໖. ພ຺ຣຫ຺ມສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ພ຺ຣຫ຺ມາຍາຈນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໒. ພ຺ຣຫ຺ມສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທີຕິ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓ ອຍໍ ເຈຕໂສ ວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ. ກທາ ອຸທປາທີຕິ? ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ ຣາຊາຍຕນມູເລ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ອາຠຕໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ໂອສຘຫຣີຕກຎ຺ຈ ຂາທິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ໂລກປາເລຫິ ອຸປນີເຕ ປຈ຺ຈຄ຺ເຆ ເສລມຍປຕ຺ເຕ ຕປຸສ຺ສຠລ຺ລິການໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ນິສິນ຺ນມຕ຺ຕສ຺ສ.

ອຘິຄໂຕຕິ ປຏິວິທ຺ໂຘ. ຘມ຺ໂມຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ. ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ອຸຕ຺ຕານປຏິກ຺ເຂປວຈນເມຕໍ. ທຸທ຺ທໂສຕິ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາວ ທຸທ຺ທໂສ ທຸກ຺ເຂນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ສກ຺ກາ ສຸເຂນ ທຏ຺ຐຸໍ. ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາວ ທຸຣນຸໂພໂຘ ທຸກ຺ເຂນ ອວພຸຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ, ນ ສກ຺ກາ ສຸເຂນ ອວພຸຊ຺ຌິຕຸໍ. ສນ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພຸໂຕ. ປຓີໂຕຕິ ອຕປ຺ປໂກ. ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕກ຺ກາວຈໂຣຕິ ຕກ຺ເກນ ອວຈຣິຕພ຺ໂພ ໂອຄາຫິຕພ຺ໂພ ນ ໂຫຕິ, ຎາເຓເນວ ອວຈຣິຕພ຺ໂພ. ນິປຸໂຓຕິ ສຓ຺ໂຫ. ປຓ຺ຑິຕເວທນີໂຍຕິ ສມ຺ມາປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ເນຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາລຍຣາມາຕິ ສຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອາລຍາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ວາ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາປິ ອາລຍາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕຫິ ອາລເຍຫິ ຣມນ຺ຕີຕິ ອາລຍຣາມາ. ອາລເຍສຸ ຣຕາຕິ ອາລຍຣຕາ. ອາລເຍສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸທິຕາຕິ ອາລຍສມ຺ມຸທິຕາ. ຍເຖວ ຫິ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ປຸປ຺ຜຜລຠຣິຕຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຣາຊາ ຕາຍ ຕາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຣມຕິ, ສມ຺ມຸທິໂຕ ອາໂມທິຕປໂມທິໂຕ ໂຫຕິ, ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ, ສາຍມ຺ປິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ເອວມິເມຫິປິ ກາມາລຍຕຓ຺ຫາລເຍຫິ ສຕ຺ຕາ ຣມນ຺ຕິ, ສໍສາຣວຏ຺ເຏ ສມ຺ມຸທິຕາ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ວສນ຺ຕິ. ເຕນ ເຕສໍ ຠຄວາ ທຸວິຘໍ ອາລຍໍ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ວິຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອາລຍຣາມາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂຍ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ອິເມສໍ ປຈ຺ຈຍາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ຈ ສາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ຈາຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ. ສງ຺ຂາຣາທິປຈ຺ຈຍານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ນິພ຺ພານເມວ. ຍສ຺ມາ ຫິ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ ສມນ຺ຕິ, ວູປສມ຺ມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ເພ ອຸປຘໂຍ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ພາ ຕຓ຺ຫາ ຂີຍນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ກິເລສຣາຄາ ວິຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍາ ປເນສາ ຕຓ຺ຫາ ຠເວນ ຠວໍ, ຜເລນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ກມ຺ມໍ ວິນຕິ ສໍສິພ຺ພຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວານໂຕຕິ ນິພ຺ພານໍ. ໂສ ມມສ຺ສ ກິລມໂຖຕິ ຍາ ອຊານນ຺ຕານໍ ເທສນາ ນາມ, ໂສ ມມ ກິລມໂຖ ອສ຺ສ, ສາ ມມ ວິເຫສາ ອສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍກິລມໂຖ ເຈວ ກາຍວິເຫສາ ຈ ອສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ເຕ ປນ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ນຕ຺ຖິ. ອປິສ຺ສູຕິ ອນຸພ຺ຣູຫນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂສ ‘‘ນ ເກວລໍ ອຍໍ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ, ອິມາປິ ຄາຖາ ປຏິຠໍສູ’’ຕິ ທີເປຕິ. ອນຈ຺ຉຣິຍາຕິ ອນຸອຈ຺ຉຣິຍາ. ປຏິຠໍສູຕິ ປຏິຠານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ໂຄຈຣາ ອເຫສຸໍ, ປຣິວິຕກ຺ກຍິຕພ຺ພຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ກິຈ຺ເຉນາຕິ ທຸກ຺ເຂນ, ນ ທຸກ຺ຂາຍ ປຏິປທາຍ. ພຸທ຺ຘານໍ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ສຸຂປຏິປທາວ ໂຫນ຺ຕິ. ປາຣມີປູຣຓກາເລ ປນ ສຣາຄສໂທສສໂມຫສ຺ເສວ ສໂຕ ອາຄຕາຄຕານໍ ຍາຈການໍ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ສີສໍ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ຄລໂລຫິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສຸອຎ຺ຊິຕານິ ອກ຺ຂີນິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ກຸລວໍສປ຺ປທີປໍ ປຸຕ຺ຕໍ ມນາປຈາຣິນິໍ ຠຣິຍນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ເທນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎານິ ຈ ຂນ຺ຕິວາທິສທິເສສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ເຉຊ຺ຊເຠຊ຺ຊາທີນິ ປາປຸຓນ຺ຕສ຺ສ ອາຄມນີຍປຏິປທໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ໂຕ, ອລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກາສິຕຸນ຺ຕິ ເທສິຕຸໍ, ເອວໍ ກິຈ຺ເຉນ ອຘິຄຕສ຺ສ ອລໍ ເທສິຕຸໍ ປຣິຍຕ຺ຕໍ ເທສິຕຸໍ. ໂກ ອຕ຺ໂຖ ເທສິເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຣາຄໂທສປເຣເຕຫີຕິ ຣາຄໂທສຜຸຏ຺ເຐຫິ ຣາຄໂທສານຸຄເຕຫິ ວາ.

ປຏິໂສຕຄາມິນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈາທີນໍ ປຏິໂສຕໍ, ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ ອສຸຠ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຄຕໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ. ຣາຄຣຕ຺ຕາຕິ ກາມຣາເຄນ ຠວຣາເຄນ ທິຏ຺ຐິຣາເຄນ ຈ ຣຕ຺ຕາ. ນ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ ອສຸຠນ຺ຕິ ອິມິນາ ສຠາເວນ ນ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອປສ຺ສນ຺ເຕ ໂກ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ເອວໍ ຄາຫາເປຕຸໍ. ຕໂມຂນ຺ເຘນ ອາວຸຏາຕິ ອວິຊ຺ຊາຣາສິນາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏາ.

ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍາຕິ ນິຣຸສ຺ສຸກ຺ກຠາເວນ, ອເທເສຕຸກາມຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ ປນສ຺ສ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ? ນນຸ ເອສ ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມິ, ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣສ຺ສາມິ –

‘‘ກິໍ ເມ ອຎ຺ຎາຕເວເສນ, ຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກເຕນິຘ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ຕາຣຍິສ຺ສໍ ສເທວກ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໖) –

ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕເທວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານຸຠາເວນ ປນສ຺ສ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ. ຕສ຺ສ ຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕານໍ ກິເລສຄຫນຕໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ຄມ຺ຠີຣຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕານໍ ກິເລສຄຫນຕາ ຈ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕາ ຈ ສພ຺ພາກາເຣນ ປາກຏາ ຊາຕາ. ອຖສ຺ສ – ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ກຎ຺ຊິຍປຸຓ຺ຓາ ລາພຸ ວິຍ, ຕກ຺ກຠຣິຕາ ຈາຏິ ວິຍ, ວສາເຕລປີຕປິໂລຕິກາ ວິຍ, ອຎ຺ຊນມກ຺ຂິຕຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ຈ ກິເລສຠຣິຕາ ອຕິສໍກິລິຏ຺ຐາ ຣາຄຣຕ຺ຕາ ໂທສທຸຏ຺ຐາ ໂມຫມູຬ຺ຫາ, ເຕ ກິໍ ນາມ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ຈິນ຺ຕຍໂຕ ກິເລສຄຫນປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານຸຠາເວນາປິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ.

‘‘ອຍຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ປຖວີສນ຺ຘາຣກອຸທກກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ຄມ຺ຠີໂຣ, ປພ຺ພເຕນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ສາສໂປ ວິຍ ທຸທ຺ທໂສ, ສຕຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ວາລສ຺ສ ໂກຏິຍາ ໂກຏິປຏິປາທນໍ ວິຍ ທຸຣນຸໂພໂຘ. ນນຸ ມຍາ ຫິ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວາຍມນ຺ເຕນ ອທິນ຺ນໍ ທານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຣກ຺ຂິຕໍ ສີລໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອປຣິປູຣິຕາ ກາຈິ ປາຣມີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ເມ ນິຣຸສ຺ສາຫໍ ວິຍ ມາຣພລໍ ວິຘມນ຺ຕສ຺ສາປິ ປຖວີ ນ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ນ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘນ຺ຕສ຺ສາປິ ນ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ເສວ ເມ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ອິຕິ ມາທິເສນາປິ ຕິກ຺ຂຎາເຓນ ກິຈ຺ເຉເນວາຍໍ ຘມ຺ໂມ ປຏິວິທ຺ໂຘ. ຕໍ ໂລກິຍມຫາຊນາ ກຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານຸຠາເວນາປິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຍາຈິເຕ ເທເສຕຸກາມຕາຍປິສ຺ສ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ. ຊານາຕິ ຫິ ຠຄວາ – ‘‘ມມ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ເຕ ນມມາເນ ມໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຘມ຺ມເທສນໍ ຍາຈິສ຺ສຕິ, ອິເມ ຈ ສຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຄຣຸກາ. ເຕ ‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ຘມ຺ມໍ ນ ເທເສຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຍາຈິຕ຺ວາ ເທສາເປສິ. ສນ຺ໂຕ ວຕ ໂຠ ຘມ຺ໂມ, ປຓີໂຕ ວຕ ໂຠ ຘມ຺ໂມ’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ສຸສ຺ສູສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິທມ຺ປິສ຺ສ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ, ໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຫມ຺ປຕິສ຺ສາຕິ ໂສ ກິຣ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ສຫໂກ ນາມ ເຖໂຣ ປຐມຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ກປ຺ປາຍຸກພ຺ຣຫ຺ມາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຣ ນໍ ‘‘ສຫມ຺ປຕິພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ ປຏິສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຫມ຺ປຕິສ຺ສາ’’ຕິ. ນສ຺ສຕິ ວຕ ໂຠຕິ ໂສ ກິຣ ອິມໍ ສທ຺ທໍ ຕຖາ ນິຈ຺ຉາເຣສິ, ຍຖາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ຍສ຺ມິໍ ນາມ ໂລເກ. ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສີຕິ ເຕຫິ ທສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ປຎ຺ຎາມເຍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ອປ຺ປໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຣາຄໂທສໂມຫຣຊໍ ເອເຕສໍ ເອວໍສຠາວາຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ. ອສ຺ສວນຕາຕິ ອສ຺ສວນຕາຍ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ທສປຸຎ຺ຎກິຣິຍວເສນ ກຕາຘິກາຣາ ປຣິປາກຄຕາ ປທຸມານິ ວິຍ ສູຣິຍຣສ຺ມິສມ຺ຜສ຺ສໍ, ຘມ຺ມເທສນໍເຍວ ອາກງ຺ຂມານາ ຈຕຸປ຺ປທິກຄາຖາວສາເນ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມນາຣຫາ ນ ເອໂກ, ນ ທ຺ເວ, ອເນກສຕສຫສ຺ສາ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕາໂຣ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປາຕຸຣໂຫສີຕິ ປາຕຸຠວິ. ສມເລຫິ ຈິນ຺ຕິໂຕຕິ ສມເລຫິ ຉຫິ ສຕ຺ຖາເຣຫິ ຈິນ຺ຕິໂຕ. ເຕ ຫິ ປຸເຣຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ກຓ຺ຏເກ ປຕ຺ຖຣມານາ ວິຍ, ວິສໍ ສິຎ຺ຈມານາ ວິຍ ຈ ສມລໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມໍ ເທສຍິໍສຸ. ອປາປຸເຣຕນ຺ຕິ ວິວຣໍ ເອຕໍ. ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອມຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ທ຺ວາຣຠູຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ. ສຸຓນ຺ຕຸ ຘມ຺ມໍ ວິມເລນານຸພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຣາຄາທິມລານໍ ອຠາວໂຕ ວິມເລນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອນຸພຸທ຺ຘໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕຸ ຕາວ ຠຄວາຕິ ຍາຈຕິ.

ເສເລ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕຕິ ເສລມເຍ ເອກຄ຺ຆເນ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິ ຍຖາຐິໂຕວ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ຐິຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຄີວຸກ຺ຂິປນປສາຣຓາທິກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ. ຕຖູປມນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິຠາຄໍ ເສລປພ຺ພຕູປມໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ເສລປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິ ຐິໂຕວ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ສມນ຺ຕໂຕ ຊນຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕຖາ ຕ຺ວມ຺ປິ ສຸເມຘ ສຸນ຺ທຣປຎ຺ຎ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາເຓນ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ຠຄວາ ຘມ຺ມມຍໍ ປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ສຍໍ ອເປຕໂສໂກ ໂສກາວຕິຓ຺ຓໍ ຊາຕິຊຣາຠິຠູຕໍ ຊນຕໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ ອຸປຘາຣຍ ອຸປປຣິກ຺ຂ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາ ຫິ ປພ຺ພຕປາເທ ສມນ຺ຕາ ມຫນ຺ຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ເກທາຣປາຬີສຸ ກຸຏິກາໂຍ ກຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຍ຺ຍຸໍ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕຎ຺ຈ ອນ຺ຘກາຣໍ ອສ຺ສ, ອຖ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ຠູມິໍ ໂອໂລກຍໂຕ ເນວ ເຂຕ຺ຕໍ ນ ເກທາຣປາຬິໂຍ ນ ກຸຏິໂຍ ນ ຕຕ຺ຖ ສຍິຕມນຸສ຺ສາ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍຸໍ. ກຸຏິກາສຸ ປນ ອຄ຺ຄິຊາລາມຕ຺ຕກເມວ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ, ເອວໍ ຘມ຺ມປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ໂອໂລກຍໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເຍ ເຕ ອກຕກລ຺ຍາຓາ ສຕ຺ຕາ, ເຕ ເອກວິຫາເຣ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸປສ຺ເສ ນິສິນ຺ນາປິ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ ສຣາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ກຕກລ຺ຍາຓາ ເວເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລາ, ເຕ ເອວສ຺ສ ທູເຣປິ ຐິຕາ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ໂສ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພໂຕ ວິຍ ຈ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ທູເຣ ສນ຺ໂຕ ປກາເສນ຺ຕິ, ຫິມວນ຺ໂຕວ ປພ຺ພໂຕ;

ອສນ຺ເຕຕ຺ຖ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ ຍຖາ ສຣາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໐໔);

ອຊ຺ເຌສນນ຺ຕິ ຍາຈນໍ. ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາເຓນ ຈ ອາສຍານຸສຍຎາເຓນ ຈ. ອິເມສໍ ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ‘‘ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂູ’’ຕິ ນາມໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ‘‘ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູ’’ຕິ, ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄຎາຓານໍ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ຂູ’’ຕິ. ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂຕິອາທີສຸ ເຍສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ຣາຄາທິຣຊໍ ອປ຺ປໍ, ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ. ເຍສໍ ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ, ເຕ ມຫາຣຊກ຺ຂາ. ເຍສໍ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຕິກ຺ຂານິ, ເຕ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ເຍສໍ ຕານິ ມຸທູນິ, ເຕ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ເຍສໍ ເຕເຍວ ສທ຺ຘາທໂຍ ອາກາຣາ ສຸນ຺ທຣາ, ເຕ ສ຺ວາກາຣາ. ເຍ ກຖິຕກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕິ, ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ, ເຕ ສຸວິຎ຺ຎາປຍາ. ເຍ ປຣໂລກຎ຺ເຈວ ວຊ຺ຊຎ຺ຈ ຠຍໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນ ນາມ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປາຬິ – ‘‘ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ, ອສ຺ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຫາຣຊກ຺ໂຂ. ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ, ກຸສີໂຕ. ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ. ສມາຫິໂຕ, ອສມາຫິໂຕ. ປຎ຺ຎວາ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຫາຣຊກ຺ໂຂ. ຕຖາ ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິໂຍ…ເປ… ປຎ຺ຎວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວີ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວີ. ໂລໂກຕິ ຂນ຺ຘໂລໂກ, ອາຍຕນໂລໂກ, ຘາຕຸໂລໂກ, ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໂລໂກ, ສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂລໂກ, ວິປຕ຺ຕິຠວໂລໂກ, ວິປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂລໂກ. ເອໂກ ໂລໂກ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ. ທ຺ເວ ໂລກາ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ. ຕໂຍ ໂລກາ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂລກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ. ປຎ຺ຈ ໂລກາ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ຉ ໂລກາ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ. ສຕ຺ຕ ໂລກາ ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ. ອຏ຺ຐ ໂລກາ ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາ. ນວ ໂລກາ ນວ ສຕ຺ຕາວາສາ. ທສ ໂລກາ ທສາຍຕນານິ. ທ຺ວາທສ ໂລກາ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ. ອຏ຺ຐາຣສ ໂລກາ ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ. ວຊ຺ຊນ຺ຕິ ສພ຺ເພ ກິເລສາ ວຊ຺ຊາ, ສພ຺ເພ ທຸຈ຺ຈຣິຕາ ວຊ຺ຊາ, ສພ຺ເພ ອຠິສງ຺ຂາຣາ ວຊ຺ຊາ, ສພ຺ເພ ຠວຄາມິກມ຺ມາ ວຊ຺ຊາ, ອິຕິ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ໂລເກ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊ ຕິພ຺ພາ ຠຍສຎ຺ຎາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິເກ ວຘເກ. ອິເມຫິ ປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫິ ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ ອຎ຺ຎາສິ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ອິທໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ເຕ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໒).

ອຸປ຺ປລິນິຍນ຺ຕິ ອຸປ຺ປລວເນ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນີຕິ ຍານິ ອນ຺ໂຕ ນິມຸຄ຺ຄາເນວ ໂປສິຍນ຺ຕິ. ອຸທກໍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ຐິຕານີ ຕິ ອຸທກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ຍານິ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ຐິຕານິ, ຕານິ ສູຣິຍຣສ຺ມິສມ຺ຜສ຺ສໍ ອາຄມຍມານານິ ຐິຕານິ ອຊ຺ຊ ປຸປ຺ຜນການິ. ຍານິ ປນ ສໂມທກໍ ຐິຕານິ, ຕານິ ສ຺ເວ ປຸປ຺ຜນການິ. ຍານິ ອຸທການຸຄ຺ຄຕານິ ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນິ, ຕານິ ຕຕິຍທິວເສ ປຸປ຺ຜນການິ. ອຸທກາ ປນ ອນຸຄ຺ຄຕານິ ອຎ຺ຎານິປິ ສໂຣຄອຸປ຺ປລາທີນິ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຍານິ ເນວ ປຸປ຺ຜິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ຂາເນວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕານິ ປາຬິໍ ນາຣຸຬ຺ຫານິ. ອາຫຣິຕ຺ວາ ປນ ທີເປຕພ຺ພານີຕິ ທີປິຕານິ. ຍເຖວ ຫິ ຕານິ ຈຕຸພ຺ພິຘານິ ປຸປ຺ຜານິ, ເອວເມວໍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ ເນຍ຺ໂຍ ປທປຣໂມຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສຫ ອຸທາຫຏເວລາຍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ເຖ ວິຠຊິຍມາເນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸທ຺ເທສໂຕ ປຣິປຸຈ຺ຉໂຕ ໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນຍ຺ໂຍ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫຸມ຺ປິ ສຸຓໂຕ ພຫຸມ຺ປິ ຠຓໂຕ ພຫຸມ຺ປິ ຘາຣຍໂຕ ພຫຸມ຺ປິ ວາຈຍໂຕ ນ ຕາຍ ຊາຕິຍາ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປທປຣໂມ (ປຸ. ປ. ໑໔໘-໑໕໑). ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຸປ຺ປລວນາທິສທິສໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ອຊ຺ຊ ປຸປ຺ຜນການິ ວິຍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ, ສ຺ເວ ປຸປ຺ຜນການິ ວິຍ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ, ຕຕິຍທິວເສ ປຸປ຺ຜນການິ ວິຍ ເນຍ຺ໂຍ, ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ຂານິ ປຸປ຺ຜານິ ວິຍ ປທປຣໂມ’’ຕິ ອທ຺ທສ຺ສ. ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ, ເອຕ຺ຕກາ ມຫາຣຊກ຺ຂາ, ຕຕ຺ຣາປິ ເອຕ຺ຕກາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕວ ອທ຺ທສ.

ຕຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ. ປທປຣມານໍ ອນາຄຕຕ຺ຖາຍ ວາສນາ ໂຫຕິ. ອຖ ຠຄວາ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຕ຺ຖາວຫໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ເທເສຕຸກມ຺ຍຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຸນ ສພ຺ເພປິ ຕີສຸ ຠເວສຸ ສຕ຺ເຕ ຠພ຺ພາຠພ຺ພວເສນ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ອກາສິ. ເຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກຕເມ ສຕ຺ຕາ ອຠພ຺ພາ? ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ ກິເລສາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວິປາກາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອຈ຺ຉນ຺ທິກາ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ ອຠພ຺ພາ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ, ອິເມ ເຕ ສຕ຺ຕາ ອຠພ຺ພາ. ກຕເມ ສຕ຺ຕາ ຠພ຺ພາ? ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ນ ກມ຺ມາວຣເຓນ…ເປ… ອິເມ ເຕ ສຕ຺ຕາ ຠພ຺ພາ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໒໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໕). ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພປິ ອຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລ ປຫາຍ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລເຍວ ຎາເຓນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຣາຄຈຣິຕາ ເອຕ຺ຕກາ ໂທສ-ໂມຫຈຣິຕາ ວິຕກ຺ກ-ສທ຺ຘາ-ພຸທ຺ຘິຈຣິຕາ’’ຕິ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ອກາສິ. ເອວໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ປຈ຺ຈຠາສີຕິ ປຕິອຠາສິ. ອປາຣຸຕາຕິ ວິວຏາ. ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣາຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ອມຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ, ໂສ ມຍາ ວິວຣິຕ຺ວາ ຐປິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕຸ ສທ຺ຘນ຺ຕິ ສພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘໍ ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕຸ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕຸ. ປຈ຺ຉິມປທທ຺ວເຍ ອຍມຕ຺ໂຖ – ອຫຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຄຸຓໍ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕິຕມ຺ປິ ອິມໍ ປຓີຕໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຘມ຺ມໍ ກາຍວາຈາກິລມຖສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຠາສິໍ. ອິທານິ ປນ ສພ຺ໂພ ຊໂນ ສທ຺ຘາຠາຊນໍ ອຸປເນຕຸ, ປູເຣສ຺ສາມິ ເຕສໍ ສງ຺ກປ຺ປນ຺ຕິ.

ອນ຺ຕຣຘາຍີຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ, ສກຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄເຕ ຈ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຠຄວາ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ? ອາຬາຣຸທການໍ ກາລງ຺ກຕຠາວໍ, ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານຎ຺ຈ ພຫູປກາຣຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸກາໂມ ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສີຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຄາຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໓. ທຸຕິເຍ ອຸທປາທີຕິ ອຍໍ ວິຕກ຺ໂກ ປຎ຺ຈເມ ສຕ຺ຕາເຫ ອຸທປາທິ. ອຄາຣໂວຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຄາຣວຣຫິໂຕ, ກຎ຺ຈິ ຄຣຸຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຕິສ຺ໂສຕິ ປຕິສ຺ສຍຣຫິໂຕ, ກຎ຺ຈິ ເຊຏ຺ຐກຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສເທວເກຕິອາທີສຸ ສທ຺ຘິໍ ເທເວຫິ ສເທວເກ. ເທວຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ມາຣພ຺ຣຫ຺ເມສຸ ຄຫິເຕສຸປິ ມາໂຣ ນາມ ວສວຕ຺ຕີ ສພ຺ເພສໍ ອຸປຣິ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ນາມ ມຫານຸຠາໂວ ເອກງ຺ຄຸລິຍາ ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສ ອາໂລກໍ ຜຣຕິ. ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີສຸ…ເປ… ທສຫິ ອງ຺ຄຸລີຫິ ທສສຸປິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ອາໂລກໍ ຜຣຕິ, ໂສ ອິມິນາ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕໂຣຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ມາ ລຠຕູຕິ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ສມຓາ ນາມ ເອກນິກາຍາທິວເສນ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ສີລວນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາທິວເສນ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ປຓ຺ຑິຕາ, ເຕ ອິມິນາ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕຣາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ມາ ລຠນ຺ຕູຕິ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເທວມນຸສ຺ສາຍາຕິ ອິທໍ ປນ ນິປ຺ປເທສໂຕ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຄຫິຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິເຈຕ຺ຖ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ປທານິ ໂລກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ປຈ຺ຉິມານິ ທ຺ເວ ປຊາວເສນ. ສີລສມ຺ປນ຺ນຕຣນ຺ຕິ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ, ອຘິກຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສີລາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ກຖິຕາ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ໂລກິຍເມວ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ເຫຕໍ.

ປາຕຸຣໂຫສີຕິ – ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ຖາ ອວີຈິໂຕ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ສີລາທີຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິກຕຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘ມຍາ ປຏິວິທ຺ຘໍ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມເມວ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ, ກາຣຓໍ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕຕິ, ອຕ຺ຖໍ ວຸຑ຺ຒິວິເສສໍ ຈິນ຺ເຕຕິ, ຄຈ຺ຉາມິສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ປາກໂຏ ອໂຫສິ, ອຠິມຸເຂ ອຏ຺ຐາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິຫຣນ຺ຕິ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ວຈນໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນປິ ພຫູ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ, ໂສ ‘‘ຠຄວາປິ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ປຏິພາຫິຕພ຺ໂພ.

‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ສເທວກສ຺ມິໍ ໂລກສ຺ມິໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. (ມຫາວ. ໑໑; ມ. ນິ. ໑.໒໘໕) –

ອາທີຫິ ຈສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຠາໂວ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘາ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸໂນ, ຕສ຺ມາ. ມຫຕ຺ຕມຠິກງ຺ຂຕາຕິ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາເນນ. ສຣໍ ພຸທ຺ຘານ-ສາສນນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ສຣນ຺ເຕນ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ພ຺ຣຫ຺ມເທວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໔. ຕຕິເຍ ເອໂກຕິ ຐານາທີສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ເອກໂກ, ເອກວິຫາຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວູປກຏ຺ໂຐຕິ ກາເຍນ ວູປກຏ຺ໂຐ ນິສ຺ສໂຏ. ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິ ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາເສ ຐິໂຕ. ອາຕາປີຕິ ວີຣິຍາຕາເປນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ເປສິຕຕ຺ໂຕ. ກຸລປຸຕ຺ຕາຕິ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາ. ສມ຺ມເທວາຕິ ນ ອິຓຏ຺ຏາ ນ ຠຍຏ຺ຏາ ນ ຊີວິຕປກຕາ ຫຸຕ຺ວາ, ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ປພ຺ພຊິຕາປິ ເຍ ອນຸໂລມປຏິປທໍ ປູເຣນ຺ຕິ, ເຕ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ນາມ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ປຣິໂຍສານຠູຕໍ ອຣິຍຜລໍ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ສາມໍ ຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາຕິ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິຫາສິ. ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈ ຂີຓາ ຊາຕິ…ເປ… ອພ຺ຠຎ຺ຎາສີຕິ. ເອເຕນສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຠູມິ ທສ຺ສິຕາ.

ກຕມາ ປນສ຺ສ ຊາຕິ ຂີຓາ, ກຖຎ຺ຈ ນໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ, ນ ຕາວສ຺ສ ອຕີຕາ ຊາຕິ ຂີຓາ ປຸພ຺ເພວ ຂີຓຕ຺ຕາ, ນ ອນາຄຕາ ຕຕ຺ຖ ວາຍາມາຠາວໂຕ, ນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເອກຈຕຸປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວສຸ ເອກຈຕຸປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປເຠທາ ຊາຕິ. ສາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມຕໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ຂີຓາ. ຕໍ ໂສ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ປຫີນກິເລເສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ – ‘‘ກິເລສາຠາເວ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ອາຍຕິໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕ ຊານາຕິ.

ວຸສິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຖໍ ປຣິວຸຕ຺ຖໍ, ກຕໍ ຈຣິຕໍ ນິຏ຺ຐາປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ກຕໍ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍຠາວນາວເສນ ໂສຬສວິຘມ຺ປິ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທານິ ປຸນ ອິຕ຺ຖຠາວາຍ, ເອວໍ ໂສຬສກິຈ຺ຈຠາວາຍ, ກິເລສກ຺ຂຍາຍ ວາ ກຕມຄ຺ຄຠາວນາ ນຕ຺ຖີຕິ. ອຖ ວາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕຠາວໂຕ, ອິມສ຺ມາ ເອວໍປກາຣາ ອິທານິ ວຕ຺ຕມານກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານາ ອປຣໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ນຕ຺ຖິ, ອິເມ ປນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຉິນ຺ນມູລໂກ ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍາຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ເອໂກ. ອຣຫຕນ຺ຕິ ອຣຫນ຺ຕານໍ, ຠຄວໂຕ ສາວການໍ ອຣຫຕໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ອໂຫສິ.

ສປທານນ຺ຕິ ສປທານຈາຣໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕຆຣໍ ອນຸກ຺ກມ຺ມ ປຏິປາຏິຍາ ຈຣນ຺ໂຕ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ. ມາຕາ ປນສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາວ ຆຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນິເວສນໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປສິ.

ອາຫຸຕິໍ ນິຈ຺ຈໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ນິຈ຺ຈກາເລ ອາຫຸຕິປິຓ຺ຑໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໍ ທິວສໍ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຆເຣ ຠູຕພລິກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພເຄຫໍ ຫຣິຕຸປລິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓລາຊໍ ວນມາລປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສິຕທ຺ຘຊປຏາກໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຸຓ຺ຓຆເຣ ຐເປຕ຺ວາ ທຓ຺ຑທີປິກາ ຊາເລຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓມາລາທີຫິ ອລງ຺ກຕໍ, ສມນ຺ຕໂຕ ສຎ຺ຉາທິຍມານາ ຘູມກຏຈ຺ຉຸ ອໂຫສິ. ສາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂສຬສຫິ ຄນ຺ໂຘທກຆເຏຫິ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣນ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອລງ຺ກຣິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມຫາຂີຓາສວໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ, ຍາຄຸອຸຬຸງ຺ກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອທຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມໍ ໂຠເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ ປາຍາສໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສປ຺ປິມຘຸສກ຺ຂຣາທີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ນິເວສນສ຺ສ ປຈ຺ຉາຠາເຄ ຫຣິຕຸປລິຕ຺ຕຠາວາທີຫິ ອລງ຺ກຕາ ຠູຕປີຐິກາ ອຕ຺ຖິ. ສາ ຕໍ ປາຕິໍ ອາທາຍ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຈຕູສຸ ໂກເຓສຸ ມຊ຺ເຌ ຈ ເອເກກໍ ປາຍາສປິຓ຺ຑໍ ຐເປຕ຺ວາ, ເອກໍ ປິຓ຺ຑໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ, ຍາວ ກປ຺ປຣາ ສປ຺ປິນາ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕນ ປຖວິຍໍ ຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠຸຎ຺ຊຕຸ ຠວໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ສາຍຕຸ ຠວໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ຕປ຺ເປຕຸ ຠວໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ ວທມານາ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ໂຠເຊຕິ.

ເອຕທໂຫສີຕິ ມຫາຂີຓາສວສ຺ສ ສີລຄນ຺ຘໍ ຉເທວໂລເກ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປຄຕໍ ຆາຍມານສ຺ສ ເອຕໍ ອໂຫສິ. ສໍເວເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ໂຈເທຍ຺ຍໍ, ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ໂຍເຊຍ຺ຍໍ. ‘ອຍໍ ຫິ ເອວຣູປໍ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ມຫາຂີຓາສວໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸອຸຬຸງ຺ກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອທຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມໍ ໂຠເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຸລໍ ປຫາຍ ຫຕ຺ເຖນ ຕຸລຍນ຺ຕີ ວິຍ, ເຠຣິໍ ປຫາຍ ກຸຈ຺ຉິໍ ວາເທນ຺ຕີ ວິຍ, ອຄ຺ຄິໍ ປຫາຍ ຂຊ຺ໂຊປນກໍ ຘມມານາ ວິຍ ຠູຕພລິໍ ກຸຣຸມານາ ອາຫິຓ຺ຑຕິ. ຄຈ຺ຉາມິສ຺ສາ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປາຍມຄ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຍຖາ ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ວິປ຺ປກິຣິຕ຺ວາ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ອາໂຣຫຕິ, ຕຖາ ກໂຣມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ທູເຣ ອິໂຕຕິ ອິມມ຺ຫາ ຐານາ ທູເຣ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ. ຕໂຕ ຫິ ກູຏາຄາຣມຕ຺ຕາ ສິລາ ປາຕິຕາ ເອເກນ ອໂຫຣຕ຺ເຕນ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ເຂປຍມານາ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ສພ຺ພເຫຏ຺ຐິໂມປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ເອວໍ ທູເຣ. ຍສ຺ສາຫຸຕິນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາຫຸຕິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາສິ, ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ທູເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມປຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມປໂຖ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຸສລຊ຺ຌານານິ, ວິປາກຊ຺ຌານານິ ປນ ເນສໍ ຊີວິຕປໂຖ ນາມ, ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມປຖໍ ອຊານນ຺ຕີ ຕ຺ວໍ ກິໍ ຊປ຺ປສິ ວິປ຺ປລປສິ? ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຫິ ສປ຺ປີຕິກຊ຺ຌາເນນ ຍາເປນ຺ຕິ, ນ ເອຕໍ ຕິຓພີຊານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຣນ຺ຘໍ ໂຄຍູສໍ ຂາທນ຺ຕິ, ມາ ອກາຣຓາ ກິລມສີຕິ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ໂສ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອວກຸຊ຺ໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປທິສນ຺ໂຕ ເອໂສ ຫິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິ ພ຺ຣຫ຺ມເທໂວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນິຣູປຘິໂກຕິ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣກາມຄຸໂຓປຘີຫິ ວິຣຫິໂຕ. ອຕິເທວປຕ຺ໂຕຕິ ເທວານໍ ອຕິເທວຠາວໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຕິພ຺ຣຫ຺ມຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ອນຎ຺ຎໂປສີຕິ ຐເປຕ຺ວາ ອິມໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣສ຺ສ ວາ ອໂປສນຕາຍ ອນຎ຺ຎໂປສີ.

ອາຫຸເນຍ຺ໂຍຕິ ອາຫຸນປິຓ຺ຑໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເວທຄູຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕຫິ ເວເທຫິ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ຄໂຕ. ຠາວິຕຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ອນູປລິຕ຺ໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາທີຫິ ເລເປຫິ ອາລິຕ຺ໂຕ. ຆາເສສນໍ ອິຣິຍຕີຕິ ອາຫາຣປຣິເຍສນໍ ຈຣຕິ.

ນ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ນ ປຸຣຕ຺ຖມຕ຺ຖີຕິ ປຈ຺ຉາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕີຕໍ, ປຸຣຕ຺ຖໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນາຄຕໍ, ອຕີຕານາຄເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຉນ຺ທຣາຄວິຣຫິຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ວາ ປຸຣຕ຺ຖໍ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ວທຕິ. ສນ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ຣາຄາທິສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ໂຕ. ໂກຘຘູມວິຄມາ ວິຘູໂມ, ທຸກ຺ຂາຠາວາ ອນີໂຆ, ກຕ຺ຕຣທຓ຺ຑາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕປິ ວຘກເຈຕນາຍ ອຠາວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕທຓ຺ໂຑ. ຕສຖາວເຣສູຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຕສາ ນາມ, ຂີຓາສວາ ຖາວຣາ ນາມ. ສຕ຺ຕ ປນ ເສຂາ ຕສາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຖາວຣາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຠຊມານາ ປນ ຖາວຣປກ຺ຂເມວ ຠຊນ຺ຕິ. ໂສ ຕ຺ຍາຫຸຕິນ຺ຕິ ໂສ ເຕ ອາຫຸຕິໍ.

ວິເສນິຠູໂຕຕິ ກິເລສເສນາຍ ວິເສໂນ ຊາໂຕ. ອເນໂຊຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ. ສຸສີໂລຕິ ຂີຓາສວສີເລນ ສຸສີໂລ. ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ໂອຆຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອເຆ ຕິຓ຺ຓໍ. ເອຕ຺ຕເກນ ກຖາມຄ຺ເຄນ ພ຺ຣຫ຺ມາ ເຖຣສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອາຍຕເນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ນິໂຍເຊສິ. ອວສານຄາຖາ ປນ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ຐປິຕາ. ປຕິຏ຺ຐເປສິ ທກ຺ຂິຓນ຺ຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍທກ຺ຂິຓໍ ປຕິຏ຺ຐເປສິ. ສຸຂມາຍຕິກນ຺ຕິ ສຸຂາຍຕິກໍ ອາຍຕິໍ ສຸຂວິປາກໍ, ສຸຂາວຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕິຍໍ.

໔. ພກພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຕິ ລາມິກາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ອິທໍ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິທໍ ສຫ ກາເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນິຈ຺ຈໍ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ຘຸວາທີນິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ຕຕ຺ຖ ຘຸວນ຺ຕິ ຖິຣໍ. ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ສທາ ວິຊ຺ຊມານໍ. ເກວລນ຺ຕິ ອຂຓ຺ຑໍ ສກລໍ. ອຈວນຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຈວນສຠາວໍ. ອິທໍ ຫິ ນ ຊາຍຕີຕິອາທີສຸ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂກຈິ ຊາຍນໂກ ວາ ຊີຍນໂກ ວາ ມີຍນໂກ ວາ ຈວນໂກ ວາ ອຸປປຊ຺ຊນໂກ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອິໂຕ ຈ ປນຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິໂຕ ສຫກາຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຏ຺ຐານາ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ. ເອວມສ຺ສ ຖາມຄຕາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ. ເອວໍວາທີ ຈ ປນ ໂສ ອຸປຣິ ຕິສ຺ໂສ ຌານຠູມິໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລານິ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ປຏິພາຫຕິ. ກທາ ປນສ຺ສ ສາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ? ປຐມຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາເລ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານຠູມິຍນ຺ຕິ ເອເກ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ເຫຏ຺ຐຸປປຕ຺ຕິໂກ ກິເຣສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ເວຫປ຺ຜລພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຎ຺ຈກປ຺ປສຕິກໍ ອາຍຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐຸປປຕ຺ຕິກໍ ກຕ຺ວາ ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ ປຓີຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ສຸຠກິຓ຺ຫພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຈຕຸສຏ຺ຐິກປ຺ປໍ ອາຍຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອາຠສ຺ສເຣ ອຏ຺ຐ ກປ຺ເປ ອາຍຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານໍ ຠາເວຕ຺ວາ, ປຐມຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ກປ຺ປາຍຸໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ປຐມກາເລ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມຎ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຎ຺ຎາສິ, ກາເລ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອຸຠຍໍ ປມຸສ຺ສິຕ຺ວາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໍ ອຸປ຺ປາເທສິ.

ອວິຊ຺ຊາຄໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ຄໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຎ຺ຎາຓີ ອນ຺ຘີຠູໂຕ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ໂຍ ນາມ. ວກ຺ຂຕີຕິ ຠຓຕິ. ‘‘ຍຕ຺ຣາ’’ຕິ ນິປາຕໂຍເຄນ ປນ ອນາຄຕວຈນໍ ກຕໍ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຍຖາ ນາມ ມຄ຺ຄໂຈໂຣ ທ຺ເວ ຕໂຍ ປຫາເຣ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ສຫາເຍ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຫາຣໍ ປຫຣິຍມາໂນ ‘‘ອສຸໂກ ຈ ອສຸໂກ ຈ ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ເອວເມວ ຠຄວຕາ ສນ຺ຕຊ຺ຊິຍມາໂນ ສຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ, ‘‘ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ປທານຸປທໍ ເປກ຺ຂນ຺ໂຕ ມໍ ນິປ຺ປີຬິຕຸກາໂມ’’ຕິ ຠີໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາເຍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ທ຺ວາສຕ຺ຕຕີຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຠ ໂຄຕມ, ມຍໍ ທ຺ວາສຕ຺ຕຕິ ຊນາ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມາ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ວສວຕ຺ຕິໂນ ສຍໍ ອຎ຺ເຎສໍ ວເສ ອວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປເຣ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕມ, ຊາຕິຎ຺ຈ ຊຣຎ຺ຈ ອຕີຕາ, ອຍໍ ໂນ ເວເທຫິ ຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ເວທຄູ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕາ ຠຄວາ ອນ຺ຕິມາ ພ຺ຣຫ຺ມຸປປຕ຺ຕິ. ອສ຺ມາຠິຊປ຺ປນ຺ຕິ ຊນາ ອເນກາຕິ ອເນກຊນາ ອມ຺ເຫ ອຠິຊປ຺ປນ຺ຕິ. ‘‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ອຠິຠູ, ອນຠິຠູໂຕ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸທໂສ, ວສວຕ຺ຕີ, ອິສ຺ສໂຣ, ກຕ຺ຕາ, ນິມ຺ມາຕາ, ເສຏ຺ໂຐ, ສຊິຕາ, ວສີ, ປິຕາ ຠູຕຠພ຺ຍານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ ປິເຫນ຺ຕີຕິ.

ອຖ ນໍ ຠຄວາ ອປ຺ປໍ ຫິ ເອຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕ຺ວໍ ອິຘ ຕວ ອາຍຸໍ ‘‘ທີຆ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎສິ, ເອຕໍ ອປ຺ປໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ. ສຕໍ ສຫສ຺ສານໍ ນິຣພ຺ພຸທານນ຺ຕິ ນິຣພ຺ພຸທຄຓນາຍ ສຕສຫສ຺ສນິຣພ຺ພຸທານໍ. ອາຍຸໍ ປຊານາມີຕິ, ‘‘ອິທານິ ຕວ ອວສິຏ຺ຐໍ ເອຕ຺ຕກໍ ອາຍູ’’ຕິ ອຫໍ ຊານາມິ. ອນນ຺ຕທສ຺ສີ ຠຄວາ ຫມສ຺ມີຕິ, ຠຄວາ, ຕຸມ຺ເຫ ‘‘ອຫໍ ອນນ຺ຕທສ຺ສີ ຊາຕິອາທີນິ ອຸປາຕິວຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວທຖ. ກິໍ ເມ ປຸຣາຓນ຺ຕິ, ຍທິ ຕ຺ວໍ ອນນ຺ຕທສ຺ສີ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອິທໍ ເມ ອາຈິກ຺ຂ, ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ປຸຣາຓໍ? ວຕສີລວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສີລເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍມຫໍ ວິຊຎ຺ຎາຕິ ຍໍ ອຫໍ ຕຍາ ກຖິຕໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ຕໍ ເມ ອາຈິກ຺ຂາຕິ ວທຕິ.

ອິທານິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຠຄວາ ຍໍ ຕ຺ວໍ ອປາເຍສີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ປຸພ຺ເພ ກິເຣສ ກຸລຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ຊາຕິຊຣາມຣຓສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມ຺ມ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານສ຺ສ ລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ປຓ຺ຓສາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຌານຣຕິຍາ ວີຕິນາເມຕິ. ຕທາ ຈ ກາເລນກາລໍ ສຕ຺ຖວາຫາ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ມຣຸກນ຺ຕາຣໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ມຣຸກນ຺ຕາເຣ ປນ ທິວາ ນ ສກ຺ກາ ຄນ຺ຕຸໍ, ຣຕ຺ຕິໍ ຄມນໍ ໂຫຕິ. ອຖ ປຸຣິມສກຏສ຺ສ ອຄ຺ຄຍຸເຄ ຍຸຕ຺ຕພລິພທ຺ທາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຄຕມຄ຺ຄາຠິມຸຂາ ອເຫສຸໍ, ສພ຺ພສກຏານິ ຕເຖວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄເຕ ນິວຕ຺ຕິຕຠາວໍ ຊານິໍສຸ. ເຕສຎ຺ຈ ຕທາ ກນ຺ຕາຣໍ ອຕິກ຺ກມນທິວໂສ ອໂຫສິ. ສພ຺ພໍ ທາຣຸທກໍ ປຣິກ຺ຂີຓໍ – ຕສ຺ມາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທານິ ອມ຺ຫາກໍ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ໂຄເຓ ຈກ຺ເກສຸ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ມນຸສ຺ສາ ສກຏຈ຺ຉາຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ.

ຕາປໂສປິ ກາລສ຺ເສວ ປຓ຺ຓສາລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ນິສິນ຺ໂນ ຄງ຺ຄໍ ໂອໂລກຍມາໂນ ອທ຺ທສ ຄງ຺ຄໍ ມຫຕາ ອຸທໂກເຆນ ປູຣິຍມານໍ ປວຕ຺ຕິຕມຓິກ຺ຂນ຺ຘໍ ວິຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ເອວຣູປສ຺ສ ມຘຸໂຣທກສ຺ສ ອລາເຠນ ກິລິສ຺ສມານາ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມຣຸກນ຺ຕາເຣ ຕໍ ສຕ຺ຖໍ ທິສ຺ວາ ‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ມາ ນສ຺ສນ຺ຕູ’ຕິ ‘‘ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ມຫາອຸທກກ຺ຂນ຺ໂຘ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຣຸກນ຺ຕາເຣ ສຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ສຫ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ມາຕິກາຣຸຬ຺ຫໍ ວິຍ ອຸທກໍ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸທກສທ຺ເທນ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຸທກໍ ທິສ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ໂຄເຓປິ ປາເຍຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ອຄມໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປາເຍສີຕິ ປາເຍສິ. ອ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຄມ຺ມນີຕິ ຄິມ຺ເຫ. ສມ຺ປເຣເຕຕິ ຄິມ຺ຫາຕເປນ ຜຸຏ຺ເຐ ອນຸຄເຕ.

ອປຣສ຺ມິມ຺ປິ ສມເຍ ຕາປໂສ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎຄາມກໍ ນິສ຺ສາຍ ວສຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ໂຈຣາ ຕໍ ຄາມໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖສາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາວິໂຍ ຈ ກຣມເຣ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຄາໂວປິ ສຸນຂາປິ ມນຸສ຺ສາປິ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວນ຺ຕິ. ຕາປໂສ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ມຍິ ປສ຺ສນ຺ເຕ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ມາ ນສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ເຕນ ໂຈຣານໍ ປຏິປເຖ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ມາເປສິ. ກມ຺ມສຊ຺ຊາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ໂຈຣາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຣາຊາ ມຎ຺ເຎ ອາຄໂຕ’’ຕິ ວິໂລປໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຕາປໂສ ‘‘ຍໍ ຍສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ, ຕໍ ຕສ຺ເສວ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ, ຕໍ ຕເຖວ ອໂຫສິ. ມຫາຊໂນ ໂສຕ຺ຖິຠາວໍ ປາປຸຓິ. ສຕ຺ຖາ ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອຓິກູລສ຺ມິນ຺ຕິ ຄງ຺ຄາຕີເຣ. ຄຍ຺ຫກໍ ນີຍມານນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ນີຍມານໍ, ກຣມຣໍ ນີຍມານນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸນ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຸປຣິຄງ຺ຄາວາສິກໍ ເອກໍ ກຸລໍ ເຫຏ຺ຐາຄງ຺ຄາວາສິເກນ ກຸເລນ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ, ນາວາສງ຺ຆາຏໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ພຫຸໍ ຂາທນີຍຎ຺ເຈວ ໂຠຊນີຍຎ຺ຈ ຄນ຺ຘມາລາທີນິ ຈ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາໂສເຕນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຂາທມານາ ຠຸຎ຺ຊມານາ ນຈ຺ຈນ຺ຕາ ຄາຍນ຺ຕາ ເທວວິມາເນນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ວິຍ ພລວໂສມນສ຺ສາ ອເຫສຸໍ. ຄງ຺ເຄຍ຺ຍໂກ ນາໂຄ ທິສ຺ວາ ກຸປິໂຕ ‘‘ອິເມ ມຍິ ສຎ຺ຎມ຺ປິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ອິທານິ ເນ ສມຸທ຺ທເມວ ປາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ມາເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ, ສຸສຸກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ມຫາຊໂນ ທິສ຺ວາ ຠີໂຕ ວິສ຺ສຣມກາສິ. ຕາປໂສ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອິເມ ຄາຍນ຺ຕາ ນຈ຺ຈນ຺ຕາ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິທານິ ປນ ຠຍຣວໍ ຣວິໍສຸ, ກິນ຺ນຸ ໂຂ’’ຕິ? ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ມຍິ ປສ຺ສນ຺ເຕ ສຕ຺ຕາ ມາ ນສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປຊຫິຕ຺ວາ ສຸປຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ມາເປຕ຺ວາ ນາຄຣາຊສ຺ສ ທສ຺ເສສິ. ນາຄຣາຊາ ຠີໂຕ ຜຓໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປວິຏ຺ໂຐ, ມຫາຊໂນ ໂສຕ຺ຖິຠາວໍ ປາປຸຓິ. ສຕ຺ຖາ ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ລຸທ຺ເທນາຕິ ທາຣຸເຓນ. ມນຸສ຺ສກມ຺ຍາຕິ ມນຸສ຺ສກາມຕາຍ, ມນຸສ຺ເສ ວິເຫເຐຕຸກາມຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປຣສ຺ມິມ຺ປິ ສມເຍ ເອສ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເກສໂວ ນາມ ຕາປໂສ ອໂຫສິ. ເຕນ ສມເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກປ຺ໂປ ນາມ ມາຓໂວ ເກສວສ຺ສ ພທ຺ຘຈໂຣ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ກິໍກາຣປຏິສ຺ສາວີ ມນາປຈາຣີ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຖຈໂຣ ອໂຫສິ. ເກສໂວ ເຕນ ວິນາ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໍ ນິສ຺ສາເຍວ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ສຕ຺ຖາ ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ພທ຺ຘຈໂຣຕິ ອນ຺ເຕວາສິໂກ, ໂສ ປນ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ອໂຫສິ. ສມ຺ພຸທ຺ຘິມນ຺ຕໍ ວຕິນໍ ອມຎ຺ຎີຕິ, ‘‘ສມ຺ມາ ພຸທ຺ຘິມາ ວຕສມ຺ປນ຺ໂນ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ກປ຺ໂປ ຕວ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອໂຫສິໍ ອຫໍ ໂສ ເຕນ ສມເຍນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ເຎປິ ຊານາສີຕິ ນ ເກວລໍ ມຍ຺ຫໍ ອາຍຸເມວ, ອຎ຺ເຎປິ ຕ຺ວໍ ຊານາສິເຍວ. ຕຖາ ຫິ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາ ຫິ ຕ຺ວໍ ພຸທ຺ໂຘ, ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ຊານາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ຕ຺ຍາຍໍ ຊລິຕານຸຠາໂວຕິ ຍສ຺ມາ ຈ ຕ຺ວໍ ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອຍໍ ຊລິໂຕ ອານຸຠາໂວ. ໂອຠາສຍໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ໂອຠາສຍນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໖. ປຎ຺ຈເມ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ເຕໂຊກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ, ‘‘ສຣີຣໂຕ ຊາລາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ຕານຸຠາເວນ ສກລສຣີຣໂຕ ຊາລາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ເອວໍ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ, ຕຖາ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກຕິ ກສ຺ມາ ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ? ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິ ນິສິນ຺ນໍ ຕຖາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐິເວຘີ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ, ມຍາເປຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ອຄມາສິ. ເສສານໍ ຄມເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂສ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເຈວ ຕຖາຄຕສາວການຎ຺ຈ ອານຸຠາວໍ ອທິສ຺ວາ ອຠພ຺ໂພ ວິນຍໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ເຕນ ໂສ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣໂຕ ອຸຄ຺ຄຕຊາລາ ສກລພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຊຏາກາເສ ປກ຺ຂນ຺ທາ, ຕາ ຈ ປນ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ອເຫສຸໍ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ສາວການໍ ອາຠາ ປກຕິວຓ຺ຓາວ.

ປສ຺ສສິ ວີຕິວຕ຺ຕນ຺ຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຎ຺ຎພ຺ຣຫ຺ມສຣີຣວິມານາລງ຺ກາຣາທີນໍ ປຠາ ອຕິກ຺ກມມານໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຠສ຺ສຣໍ ປຠໍ ປສ຺ສສີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ນ ເມ, ມາຣິສ, ສາ ທິຏ຺ຐີຕິ ຍາ ເມສາ, ‘‘ອິຘາຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸເຣ ທິຏ຺ຐິ, ນຕ຺ຖິ ເມ ສາ. ກຖໍ ວຊ຺ຊນ຺ຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ວເທຍ຺ຍໍ. ນິຈ຺ໂຈມ຺ຫິ ສສ຺ສໂຕຕິ ອິມສ຺ສ ກິຣ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ລທ຺ຘິທິຏ຺ຐິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ຈາຕິ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິໂຍ. ຕຕ຺ຣາສ຺ສ ຕຖາຄຕຎ຺ເຈວ ຕຖາຄຕສາວເກ ຈ ປສ຺ສໂຕ ລທ຺ຘິທິຏ຺ຐິ ປຫີນາ. ຠຄວາ ປເນຕ຺ຖ ມຫນ຺ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ເທເສສິ. ພ຺ຣຫ຺ມາ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ອິຕິສ຺ສ ມຄ຺ເຄນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ປຫີນາ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິຈາຣິກໍ. ເຖຣານຎ຺ຫິ ຠຓ຺ຑຄາຫກທຫຣາ ວິຍ ພ຺ຣຫ຺ມານມ຺ປິ ປາຣິສຊ຺ຊາ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນຸປສງ຺ກມາຕິ ກສ຺ມາ ເຖຣສ຺ເສວ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ? ເຖເຣ ກິຣສ຺ສ ຕຕ຺ຕເກເນວ ກຖາສລ຺ລາເປນ ວິສ຺ສາໂສ ອຸທປາທິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ ອຎ຺ເຎປີຕິ ຍຖາ ຕຸມ຺ເຫ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ, ກິນ຺ນຸ ໂຂ ເອວຣູປາ ອຎ຺ເຎປິ ອຕ຺ຖິ, ອຸທາຫຸ ຕຸມ຺ເຫ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອວ ມຫິທ຺ຘິກາຕິ? ເຕວິຊ຺ຊາຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສທິພ຺ພຈກ຺ຂຸອາສວກ຺ຂຍສງ຺ຂາຕາຫິ ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອິທ຺ຘິປຕ຺ຕາຕິ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓໍ ປຕ຺ຕາ. ເຈໂຕປຣິຍາຍໂກວິທາຕິ ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕາຈາເຣ ກຸສລາ. ເອວເມຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາປິ ສຣູເປນ ວຸຕ຺ຕາ. ທິພ຺ພໂສຕໍ ປນ ຕາສໍ ວເສນ ອາຄຕເມວ ໂຫຕິ. ພຫູຕິ ເອວຣູປາ ຉຬຠິຎ຺ຎາ ພຸທ຺ຘສາວກາ ພຫູ ຄຓນປຖໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ສກລໍ ຊມ຺ພຸທີປໍ ກາສາວປຊ຺ໂຊຕໍ ກຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕີຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໗. ຉຏ຺ເຐ ປຈ຺ເຈກໍ ທ຺ວາຣພາຫນ຺ຕິ ເອເກໂກ ເອເກກໍ ທ຺ວາຣພາຫໍ ນິສ຺ສາຍ ທ຺ວາຣປາລາ ວິຍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອິທ຺ໂຘຕິ ຌານສຸເຂນ ສມິທ຺ໂຘ. ຜີໂຕຕິ ອຠິຎ຺ຎາປຸປ຺ເຜຫິ ສຸປຸປ຺ຜິໂຕ. ອນຘິວາເສນ຺ໂຕຕິ ອສຫນ຺ໂຕ. ເອຕທໂວຈາຕິ ເອເຕສໍ ນິມ຺ມິຕພ຺ຣຫ຺ມານໍ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ເອຕໍ ‘‘ປສ຺ສສິ ເມ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

ຕໂຍ ສຸປຓ຺ຓາຕິ ຄາຖາຍ ປຎ຺ຈສຕາຕິ ສຕປທໍ ຣູປວເສນ ວາ ປນ຺ຕິວເສນ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຣູປວເສນ ຕາວ ຕໂຍ ສຸປຓ຺ຓາຕິ ຕີຓິ ສຸປຓ຺ຓຣູປສຕານິ. ຈຕຸໂຣ ຈ ຫໍສາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິຫໍສຣູປສຕານິ. ພຸຄ຺ຆີນິສາ ປຎ຺ຈສຕາຕິ ພ຺ຍຄ຺ຆສທິສາ ເອກຈ຺ເຈ ມິຄາ ພ຺ຍຄ຺ຆີນິສາ ນາມ, ເຕສໍ ພ຺ຍຄ຺ຆີນິສາຣູປການໍ ປຎ຺ຈສຕານິ, ປນ຺ຕິວເສນ ຕໂຍ ສຸປຓ຺ຓາຕິ ຕີຓິ ສຸປຓ຺ຓປນ຺ຕິສຕານິ, ຈຕຸໂຣ ຫໍສາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຫໍສປນ຺ຕິສຕານິ. ພ຺ຍຄ຺ຆີນິສາ ປຎ຺ຈສຕາຕິ ປຎ຺ຈ ພ຺ຍຄ຺ຆີນິສາ ປນ຺ຕິສຕານິ. ຌາຍິໂນຕິ ຌາຍິສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ວິມາເນ ອຍໍ ວິຠູຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂອຠາສຍນ຺ຕິ ໂອຠາສຍມານໍ. ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສໍ ທິສາຍນ຺ຕິ ຕໍ ກິຣ ກນກວິມານໍ ເຕສໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຍໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອຍໍ ປນສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ເອວຣູເປ ກນກວິມາເນ ວສນ຺ໂຕ ອຫໍ ກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ. ຣູເປ ຣຓໍ ທິສ຺ວາຕິ ຣູປມ຺ຫິ ຊາຕິຊຣາຠງ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ. ສທາ ປເວຘິຕນ຺ຕິ ສີຕາທີຫິ ຈ ນິຈ຺ຈໍ ປເວຘິຕໍ ຈລິຕໍ ຆຏ຺ຏິຕໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ. ຕສ຺ມາ ນ ຣູເປ ຣມຕິ ສຸເມໂຘຕິ ຍສ຺ມາ ຣູເປ ຣຓໍ ປສ຺ສຕິ, ສທາ ປເວຘິຕຎ຺ຈ ຣູປໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸເມໂຘ ສຸນ຺ທຣປຎ຺ໂຎ ໂສ ສຕ຺ຖາ ຣູເປ ນ ຣມຕີຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ໂກກາລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໘. ສຕ຺ຕເມ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ປມິນນ຺ໂຕຕິ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ຂີຓາສວປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ສີລໍ, ເອຕ຺ຕໂກ ສມາຘິ, ເອຕ຺ຕກາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ເອວໍ ມິນນ຺ໂຕ. ໂກຘວິທ຺ວາ ວິກປ຺ປເຍຕິ ໂກ ອິຘ ວິທ຺ວາ ເມຘາວີ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍ, ຂີຓາສໂວວ ຂີຓາສວໍ ມິນນ຺ໂຕ ກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ທີເປຕິ. ນິວຸຕໍ ຕໍ ມຎ຺ເຎຕິ ໂຍ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຕໍ ປເມຕຸໍ ອາຣຠຕິ, ຕໍ ນິວຸຕໍ ອວກຸຊ຺ຊປຎ຺ຎໍ ມຎ຺ຎາມີຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ກຕໂມທກຕິສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໙. ອຏ຺ຐເມ ອກິສ຺ສວນ຺ຕິ ກິສ຺ສວາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ, ນິປ຺ປຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຕຸຣູພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໐. ນວເມ ອາພາຘິໂກຕິ ‘‘ສາສປມຕ຺ຕີຫິ ປີຬກາຫີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ອາຄເຕນ ອາພາເຘນ ອາພາຘິໂກ. ພາຬ຺ຫຄິລາໂນຕິ ອຘິມຕ຺ຕຄິລາໂນ. ຕຸຣູຕິ ໂກກາລິກສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຕຸຣຸຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ໂສ ຠູມຏ຺ຐກເທວຕາ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ໂກກາລິເກນ ກຕໍ ອຄ຺ຄສາວເກ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນາ’’ຕິ ປຣມ຺ປຣາຍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສມ຺ປຕ຺ຕໍ ໂກກາລິກສ຺ສ ປາປກມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ມາ ມຍ຺ຫໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ວຣາໂກ ນສ຺ສິ, ໂອວທິສ຺ສາມິ ນໍ ເຖເຣສຸ ຈິຕ຺ຕປສາທຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຸຣູ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ. ເປສລາຕິ ປິຍສີລາ. ໂກສິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສຕິ ນິປນ຺ນໂກວ ກພຣກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ປສ຺ສ ຍາວຎ຺ຈ ເຕຕິ ປສ຺ສ ຍຕ຺ຕກໍ ຕຍາ ອປຣທ຺ຘໍ, ອຕ຺ຕໂນ ນລາເຏ ມຫາຄຓ຺ຑໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ສາສປມຕ຺ຕາຍ ປີຬກາຍ ມໍ ໂຈເທຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎສີຕິ ອາຫ.

ອຖ ນໍ ‘‘ອທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຍໍ ວຣາໂກ, ຄິລວິໂສ ວິຍ ກສ຺ສຈິ ວຈນໍ ນ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ຫີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກຸຐາຣີຕິ ກຸຐາຣິສທິສາ ຜຣຸສາ ວາຈາ. ຉິນ຺ທຕີຕິ ກຸສລມູລສງ຺ຂາເຕ ມູເລເຍວ ນິກນ຺ຕຕິ. ນິນ຺ທິຍນ຺ຕິ ນິນ຺ທິຕພ຺ພໍ ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄລໍ. ປສໍສຕີຕິ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ເຖ ສມ຺ຠາເວຕ຺ວາ ຂີຓາສໂວຕິ ວທຕິ. ຕໍ ວາ ນິນ຺ທຕິ ໂຍ ປສໍສິໂຍຕິ, ໂຍ ວາ ປສໍສິຕພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ, ຕໍ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ໂຈເທນ຺ໂຕ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ວຈິນາຕິ ມຸເຂນ ໂສ ກລິນ຺ຕິ, ໂສ ຕໍ ອປຣາຘໍ ມຸເຂນ ວິຈິນາຕິ ນາມ. ກລິນາ ເຕນາຕິ ເຕນ ອປຣາເຘນ ສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທຕິ. ນິນ຺ທິຍປສໍສາຍ ຫິ ປສໍສິຍນິນ຺ທາຍ ຈ ສມໂກວ ວິປາໂກ.

ສພ຺ພສ຺ສາປິ ສຫາປິ ອຕ຺ຕນາຕິ ສພ຺ເພນ ສເກນປິ ອຕ຺ຕນາປິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍ ອກ຺ເຂສຸ ຘນປຣາຊໂຍ ນາມ, ອຍໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອປຣາໂຘ. ໂຍ ສຸຄເຕສູຕິ ໂຍ ປນ ສມ຺ມຄ຺ຄເຕສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປທຸສ຺ເສຍ຺ຍ, ອຍໍ ຈິຕ຺ຕປໂທໂສວ ຕໂຕ ກລິໂຕ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ກລິ.

ອິທານິ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕຣຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕໍ ສຫສ຺ສານນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຕໍ ສຫສ຺ສານນ຺ຕິ ນິຣພ຺ພຸທຄຓນາຍ ສຕສຫສ຺ສໍ. ຉຕ຺ຕິໍສຕີຕິ ອປຣານິ ຉຕ຺ຕິໍສຕິ ນິຣພ຺ພຸທານິ. ປຎ຺ຈ ຈາຕິ ອພ຺ພຸທຄຓນາຍ ປຎ຺ຈ ອພ຺ພຸທານິ. ຍມຣິຍຄຣຫີຕິ ຍໍ ອຣິເຍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕກໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓນ຺ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ໂກກາລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໑. ທສເມ ໂກກາລິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ, ໂກ ອຍໍ ໂກກາລິໂກ, ກສ຺ມາ ຈ ອຸປສງ຺ກມິ? ອຍໍ ກິຣ ໂກກາລິກຣຏ຺ເຐ ໂກກາລິກນຄເຣ ໂກກາລິກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປິຕຣາ ກາຣາປິເຕ ວິຫາເຣ ປຏິວສຕິ ຈູຬໂກກາລິໂກຕິ ນາເມນ, ນ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ສິສ຺ໂສ. ໂສ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸຕ຺ໂຕ ມຫາໂກກາລິໂກ ນາມ. ຠຄວຕິ ປນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣມານາ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ວິເວກາວາສໍ ວສິຕຸກາມາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ ຕໍ ນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ວິຫາຣໍ ອຄມໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ເນສໍ ໂກກາລິໂກ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສສິ. ເຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ມຍໍ ອິຘ ເຕມາສໍ ວສິສ຺ສາມ, ມາ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວສິໍສຸ. ວສິຕ຺ວາ ປວາຣຓາທິວເສ ປວາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉາມ ມຍໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂກກາລິກໍ ອາປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂກກາລິໂກ ‘‘ອຊ຺ເຊກທິວສໍ, ອາວຸໂສ, ວສິຕ຺ວາ ສ຺ເວ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ເຫ ອຄ຺ຄສາວເກ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສມາເນປິ ນ ຊານາຖ, ນ ເນ ໂກຈິ ປຈ຺ຈເຍນາປິ ນິມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ນຄຣວາສິໂນ, ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣາ, ກສ຺ມາ ໂນ ນ ອາໂຣຈຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ກິໍ ອາວຸໂສ ອາໂຣຈິເຕນ, ກິໍ ນ ປສ຺ສຖ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາສເນ ນິສີທນ຺ເຕ, ເອເຕ ອຄ຺ຄສາວກາຕິ. ເຕ ຂິປ຺ປໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສປ຺ປິຜາຓິຕາທີນິ ເຈວ ຈີວຣທຸສ຺ສານິ ຈ ສໍຫຣິໍສຸ.

ໂກກາລິໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄສາວກາ ປຍຸຕ຺ຕວາຈາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ນ ສາທິຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອສາທິຍນ຺ຕາ ‘ອາວາສິກສ຺ສ ເທຖາ’ຕິ ວກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໍ ຕໍ ລາຠໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເຖຣາ ທິສ຺ວາວ ‘‘ອິເມ ປຈ຺ຈຍາ ເນວ ອມ຺ຫາກໍ, ນ ໂກກາລິກສ຺ສ ກປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ໂກກາລິໂກ ‘‘ກຖໍ ຫິ ນາມ ອຕ຺ຕນາ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອທາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ອາຆາຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ເຕປິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ອາທາຍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ຕເມວ ນຄຣໍ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ. ນາຄຣາ ເຖເຣ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ສຫ ປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ທານໍ ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນຄຣມຊ຺ເຌ ມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ອທໍສຸ, ເຖຣານຎ຺ຈ ປຣິກ຺ຂາເຣ ອຸປນາເມສຸໍ. ເຖຣາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາທຍິໍສຸ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂກກາລິໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ອເຫສຸໍ, ອິທານິ ປາປິຈ຺ຉາ ຊາຕາ, ປຸພ຺ເພປິ ອປ຺ປິຈ຺ຉສນ຺ຕຸຏ຺ຐປວິວິຕ຺ຕສທິສາ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ເຖເຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ວິຍ, ອິທານິ ປນ ປາປຠິກ຺ຂູ ຊາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມູລຏ຺ຐາເນເຍວ ເນສໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຣມານຣູໂປ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຍເມວ ໂກກາລິໂກ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠຄວາ ຕໍ ຕຸຣິຕຕຸຣິຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາວ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎາສິ – ‘‘ອຍໍ ອຄ຺ຄສາວເກ ອກ຺ໂກສິຕຸກາໂມ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ປຏິເສເຘຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ, ‘‘ນ ສກ຺ກາ ປຏິເສເຘຕຸໍ, ເຖເຣສຸ ອປຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກາລງ຺ກໂຕ ເອກໍເສນ ປທຸມນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ, ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນປິ ນາມ ຄຣຫນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນ ນິເສເຘຕີ’’ຕິ ວາທໂມຈນຕ຺ຖໍ ອຣິຍູປວາທສ຺ສ ຈ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ມາ ເຫວນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິເສເຘສິ. ຕຕ຺ຖ ມາ ເຫວນ຺ຕິ ມາ ເອວໍ ອຠຓິ. ສທ຺ຘາຍິໂກຕິ ສທ຺ຘາຍ ອາກໂຣ ປສາທາວໂຫ ສທ຺ຘາຕພ຺ພວຈໂນ ວາ. ປຈ຺ຈຍິໂກຕິ ປຕ຺ຕິຍາຍິຕພ຺ພວຈໂນ.

ປກ຺ກາມີຕິ ກມ຺ມານຸຠາເວນ ໂຈທິຍມາໂນ ປກ຺ກາມິ. ໂອກາສກຕໍ ຫິ ກມ຺ມໍ ນ ສກ຺ກາ ປຏິພາຫິຕຸໍ, ຕໍ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຐາຕຸໍ ນ ອທາສິ. ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ສໂຕ ນ ຈິເຣເນວ. ສພ຺ໂພ ກາໂຍ ຜຸໂຏ ອໂຫສີຕິ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂອກາສໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສກລສຣີຣໍ ອຏ຺ຐີນິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຕາຫິ ປີຬກາຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏໍ ອໂຫສິ. ຍສ຺ມາ ປນ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ຕຖາຣູປໍ ກມ຺ມໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ມຸຂີຠາເວ ວິປາກໍ ນ ເທຕິ, ທສ຺ສນູປຈາເຣ ວິຊຫິຕມຕ຺ເຕ ເທຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ປີຬກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ກລາຍມຕ຺ຕິໂຍຕິ ຈຓກມຕ຺ຕິໂຍ. ເພລຸວສລາຏຸກມຕ຺ຕິໂຍຕິ ຕຣຸຓເພລຸວມຕ຺ຕິໂຍ. (ພິລ຺ລມຕ຺ຕິໂຍຕິ ມຫາເພລຸວມຕ຺ຕິໂຍ.) ປຠິຊ຺ຊິໍສູຕິ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ຕາສຸ ຠິນ຺ນາສຸ ສກລສຣີຣໍ ປນສປກ຺ກໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ປກ຺ເກນ ຄຕ຺ເຕນ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ວິສຄິລິໂຕ ມຈ຺ໂຉ ວິຍ ກທລິປຕ຺ເຕສຸ ສຍິ. ອຖ ຘມ຺ມສວນຕ຺ຖໍ ອາຄຕາຄຕາ ມນຸສ຺ສາ – ‘‘ຘິ ໂກກາລິກ, ຘິ ໂກກາລິກ, ອຍຸຕ຺ຕມກາສິ, ອຕ຺ຕໂນເຍວ ມຸຂໍ ນິສ຺ສາຍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕສໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ຘິ-ກາຣໍ ອກໍສຸ. ອາຣກ຺ຂກເທວຕານໍ ອາກາສເທວຕາຕິ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐຠວນາ ເອກຘິກາໂຣ ອຸທປາທິ. ອຖສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວາທໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຄຣຫິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ກາລມກາສີຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍ ປກ຺ກນ຺ເຕ ກາລມກາສິ. ປທຸມໍ ນິຣຍນ຺ຕິ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ປທຸມນິຣໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອວີຈິມຫານິຣຍມ຺ຫິເຍວ ປນ ປທຸມຄຓນາຍ ປຈ຺ຈິຕພ຺ເພ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ວີສຕິຂາຣິໂກຕິ ມາຄຘເກນ ປຕ຺ເຖນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຕ຺ຖາ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ເອກປຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ເຕນ ປຕ຺ເຖນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຕ຺ຖາ ອາຬ຺ຫກໍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຬ຺ຫການິ ໂທຓໍ, ຈຕຸໂທຓາ ມານິກາ, ຈຕຸມານິກາ ຂາຣີ, ຕາຍ ຂາຣິຍາ ວີສຕິຂາຣິໂກ. ຕິລວາໂຫຕິ ມາຄຘການໍ ສຸຂຸມຕິລານໍ ຕິລສກຏໍ. ອພ຺ພຸໂທ ນິຣໂຍຕິ ອພ຺ພຸໂທ ນາມ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ນິຣໂຍ ນຕ຺ຖິ. ອວີຈິມ຺ຫິເຍວ ປນ ອພ຺ພຸທຄຓນາຍ ປຈ຺ຈິຕພ຺ພຏ຺ຐານສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ນິຣພ຺ພຸທາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ວສ຺ສຄຓນາປິ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ – ຍເຖວ ຫິ ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສານິ ໂກຏິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສໂກຏິໂຍ ປໂກຏິ ນາມ ໂຫຕິ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສປໂກຏິໂຍ ໂກຏິປໂກຏິ ນາມ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສໂກຏິປໂກຏິໂຍ ນຫຸຕໍ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສນຫຸຕານິ ນິນ຺ນຫຸຕໍ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສນິນ຺ນຫຸຕານິ ເອກໍ ອພ຺ພຸທໍ, ຕໂຕ ວີສຕິຄຸຓໍ ນິຣພ຺ພຸທໍ. ເອເສວ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ. ທສມໍ.

ປຐໂມ ວຄ຺ໂຄ.

໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສນງ຺ກຸມາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໒. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ສປ຺ປິນີຕີເຣຕິ ສປ຺ປິນີນາມິກາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ. ສນງ຺ກຸມາໂຣຕິ ໂສ ກິຣ ປຎ຺ຈສິຂກຸມາຣກກາເລ ຌານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ກຸມາຣກວຓ຺ເຓເນວ ວິຈຣຕິ. ເຕນ ນໍ ‘‘ກຸມາໂຣ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ, ໂປຣາຓກຕ຺ຕາ ປນ ‘‘ສນງ຺ກຸມາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຊເນຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຊນິຕສ຺ມິໍ, ປຊາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣິໂນຕິ ເຍ ຊເນຕສ຺ມິໍ ໂຄຕ຺ຕໍ ປຏິສຣນ຺ຕິ ເຕສຸ ໂລເກ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣີສຸ ຂຕ຺ຕິໂຍ ເສຏ຺ໂຐ. ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຠຍເຠຣວສຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ (ມ. ນິ. ໑.໓໔ ອາທໂຍ) ປຸພ຺ເພນິວາສາທີຫິ ວາ ຕີຫິ, ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ (ທີ. ນິ. ໑.໒໗໘ ອາທໂຍ) ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ມໂນມຍິທ຺ຘິ ຉ ອຠິຎ຺ຎາໂຍຕິ ອິມາຫິ ວາ ອຏ຺ຐຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ, ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຊາຄຣິຍານຸໂຍໂຄ ສຕ຺ຕ ສທ຺ຘມ຺ມາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານີຕິ ເອວໍ ປນ຺ນຣສຘມ຺ມເຠເທນ ຈຣເຓນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ ເສຏ຺ໂຐ ເທວມານຸເສຕິ ໂສ ຂີຓາສວພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ເສຏ຺ໂຐ ອຸຕ຺ຕໂມຕິ. ປຐມໍ.

໒. ເທວທຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໓. ທຸຕິເຍ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕຕິ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ເວຬຸວນໂຕ ຄຍາສີສໍ ຄເຕ. ອສ຺ສຕຣິນ຺ຕິ ຄທ຺ຣຠສ຺ສ ວຬວາຍ ຊາຕໍ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອນ຺ຘກວິນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໔. ຕຕິເຍ ອນ຺ຘກວິນ຺ທນ຺ຕິ ເອວໍນາມກໍ ຄາມໍ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອິທານິປິ ວີຣິຍໍ ກໂຣຕິ ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊຕິ, ຄຈ຺ຉາມິສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐຕ຺ວາ ສາສນານຸຈ຺ຉວິກໍ ວີຣິຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຄາຖໍ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິ.

ປນ຺ຕານີຕິ ຊນຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸປຈາເຣ ຐິຕານິ. ສໍໂຍຊນວິປ຺ປໂມກ຺ຂາຕິ ຕານິ ຈ ເສນາສນານິ ເສວມາໂນ ນ ຈີວຣາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ເສເວຍ຺ຍ, ອຖ ໂຂ ທສສໍໂຍຊນວິປ຺ປໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ຈເຣຍ຺ຍ. ສງ຺ເຆ ວເສຕິ ເຕສຸ ເສນາສເນສຸ ຣຕິໍ ອລຠນ຺ໂຕ ອຸປຏ຺ຐາກາທີນໍ ຈິຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ຄທ຺ຣຠປິຏ຺ເຐ ຣຊໍ ວິຍ ອຸປ຺ປຕນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ອຈຣິຕ຺ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ວເສຍ຺ຍ. ຣກ຺ຂິຕຕ຺ໂຕ ສຕີມາຕິ ຕຕ຺ຖ ຈ ວສນ຺ໂຕ ສຄວຈຓ຺ໂຑ ໂຄໂຓ ວິຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ອຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ໂຕ ສຕິປຏ຺ຐານປຣາຍໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ວເສຍ຺ຍ.

ອິທານິ ສງ຺ເຆ ວສມານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ຕໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ກຸລາກຸລນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑິກາຍ ຈຣນ຺ໂຕຕິ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖາຍ ຈຣມາໂນ. ເສເວຖ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານີຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວສມາໂນປິ ຘຸຣປຣິເວເຓ ຕາລນາຬິເກຣອາທີນິ ໂຣເປຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາກາທິສໍສຏ຺ໂຐ ນ ວເສຍ຺ຍ, ຈິຕ຺ຕກລ຺ລຕໍ ປນ ຊເນຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ຫາເສຕ຺ວາ ໂຕເສຕ຺ວາ ປຸນ ປນ຺ຕເສນາສເນ ວເສຍ຺ຍາຕິ ອຣຎ຺ຎສ຺ເສວ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ. ຠຍາຕິ ວຏ຺ຏຠຍໂຕ. ອຠເຍຕິ ນິພ຺ພາເນ. ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວເສຍ຺ຍ.

ຍຕ຺ຖ ເຠຣວາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຠຍຊນກາ ສວິຎ຺ຎາຓກາ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ, ອວິຎ຺ຎາຓກາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຂາຓຸວລ຺ລິອາທໂຍ ພຫູ ອຕ຺ຖິ. ສຣີສປາຕິ ທີຆຊາຕິກາທິສຣີສປາ. ນິສີທິ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູຕິ ຕາທິເສ ຐາເນ ຠິກ຺ຂຸ ນິສິນ຺ໂນ. ອິມິນາ ອິທໍ ທີເປຕິ – ຠຄວາ ຍຖາ ຕຸມ຺ເຫ ເອຕຣຫິ ຕຕ຺ຣຏ຺ຐກເຠຣວາຣມ຺ມຓານິ ເຈວ ສຣີສເປ ຈ ວິຊ຺ຊຸນິຈ຺ຉາຣຓາທີນິ ຈ ອມນສິກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ, ເອວເມວໍ ປຘານມນຸຍຸຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທນ຺ຕີຕິ.

ຊາຕຸ ເມ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອກໍເສນ ມຍາ ທິຏ຺ຐໍ. ນ ຍິທໍ ອິຕິຫີຕິຫນ຺ຕິ ອິທໍ ອິຕິຫ ອິຕິຫາຕິ ນ ຕກ຺ກເຫຕຸ ວາ ນຍເຫຕຸ ວາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນ ວາ ອຫໍ ວທາມິ. ເອກສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ມິນ຺ຕິ ເອກາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ. ຘມ຺ມເທສນາ ຫິ ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ມຈ຺ຈຸຫາຍິນນ຺ຕິ ມຣຓປຣິຈ຺ຈາຄິນໍ ຂີຓາສວານໍ.

ທສາ ຈ ທສຘາ ທສາຕິ ເອຕ຺ຖ ທສາຕິ ທເສວ, ທສຘາ ທສາຕິ ສຕໍ, ອຎ຺ເຎ ຈ ທສຸຕ຺ຕຣໍ ເສຂສຕໍ ປສ຺ສາມີຕິ ວທຕິ. ໂສຕສມາປນ຺ນາຕິ ມຄ຺ຄໂສຕໍ ສມາປນ຺ນາ. ອຕິຣຈ຺ຉານຄາມິໂນຕິ ເທສນາມຕ຺ຕເມຕໍ, ອວິນິປາຕຘມ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຂາຕຸໍ ໂນປິ ສກ຺ໂກມີຕິ ມຸສາວາທຠເຍນ ເອຕ຺ຕກາ ນາມ ປຸຎ຺ຎຠາຄິໂນ ສຕ຺ຕາຕິ ຄເຓຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີຕິ ພຫຸໍ ພ຺ຣຫ຺ມຘມ຺ມເທສນໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວມາຫ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອຣຸຓວຕີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຠິຠູສມ຺ຠວນ຺ຕິ ອຠິຠູ ຈ ສມ຺ຠໂວ ຈ. ເຕສຸ ອຠິຠູເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຄ຺ໂຄ, ສມ຺ຠວຕ຺ເຖໂຣ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ວິຍ ສມາຘິນາ ອຄ຺ໂຄ. ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິ ອວຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ, ລາມກໂຕ ວາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ. ຂິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ, ກິນ຺ນາເມຕໍ ກິນ຺ນາເມຕນ຺ຕິ? ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກເຖນ຺ຕິ. ວິປາເຈນ຺ຕີຕິ ວິຕ຺ຖາຣຍນ຺ຕາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ຕິ. ເຫຏ຺ຐິເມນ ອຸປຑ຺ຒກາເຍນາຕິ ນາຠິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐິມກາເຍນ. ປາຬິຍໍ ເອຕ຺ຕກເມວ ອາຄຕໍ. ເຖໂຣ ປນ ‘‘ປກຕິວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ນາຄວຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ, ສຸປຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໓) ນເຍນ ອາຄຕໍ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ທສ຺ເສສິ. ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສີຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກຖໍ ເທສິຕາ ນຸ ໂຂ ຘມ຺ມເທສນາ ສພ຺ເພສໍ ປິຍາ ອສ຺ສ ມນາປາ’’ຕິ. ຕໂຕ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ – ‘‘ສພ຺ເພປິ ປາສຓ຺ຑາ ສພ຺ເພ ເທວມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສມເຍ ປຸຣິສກາຣໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ, ວີຣິຍສ຺ສ ອວຓ຺ຓວາທີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ວີຣິຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເທເສສ຺ສາມິ, ເອວໍ ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ ສພ຺ເພສໍ ປິຍາ ຠວິສ຺ສຕິ ມນາປາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ວິຈິນິຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ຠຖາຕິ ອາຣມ຺ຠວີຣິຍໍ ກໂຣຖ. ນິກ຺ກມຖາຕິ ນິກ຺ກມວີຣິຍໍ ກໂຣຖ. ຍຸຎ຺ຊຖາຕິ ປໂຍຄໍ ກໂຣຖ ປຣກ຺ກມຖ. ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນາ ນາມ ກິເລສເສນາ, ຕໍ ຘຸນາຖ. ຊາຕິສໍສາຣນ຺ຕິ ຊາຕິຎ຺ຈ ສໍສາຣຎ຺ຈ, ຊາຕິສງ຺ຂາຕໍ ວາ ສໍສາຣໍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຣິສ຺ສຕິ. ກິໍ ປນ ກຕ຺ວາ ເຖໂຣ ສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ວິຎ຺ຎາເປສີຕິ? ນີລກສິຓໍ ຕາວ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອາໂລກຏ຺ຐາເນ ອນ຺ຘກາຣໍ ຜຣິ, ໂອທາຕກສິຓໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນ຺ຘກາຣຏ຺ຐາເນ ໂອຠາສໍ. ຕໂຕ ‘‘ກິມິທໍ ອນ຺ຘກາຣ’’ນ຺ຕິ? ສຕ຺ຕານໍ ອາໂຠເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອາໂລກໍ ທສ຺ເສສິ. ອາໂລກຏ຺ຐາເນ ອາໂລກກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ກິໍ ອາໂລໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ? ວິຈິນນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ອຖ ເຕສໍ ເຖໂຣຕິ ວທນ຺ຕານໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ, ສພ຺ເພ ໂອສຏາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ສທ຺ທໍ ສຸຓິໍສຸ. ອຕ຺ໂຖປິ ເນສໍ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໖. ປຎ຺ຈເມ ອຸປວຕ຺ຕເນ ມລ຺ລານໍ ສາລວເນຕິ ຍເຖວ ຫິ ກທມ຺ພນທີຕີຣໂຕ ຣາຊມາຕຸວິຫາຣທ຺ວາເຣນ ຖູປາຣາມໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຫິຣຎ຺ຎວຕິກາຍ ນາມ ນທິຍາ ປາຣິມຕີຣໂຕ ສາລວນໍ ອຸຍ຺ຍານໍ. ຍຖາ ອນຸຣາຘປຸຣສ຺ສ ຖູປາຣາໂມ, ເອວໍ ຕໍ ກຸສິນາຣາຍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຖູປາຣາມໂຕ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນຄຣໍ ປວິສນມຄ຺ໂຄ ປາຈີນມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນິວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ສາລປນ຺ຕິ ປາຈີນມຸຂາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນິວຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ອຸປວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອຸປວຕ຺ຕເນ ມລ຺ລານໍ ສາລວເນ. ອນ຺ຕເຣນ ຍມກສາລານນ຺ຕິ ມູລກ຺ຂນ຺ຘວິຏປປຕ຺ເຕຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສິພ຺ພິຕ຺ວາ ຐິຕສາລານໍ ອນ຺ຕຣິກາຍ. ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຖາຕິ ສຕິອວິປ຺ປວາເສນ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສມ຺ປາທຍຖ. ອິຕິ ຠຄວາ ຍຖາ ນາມ ມຣຓມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ໂນ ມຫທ຺ຘໂນ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ປຸຕ຺ຕານໍ ຘນສາຣໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ເອວເມວໍ ປຣິນິພ຺ພານມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ໂນ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສ ວສ຺ສານິ ທິນ຺ນໍ ໂອວາທໍ ສພ຺ພໍ ເອກສ຺ມິໍ ອປ຺ປມາທປເທເຍວ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຠາສິ. ອຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິມາ ວາຈາຕິ ອິທໍ ປນ ສງ຺ຄີຕິກາຣານໍ ວຈນໍ.

ອິໂຕ ປຣໍ ຍໍ ປຣິນິພ຺ພານປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຐມໍ ຌານນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ເນ ຠຄວຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ເທວມນຸສ຺ສາ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ວິຣວິໍສຸ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣປິ – ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸຣຸທ຺ຘ ຠຄວາ’’ຕິ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ອປິຈ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ໂນ’’ຕິ ອາຫ. ກຖໍ ປນ ໂສ ອຎ຺ຎາສິ? ເຖໂຣ ກິຣ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຕໍ ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຍາວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນວຸຏ຺ຐານໍ, ຕາວ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອິທານິ ຠຄວາ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ໂນ, ອນ຺ໂຕນິໂຣເຘ ຈ ກາລໍກິຣິຍາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິ…ເປ… ຕຕິຍຊ຺ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຠຄວາ ຈຕຸວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ, ເຕຣສສຸ ຐາເນສຸ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ… ຕຖາ ຕຕິຍໍ… ປນ຺ນຣສສຸ ຐາເນສຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ກຖໍ? ທສສຸ ອສຸເຠສຸ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣ ອຏ຺ຐສຸ ກສິເຓສຸ ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາມຸທິເຕສຸ ອານາປາເນ ປຣິຈ຺ເຉທາກາເສຕິ ອິເມສຸ ຕາວ ຈຕຸວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣຎ຺ຈ ທສ ຈ ອສຸຠານິ ເສເສສຸ ເຕຣສສຸ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ… ເຕສຸເຍວ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ອຏ຺ຐສຸ ປນ ກສິເຓສຸ ອຸເປກ຺ຂາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ອານາປາເນ ປຣິຈ຺ເຉທາກາເສ ຈຕູສຸ ອຣູເປສູຕິ ອິເມສຸ ປນ຺ນຣສສຸ ຐາເນສຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ອຍມ຺ປິ ຈ ສງ຺ເຂປກຖາວ. ນິພ຺ພານປຸຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ປນ ຠຄວາ ຘມ຺ມສ຺ສາມິ ສພ຺ພາປິ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປວິສິຕ຺ວາ ວິເທສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຎາຕິຊນໍ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ວິຍ ສພ຺ພສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ປວິຏ຺ໂຐ.

ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສມນນ຺ຕຣາ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຌານສມນນ຺ຕຣໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສມນນ຺ຕຣນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ສມນນ຺ຕຣານິ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕິຓ຺ຓສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພານໍ ຌານສມນນ຺ຕຣໍ ນາມ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຸນ ຌານງ຺ຄານິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕິຓ຺ຓສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສມນນ຺ຕຣໍ ນາມ. ອິມານິ ທ຺ເວປິ ສມນນ຺ຕຣາເນວ. ຠຄວາ ປນ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຌານາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຌານງ຺ຄານິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ ອພ຺ຍາກເຕນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈນ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ເຍ ຫິ ເກຈິ ພຸທ຺ຘາ ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ວາ ອຣິຍສາວກາ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ກຸນ຺ຖກິປິລ຺ລິກໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ເພ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕເນວ ອພ຺ຍາກເຕນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈນ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ຠູຕາຕິ ສຕ຺ຕາ. ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລຕິ ປຏິຠາຄປຸຄ຺ຄລວິຣຫິໂຕ. ພລປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ທສວິຘໍ ຎາຓພລໍ ປຕ຺ໂຕ. ອຸປ຺ປາທວຍຘມ຺ມິໂນຕິ ອຸປ຺ປາທວຍສຠາວາ. ເຕສໍ ວູປສໂມຕິ ເຕສໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ວູປສໂມ. ສຸໂຂຕິ ອສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານເມວ ສຸຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທາສີຕິ ‘‘ສຫ ປຣິນິພ຺ພານາ ມຫາຠູມິຈາໂລ ອໂຫສີ’’ຕິ ເອວໍ ມຫາປຣິນິພ຺ພາເນ (ທີ. ນິ. ໒.໒໒໐) ວຸຕ຺ຕໍ ຠູມິຈາລໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ໂສ ຫິ ໂລມຫໍສນໂກ ຈ ຠິໍສນໂກ ຈ ອາສິ. ສພ຺ພາກາຣວຣູເປເຕຕິ ສພ຺ພາກາຣວຣຄຸຓູເປເຕ. ນາຫຸ ອສ຺ສາສປສ຺ສາໂສຕິ ນ ຊາໂຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາໂສ. ອເນໂຊຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕາຍ ເອຊາຍ ອຠາເວນ ອເນໂຊ. ສນ຺ຕິມາຣພ຺ຠາຕິ ອນຸປາທິເສສໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣພ຺ຠ ປຏິຈ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ. ຈກ຺ຂຸມາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈກ຺ຂຸມາ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ອສລ຺ລີເນນາຕິ ອນລ຺ລີເນນ ອສງ຺ກຸຏິເຕນ ສຸວິກສິເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ. ເວທນໍ ອຊ຺ຌວາສຍີຕິ ເວທນໍ ອຘິວາເສສິ, ນ ເວທນານຸວຕ຺ຕີ ຫຸຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕິ. ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ເກນຈິ ຘມ຺ເມນ ອນາວຣຓວິໂມກ຺ໂຂ ສພ຺ພໂສ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວູປຄໂມ ປຊ຺ໂຊຕນິພ຺ພານສທິໂສ ຊາໂຕຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

ທຸຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.

ອິຕິ ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ

ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ພ຺ຣຫ຺ມສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.