໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ຕໂປກມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໗. ມາຣສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣຕີຕິ ປຏິວິທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາໂຓ ອຸຣຸເວລຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມໍ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາຫສ຺ມິໍເຍວ. ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍາຕິ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ກຕາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ. ມາໂຣ ປາປິມາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ປຏິປນ຺ເນ ສຕ຺ເຕ ມາເຣຕີຕິ ມາໂຣ. ປາເປ ນິໂຍເຊຕິ, ສຍໍ ວາ ປາເປ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປາປິມາ. ອຎ຺ຎານິປິສ຺ສ ກຓ຺ໂຫ, ອຘິປຕິ, ວສວຕ຺ຕີ, ອນ຺ຕໂກ, ນມຸຈິ, ປມຕ຺ຕພນ຺ຘູຕິອາທີນິ ພຫູນິ ນາມານິ, ອິຘ ປນ ນາມທ຺ວຍເມວ ຄຫິຕໍ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ – ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ‘ມຸຕ຺ໂຕສ຺ມີ’ຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ອມຸຕ຺ຕຠາວມສ຺ສ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ.

ຕໂປກມ຺ມາ ອປກ຺ກມ຺ມາຕິ ຕໂປກມ຺ມໂຕ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ. ອປຣທ຺ໂຘຕິ ‘‘ທູເຣ ຕ຺ວໍ ສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາ’’ຕິ ວທຕິ. ອມຣໍ ຕປນ຺ຕິ ອມຣຕປໍ ອມຣຠາວຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ລູຂຕປໍ, ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ. ສພ຺ພານຕ຺ຖາວຫໍ ໂຫຕີຕິ, ‘‘ສພ຺ພໍ ຕປໍ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຖາວຫໍ ນ ຠວຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ. ຜິຍາຣິຕ຺ຕໍວ ຘມ຺ມນີຕິ ອຣຎ຺ເຎ ຖເລ ຜິຍາຣິຕ຺ຕໍ ວິຍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ອຣຎ຺ເຎ ຖເລ ນາວໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ມຫາຊນາ ອຠິຣູຫິຕ຺ວາ ຜິຍາຣິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສໍກຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ ເຈວ ອຸປ຺ປີເລຍ຺ຍຸໍ ຈ, ໂສ ມຫາຊນສ຺ສ ວາຍາໂມ ເອກງ຺ຄຸລທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາວາຍ ຄມນໍ ອສາເຘນ຺ໂຕ ນິຣຕ຺ຖໂກ ຠເວຍ຺ຍ ນ ອນຕ຺ຖາວໂຫ, ເອວເມວ ອຫໍ ‘ສພ຺ພໍ ອມຣໍ ຕປໍ ອນຕ຺ຖາວຫໍ ໂຫຕີ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິນ຺ຕິ.

ອິທານິ ຕໍ ອມຣໍ ຕປໍ ປຫາຍ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສີລນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສີລນ຺ຕິ ວຈເນນ ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ ຄຫິຕາ, ສມາຘິນາ ສມ຺ມາວາຍາມສຕິສມາຘໂຍ, ປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ປາ. ມຄ຺ຄໍ ໂພຘາຍ ຠາວຍນ຺ຕິ ອິມໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກເມວ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂພຘຕ຺ຖາຍ ຠາວຍນ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂພຘາຍາຕິ ມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ. ຍຖາ ຫິ ຍາຄຸຕ຺ຖາຍ ຍາຄຸເມວ ປຈນ຺ຕິ, ປູວຕ຺ຖາຍ ປູວເມວ ປຈນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ມຄ຺ຄເມວ ມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ຠາເວຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ຄໍ ໂພຘາຍ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ. ປຣມໍ ສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ນິຫໂຕຕິ ຕ຺ວໍ ມຍາ ນິຫໂຕ ປຣາຊິໂຕ. ປຐມໍ.

໒. ຫຕ຺ຖິຣາຊວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໘. ທຸຕິເຍ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ອນ຺ຘຠາວກາຣເກ ມຫາຕເມ ຈຕຸຣງ຺ເຄ ຕມສິ. ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ປາສາຓຜລເກ ມຫາຈີວຣໍ ສີເສ ຐເປຕ຺ວາ ປຘານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫມາໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ນນຸ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຠາວິໂຕ ວາ ມຄ຺ໂຄ, ອປ຺ປຫີນາ ວາ ກິເລສາ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘໍ ວາ ອກຸປ຺ປໍ, ອສຈ຺ຉິກໂຕ ວາ ນິໂຣໂຘ ນຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ ເອວມກາສີຕິ? ອນາຄເຕ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອງ຺ກຸສຕ຺ຖໍ. ‘‘ອນາຄເຕ ຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ມຍາ ຄຕມຄ຺ຄໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອພ຺ໂຠກາສວາສໍ ວສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎມານາ ປຘານກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ສຕ຺ຖາ ເອວມກາສິ. ມຫາຕິ ມຫນ຺ໂຕ. ອຣິຏ຺ຐໂກຕິ ກາຬໂກ. ມຓີຕິ ປາສາໂຓ. ເອວມສ຺ສ ສີສໍ ໂຫຕີຕິ ເອວຣູປໍ ຕສ຺ສ ກາຬວຓ຺ຓໍ ກູຏາຄາຣປ຺ປມາຓໍ ມຫາປາສາຓສທິສໍ ສີສໍ ໂຫຕິ.

ສຸຠາສຸຠນ຺ຕິ ທີຆມທ຺ຘານໍ ສໍສຣນ຺ໂຕ ສຸນ຺ທຣາສຸນ຺ທຣໍ ວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ອາຄໂຕສີຕິ ວທຕິ. ອຖ ວາ ສໍສຣນ຺ຕິ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ທີຆມທ຺ຘານນ຺ຕິ ວສວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ ຍາວ ອຸຣຸເວລາຍ ທີຆມຄ຺ຄໍ, ປຸເຣ ໂພຘາຍ ວາ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກສມຍສງ຺ຂາຕໍ ທີຆກາລໍ. ວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ສຸຠາສຸຠນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ອສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ນານປ຺ປກາຣໍ ວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ອເນກວາຣໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ກິຣ ວຓ຺ໂຓ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຍນ ວຓ຺ເຓນ ມາໂຣ ວິຠິໍສກຕ຺ຖາຍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ນ ອາຄຕປຸພ຺ໂພ. ເຕນ ຕໍ ຠຄວາ ເອວມາຫ. ອລໍ ເຕ ເຕນາຕິ ອລໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ເອເຕນ ມາຣວິຠິໍສາກາຣທສ຺ສນພ຺ຍາປາເຣນ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ສຸຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໙. ຕຕິເຍ ສຸສໍວຸຕາຕິ ສຸປິຫິຕາ. ນ ເຕ ມາຣວສານຸຄາຕິ, ມາຣ, ເຕ ຕຸຍ຺ຫໍ ວສານຸຄາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ເຕ ມາຣສ຺ສ ພທ຺ຘຄູຕິ ເຕ ຕຸຍ຺ຫໍ ມາຣສ຺ສ ພທ຺ຘຈຣາ ສິສ຺ສາ ອນ຺ເຕວາສິກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປຐມມາຣປາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາຕິ ອຸປາຍມນສິກາເຣນ. ໂຍນິໂສ ສມ຺ມປ຺ປຘານາຕິ ອຸປາຍວີຣິເຍນ ກາຣຓວີຣິເຍນ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ. ອຊ຺ຌຠາສີຕິ ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕນາ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາປິ ນ ຕຸສ຺ສຕິ, ອິທານິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ‘ປາປຸຓາຖາ’ຕິ ອຸສ຺ສາຫໍ ກໂຣຕິ, ປຏິພາເຫສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຠາສິ.

ມາຣປາເສນາຕິ ກິເລສປາເສນ. ເຍ ທິພ຺ພາ ເຍ ຈ ມານຸສາຕິ ເຍ ທິພ຺ພາ ກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕາ ມານຸສາ ກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕາ ຈ ມາຣປາສາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພຫິ ເຕຫິ ຕ຺ວໍ ພທ຺ໂຘຕິ ວທຕິ. ມາຣພນ຺ຘນພທ຺ໂຘຕິ ມາຣພນ຺ຘເນນ ພທ຺ໂຘ, ມາຣພນ຺ຘເນ ວາ ພທ຺ໂຘ. ນ ເມ ສມຓ ໂມກ຺ຂສີຕິ ສມຓ ຕ຺ວໍ ມມ ວິສຍໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສສິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທຸຕິຍມາຣປາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໑. ປຎ຺ຈເມ ມຸຕ຺ຕາຫນ຺ຕິ ມຸຕ຺ໂຕ ອຫໍ. ປຸຣິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ປນ ປວາເຣຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສກາເລ. ຈາຣິກນ຺ຕິ ອນຸປຸພ຺ພຄມນຈາຣິກໍ. (ປວາເຣຕ຺ວາ) ທິວເສ ທິວເສ ໂຍຊນປຣມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຈຣຖາຕິ ວທຕິ. ມາ ເອເກນ ທ຺ເວຕິ ເອກມຄ຺ເຄນ ທ຺ເວ ຊນາ ມາ ອຄມິຕ຺ຖ. ເອວຎ຺ຫິ ຄເຕສຸ ເອກສ຺ມິໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ, ເອເກນ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ຐາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ອາທິກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ອາທິມ຺ຫິ ກລ຺ຍາຓໍ ສຸນ຺ທຣໍ ຠທ຺ທກໍ. ຕຖາ ມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນສຸ. ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ສາສນສ຺ສ ຈ ເທສນາຍ ຈ ວເສນ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ສາສນສ຺ສ ສີລໍ ອາທິ, ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄາ ມຊ຺ຌໍ, ຜລນິພ຺ພານານິ ປຣິໂຍສານໍ. ສີລສມາຘໂຍ ວາ ອາທິ, ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄາ ມຊ຺ຌໍ, ຜລນິພ຺ພານານິ ປຣິໂຍສານໍ. ສີລສມາຘິວິປສ຺ສນາ ວາ ອາທິ, ມຄ຺ໂຄ ມຊ຺ຌໍ, ຜລນິພ຺ພານານິ ປຣິໂຍສານໍ. ເທສນາຍ ປນ ຈຕຸປ຺ປທິກາຍ ຄາຖາຍ ຕາວ ປຐມປາໂທ ອາທິ, ທຸຕິຍຕຕິຍາ ມຊ຺ຌໍ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປຣິໂຍສານໍ. ປຎ຺ຈປທຉປ຺ປທານໍ ປຐມປາໂທ ອາທິ, ອວສານປາໂທ ປຣິໂຍສານໍ, ອວເສສາ ມຊ຺ຌໍ. ເອການຸສນ຺ຘິກສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິທານໍ ອາທິ, ‘‘ອິທມໂວຈາ’’ຕິ ປຣິໂຍສານໍ, ເສສໍ ມຊ຺ຌໍ. ອເນການຸສນ຺ຘິກສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ພຫູປິ ອນຸສນ຺ຘິ ມຊ຺ຌເມວ, ນິທານໍ ອາທິ, ‘‘ອິທມໂວຈາ’’ຕິ ປຣິໂຍສານໍ.

ສາຕ຺ຖນ຺ຕິ ສາຕ຺ຖກໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຖ. ສພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ເຈວ ປເທຫິ ຈ ປຣິປູຣໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຖ. ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ສກລປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ປກາເສຖາຕິ ອາວິກໂຣຖ.

ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ອປ຺ປກິເລສຣຊສຠາວາ, ທຸກູລສາຓິຍາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ວິຍ ຈຕຸປ຺ປທິກຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສວນຕາຕິ ອສ຺ສວນຕາຍ. ປຣິຫາຍນ຺ຕີຕິ ອລາຠປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມໂຕ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ເສນານິຄໂມຕິ ປຐມກປ຺ປິການໍ ເສນາຍ ນິວິຏ຺ໂຐກາເສ ປຕິຏ຺ຐິຕຄາໂມ, ສຸຊາຕາຍ ວາ ປິຕຸ ເສນານີ ນາມ ນິຄໂມ. ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມີຕິ ນາຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຣິເວຓາທີນິ ກາເຣຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາກາທີຫິ ປຣິຈຣິຍມາໂນ ວິຫຣິສ຺ສາມິ, ຕິຓ຺ຓໍ ປນ ຊຏິລານໍ ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒານິ ປາຏິຫາຣິຍສຫສ຺ສານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມເມວ ເທເສຕຸໍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມີຕິ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ, ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຫາຍຸທ຺ຘໍ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ, ‘ມາ ເອເກນ ທ຺ເວ ອຄມິຕ຺ຖ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຖາ’ຕິ ສຏ຺ຐິ ຊເນ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ພຫູສຸ ເທເສນ຺ເຕສຸ ກຸໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຏິພາຫາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສປ຺ປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໒. ຉຏ຺ເຐ ໂສຓ຺ຑິກາກິລຎ຺ຊນ຺ຕິ ສຸຣາກາຣການໍ ປິຏ຺ຐປຕ຺ຖຣຓກກິລຎ຺ຊໍ. ໂກສລິກາ ກໍສປາຕີຕິ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ຣຖຈກ຺ກປ຺ປມາຓາ ປຣິໂຠຄປາຕິ. ຄຬຄຬາຍນ຺ເຕຕິ ຄຊ຺ຊນ຺ເຕ. ກມ຺ມາຣຄຄ຺ຄຣິຍາຕິ ກມ຺ມາຣຸທ຺ຘນປຓາຬິຍາ. ຘມມານາຍາຕິ ຠສ຺ຕວາເຕນ ປູຣິຍມານາຍ. ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາຕິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຘານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ສຸເຂນ ນິສິນ຺ໂນ, ຆຏ຺ຏຍິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ມາເປຕ຺ວາ ນິຍາມຠູມິຍໍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕໍ ວິຊ຺ຊຸລຕາໂລເກນ ທິສ຺ວາ, ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເອໂສ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ, ‘‘ມາໂຣ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວິທິຕ຺ວາ.

ສຸຎ຺ຎເຄຫານີຕິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານິ. ເສຍ຺ຍາຕິ ເສຍ຺ຍຕ຺ຖາຍ. ຐສ຺ສາມິ ຈງ຺ກມິສ຺ສາມິ ນິສີທິສ຺ສາມິ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ເອຕທຕ຺ຖາຍ ໂຍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານິ ເສວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ມຸນິ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໂຕຕິ ໂສ ພຸທ຺ຘມຸນິ ຫຕ຺ຖປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຠາເວນ ສໍຍຕຕ຺ຕຠາໂວ. ໂວສ຺ສຊ຺ຊ ຈເຣຍ຺ຍ ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອາລຍໍ ນິກນ຺ຕິໍ ໂວສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຫາຍ ຈເຣຍ຺ຍ. ປຕິຣູປໍ ຫິ ຕຖາວິຘສ຺ສ ຕນ຺ຕິ ຕາທິສສ຺ສ ຕໍສຓ຺ຐິຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘມຸນິໂນ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ນິກນ຺ຕິໍ ໂວສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຣຓໍ ນາມ ປຕິຣູປໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ.

ຈຣກາຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິກາ ສຎ຺ຈຣຓສຕ຺ຕາ. ເຠຣວາຕິ ສວິຎ຺ຎາຓກອວິຎ຺ຎາຓກເຠຣວາ. ຕຕ຺ຖ ສວິຎ຺ຎາຓກາ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ, ອວິຎ຺ຎາຓກາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຂາຓຸວມ຺ມິກາທໂຍ. ເຕປິ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຍກ຺ຂາ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຣຊ຺ຊຸວລ຺ລິຍາທີນິ ສພ຺ພານິ ສປ຺ປາ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ເຠຣເວສຸ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ພຸທ຺ຘມຸນິ ໂລມຈລນມຕ຺ຕກມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ.

ອິທານິ ອຏ຺ຐານປຣິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນຠໍ ຜເລຍ຺ຍາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຜເລຍ຺ຍາຕິ ກາກປທໍ ວິຍ ຫີຣຫີຣໂສ ຜເລຍ຺ຍ. ຈເລຍ຺ຍາຕິ ໂປກ຺ຂຣປຕ຺ເຕ ວາຕາຫໂຕ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ຈເລຍ຺ຍ. ສລ຺ລມ຺ປິ ເຈ ອຸຣສິ ປກປ຺ປເຍຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຕິຂິຓສຕ຺ຕິສລ຺ລໍ ເຈປິ ອຸຣສ຺ມິໍ ຈາເຣເຍຍ຺ຍຸໍ. ອຸປຘີສູຕິ ຂນ຺ຘູປຘີສຸ. ຕາຓໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຕິຂິເຓ ສລ຺ເລ ອຸຣສ຺ມິໍ ຈາຣິຍມາເນ ຠເຍນ ຄຸມ຺ພນ຺ຕຣກນ຺ທຣາທີນິ ປວິສນ຺ຕາ ຕາຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມ. ພຸທ຺ຘາ ປນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຠຍາ ເອວຣູປໍ ຕາຓໍ ນາມ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສຸປຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໓. ສຕ຺ຕເມ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາຕິ ອຸຕຸຄາຫາປນຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ສຣີເຣ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ອຸທກມ຺ປິ ໂປກ຺ຂຣປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິຍ ວິວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ອປິຈ ໂຂ ໂຘຕປາທເກ ເຄເຫ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ປວິສນໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ວຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘານໍ ວຕ຺ຕເຠໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ວຕ຺ຕສີເສ ປນ ຐຕ຺ວາ ໂຘວນ຺ຕິ. ສເຈ ຫິ ຕຖາຄໂຕ ເນວ ນ຺ຫາເຍຍ຺ຍ, ນ ປາເທ ໂຘເວຍ຺ຍ, ‘‘ນາຍໍ ມນຸສ຺ໂສ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ມາ ມນຸສ຺ສກິຣິຍໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ໂຘວຕິ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ໂສປ຺ປປຣິຄ຺ຄາຫເກນ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍຕິ, ອຕິວິຍ ສຸຂສຍິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ຆຏ຺ຏຍິສ຺ສາມິ ນນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ.

ກິໍ ໂສປ຺ປສີຕິ ກິໍ ສຸປສິ, ກິໍ ໂສປ຺ປໍ ນາມິທໍ ຕວາຕິ ວທຕິ. ກິໍ ນຸ ໂສປ຺ປສີຕິ ກສ຺ມາ ນຸ ສຸປສິ? ທຸພ຺ຠໂຄ ວິຍາຕິ ມໂຕ ວິຍ, ວິສຎ຺ຎີ ວິຍ ຈ. ສຸຎ຺ຎມຄາຣນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎໍ ເມ ຆຣໍ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ໂສປ຺ປສີຕິ ວທຕິ. ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄເຕຕິ ສູຣິຍມ຺ຫິ ອຸຏ຺ຐິເຕ. ອິທານິ ຫິ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂາຈາຣຄມນສຊ຺ຊາ ຠວນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ໂສປ຺ປສິເຍວ.

ຊາລິນີຕິ ຕໂຍ ຠເວ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐິເຕນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສຸປາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໔໒) ເຕນ ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສຠູເຕນ ຊາເລນ ຊາລິນີ. ວິສຕ຺ຕິກາຕິ ຣູປາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິສຕ຺ຕຕາຍ ວິສມູລຕາຍ ວິສປຣິໂຠຄຕາຍ ຈ ວິສຕ຺ຕິກາ. ກຸຫິຎ຺ຈິ ເນຕເວຕິ ກຕ຺ຖຈິ ເນຕຸໍ. ສພ຺ພູປຘິ ປຣິກ຺ຂຍາຕິ ສພ຺ເພສໍ ຂນ຺ຘກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣກາມຄຸຓເຠທານໍ ອຸປຘີນໍ ປຣິກ຺ຂຍາ. ກິໍ ຕເວຕ຺ຖ, ມາຣາຕິ, ມາຣ, ຕຸຍ຺ຫໍ ກິໍ ເອຕ຺ຖ? ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອຸຓ຺ຫຍາຄຸຍໍ ນິລີຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາ ວິຍ ອນ຺ຕນ຺ເຕເນວ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑສີຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ນນ຺ທຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໔. ອຏ຺ຐມໍ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຐມອາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໕. ນວເມ ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ຠິຍ຺ໂຍ ຊີວນ຺ໂຕ ອປຣໍ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປຓ຺ຓາສໍ ວາ ສຏ຺ຐິ ວາ ວສ຺ສານິ ຊີວຕິ. ອຊ຺ຌຠາສີຕິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ອປ຺ປມາຍູ’’ຕິ ກເຖຕິ, ທີຆຠາວມສ຺ສ ກເຖສ຺ສາມີຕິ ປຈ຺ຈນີກສາຕຕາຍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຠາສິ.

ນ ນໍ ຫີເຬຕິ ຕໍ ອາຍຸໍ ‘‘ອປ຺ປກມິທ’’ນ຺ຕິ ນ ຫີເຬຍ຺ຍ. ຂີຣມຕ຺ໂຕ ວາຕິ ຍຖາ ທຫໂຣ ກຸມາໂຣ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍໂກ ຂີຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກ ນິປນ຺ໂນ ອສຎ຺ຎີ ວິຍ ນິທ຺ທາຍຕິ, ກສ຺ສຈິ ອາຍຸໍ ອປ຺ປໍ ວາ ທີຆໍ ວາຕິ ນ ຈິນ຺ເຕຕິ, ເອວໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ. ຈເຣຍ຺ຍາທິຕ຺ຕສີໂສ ວາຕິ ອາຍຸໍ ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຊ຺ຊລິຕສີໂສ ວິຍ ຈເຣຍ຺ຍ. ນວມໍ.

໑໐. ທຸຕິຍອາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໖. ທສເມ ເນມີວ ຣຖກຸພ຺ພຣນ຺ຕິ ຍຖາ ທິວສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຣຖສ຺ສ ຈກ຺ກເນມິ ກຸພ຺ພຣໍ ອນຸປຣິຍາຍຕິ ນ ວິຊຫຕິ, ເອວໍ ອາຍຸ ອນຸປຣິຍາຍຕີຕິ. ທສມໍ.

ປຐໂມ ວຄ຺ໂຄ.