໑. ອຣຫນ຺ຕວຄ຺ໂຄ

໑. ຘນຎ຺ຊານີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໗. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ຘນຎ຺ຊານີຕິ ຘນຎ຺ຊານິໂຄຕ຺ຕາ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຄຕ຺ຕາ ກິເຣສາ. ເສສພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ກິຣ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ, ຘນຎ຺ຊານິໂຄຕ຺ຕາ ມຕ຺ຖກໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ລທ຺ຘິ. ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ກສ຺ມາ ອຸທາເນສິ? ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຓ຺ເຓ ປິທຫຕິ, ຖທ຺ໂຘ ຂທິຣຂາຓຸສທິໂສ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປນ ໂສຕາປນ຺ນາ ອຣິຍສາວິກາ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທານໍ ເທນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສຕານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອປ຺ໂປທກໍ ປາຍາສໍ ເທຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ນານາຣສໂຠຊນໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທານທິວເສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຕສ຺ສ ວສວຕ຺ຕິຕາຍ ປຫີນມຈ຺ເຉຣຕາຍ ຈ ສຫຕ຺ຖາ ປຣິວິສຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປນ ທານທິວເສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປາໂຕວ ຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປລາຍຕິ. ອເຖກທິວສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອສມ຺ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາຫ – ‘‘ສ຺ເວ ໂຠຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ປຎ຺ຈສຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ມຍາ ກິໍ ກາຕພ຺ພໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ? ຕຍາ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ປຈນປຣິເວສນໍ ອຎ຺ເຎ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ຕ຺ວໍ ຐິຕາປິ ນິສິນ຺ນາປິ ຂິປິຕ຺ວາປິ ອຸກ຺ກາສິຕ຺ວາປິ ‘‘ນໂມ ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ມຸຓ຺ຑກສ຺ສ ສມຓກສ຺ສ ນມກ຺ກາຣໍ ກໂຣສິ, ຕໍ ສ຺ເວ ເອກທິວສມຕ຺ຕໍ ມາ ອກາສິ. ຕໍ ຫິ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອນຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາ ມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ຠິນ຺ທສີຕິ. ຕ຺ວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວາ ຠິຊ຺ຊ ເທເວຫິ ວາ, ອຫໍ ປນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ນ ສກ຺ໂກມິ ອນມສ຺ສມານາ ສຓ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ. ໂຠຕິ ກຸລສຕິເກ ຄາເມ ຄາມທ຺ວາຣມ຺ປິ ຕາວ ປິທຫິຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ທ຺ວີຫງ຺ຄຸເລຫິ ປິທຫິຕພ຺ພໍ ມຸຂໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ໂຠຊນກາລມຕ຺ຕໍ ປິທຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສີຕິ. ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖຕ຺ວາປິ ໂສ ນິວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸສ຺ສີສເກ ຐປິຕໍ ມຓ຺ຑລຄ຺ຄຂຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ – ‘‘ໂຠຕິ ສເຈ ສ຺ເວ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ນິສິນ຺ເນສຸ ຕໍ ມຸຓ຺ຑສມຓກໍ ນມສ຺ສສິ, ອິມິນາ ຕໍ ຂຄ຺ເຄນ ປາທຕລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເກສມຕ຺ຖກາ ກຬີຣໍ ວິຍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຣາສິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ອິມິນາ ມຓ຺ຑລຄ຺ເຄນ, ປາທໂຕ ຍາວ ມຕ຺ຖກາ;

ກຬີຣມິວ ເຉຊ຺ຊາມິ, ຍທິ ມິຈ຺ຉໍ ນ ກາຫສິ.

‘‘ສເຈ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຠຓສິ, ສເຈ ຘມ຺ໂມຕິ ຠາສສິ;

ສເຈ ສງ຺ໂຆຕິ ກິຕ຺ເຕສິ, ຊີວນ຺ຕີ ເມ ນິເວສເນ’’ຕິ.

ອຣິຍສາວິກາ ປນ ປຖວີ ວິຍ ທຸປ຺ປກມ຺ປາ, ສິເນຣຸ ວິຍ ທຸປ຺ປຣິວຕ຺ຕິຍາ. ສາ ເຕນ ນໍ ເອວມາຫ –

‘‘ສເຈ ເມ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ, ກາມໍ ເຉຊ຺ຊສິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ;

ເນວາຫໍ ວິຣມິສ຺ສາມິ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ ສາສນາ.

‘‘ນາຫໍ ໂອກ຺ກາ ວຣຘຣາ, ສກ຺ກາ ໂຣຘຍິຕຸໍ ຊິນາ;

ຘີຕາຫໍ ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ, ຉິນ຺ທ ວາ ມໍ ວຘສ຺ສຸ ວາ’’ຕິ.

ເອວໍ ຘນຎ຺ຊານິຄຊ຺ຊິຕໍ ນາມ ຄຊ຺ຊນ຺ຕີ ປຎ຺ຈ ຄາຖາສຕານິ ອຠາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຣາມສິຕຸໍ ວາ ປຫຣິຕຸໍ ວາ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ໂຠຕິ ຍໍ ເຕ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຂຄ຺ຄໍ ສຍເນ ຂິປິ. ປຸນທິວເສ ເຄຫໍ ຫຣິຕຸປລິຕ຺ຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ລາຊາປຸຓ຺ຓຆຏມາລາຄນ຺ຘາທີຫິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຕານໍ ນວສປ຺ປິສກ຺ຂຣມຘຸຍຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ໂປທກປາຍາສໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓີປິ ປາໂຕວ ຄນ຺ໂຘທເກນ ສຍໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ອຫຕວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕຄ຺ຆນກໍ ເອກໍສໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ສຸວຓ຺ຓກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຣິວິສມານາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກປນ຺ຕິຍໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕີ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ທາຣຸຠຓ຺ເຑ ປກ຺ຂລິ. ປກ຺ຂລນຆຏ຺ຏນາຍ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ທສພລໍ ສຣິ. ສຕິສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ປນ ປາຍາສປາຕິໍ ອຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສຓິກໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຕານໍ ມຊ຺ເຌ ສິຣສິ ອຎ຺ຊລິໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຍນ ເວຬຸວນໍ, ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ເກຈິ ຠຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ຠຸຎ຺ຊມານາ, ເກຈິ ຫຕ຺ເຖ ໂອຕາຣິຕມຕ຺ຕາ, ເກສຎ຺ຈິ ໂຠຊນໍ ປຸຣໂຕ ຐປິຕມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ ສິເນຣຸມຕ຺ເຕນ ມຸຄ຺ຄເຣນ ສີເສ ປຫຏາ ວິຍ ກຓ຺ເຓສຸ ສູເລນ ວິທ຺ຘາ ວິຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທິຍມານາ ‘‘ອິມິນາ ອຎ຺ຎລທ຺ຘິເກນ ມຍໍ ຆຣໍ ປເວສິຕາ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ປິຓ຺ຑໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ມຸເຂນ ຄຫິຕໍ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ຘນຸໍ ທິສ຺ວາ ກາກາ ວິຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອກ຺ໂກສມານາ ທິສາວິທິສາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວໍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ສີສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ອິທເມວ ຠຍໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ມຍໍ ຫິຍ຺ໂຍ ປຏ຺ຐາຍ ໂຠຕິໍ ຍາຈນ຺ຕາ ນ ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ, ເອຕໍ ‘‘ເອວເມວໍ ປນາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

ອຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຄາມນິຄມຣຏ຺ຐປູຊິໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ວຕ຺ວາ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕຸໍ, ເອກເມວ ນໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ‘‘ກິໍສຸ ເຉຕ຺ວາ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ – ‘‘ສເຈ ‘ອສຸກສ຺ສ ນາມ ວຘໍ ໂຣເຈມີ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ອຖ ນໍ ‘ເຍ ຕຸຍ຺ຫໍ ນ ຣຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕ ມາເຣຕຸກາໂມສິ, ໂລກວຘາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ກິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ສມຓຠາເວນາ’ຕິ? ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມິ. ສເຈ ‘ນ ກສ຺ສຈິ ວຘໍ ໂຣເຈມີ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ອຖ ນໍ ‘ຕ຺ວໍ ຣາຄາທີນມ຺ປິ ວຘໍ ນ ອິຈ຺ຉສິ. ກສ຺ມາ ສມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫິຓ຺ຑສີ’ຕິ? ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ. ອິຕິ ອິມໍ ອຸຠໂຕໂກຏິກໍ ປຎ຺ຫໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເນວ ຄິລິຕຸໍ ນ ອຸຄ຺ຄິລິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ສມ຺ໂມທີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຑິຕຕາຍ ກຸທ຺ຘຠາວໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຘຸຣກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ສມ຺ໂມທິ. ປຎ຺ໂຫ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ເຕ ກຖິໂຕ. ເສສມ຺ປິ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວາຕິ. ປຐມໍ.

໒. ອກ຺ໂກສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໘. ທຸຕິເຍ ອກ຺ໂກສກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ຠາຣທ຺ວາໂຊວ ໂສ, ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ປນ ຄາຖາ ສເຕຫິ ຕຖາຄຕໍ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ອາຄໂຕຕິ. ‘‘ອກ຺ໂກສກຠາຣທ຺ວາໂຊ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ນາມໍ ຄຫິຕໍ. ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນຕິ ‘‘ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ມຍ຺ຫໍ ເຊຏ຺ຐກຠາຕຣໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນ ຊານິ ກຕາ, ປກ຺ໂຂ ຠິນ຺ໂນ’’ຕິ ໂກເຘນ ກຸປິໂຕ ໂທມນສ຺ເສນ ຈ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກ຺ໂກສຕີຕິ ‘‘ໂຈໂຣສິ, ພາໂລສິ, ມູຬ຺ໂຫສິ, ເຖໂນສິ, ໂອຏ຺ໂຐສິ, ເມຓ຺ໂຑສິ, ໂຄໂຓສິ, ຄທ຺ຣໂຠສິ, ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕສິ, ເນຣຍິໂກສີ’’ຕິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສຕິ. ປຣິຠາສຕີຕິ ‘‘ໂຫຕຸ ມຸຓ຺ຑກສມຓກ, ‘ອທຓ຺ໂຑ ອຫ’ນ຺ຕິ ກໂຣສິ, ອິທານິ ເຕ ຣາຊກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທຓ຺ຑໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິຠາສຕິ ນາມ.

ສມ຺ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ວີຕິຫຣຕີຕິ ກຕສ຺ສ ປຏິກາຣໍ ກໂຣຕິ. ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຂ, ໂຄຕມນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ເອວມາຫ? ‘‘ຕເວເວຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕເວເວຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ກິຣສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ. ‘‘ອິສໂຍ ນາມ ກຸປິຕາ ສປນໍ ເທນ຺ຕິ ກິສວຈ຺ຉາທໂຍ ວິຍາ’’ຕິ ອນຸສ຺ສວວເສນ ‘‘ສປຕິ ມໍ ມຎ຺ເຎ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພິເສວນສ຺ສ. ຕາທິໂນຕິ ຕາທິລກ຺ຂຓໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ. ຕສ຺ເສວ ເຕນ ປາປິໂຍຕິ ຕສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຕນ ໂກເຘນ ປາປໍ ໂຫຕິ. ສໂຕ ອຸປສມ຺ມຕີຕິ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຘິວາເສຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕານນ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສໂຕ ອຸປສມ຺ມຕິ, ອຸຠິນ຺ນມຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ ຕິກິຈ຺ຉຕິ ສາເຘຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຊນາ ພາໂລຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ກີທິສາ ຊນາ? ເຍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິທາ. ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມສ຺ສ ວາ. ອໂກວິທາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອກຸສລາ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອສຸຣິນ຺ທກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໙. ຕຕິເຍ ອສຸຣິນ຺ທກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ອກ຺ໂກສກຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ. ກຸປິໂຕຕິ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ກຸທ຺ໂຘ. ຊຍຎ຺ເຈວສ຺ສ ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອສ຺ເສວ ຕໍ ຊຍໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຊໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕມສ຺ສາຕິ? ຍາ ຕິຕິກ຺ຂາ ວິຊານໂຕ ອຘິວາສນາຍ ຄຸຓໍ ວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ຕິຕິກ຺ຂາ ອຘິວາສນາ, ອຍໍ ຕສ຺ສ ວິຊານໂຕວ ຊໂຍ. ພາໂລ ປນ ຜຣຸສໍ ຠຓນ຺ໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຊໂຍ’’ຕິ ເກວລໍ ຊຍໍ ມຎ຺ຎຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ພິລງ຺ຄີກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ພິລງ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ຠາຣທ຺ວາໂຊວ ໂສ, ນານປ຺ປກາຣໍ ປນ ສຸທ຺ຘຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ກຎ຺ຊິກໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓາເປນ຺ໂຕ ພຫຸຘນໍ ສງ຺ຂຣີຕິ ‘‘ພິລງ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາໂຊ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ນາມໍ ຄຫິຕໍ. ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕຕິ ‘‘ຕໂຍ ເມ ເຊຏ຺ຐກຠາຕໂຣ ອິມິນາ ປພ຺ພາຊິຕາ’’ຕິ ອຕິວິຍ ກຸທ຺ໂຘ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຄາຖາ ປນ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ເຕ ກຖິຕາວ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອຫິໍສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໑. ປຎ຺ຈເມ ອຫິໍສກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ຠາຣທ຺ວາໂຊເວສ, ອຫິໍສກປຎ຺ຫໍ ປນ ປຸຈ຺ຉິ, ເຕນສ຺ເສຕໍ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ນາມໍ ຄຫິຕໍ. ນາເມນ ວາ ເອສ ອຫິໍສໂກ, ໂຄຕ຺ເຕນ ຠາຣທ຺ວາໂຊ. ອຫິໍສກາຫນ຺ຕິ ອຫິໍສໂກ ອຫໍ, ອິຕິ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຊານາຕູຕິ ອາຫ. ຕຖາ ຈສ຺ສາຕິ ຕຖາ ເຈ ອສ຺ສ, ຠເວຍ຺ຍາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິໍສຕີຕິ ນ ວິເຫເຐຕິ ນ ທຸກ຺ຂາເປຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຊຏາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໒. ຉຏ຺ເຐ ຊຏາຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ຠາຣທ຺ວາໂຊເວສ, ຊຏາປຎ຺ຫສ຺ສ ປນ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສສໍ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ເຕ ກຖິຕເມວ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສຸທ຺ຘິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ສຕ຺ຕເມ ສຸທ຺ຘິກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ອຍມ຺ປິ ຠາຣທ຺ວາໂຊວ, ສຸທ຺ຘິກປຎ຺ຫສ຺ສ ປນ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ສີລວາປິ ຕໂປກຣນ຺ຕິ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນປິ ຕໂປກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊາຕິ ຕໂຍ ເວທາ. ຈຣຓນ຺ຕິ ໂຄຕ຺ຕຈຣຓໍ. ໂສ ສຸຊ຺ຌຕິ ນ ອຎ຺ຎາ ອິຕຣາ ປຊາຕິ ໂສ ເຕວິຊ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸຊ຺ຌຕິ, ອຍໍ ປນ ອຎ຺ຎາ ນາມິກາ ປຊາ ນ ສຸຊ຺ຌຕີຕິ ວທຕິ. ພຫຸມ຺ປິ ປລປໍ ຊປ຺ປນ຺ຕິ ພຫຸມ຺ປິ ປລປໍ ຊປ຺ປນ຺ໂຕ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຈນສຫສ຺ສມ຺ປິ ຠຓນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕກສມ຺ພູຕິ ອນ຺ໂຕ ກິເລສປູຕິສຠາເວນ ປູຕິໂກ. ສໍກິລິຏ຺ໂຐຕິ ກິລິຏ຺ເຐຫິ ກາຍກມ຺ມາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ອຄ຺ຄິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໔. ອຏ຺ຐເມ ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ອຍມ຺ປິ ຠາຣທ຺ວາໂຊວ, ອຄ຺ຄິ ປຣິຈຣຓວເສນ ປນສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ເອຕໍ ນາມໍ ຄຫິຕໍ. ສນ຺ນິຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ ສໍໂຍຊິໂຕ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐາສີຕິ ກສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐາສິ? ຠຄວາ ກິຣ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອິມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວຣູປໍ ອຄ຺ຄປາຍາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ໂຠເຊມີ’ຕິ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຌາເປນ຺ໂຕ ອຜລໍ ກໂຣຕິ ອປາຍມຄ຺ຄໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ອິມໍ ລທ຺ຘິໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອປາຍປູຣໂກວ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄຈ຺ຉາມິສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາຍ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ເຈວ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຜລານິ ເທມີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ຣາຊຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫີຕິ ຕີຫິ ເວເທຫິ. ຊາຕິມາຕິ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ຊາຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສຸຕວາ ພຫູຕິ ພຫຸ ນານປ຺ປກາເຣ ຄນ຺ເຖ ສຸຕວາ. ໂສມໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ໂສ ເຕວິຊ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອິມໍ ປາຍາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປເນສ ປາຍາໂສ ອຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວທຕິ.

ເວທີຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ຊານິ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ສຄ຺ຄາປາຍນ຺ຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ສຄ຺ຄມ຺ປິ ອປາຍມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ. ຊາຕິກ຺ຂຍນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ອຠິຎ຺ຎາໂວສິໂຕຕິ ຊານິຕ຺ວາ ໂວສິຕໂວສາໂນ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠວນ຺ຕິ ອວີຈິໂຕ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ສທິໂສ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ຂີຓາສວພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນຕ຺ຖິ, ຠວໍເຍວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ປາຍາສໍ ອຸປນາເມສິ. ສຕ຺ຖາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄາຖາຠິຄີຕນ຺ຕິ ຄາຖາຫິ ອຠິຄີຕໍ. ອໂຠຊເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຍ຺ຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ຐິຕສ຺ສ ກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ທາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອິທານິ ປນ ມຍາ ຕຸຍ຺ຫໍ ກິລຎ຺ຊມ຺ຫິ ຕິເລ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ເຕນ ວິຍ ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ປກາສິຕາ, ອິຕິ ຄາຍເນນ ຄາຍິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ວິຍ ອິທໍ ໂຠຊນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິທໍ ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມ ອໂຠຊເນຍ຺ຍນ຺ຕິ. ສມ຺ປສ຺ສຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເນສ ຘມ຺ໂມຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ‘‘ເອວຣູປໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອສ ຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕິ. ສຸຘາໂຠຊນມ຺ປິ ຄາຖາຠິຄີຕໍ ປນຸທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ, ຄາຖາຫິ ຄາຍິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ພຸທ຺ຘາ ນີຫຣນ຺ຕິເຍວ. ຘມ຺ເມ ສຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວຸຕ຺ຕິເຣສາຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຘມ຺ເມ ສຕິ ຘມ຺ມໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຊີວິຕໍ ກປ຺ເປນ຺ຕານໍ ເອສາ ວຸຕ຺ຕິ ອຍໍ ອາຊີໂວ – ເອວຣູປໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມລທ຺ຘເມວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຄຸເຓ ວາ ອຄຸເຓ ວາ ນ ຊານາມິ. ອິທານິ ປນສ຺ສາຫໍ ຄຸເຓ ຎຕ຺ວາ ມມ ເຄເຫ ອສີຕິໂກຏິມຕ຺ຕໍ ຘນໍ ສາສເນ ວິປ຺ປກິຣິຕຸກາໂມ ຊາໂຕ, ອຍຎ຺ຈ ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຍາ ອກປ຺ປິຍາ’’ຕິ ວທຕິ. ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຍ຺ໂຫ ອຫໍ ສມເຓນ ໂຄຕເມນາຕິ. ອຖ ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ວີມໍສນ຺ໂຕ, ‘‘ອຍໍ ສພ຺ເພປິ ອຕ຺ຕນາ ທິນ຺ນປຈ຺ຈເຍ ‘ອກປ຺ປິຍາ’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ. ຍໍ ຫິ ໂຠຊນໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເອຕເທວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເສສາ ນິທ຺ໂທສາ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ທານທ຺ວາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎນ ຈາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວູປສນ຺ຕນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາທີນໍ ວເສນ ວູປສນ຺ຕກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ອນ຺ເນນ ປາເນນາຕິ ເທສນາມຕ຺ຕເມຕໍ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ – ອຎ຺ເຎຫິ ຕຍາ ‘‘ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ຂິເຕຫິ ຈີວຣາທີຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫສ຺ສຸ. ເຂຕ຺ຕໍ ຫິ ຕໍ ປຸຎ຺ຎເປກ຺ຂສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ເອຕໍ ຕຖາຄຕສາສນໍ ນາມ ປຸຎ຺ຎເປກ຺ຂສ຺ສ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິກສ຺ສ ຕຸຍ຺ຫໍ ອປ຺ເປປິ ພີເຊ ພຫຸສສ຺ສຜລທາຍກໍ ສຸເຂຕ຺ຕໍ ວິຍ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ສຸນ຺ທຣິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໕. ນວເມ ສຸນ຺ທຣິກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ສຸນ຺ທຣິກາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ອຄ຺ຄິຊຸຫເຓນ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ. ສຸນ຺ທຣິກາຍາຕິ ເອວໍນາມິກາຍ ນທິຍາ. ອຄ຺ຄິໍ ຊຸຫຕີຕິ ອາຫຸຕິໍ ປກ຺ຂິປເນນ ຊາເລຕິ. ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕໍ ປຣິຈຣຕີຕິ ອຄ຺ຍາຍຕນໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນຸປເລປນພລິກມ຺ມາທິນາ ປຍິຣຸປາສຕິ. ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ຫພ຺ຍເສສໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຫຸຕາວເສສໍ ປາຍາສໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຕາວ ປກ຺ຂິຕ຺ຕປາຍາໂສ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຠຸຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ປນ ອວເສໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຍທິ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ຊາຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທເທຍ຺ຍໍ, ເອວໍ ເມ ປິຕຣາ ສຫ ປຸຕ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕປ຺ປິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ສຸວິໂສຘິໂຕ ຈສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄາມິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກສິ, ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ຫພ຺ຍເສສໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ?

ຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ເຊຏ຺ຐກຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ. ສສີສໍ ປາຣຸຕໍ ນິສິນ຺ນນ຺ຕິ ສຫ ສີເສນ ປາຣຸຕກາຍໍ ນິສິນ຺ນໍ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິ? ຠຄວາ ກິຣ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອິມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວຣູປໍ ອຄ຺ຄປາຍາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ໂຠເຊມີ’’ຕິ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຌາເປນ຺ໂຕ ອຜລໍ ກໂຣຕິ…ເປ… ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ເຈວ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຜລານິ ເທມີຕິ. ຕສ຺ມາ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ອຖ ກສ຺ມາ ສສີສໍ ປາຣຸປີຕິ? ຫິມປາຕສ຺ສ ຈ ສີຕວາຕສ຺ສ ຈ ປຏິພາຫຓຕ຺ຖໍ, ປຏິພໂລວ ເອຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອຘິວາເສຕຸໍ. ສເຈ ປນ ອປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິສີເທຍ຺ຍ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທູຣໂຕວ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕິ ກຖາ ນປ຺ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ອິຕິ ຠຄວາ – ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອາຄເຕ ສີສໍ ວິວຣິສ຺ສາມິ, ອຖ ມໍ ໂສ ທິສ຺ວາ ກຖໍ ປວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສາຫໍ ກຖານຸສາເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຖາປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ເອວມກາສິ.

ອຸປສງ຺ກມີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ – ‘‘ອຍໍ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ປຘານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ອິມສ຺ສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ອິມໍ ຫພ຺ຍເສສໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ມຸຓ຺ໂຑ ອຍໍ ຠວໍ, ມຸຓ຺ຑໂກ ອຍໍ ຠວນ຺ຕິ ສີເສ ວິວຣິຕມຕ຺ເຕ ນີຈເກສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຸຓ຺ໂຑ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປວຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ສິຂໍ ອທິສ຺ວາ ຫີເຬນ຺ໂຕ ‘‘ມຸຓ຺ຑໂກ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕວາຕິ ຍຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອທ຺ທສ, ຕມ຺ຫາວ ປເທສາ. ມຸຓ຺ຑາປິ ຫີຕິ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ມຸຓ຺ຑິຕສີສາປິ ໂຫນ຺ຕິ.

ມາ ຊາຕິໍ ປຸຈ຺ຉາຕິ ຍທິ ທານສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຕໍ ປຈ຺ຈາສີສສິ, ຊາຕິໍ ມາ ປຸຈ຺ຉ. ອກາຣຓໍ ຫິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ຊາຕິ. ຈຣຓຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉາຕິ ອປິຈ ໂຂ ສີລາທິຄຸຓເຠທໍ ຈຣຓໍ ປຸຈ຺ຉ. ເອຕໍ ຫິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ. ອິທານິສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ກຏ຺ຐາ ຫເວ ຊາຍຕິ ຊາຕເວໂທຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອິຘ ກຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄິ ຊາຍຕິ, ນ ຈ ໂສ ສາລາທິກຏ຺ຐາ ຊາໂຕວ ອຄ຺ຄິກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ສາປານ-ໂທຓິອາທິກຏ຺ຐາ ຊາໂຕ ນ ກໂຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ອຈ຺ຈິຍາທິຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍໂຕ ວາ ຕໂຕ ວາ ຊາໂຕ ກໂຣຕິເຍວ. ເອວໍ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາທີສຸ ຊາໂຕວ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ, ຈຓ຺ຑາລກຸລາທີສຸ ຊາໂຕ ນ ໂຫຕິ, ອປິຈ ໂຂ ນີຈກຸລິໂນປິ ອຸຈ຺ຈກຸລິໂນປິ ຂີຓາສວ-ມຸນິ ຘິຕິມາ ຫິຣີນິເສໂຘ ອາຊານີໂຍ ໂຫຕິ. ອິມາຍ ຘິຕິຫິຣິປໂມກ຺ຂາຍ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊາຕິມາ ອຸຕ຺ຕມທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ຘິຕິຍາ ຄຸເຓ ຘາເຣຕິ, ຫິຣິຍາ ໂທເສ ນິເສເຘຕີຕິ. ອປິເຈຕ຺ຖ ມຸນີຕິ ໂມນຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຘິຕິມາຕິ ວີຣິຍວາ. ອາຊານີໂຍຕິ ກາຣຓາກາຣຓຊານນໂກ. ຫິຣີນິເສໂຘຕິ ຫິຣິຍາ ປາປານິ ນິເສເຘຕ຺ວາ ຐິໂຕ.

ສຈ຺ເຈນ ທນ຺ໂຕຕິ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈນ ທນ຺ໂຕ. ທມສາ ອຸເປໂຕຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທເມນ ອຸເປໂຕ. ເວທນ຺ຕຄູຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄເວທານໍ ອນ຺ຕໍ, ຈຕູຫິ ວາ ມຄ຺ຄເວເທຫິ ກິເລສານໍ ອນ຺ຕໍ ຄໂຕ. ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວຸຕ຺ໂຖ. ຍຎ຺ໂຎປນີໂຕຕິ ອຸປນີຕຍຎ຺ໂຎ ປຏິຍາທິຕຍຎ຺ໂຎ ຈ. ຕມຸປວ຺ຫເຍຖາຕິ ເຍນ ຍຎ຺ໂຎ ປຏິຍາທິໂຕ, ໂສ ຕໍ ປຣມຕ຺ຖພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອວ຺ຫເຍຍ຺ຍ. ‘‘ອິນ຺ທມວ຺ຫຍາມ, ໂສມມວ຺ຫຍາມ, ວຣຸຓມວ຺ຫຍາມ, ອີສານມວ຺ຫຍາມ, ຍາມມວ຺ຫຍາມາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ອວ຺ຫານໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ. ກາເລນາຕິ ອວ຺ຫຍນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກກາເລເຍວ ຕໍ ອຸປວ຺ຫເຍຍ຺ຍ. ໂສ ຊຸຫຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍຕິ ໂຍ ເອວໍ ກາເລ ຂີຓາສວໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈຕຸປຈ຺ຈຍທກ຺ຂິຓໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕິ, ໂສ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ ຊຸຫຕິ ນາມ, ນ ອເຈຕເນ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ.

ອິຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ປສີທິຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ອທ຺ຘາ ສຸຍິຏ຺ຐນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອທ຺ຘາ ມມ ຍິທໍ ອິທານິ ສຸຍິຏ຺ຐຎ຺ຈ ສຸຫຸຕຎ຺ຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຸພ຺ເພ ປນ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຌາປິຕໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ອໂຫສີຕິ. ອຎ຺ໂຎ ຊໂນຕິ ‘‘ອຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ອຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຫພ຺ຍເສສນ຺ຕິ ຫຸຕເສສໍ. ຠຸຎ຺ຊຕຸ ຠວນ຺ຕິອາທິ ປຸຣິມສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນ ຂ຺ວາຫນ຺ຕິ ນ ໂຂ ອຫໍ. ກສ຺ມາ ປເນວມາຫາຕິ? ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ໂຠຊເນ ອຸປຫຏມຕ຺ເຕວ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຈຕູສຸ ມຫາທີເປສຸ ທ຺ວີສຸ ປຣິຕ຺ຕທີປສຫສ຺ເສສຸ ເທວຕາ ປຸປ຺ຜຜລາທີນິ ເຈວ ສປ຺ປິນວນີຕເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ຈ ອາທາຍ ມຘຸປຏລໍ ປີເຬຕ຺ວາ ມຘຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິໂຍ ວິຍ ທິພ຺ພານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕຊເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ເຕນ ຕໍ ສຸຂຸມຕ຺ຕໍ ຄຕໍ, ມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ໂອຬາຣິກໍ ວຕ຺ຖູຕິ ເຕສໍ ຕາວ ໂອຬາຣິກວຕ຺ຖຸຕາຍ ສມ຺ມາ ປຣິຓາມໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຄຍູເສ ປນ ຕິລພີຊານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກຕ຺ຕາ ໂອຬາຣິກມິສ຺ສກໍ ຊາຕໍ, ເທວານຎ຺ຈ ສຸຂຸມໍ ວຕ຺ຖູຕິ ເຕສໍ ສຸຂຸມວຕ຺ຖຸຕາຍ ສມ຺ມາ ປຣິຓາມໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຂີຓາສວສ຺ສາປິ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ນ ປຣິຓມຕິ. ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີຂີຓາສວສ຺ສ ປນ ສມາປຕ຺ຕິພເລນ ປຣິຓາເມຍ຺ຍ. ຠຄວໂຕ ປນ ປາກຕິເກເນວ ກມ຺ມຊເຕເຊນ ປຣິຓາເມຍ຺ຍ.

ອປ຺ປຫຣິເຕຕິ ອຫຣິເຕ. ສເຈ ຫິ ຫຣິເຕສຸ ຕິເຓສຸ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ສິນິທ຺ຘປາຍາເສນ ຕິຓານິ ປູຕີນິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ພຸທ຺ຘາ ຈ ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທໍ ນ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຄລປ຺ປມາຓານິ ມຫາຕິຓານິ, ຕາທິເສ ຐາເນ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອປ຺ປາຓເກຕິ ສປ຺ປາຓກສ຺ມິໍ ຫິ ປຣິຕ຺ຕເກ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປາຓກາ ມຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຍໍ ປນ ຄມ຺ຠີຣໍ ມຫາອຸທກໍ ໂຫຕິ, ປາຕິສເຕປິ ປາຕິສຫສ຺ເສປິ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕ ນ ອາລຸຬຕິ, ຕຖາຣູເປ ອຸທເກ ວຏ຺ຏຕິ. ໂອປິລາເປສີຕິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ນິມຸຊ຺ຊາເປສິ. ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕີຕິ ເອວຣູປໍ ສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ. ກິໍ ປເນສ ປາຍາສສ຺ສ ອານຸຠາໂວ, ອຸທາຫຸ ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ? ຕຖາຄຕສ຺ສ. ອຍໍ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ປາຍາສໍ ໂອປິລາເປຕ຺ວາ ອຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຖ ຠຄວາ – ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສາຫໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫຓໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສາສເນ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອມຕປານໍ ປາເຍສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐານພເລນ ເອວມກາສິ.

ທາຣຸ ສມາທຫາໂນຕິ ທາຣຸໍ ຌາປຍມາໂນ. ພຫິທ຺ຘາ ຫິ ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ທາຣຸຊ຺ຌາປນໍ ນາມ ອຣິຍຘມ຺ມໂຕ ພຫິທ຺ຘາ. ຍທິ ເອເຕນ ສຸທ຺ຘິ ຠເວຍ຺ຍ, ເຍ ທວຑາຫກາທໂຍ ພຫູນິ ທາຣູນິ ຌາເປນ຺ຕິ, ເຕ ປຐມຕຣໍ ສຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ. ກຸສລາຕິ ຂນ຺ຘາທີສຸ ກຸສລາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວຸຊ຺ຊລຍາມິ ໂຊຕິນ຺ຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານສ຺ມິໍເຍວ ຎາຓໂຊຕິໍ ຊາເລມິ. ນິຈ຺ຈຄ຺ຄິນີຕິ ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ເຘນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ນິຈ຺ຈໍ ປຊ຺ຊລິຕຄ຺ຄິ. ນິຈ຺ຈສມາຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ນິຈ຺ຈໍ ສມ຺ມາ ຐປິຕຈິຕ຺ໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມີຕິ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ຈຣິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວໍ ວທຕິ.

ມາໂນ ຫິ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຂາຣິຠາໂຣຕິ ຍຖາ ຂາຣິຠາໂຣ ຂນ຺ເຘນ ວຍ຺ຫມາໂນ ອຸປຣິ ຐິໂຕປິ ອກ຺ກນ຺ຕກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປຖວິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຜຸເສຕິ, ເອວເມວ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕກຸລາທີນິ ມານວຕ຺ຖູນິ ນິສ຺ສາຍ ອຸສ຺ສາປິໂຕ ມາໂນປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອິສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ສໍສີທາເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ມາໂນ ຫິ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຂາຣິຠາໂຣ’’ຕິ. ໂກໂຘ ຘູໂມຕິ ຕວ ຎາຓຄ຺ຄິສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສຏ຺ເຐນ ໂກໂຘ ຘຸໂມ. ເຕນ ຫິ ເຕ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐ ຎາຓຄ຺ຄິ ນ ວິໂຣຈຕິ. ຠສ຺ມນິ ໂມສວຊ຺ຊນ຺ຕິ ນິໂຣຊຏ຺ເຐນ ມຸສາວາໂທ ຉາຣິກາ ນາມ. ຍຖາ ຫິ ຉາຣິກາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອຄ຺ຄິ ນ ໂຊເຕຕິ, ເອວໍ ເຕ ມຸສາວາເທນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຎາຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຊິວ຺ຫາ ສຸຊາຕິ ຍຖາ ຕຸຍ຺ຫໍ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕໂລຫກຏ຺ຐມຕ຺ຕິກາສຸ ອຎ຺ຎຕຣມຍາ ຍາຄຍຊນຕ຺ຖາຍ ສຸຊາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ມຍາຄໍ ຍຊນຕ຺ຖາຍ ປຫູຕຊິວ຺ຫາ ສຸຊາຕິ ວທຕິ. ຫທຍໍ ໂຊຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍຖາ ຕຸຍ຺ຫໍ ນທີຕີເຣ ໂຊຕິຏ຺ຐານໍ, ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ມຍາຄສ຺ສ ຍຊນຏ຺ຐານຕ຺ເຖນ ສຕ຺ຕານໍ ຫທຍໍ ໂຊຕິຏ຺ຐານໍ. ອຕ຺ຕາຕິ ຈິຕ຺ຕໍ.

ຘມ຺ໂມ ຣຫໂທຕິ ຍຖາ ຕ຺ວໍ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣິຕ຺ວາ ຘູມຉາຣິກເສທກິລິຏ຺ຐສຣີໂຣ ສຸນ຺ທຣິກໍ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍສິ, ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ສຸນ຺ທຣິກາສທິເສນ ພາຫິເຣນ ຣຫເທນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ ປນ ມຍ຺ຫໍ ຣຫໂທ, ຕຕ຺ຣາຫໍ ປາຓສຕມ຺ປິ ປາຓສຫສ຺ສມ຺ປິ ຈຕຸຣາສີຕິປາຓສຫສ຺ສານິປິ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ນ຺ຫາເປມິ. ສີລຕິຕ຺ໂຖຕິ ຕສ຺ສ ປນ ເມ ຘມ຺ມຣຫທສ຺ສ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ຕິຕ຺ຖນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນາວິໂລຕິ ຍຖາ ຕຸຍ຺ຫໍ ສຸນ຺ທຣິກາ ນທີ ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ເອກໂຕ ນ຺ຫາຍນ຺ເຕຫິ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວາລິກາ ອາລຸຬາ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ຣຫໂທ, ອເນກສຕສຫສ຺ເສສຸປິ ປາເຓສຸ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍນ຺ເຕສຸ ໂສ ອນາວິໂລ ວິປ຺ປສນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ສພ຺ຠິ ສຕໍ ປສຕ຺ໂຖຕິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ປສຏ຺ໂຐ. ອຸຕ຺ຕມຕ຺ເຖນ ວາ ໂສ ສພ຺ຠີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປສຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສຕໍ ປສຕ຺ໂຖ. ຕຣນ຺ຕິ ປາຣນ຺ຕິ ນິພ຺ພານປາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອິທານິ ອຣິຍມຄ຺ຄຣຫທສ຺ສ ອງ຺ຄານິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຈີສຈ຺ຈໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ອິມິນາ ທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ປວາຍາມສຕິສມາຘໂຍ ທສ຺ເສຕິ. ສໍຍໂມຕິ ອິມິນາ ກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ ຄຫິຕາ. ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວາ ອິມິນາ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ຄຫິຕໍ. ສາ ອຕ຺ຖໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ມຄ຺ໂຄ ເຈວ ເຫຕຸ ຈາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໓໙). ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປນ ຄຫິຕາຍ ຕຄ຺ຄຕິກຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ. ຘມ຺ໂມຕິ ອິມິນາ ວາຍາມສຕິສມາຘໂຍ. ສໍຍໂມຕິ ອິມິນາ ວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ. ເອວມ຺ປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ, ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນິພ຺ພານໍ. ຘມ຺ໂມຕິປເທນ ທິຏ຺ຐິ ສງ຺ກປ຺ໂປ ວາຍາໂມ ສຕິ ສມາຘີຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ຄຫິຕານິ. ສໍຍໂມຕິ ວາຈາ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ອາຊີໂວຕິ ຕີຓິ. ເອວມ຺ປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ເອຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນາມ. ມຊ຺ເຌ ສິຕາຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉເທ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ນິສ຺ສິຕາ. ພ຺ຣຫ຺ມປຕ຺ຕີຕິ ເສຏ຺ຐປຕ຺ຕິ. ສ ຕຸຊ຺ຊຸຠູເຕສຸ ນໂມ ກໂຣຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ສ ຕ຺ວໍ ອຸຊຸຠູເຕສຸ ຂີຓາສເວສຸ ນໂມ ກໂຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕມຫໍ ນຣໍ ຘມ຺ມສາຣີຕິ ພ຺ຣູມີຕິ ໂຍ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຕມຫໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ຘມ຺ມສາຣີ ເອໂສ ຘມ຺ມສາຣິຍາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຸສລຘມ຺ເມຫິ ອກຸສລຘມ຺ເມ ສາເຣຕ຺ວາ ຐິໂຕ’’ຕິ ວາຕິ ວທາມີຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ພຫຸຘີຕຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໖. ທສເມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑຕິ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉາມິສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣຕິ. ນຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກສິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ອຏວິມຸຂາ ຈຣມານາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ຄເຕ ປລາຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ປລ຺ລງ຺ກນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອູຣຸພທ຺ຘາສນໍ. ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍາຕິ ອຸປຣິມໍ ສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ, ອຏ຺ຐາຣສ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏເກ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິປາເທຕ຺ວາ. ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂໍ ສຕິໍ ຐປຍິຕ຺ວາ, ມຸຂສມີເປ ວາ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຍໍ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ ສູປຏ຺ຐິຕາ ນາສິກຄ຺ເຄ ວາ ມຸຂນິມິຕ຺ເຕ ວາ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໓໗). ອຖ ວາ ‘‘ປຣີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ. ມຸຂນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ. ສຕີຕິ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ໂຐ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໔) ວຸຕ຺ຕນເຍນເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂໂປ – ‘‘ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານໍ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ເອວໍ ນິສີທນ຺ໂຕ ຈ ປນ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ໂທມນສ຺ສາຠິຠູໂຕ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ, ‘‘ສຸເຂນ ວຕາຍໍ ສມໂຓ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ.

ອຊ຺ຊສຏ຺ຐິໍ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຊ຺ຊ ຉທິວສມຕ຺ຕກາ ປຏ຺ຐາຍ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ປາປກາຕິ ລາມກາ ຕິລຂາຓຸກາ. ເຕນ ກິຣ ຕິລເຂຕ຺ເຕ ວປິເຕ ຕທເຫວ ເທໂວ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ຕິເລ ປໍສຸມ຺ຫິ ໂອສີທາເປສິ, ປຸປ຺ຜໍ ວາ ຜລໍ ວາ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ເຍປິ ວຑ຺ຒິໍສຸ, ເຕສໍ ອຸປຣິ ປາຓກາ ປຕິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓານິ ຂາທິໍສຸ, ເອກປຓ຺ຓທຸປຓ຺ຓາ ຂາຓຸກາ ອວສິສ຺ສິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຂຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕຸໍ ຄໂຕ ເຕ ທິສ຺ວາ – ‘‘ວຑ຺ຒິຍາ ເມ ຕິລາ ຄຫິຕາ, ເຕປິ ນຏ຺ຐາ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສຊາໂຕ ອໂຫສິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິກາຍາຕິ ອຸສ຺ສາເຫນ ກຓ຺ຓນງ຺ຄຸຏ຺ຐາທີນິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕາ ອຸປ຺ປຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ອນຸປຸພ຺ເພນ ໂຠເຄສຸ ປຣິກ຺ຂີເຓສຸ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາເວນ ຕຸຈ຺ຉໂກຏ຺ຐາ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ສ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຕ຺ຕຫິ ຆເຣຫິ ອາຄຕາ ມູສິກາ ເຕ ຕຸຈ຺ຉໂກຏ຺ເຐ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ກີຬນ຺ຕາ ວິຍ ນຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ອຸປ຺ປາຏເກຫິ ສຎ຺ຉນ຺ໂນຕິ ອຸປ຺ປາຏກປາຓເກຫິ ສຎ຺ຉນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສຍນຕ຺ຖາຍ ສນ຺ຖຕໍ ຕິຓປຓ຺ຓສນ຺ຖາຣໍ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ທິວສໍ ອຣຎ຺ເຎ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສາຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ນິປຊ຺ຊຕິ. ອຖສ຺ສ ອຸປ຺ປາຏກປາຓກາ ສຣີຣໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ນໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຂາທນ຺ຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ວິຘວາຕິ ມຕປຕິກາ. ຍາວ ກິຣ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເຄເຫ ວິຠວມຕ຺ຕາ ອໂຫສິ, ຕາວ ຕາ ວິຘວາປິ ຫຸຕ຺ວາ ປຕິກຸເລສຸ ວສິຕຸໍ ລຠິໍສຸ. ຍທາ ປນ ໂສ ນິທ຺ຘໂນ ຊາໂຕ, ຕທາ ຕາ ‘‘ປິຕຸຆຣໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ສສ຺ສຸສສຸຣາທີຫິ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕາ ຕໂຕ ຕສ຺ເສວ ຆຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂຠຊນກາເລ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ອຍ຺ຍເກນ ສທ຺ຘິໍ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ປຸຕ຺ເຕ ເປເສນ຺ຕິ, ເຕຫິ ປາຕິຍໍ ຫຕ຺ເຖສຸ ໂອຕາຣິເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ໂອກາສໍ ນ ລຠຕິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ປິງ຺ຄລາຕິ ກຬາຣປິງ຺ຄລາ. ຕິລກາຫຕາຕິ ກາຬເສຕາທິວຓ຺ເຓຫິ ຕິລເກຫິ ອາຫຕຄຕ຺ຕາ. ໂສຕ຺ຕໍ ປາເທນ ໂພເຘຕີຕິ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕໍ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ປໂພເຘຕິ. ອຍໍ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມູສິກສທ຺ເທນ ອຸພ຺ພາຬ຺ໂຫ ອຸປ຺ປາຏເກຫິ ຈ ຂຊ຺ຊມາໂນ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ນິທ຺ທາຍຕິ. ອຖ ນໍ ອກ຺ຂີສຸ ນິມ຺ມິລິຕມຕ຺ເຕສ຺ເວວ – ‘‘ກິໍ ກໂຣສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຈ຺ຉາ ຈ ປຸພ຺ເພ ຈ ຄຫິຕສ຺ສ ອິຓສ຺ສ? ວຑ຺ຒິ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕ ຘີຕໂຣ ໂປເສຕພ຺ພາ. ອິທານິ ອິຓາຍິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປຣິວາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉ ກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ປໂພເຘຕິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ອິຓາຍິກາຕິ ເຍສໍ ອເນນ ຫຕ຺ຖໂຕ ອິຓໍ ຄຫິຕໍ. ໂສ ກິຣ ກສ຺ສຈິ ຫຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ ກຫາປຓໍ ກສ຺ສຈິ ທ຺ເວ ກສ຺ສຈິ ທສ…ເປ… ກສ຺ສຈິ ສຕນ຺ຕິ ເອວໍ ພຫູນໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ອິຓໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເຕ ທິວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ‘‘ເຄຫໂຕ ຕໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ພລວປຈ຺ຈູເສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຠຄວາ ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ອິມາຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຄາຖາຫິ ທຸກ຺ເຂ ກຖິເຕ ‘‘ຍໍ ຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຍາ ທຸກ຺ຂໍ ກຖິຕໍ, ສພ຺ພເມຕໍ ມຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຏິຄາຖາຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຑ຺ເຒສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕາ ຄາຖາ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວຕິ ປສນ຺ໂນ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອລຕ຺ຖາຕິ ລຠິ.

ຕຎ຺ຈ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຠຄວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອາທາຍ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ເຕນ ເຖເຣນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ອຸປຣິປາສາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວຣາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ໂຘທເກນ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ສຕປາກເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຣຊຕທຓ຺ຑໍ ສຸວຓ຺ຓກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອຸປນາເມສິ. ສຕ຺ຖາ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິ. ຣາຊາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ຂມຖາ’’ຕິ ອາຫ. ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊາຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ຍາຄຸໍ ນ ຄຓ຺ຫຖາຕິ? ປລິໂພໂຘ ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊາຕິ. ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຍາຄຸໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ເຕເຫວ ລຠິຕພ຺ໂພ ເອສ ປລິໂພໂຘ, ປຏິພໂລ ອຫໍ ປລິໂພຘໍ ທາຕຸໍ, ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕຕິ. ສຕ຺ຖາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖໂຣປິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຉາໂຕ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຍາຄຸໍ ປິວິ. ຣາຊາ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠຄວາ ຕຸມ຺ເຫ ປເວຓິຍາ ອາຄເຕ ໂອກ຺ກາກວໍເສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂລເກ ອຄ຺ຄຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ໂກ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປລິໂພໂຘ’’ຕິ? ມຫາຣາຊ, ເອຕສ຺ສ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປລິໂພໂຘ ອມ຺ຫາກໍ ປລິໂພຘສທິໂສວາຕິ.

ຣາຊາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປລິໂພໂຘ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ? ອິຓປລິໂພໂຘ, ມຫາຣາຊາຕິ. ກິຕ຺ຕໂກ, ຠນ຺ເຕຕິ? ຄເຓຫິ, ມຫາຣາຊາຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ‘‘ເອກໍ ທ຺ເວ ສຕໍ ສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ຄເຓນ຺ຕສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ. ອເຖກໍ ປຸຣິສໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠເຓ, ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຫິ ‘ສພ຺ເພ ພຫຸຘີຕິກພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອິຓາຍິກາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ເຠຣິໍ ສຸຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຣາຊາ ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຓ຺ຓານິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ອນູນໍ ຘນມທາສິ. ຕຕ຺ຖ ສຸວຓ຺ຓເມວ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ອໂຫສິ. ປຸນ ຣາຊາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຎ຺ໂຎປິ ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ປລິໂພໂຘ’’ຕິ. ອິຓໍ ນາມ, ມຫາຣາຊ, ທຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ເອຕາ ປນ ສຕ຺ຕ ທາຣິກາ ມຫາປລິໂພຘາ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຣາຊາ ຍານານິ ເປເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຘີຕໂຣ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕໂຣ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ກຸລຆຣໍ ເປເສຕ຺ວາ, ‘‘ອຎ຺ໂຎປິ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖິ ປລິໂພໂຘ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ? ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ, ມຫາຣາຊາຕິ. ຣາຊາ ຍານໍ ເປເສຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ, ອຍ຺ຍິກຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຎ຺ໂຎປິ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖິ ປລິໂພໂຘ’’ຕິ? ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາປິ ຈີວຣທຸສ຺ສານິ ທາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ ສນ຺ຕກໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ຊານາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອາມ, ມຫາຣາຊາຕິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕາທໂຍປິ ສພ຺ເພ ປຈ຺ຈຍາ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕເຖວ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອາສວກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕຕິ. ທສມໍ.

ປຐໂມ ວຄ຺ໂຄ.