ຺ຉິສນ຺ຕິ ວຸຑ຺ຒິໍ ປຕ຺ຖຍິໍ. ສາວ ວາເຣນ຺ຕິ ສູກຣນ຺ຕິ ຍຖາ ສຸນຂາ ວຄ຺ຄວຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ຠຸສ຺ສນ຺ຕາ ຠຸສ຺ສນ຺ຕາ ສູກຣໍ ວາເຣນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ມຫາຣວໍ ຣວາເປນ຺ຕິ, ເອວໍ ທາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ມໍ ພຫຸໍ ວຕ຺ວາ ວິຣວນ຺ຕໍ ປລາເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອສນ຺ຕາຕິ ອສປ຺ປຸຣິສາ. ຊມ຺ມາຕິ ລາມກາ. ຠາສເຣຕິ ຠາສນ຺ຕິ. ປຸຕ຺ຕຣູເປນາຕິ ປຸຕ຺ຕເວເສນ. ວໂຍຄຕນ຺ຕິ ຕໂຍ ວເຍ ຄຕໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມວເຍ ຐິຕໍ ມໍ. ຊຫນ຺ຕີຕິ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕິ.

ນິພ຺ໂຠໂຄຕິ ນິປ຺ປຣິໂຠໂຄ. ຂາທນາ ອປນີຍຕີຕິ ອສ຺ໂສ ຫິ ຍາວເທວ ຕຣຸໂຓ ໂຫຕິ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕາວສ຺ສ ນານາຣສໍ ຂາທນໍ ທທນ຺ຕິ, ຊິຓ຺ຓໍ ນິພ຺ໂຠຄໍ ຕໂຕ ອປເນນ຺ຕິ, ອນ຺ຕິມວເຍ ຕໍ ວຕ຺ຕໍ ນ ລຠຕິ, ຄາວີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຏວິຍໍ ສຸກ຺ຂຕິຓານິ ຂາທນ຺ໂຕ ຈຣຕິ. ຍຖາ ໂສ ອສ຺ໂສ, ເອວໍ ຊິຓ຺ຓກາເລ ວິລຸຕ຺ຕສພ຺ພຘນຕ຺ຕາ ນິພ຺ໂຠໂຄ ມາທິໂສປິ ພາລການໍ ປິຕາ ເຖໂຣ ປຣຆເຣສຸ ຠິກ຺ຂຕິ.

ຍຎ຺ເຈຕິ ນິປາໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຍ ມມ ປຸຕ຺ຕາ ອນສ຺ສວາ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ ອວສວຕ຺ຕິໂນ, ເຕຫິ ທຓ຺ໂຑວ ກິຣ ເສຍ຺ໂຍ ສຸນ຺ທຣຕໂຣຕິ. ອິທານິສ຺ສ ເສຍ຺ຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈຓ຺ຑມ຺ປິ ໂຄຓນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຸເຣ ໂຫຕີຕິ ອຄ຺ຄໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ສຸຂໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄາຘເມຘຕີຕິ ອຸທກໍ ໂອຕຣຓກາເລ ຄມ຺ຠີເຣ ອຸທເກ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠຕິ.

ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ ກຕ຺ວາ. ສນ຺ນິສິນ຺ເນສູຕິ ຕຖາຣູເປ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສມາຄມທິວເສ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິເຕສຸ ປຸຕ຺ເຕສຸ ຕໍ ສຠໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມຊ຺ເຌ ມຫາຣເຫ ອາສເນ ນິສິນ຺ເນສຸ. ອຠາສີຕິ ‘ອຍໍ ເມ ກາໂລ’ຕິ ສຠາຍ ມຊ຺ເຌ ປວິສິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠ ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄາຖາ ຠາສິຕຸກາໂມ, ຠາສິເຕ ສຸຓິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ – ‘‘ຠາສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຸໂຓມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຐິຕໂກວ ອຠາສິ. ‘‘ເຕນ ຈ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສານໍ ວຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ໂຍ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕກໍ ຂາທນ຺ໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ນ ໂປເສຕິ, ໂສ ມາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸຕ຺ຕາ ປິຕຸປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ຊີວິຕໍ ໂນ ຕາຕ, ເທຫີ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ປິຕຸຫທຍສ຺ສ ປຸຕ຺ຕານໍ ມຸທຸຕ຺ຕາ ‘‘ມາ ເມ, ໂຠ, ພາລເກ ວິນາສຍິຕ຺ຖ, ໂປສິສ຺ສນ຺ຕິ ມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ອຖສ຺ສ ປຸຕ຺ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ສເຈ, ໂຠ, ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ປິຕຣໍ ນ ສມ຺ມາ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສຖ, ຆາເຕສ຺ສາມ ໂວ’’ຕິ. ເຕ ຠີຕາ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິໍສຸ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ໂຂ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ວາຕິ ປີເຐ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນຍິໍສຸ. ນ຺ຫາເປຕ຺ວາຕິ ສຣີຣໍ ເຕເລນ ອພ຺ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ນ຺ຫາເປສຸໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໂຍປິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ອມ຺ຫາກໍ ປິຕຣໍ ສມ຺ມາ ປຏິຊຄ຺ຄຖ. ສເຈ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຖ, ຆຣໂຕ ໂວ ນິກ຺ກຑ຺ຒິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ປຓີຕໂຠຊນໍ ໂຠເຊສຸໍ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸໂຠຊນຎ຺ຈ ສຸຂເສຍ຺ຍຎ຺ຈ ອາຄມ຺ມ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ສຎ຺ຊາຕພໂລ ປີຓິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ເມ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາທາຍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ໂຂ ໂສຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອຕທໂວຈາຕິ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ເອຕໍ ອໂວຈ. ສຣຓຄມນາວສາເນ ຈາປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອວມາຫ – ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຘຸຣຠຕ຺ຕານິ ທິນ຺ນານິ, ຕໂຕ ອຫໍ ທ຺ເວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທມ຺ມິ, ທ຺ເວ ສຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ກລ຺ຍາຓໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປນ ມາ ນິຍ຺ຍາເທຫິ, ອມ຺ຫາກໍ ຣຸຈ຺ຈນຏ຺ຐານເມວ ຄມິສ຺ສາມາຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ຕາຕາ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ, ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ຘຸຣຠຕ຺ຕານິ ທິນ຺ນານິ, ຕຸມ຺ເຫ ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ມາ ປມຊ຺ຊຖາ’’ຕິ. ສາຘຸ, ຕາຕາຕິ. ປຸນທິວເສ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ຄໂຕ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາວ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຓີຕໂຠຊນມທາສິ. ສຕ຺ຖາ ປຸນທິວເສ ອິຕຣສ຺ສ, ປຸນທິວເສ ອິຕຣສ຺ສາຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສພ຺ເພສໍ ຆຣານິ ອຄມາສິ. ສພ຺ເພ ຕເຖວ ສກ຺ກາຣໍ ອກໍສຸ.

ອເຖກທິວສໍ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຆເຣ ມງ຺ຄລໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ. ໂສ ປິຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ກສ຺ສ ມງ຺ຄລໍ ເທມາ’’ຕິ. ອມ຺ເຫ ອຎ຺ຎໍ ນ ຊານາມ? ນນຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍຕິ? ເຕນ ຫິ ຕຸມ຺ເຫ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສ຺ວາຕນາຍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ນິມນ຺ເຕຖາຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕຖາ ອກາສິ. ຠຄວາ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຕສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຫຣິຕຸປລິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ເຄຫໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນສຸ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອປ຺ໂປທກປາຍາສຎ຺ເຈວ ຂຊ຺ຊກວິກຕິຎ຺ຈ ອທາສິ. ອນ຺ຕຣຠຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ມຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ປິຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄາມ ນປ຺ປມຊ຺ຊາມ, ປສ຺ສຖສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກລ຺ຍາຓໍ ໂວ ກຕໍ, ມາຕາປິຕຸໂປສກໍ ນາມ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕານໍ ອາຈິຓ຺ຓເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຫານາຄຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑໑.໑ ອາທໂຍ; ຈຣິຍາ. ໒.໑ ອາທໂຍ) ນາມ ກເຖຕ຺ວາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ທີເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສທ຺ຘິໍ ຈຕູຫິ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຈຕູຫິ ຈ ສຸຓ຺ຫາຫິ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາ ນ ສພ຺ພກາລໍ ເຕສໍ ເຄຫໍ ອຄມາສີຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.