໑໒. ອາຬວກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໖. ທ຺ວາທສເມ ອາຬວິຍນ຺ຕິ ອາຬວີຕິ ຕໍ ຣຏ຺ຐມ຺ປິ ນຄຣມ຺ປິ. ຕຎ຺ຈ ຠວນໍ ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ຄາວຸຕມຕ຺ເຕ ຐິຕໍ. ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕໍ ນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອາຬວິຍໍ ວິຫຣຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອາຬວກສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠວເນຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອາຬວໂກ ກິຣ ຣາຊາ ວິວິຘນາຏກູປໂຠຄໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ໂຈຣປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ປຏິຣາຊນິເສຘນຕ຺ຖໍ ພ຺ຍາຍາມກຣຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ສຕ຺ຕເມ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມິຄວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ພລກາເຍນ ສທ຺ຘິໍ ກຕິກໍ ອກາສິ – ‘‘ຍສ຺ສ ປສ຺ເສນ ມິໂຄ ປລາຍຕິ, ຕສ຺ເສວ ໂສ ຠາໂຣ’’ຕິ. ອຖ ຕສ຺ເສວ ປສ຺ເສນ ມິໂຄ ປລາຍິ, ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຣາຊາ ຘນຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິໂກວ ຕິໂຍຊນໍ ຕໍ ມິຄໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ເອຓິມິຄາ ຈ ຕິໂຍຊນເວຄາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ປຣິກ຺ຂີຓຊວໍ ຕໍ ອຸທກໍ ວິຍ ປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ວຘິຕ຺ວາ ທ຺ວິຘາ ເຉຕ຺ວາ ອນຕ຺ຖິໂກປິ ມໍເສນ ‘‘ນາສກ຺ຂິ ມິຄໍ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ ອປວາທໂມຈນຕ຺ຖໍ ກາເຊນາທາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນຄຣສ຺ສາວິທູເຣ ພຫລປຕ຺ຕປລາສໍ ມຫານິຄ຺ໂຣຘໍ ທິສ຺ວາ ປຣິສ຺ສມວິໂນທນຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ມູລມຸປຄໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ນິຄ຺ໂຣເຘ ອາຬວໂກ ຍກ຺ໂຂ ມຫາຣາຊສນ຺ຕິກາ ຠວນໍ ລຠິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍາຍ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ປວິຏ຺ເຐ ປາຓິໂນ ຂາທນ຺ໂຕ ປຏິວສຕິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ອຸປຄໂຕ. ຣາຊາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຕິກໍ ອກາສິ – ‘‘ມຸຎ຺ຈ ມໍ, ອຫໍ ເຕ ທິວເສ ທິວເສ ມນຸສ຺ສຎ຺ຈ ຖາລິປາກຎ຺ຈ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຍກ຺ໂຂ – ‘‘ຕ຺ວໍ ຣາຊູປໂຠເຄນ ປມຕ຺ໂຕ ນ ສຣິສ຺ສສິ, ອຫໍ ປນ ຠວນໍ ອນຸປຄຕຎ຺ຈ ອນນຸຎ຺ຎາຕຎ຺ຈ ຂາທິຕຸໍ ນ ລຠາມິ, ສ຺ວາຫໍ ຠວນ຺ຕມ຺ປິ ຊີເຍຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ນ ມຸຎ຺ຈິ. ຣາຊາ ‘‘ຍໍ ທິວສໍ ນ ເປເສມິ, ຕໍ ທິວສໍ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທາ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸຊານິຕ຺ວາ ເຕນ ມຸຕ຺ໂຕ ນຄຣາຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ.

ພລກາໂຍ ມຄ຺ເຄ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ມຫາຣາຊ, ອຍສມຕ຺ຕຠຍາ ເອວໍ ກິລນ຺ໂຕສີ’’ຕິ? ວທນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ. ຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕປາຕຣາໂສ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ນຄຣຄຸຕ຺ຕິໂກ – ‘‘ກິໍ, ເທວ, ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທ ກໂຕ’’ຕິ ອາຫ? ນ ກໂຕ ຠເຓຕິ. ທຸຏ຺ຐຸ ກຕໍ, ເທວ, ອມນຸສ຺ສາ ຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນມຕ຺ຕເມວ ລຠນ຺ຕິ, ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ປນ ຊນປທສ຺ສາພາໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂຫຕຸ ເທວ, ກິຎ຺ຈາປິ ເອວມກາສິ, ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຕ຺ວໍ ຣຊ຺ຊສຸຂມນຸໂຠຫິ, ອຫເມຕ຺ຖ ກາຕພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ໂສ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ພນ຺ຘນາຄາຣທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ເຍ ເຍ ວຊ຺ຌາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂຍ ຊີວິຕຕ຺ຖິໂກ, ໂສ ນິກ຺ຂມຕູ’’ຕິ ຠຓຕິ. ໂຍ ປຐມໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ຕໍ ເຄຫໍ ເນຕ຺ວາ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ຈ ‘‘ອິມໍ ຖາລິປາກໍ ຍກ຺ຂສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ເປເສຕິ. ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປວິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍເຍວ ຍກ຺ໂຂ ເຠຣວໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ມູລກນ຺ທໍ ວິຍ ຂາທິ. ຍກ຺ຂານຸຠາເວນ ກິຣ ມນຸສ຺ສານໍ ເກສາທີນິ ອຸປາທາຍ ສກລສຣີຣໍ ນວນີຕປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ຄາຫາເປຕຸໍ ຄຕປຸຣິສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠີຕາ ຍຖາມິຕ຺ຕໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ‘‘ຣາຊາ ໂຈເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ຍກ຺ຂສ຺ສ ເທຕີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສາ ໂຈຣກມ຺ມໂຕ ປຏິວິຣຕາ. ຕໂຕ ອປເຣນ ສມເຍນ ນວໂຈຣານໍ ອຠາເວນ ປຸຣາຓໂຈຣານຎ຺ຈ ປຣິກ຺ຂເຍນ ພນ຺ຘນາຄາຣານິ ສຸຎ຺ຎານິ ອເຫສຸໍ.

ອຖ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິໂກ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ຘນໍ ນຄຣຣຈ຺ຉາສຸ ຉຑ຺ຑາເປສິ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ໂກຈິ ໂລເຠນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຕໍ ປາເທນປິ ໂກຈິ ນຈ຺ຉຸປິ. ໂສ ໂຈເຣ ອລຠນ຺ໂຕ ອມຈ຺ຈານໍ ອາໂຣເຈສິ. ອມຈ຺ຈາ ‘‘ກຸລປຏິປາຏິຍາ ເອກເມກໍ ຊິຓ຺ຓກໍ ເປເສມ, ໂສ ປກຕິຍາປິ ມຈ຺ຈຸປເຖ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປິຕຣໍ ອມ຺ຫາກໍ ປິຕາມຫໍ ເປເສຕີຕິ ມນຸສ຺ສາ ໂຂຠໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ມາ ໂວ ເອຕໍ ຣຸຈ຺ຈີ’’ຕິ ວາເຣສິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ເທວ, ທາຣກໍ ເປເສມ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກໍ, ຕຖາວິຘສ຺ສ ຫິ ‘ມາຕາ ເມ’ຕິ ‘ປິຕາ ເມ’ຕິ ສິເນໂຫ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ອນຸຊານິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ນຄເຣ ທາຣກມາຕໂຣ ຈ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຄພ຺ຠິນິໂຍ ຈ ປລາຍິຕ຺ວາ ປຣຊນປເທ ທາຣເກ ສໍວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອາເນນ຺ຕິ. ເອວໍ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ຄຕານິ.

ຕໂຕ ເອກທິວສໍ ສກລນຄຣໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ເອກມ຺ປິ ທາຣກໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ນຕ຺ຖິ, ເທວ, ນຄເຣ ທາຣໂກ ຐເປຕ຺ວາ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຕວ ປຸຕ຺ຕໍ ອາຬວກກຸມາຣ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ຍຖາ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ປິໂຍ, ເອວໍ ສພ຺ພໂລກສ຺ສ, ອຕ຺ຕນາ ປນ ປິຍຕຣໍ ນຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉຖ ຕມ຺ປິ ທຕ຺ວາ ມມ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂຖາ’’ຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ອາຬວກສ຺ສ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກ ກຕ຺ວາ ອງ຺ເກ ສຍາເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ໂຫຕິ. ຣາຊປຸຣິສາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິປ຺ປລປນ຺ຕິຍາ ຕສ຺ສາ ໂສຬສນ຺ນຎ຺ຈ ເທວິສຫສ຺ສານໍ ສທ຺ຘິໍ ຘາຕິຍາ ຕໍ ອາທາຍ ປກ຺ກມິໍສຸ, ‘‘ສ຺ເວ ຍກ຺ຂຠກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໍທິວສຎ຺ຈ ຠຄວາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ເຊຕວນວິຫາເຣ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ອາຬວກສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ອນາຄາມິຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈ ຈຕຸຣາສີຕິປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸປຏິລາຠສ຺ສາຕິ. ໂສ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຸຣິມຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສຸນິຏ຺ຐິຕປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ກາຬປກ຺ຂູໂປສຖທິວເສ ວຕ຺ຕມາເນ ໂອຄ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ປາທມຄ຺ເຄເນວ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ຕິໍສ ໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠວນໍ ປາວິສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຬວກສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠວເນ’’ຕິ.

ກິໍ ປນ ຠຄວາ ຍສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣເຘ ອາຬວກສ຺ສ ຠວນໍ, ຕສ຺ສ ມູເລ ວິຫາສິ, ອຸທາຫຸ ຠວເນເຍວາຕິ? ຠວເນເຍວ. ຍເຖວ ຫິ ຍກ຺ຂາ ອຕ຺ຕໂນ ຠວນໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາ ຠຄວາປິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠວນທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ຕທາ ອາຬວໂກ ຫິມວນ຺ເຕ ຍກ຺ຂສມາຄມໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ອາຬວກສ຺ສ ທ຺ວາຣປາໂລ ຄທ຺ຣໂຠ ນາມ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ວິກາເລ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ອາມ, ຄທ຺ຣຠ, ອາຄໂຕມ຺ຫິ, ສເຈ ເຕ ອຄຣຸ, ວິຫເຣຍ຺ຍາເມກຣຕ຺ຕໍ ອາຬວກສ຺ສ ຠວເນຕິ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຄຣຸ, ອປິຈ ໂຂ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ, ມາຕາປິຕູນມ຺ປິ ອຠິວາທນາທີນິ ນ ກໂຣຕິ, ມາ ຣຸຈ຺ຈິ ຠຄວໂຕ ອິຘ ວາໂສຕິ. ຊານາມິ, ຄທ຺ຣຠ, ຕສ຺ສ ສຠາວໍ, ນ ໂກຈິ ມມນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ສເຈ ເຕ ອຄຣຸ, ວິຫເຣຍ຺ຍາເມກຣຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ຄທ຺ຣໂຠ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຄ຺ຄິຕຕ຺ຕກປາລສທິໂສ, ຠນ຺ເຕ, ອາຬວໂກ, ມາຕາປິຕໂຣຕິ ວາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ວາ ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ, ອິຘາຄຕານໍ ປນ ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ຫທຍມ຺ປິ ຜາເລຕິ, ປາເທປິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣສມຸທ຺ທໍ ວາ ປຣຈກ຺ກວາຬໍ ວາ ຂິປຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ຊານາມິ, ຄທ຺ຣຠ, ສເຈປິ ເຕ ອຄຣຸ, ວິຫເຣຍ຺ຍາເມກຣຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຄຣຸ, ອປິຈ ໂຂ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອນຸຊານນ຺ຕໍ ມໍ ຊີວິຕາປິ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ອາໂຣເຈມິ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສາຕິ. ຍຖາສຸຂໍ, ຄທ຺ຣຠ, ອາໂຣເຈຫີຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຕ຺ວເມວ ຊານາຫີ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕາຠິມຸໂຂ ປກ຺ກາມິ. ຠວນທ຺ວາຣມ຺ປິ ສຍເມວ ຠຄວໂຕ ວິວຣມທາສິ. ຠຄວາ ອນ຺ໂຕຠວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ອຠິລກ຺ຂິເຕສຸ ມງ຺ຄລທິວສາທີສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຬວໂກ ສິຣິໍ ອນຸໂຠຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ທິພ຺ພຣຕນມເຍ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓາຠໍ ມຸຎ຺ຈິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຍກ຺ຂສ຺ສ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ຠຄວາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ຕຸມ຺ເຫ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ປູຊເນຍ຺ຍໍ ປູເຊຕ຺ວາ ອິມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ຕາ, ອິທານິປິ ຕເຖວ ກໂຣຖ, ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍາຠິຠູຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕາສໍ ປກິຓ຺ຓກຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ຕາ ຠຄວໂຕ ມຘຸຣນິຄ຺ໂຆສໍ ສຸຕ຺ວາ ສາຘຸກາຣສຫສ຺ສານິ ທຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸເຍວ. ຄທ຺ຣໂຠປິ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຬວກສ຺ສາໂຣເຈສິ – ‘‘ຍຄ຺ເຆ, ມາຣິສ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ ວິມາເນ ເຕ ຠຄວາ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ. ໂສ ຄທ຺ຣຠສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອກາສິ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຫິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປຸຣິສມາເນນ ກິຣ ລຊ຺ຊິໂຕ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມາ ໂກຈິ ປຣິສມຊ຺ເຌ ສຸເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວມກາສິ.

ຕທາ ສາຕາຄິຣເຫມວຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເຊຕວເນເຍວ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຍກ຺ຂສມາຄມໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສປຣິວາຣາ ນານາຍາເນຫິ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອາກາເສ ຈ ຍກ຺ຂານໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖິ, ອາກາສຏ຺ຐານິ ວິມານານິ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຏ຺ຐາເນເນວ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ. ອາຬວກສ຺ສ ປນ ວິມານໍ ຠູມຏ຺ຐໍ ສຸຄຸຕ຺ຕໍ ປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສຸສໍວິຫິຕທ຺ວາຣອຏ຺ຏາລກໂຄປຸຣໍ ອຸປຣິ ກໍສຊາລສຎ຺ຉນ຺ນໍ ມຎ຺ຊູສສທິສໍ ຕິໂຍຊນໍ ອຸພ຺ເພເຘນ, ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ. ເຕ ຕໍ ປເທສມາຄມ຺ມ ຄນ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ພຸທ຺ຘານໍ ຫິ ນິສິນ຺ໂນກາສສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄນ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ໂກຈິ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕ ‘‘ກິມິທ’’ນ຺ຕິ? ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາກາເສ ຂິຕ຺ຕເລຑ຺ຑຸ ວິຍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ຍກ຺ຂສມາຄມໍ ຄຈ຺ຉາມ ຠຄວາ’’ຕິ ຕີຓິ ວຕ຺ຖູນິ ປສໍສນ຺ຕາ ຍກ຺ຂສມາຄມໍ ອຄມໍສຸ. ອາຬວໂກ ເຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິຘ ນິສີທຖາ’’ຕິ ປຏິກ຺ກມ຺ມ ໂອກາສມທາສິ. ເຕ ອາຬວກສ຺ສ ນິເວເທສຸໍ – ‘‘ລາຠາ ເຕ, ອາຬວກ, ຍສ຺ສ ເຕ ຠວເນ ຠຄວາ ວິຫຣຕິ, ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສສ຺ສູ’’ຕິ. ເອວໍ ຠຄວາ ຠວເນເຍວ ວິຫາສິ, ນ ຍສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣເຘ ອາຬວກສ຺ສ ຠວນໍ, ຕສ຺ສ ມູເລຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອາຬວິຍໍ ວິຫຣຕິ ອາຬວກສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠວເນ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຬວໂກ…ເປ… ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນິກ຺ຂມ, ສມຓາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ເອຕທໂວຈ? ໂຣເສຕຸກາມຕາຍ. ຕຕ຺ເຣວໍ ອາທິໂຕ ປຠຸຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ – ອຍໍ ຫິ ຍສ຺ມາ ອສ຺ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາກຖາ ທຸກ຺ກຖາ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສີລາທີນໍ ສີລາທິກຖາ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຍກ຺ຂານໍ ສນ຺ຕິກາ ຠຄວໂຕ ປສໍສໍ ສຸຕ຺ວາເຍວ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໂລຓສກ຺ຂຣາ ວິຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂກເປນ ຕຏຕຏາຍມານຫທໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ໂສ ຠຄວາ ນາມ, ໂຍ ມມ ຠວນໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ອຫໍສຸ – ‘‘ນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ຊານາສິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາຣໍ, ໂຍ ຕຸສິຕຠວເນ ຐິໂຕ ປຎ຺ຈມຫາວິໂລກິຕໍ ວິໂລເກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຍາວ ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕນາ ກເຖນ຺ຕາ ປຏິສນ຺ຘິອາທີສຸ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອິມານິປິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອຈ຺ຉຣິຍານິ ນາທ຺ທສາ’’ຕິ? ໂຈເທສຸໍ. ໂສ ທິສ຺ວາປິ ໂກຘວເສນ ‘‘ນາທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອາວຸໂສ ອາຬວກ, ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ ວາ ຕ຺ວໍ, ນ ວາ, ໂກ ຕຍາ ອຕ຺ໂຖ ປສ຺ສຕາ ວາ ອປສ຺ສຕາ ວາ? ກິໍ ຕ຺ວໍ ກຣິສ຺ສສິ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸໂນ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ຕໍ ອຸປນິຘາຍ ຈລກ຺ກກຸຘ-ມຫາອຸສຠສມີເປ ຕທຫຸຊາຕວຈ຺ຉໂກ ວິຍ, ຕິຘາ ປຠິນ຺ນມຕ຺ຕວາຣຓສມີເປ ຠິງ຺ກໂປຕໂກ ວິຍ, ຠາສຸຣວິລມ຺ພິຕເກສຣໂສຠິຕກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ມິຄຣຎ຺ໂຎ ສມີເປ ຊຣສິງ຺ຄາໂລ ວິຍ, ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕປວຑ຺ຒກາຍສຸປຓ຺ຓຣາຊສມີເປ ຉິນ຺ນປກ຺ຂກາກໂປຕໂກ ວິຍ ຂາຍສິ, ຄຈ຺ຉ ຍໍ ເຕ ກຣຓີຍໍ, ຕໍ ກໂຣຫີຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ທຸຏ຺ໂຐ ອາຬວໂກ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມໂນສິລາຕເລ ວາມປາເທນ ຐຕ຺ວາ – ‘‘ປສ຺ສຖ ທານິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາ ສຕ຺ຖາ ມຫານຸຠາໂວ, ອຫໍ ວາ’’ຕິ ທກ຺ຂິຓປາເທນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ເກລາສປພ຺ພຕກູຏໍ ອກ຺ກມິ. ຕໍ ອໂຍກູຏປຫໂຏ ວິຍ ນິທ຺ຘນ຺ຕອໂຍປິຓ຺ໂຑ ປປຏິກາໂຍ ມຸຎ຺ຈິ, ໂສ ຕຕ຺ຣ ຐຕ຺ວາ, ‘‘ອຫໍ ອາຬວໂກ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ. ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ສທ຺ໂທ ຜຣິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິຣ ສທ຺ທາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ສູຍິໍສຸ – ຍຎ຺ຈ ປຸຓ຺ຓໂກ ຍກ຺ຂເສນາປຕິ ຘນຎ຺ຊຍໂກຣພ຺ຍຣາຊານໍ ຊູຕໍ ຊິນິຕ຺ວາ ອປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຊິນິ’’ນ຺ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ; ຍຎ຺ຈ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ກສ຺ສປຠຄວໂຕ ສາສເນ ໂອສກ຺ກນ຺ເຕ ວິສ຺ສກມ຺ມເທວປຸຕ຺ຕໍ ສຸນຂໍ ກຣິຕ຺ວາ – ‘‘ອຫໍ ປາປຠິກ຺ຂູ ຈ ປາປຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ອຸປາສເກ ຈ ອຸປາສິກາໂຍ ຈ ສພ຺ເພວ ຈ ອຘມ຺ມວາທິໂນ ຂາທາມີ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆສາເປສິ; ຍຎ຺ຈ ກຸສຊາຕເກ ປຠາວຕິເຫຕຸ ສຕ຺ຕຫິ ຣາຊູຫິ ນຄເຣ ອຸປຣຸທ຺ເຘ ປຠາວຕິໍ ອຕ຺ຕນາ ສຫ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ເຘ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ – ‘‘ອຫໍ ສີຫສ຺ສຣມຫາກຸສຣາຊາ’’ຕິ ມຫາປຸຣິໂສ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ; ຍຎ຺ຈ ເກລາສມຸທ຺ຘນິ ຐຕ຺ວາ ອາຬວໂກຕິ. ຕທາ ຫິ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ອຸຄ຺ໂຆສິຕສທິສໍ ອໂຫສິ. ຕິໂຍຊນສຫສ຺ສວິຕ຺ຖໂຕ ຈ ຫິມວາປິ ສງ຺ກມ຺ປິ ຍກ຺ຂສ຺ສານຸຠາເວນ.

ໂສ ວາຕມຓ຺ຑລໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ – ‘‘ເອເຕເນວ ສມຓໍ ປລາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິເຠທາ ວາຕາ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຑ຺ຒໂຍຊນໂຍຊນທ຺ວິໂຍຊນຕິໂຍຊນປ຺ປມາຓານິ ປພ຺ພຕກູຏານິ ປທາເລຕ຺ວາ ວນຄຈ຺ຉຣຸກ຺ຂາທີນິ ອຸມ຺ມູລໍ ກຕ຺ວາ, ອາຬວິນຄຣໍ ປກ຺ຂນ຺ຕາ ຊິຓ຺ຓຫຕ຺ຖິສາລາທີນິ ຈຸຓ຺ເຓນ຺ຕາ ຉທນິຏ຺ຐກາ ອາກາເສ ວິຘເມນ຺ຕາ. ຠຄວາ ‘‘ມາ ກສ຺ສຈິ ອຸປໂຣໂຘ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ເຕ ວາຕາ ທສພລໍ ປຕ຺ວາ ຈີວຣກຓ຺ຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ຈາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ຕໂຕ ມຫາວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ‘‘ອຸທເກນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສມຓໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ອຸປຣູປຣິ ສຕປຏລສຫສ຺ສປຏລາທິເຠທາ ວລາຫກາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປວສ຺ສິໍສຸ. ວຸຏ຺ຐິຘາຣາເວເຄນ ປຖວີ ຉິທ຺ທາ ອໂຫສິ. ວນຣຸກ຺ຂາທີນໍ ອຸປຣິ ມໂຫໂຆ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ຈີວເຣ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ເຕເມຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕໂຕ ປາສາຓວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ມຫນ຺ຕານິ ມຫນ຺ຕານິ ປພ຺ພຕກູຏານິ ຘູມາຍນ຺ຕານິ ປຊ຺ຊລນ຺ຕານິ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລໍ ປຕ຺ວາ ທິພ຺ພມາລາຄຸຬານິ ສມ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕໂຕ ປຫຣຓວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ເອກໂຕຘາຣາອຸຠໂຕຘາຣາອສິສຕ຺ຕິຂຸຣປ຺ປາທໂຍ ຘູມາຍນ຺ຕາ ປຊ຺ຊລນ຺ຕາ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລໍ ປຕ຺ວາ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ອງ຺ຄາຣວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ກິໍສຸກ ວຓ຺ຓາ ອງ຺ຄາຣາ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ປາທມູເລ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ຫຸຕ຺ວາ ວິກີຣຍິໍສຸ. ຕໂຕ ກຸກ຺ກຸລວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ອຈ຺ຈຸຓ຺ຫາ ກຸກ຺ກຸລາ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ປາທມູເລ ຈນ຺ທນຈຸຓ຺ຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຕິໍສຸ. ຕໂຕ ວາລິກວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ອຕິສຸຂຸມວາລິກາ ຘູມາຍນ຺ຕາ ປຊ຺ຊລນ຺ຕາ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ປາທມູເລ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຕິໍສຸ. ຕໂຕ ກລລວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ຕໍ ກລລວສ຺ສໍ ຘູມາຍນ຺ຕໍ ປຊ຺ຊລນ຺ຕໍ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ປາທມູເລ ທິພ຺ພຄນ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຕິ. ຕໂຕ ອນ຺ຘກາຣໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ ‘‘ຠິໍເສຕ຺ວາ ສມຓໍ ປລາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອນ຺ຘກາຣສທິສໍ ຫຸຕ຺ວາ ທສພລໍ ປຕ຺ວາ ສູຣິຍປ຺ປຠາວິຫຕມິວ ອນ຺ຘກາຣໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ.

ເອວໍ ຍກ຺ໂຂ ອິມາຫິ ນວຫິ ວາຕວສ຺ສປາສາຓປຫຣຓງ຺ຄາຣກຸກ຺ກຸລວາລິກກລລນ຺ຘກາຣວຸຏ຺ຐີຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປລາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ນານາວິຘປຫຣຓຫຕ຺ຖາຍ ອເນກປ຺ປກາຣຣູປຠູຕຄຓສມາກຸລາຍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ສຍເມວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິຄໂຕ. ເຕ ຠູຕຄຓາ ອເນກປ຺ປກາເຣ ວິກາເຣ ກຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ຫນຖາ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ອຸປຣິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ອປິຈ ໂຂ ນິທ຺ຘນ຺ຕໂລຫປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ມກ຺ຂິກາ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອລ຺ລີຍິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາວ ອເຫສຸໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຍຖາ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ມາໂຣ ອາຄຕເວລາຍເມວ ນິວຕ຺ໂຕ, ຕຖາ ອນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒຣຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກຸລມກໍສຸ. ເອວໍ ອຸປຑ຺ຒຣຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ອເນກປ຺ປກາຣວິຠິໍສນກທສ຺ສເນນປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຈາເລຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອາຬວໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ເກນຈິ ອເຊຍ຺ຍໍ ທຸສ຺ສາວຸຘໍ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ກິຣ ອາວຸຘານິ ໂລເກ ເສຏ຺ຐານິ – ສກ຺ກສ຺ສ ວຊິຣາວຸຘໍ, ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ຄທາວຸຘໍ, ຍມສ຺ສ ນຍນາວຸຘໍ, ອາຬວກສ຺ສ ທຸສ຺ສາວຸຘນ຺ຕິ. ຍທິ ຫິ ສກ຺ໂກ ທຸຏ຺ໂຐ ວຊິຣາວຸຘໍ ສິເນຣຸມຕ຺ຖເກ ປຫເຣຍ຺ຍ, ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິສຫສ຺ສາຘິກໂຍຊນສຕສຫສ຺ສໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເວສ຺ສວເຓນ ກຸຊ຺ຌນກາເລ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ຄທາວຸຘໍ ພຫູນໍ ຍກ຺ຂສຫສ຺ສານໍ ສີສໍ ປາເຕຕ຺ວາ ປຸນ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍເມນ ທຸຏ຺ເຐນ ນຍນາວຸເຘນ ໂອໂລກິຕມຕ຺ເຕ ອເນການິ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑສຫສ຺ສານິ ຕຕ຺ຕກປາເລ ຕິລາ ວິຍ ຜຣນ຺ຕານິ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ. ອາຬວໂກ ທຸຏ຺ໂຐ ສເຈ ອາກາເສ ທຸສ຺ສາວຸຘໍ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍ, ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ເທໂວ ນ ວສ຺ເສຍ຺ຍ. ສເຈ ປຖວິຍໍ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍ. ສພ຺ພຣຸກ຺ຂຕິຓາທີນິ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ທ຺ວາທສວສ຺ສນ຺ຕເຣ ນ ປຸນ ວິຣຸເຫຍ຺ຍຸໍ. ສເຈ ສມຸທ຺ເທ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຕກປາເລ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ສພ຺ພມຸທກໍ ສຸສ຺ເສຍ຺ຍ. ສເຈ ສິເນຣຸສທິເສປິ ປພ຺ພເຕ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍ, ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິກິເຣຍ຺ຍ. ໂສ ເອວໍ ມຫານຸຠາວໍ ທຸສ຺ສາວຸຘໍ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ທສສຫສ຺ສີໂລກຘາຕຸເທວຕາ ເວເຄນ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ອາຬວກໍ ທເມສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ ຍຸທ຺ຘທສ຺ສນກາມາປິ ເທວຕາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ເອວໍ ສກລມ຺ປິ ອາກາສໍ ເທວຕາຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓມໂຫສິ.

ອຖ ອາຬວໂກ ຠຄວໂຕ ສມີເປ ອຸປຣູປຣິ ວິຈຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖາວຸຘໍ ມຸຎ຺ຈິ. ຕໍ ອສນິວິຈກ຺ກໍ ວິຍ ອາກາເສ ເຠຣວສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ຘູມາຍນ຺ຕໍ ປຊ຺ຊລນ຺ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຍກ຺ຂມານມທ຺ທນຕ຺ຖໍ ປາທປຸຎ຺ຉນໂຈຬໍ ຫຸຕ຺ວາ ປາທມູເລ ນິປຕິ. ອາຬວໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຉິນ຺ນວິສາໂຓ ວິຍ ອຸສໂຠ ອຸທ຺ຘຕທາໂຐ ວິຍ ສປ຺ໂປ ນິຕ຺ເຕໂຊ ນິມ຺ມໂທ ນິປຕິຕມານທ຺ຘໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ທຸສ຺ສາວຸຘມ຺ປິ ເມ ສມຓໍ ນາຠິໂຠສິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິທໍ ກາຣຓໍ, ເມຕ຺ຕາວິຫາຣຍຸຕ຺ໂຕ ສມໂຓ, ຫນ຺ທ ນໍ ໂຣເສຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາຍ ວິໂຍເຊມີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ເຘເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ອຖ ໂຂ ອາຬວໂກ ຍກ຺ໂຂ ເຍນ ຠຄວາ…ເປ… ນິກ຺ຂມ ສມຓາຕິ. ຕຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ກສ຺ມາ ມຍາ ອນນຸຎ຺ຎາໂຕ ມມ ຠວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຆຣສາມິໂກ ວິຍ ອິຕ຺ຖາຄາຣສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນສິ? ອນນຸຍຸຕ຺ຕເມຕໍ ສມຓສ຺ສ ຍທິທໍ ອທິນ຺ນປຣິໂຠໂຄ ອິຕ຺ຖິສໍສຄ຺ໂຄ ຈ? ຕສ຺ມາ ຍທິ ຕ຺ວໍ ສມຓຘມ຺ເມ ຐິໂຕ, ນິກ຺ຂມ ສມຓາຕິ. ເອເກ ປນ – ‘‘ເອຕານິ ອຎ຺ຎານິ ຈ ຜຣຸສວຈນານິ ວຕ຺ວາ ເອວາຍໍ ເອຕທໂວຈາ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕິ.

ອຖ ຠຄວາ – ‘‘ຍສ຺ມາ ຖທ຺ໂຘ ປຏິຖທ຺ຘຠາເວນ ວິເນຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ໂສ ຫິ ປຏິຖທ຺ຘຠາເວ ກຍິຣມາເນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຈຓ຺ຑສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຣສ຺ສ ນາສາຍ ປິຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ໂສ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຈຓ຺ຑຕໂຣ ອສ຺ສ, ເອວໍ ຖທ຺ຘຕໂຣ ໂຫຕິ, ມຸທຸນາ ປນ ໂສ ສກ຺ກາ ວິເນຕຸ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ, ສາຘາວຸໂສຕິ ປິຍວຈເນນ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ສາຘາວຸໂສຕິ ຠຄວາ ນິກ຺ຂມີຕິ.

ຕໂຕ ອາຬວໂກ – ‘‘ສຸພ຺ພໂຈ ວຕາຍໍ ສມໂຓ ເອກວຈເນເນວ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ເອວໍ ນາມ ນິກ຺ຂເມຕຸໍ ສຸຂໍ ສມຓໍ ອກາຣເຓເນວາຫໍ ສກລຣຕ຺ຕິໍ ຍຸທ຺ເຘນ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາສິ’’ນ຺ຕິ ມຸທຸຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທານິປິ ນ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ສຸພ຺ພຈຕາຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຸທາຫຸ ໂກຘໂນ. ຫນ຺ທາຫໍ ວີມໍສາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ປວິສ, ສມຓາຕິ ອາຫ. ອຖ ສຸພ຺ພໂຈຕິ ມຸທຸຠູຕຈິຕ຺ຕວວຕ຺ຖານກຣຓຕ຺ຖໍ ປຸນ ປິຍວຈນໍ ວທນ຺ໂຕ ສາຘາວຸໂສຕິ ຠຄວາ ປາວິສິ. ອາຬວໂກ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕເມວ ສຸພ຺ພຈຠາວໍ ວີມໍສນ຺ໂຕ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ນິກ຺ຂມ ປວິສາຕິ ອາຫ. ຠຄວາປິ ຕຖາ ອກາສິ. ຍທິ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ປກຕິຍາປິ ຖທ຺ຘຍກ຺ຂສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຖທ຺ຘຕຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖາຍ ຠາຊນໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນາມ ມາຕາ ໂຣທນ຺ຕໍ ປຸຕ຺ຕກໍ ຍໍ ໂສ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ທຕ຺ວາ ວາ ກຕ຺ວາ ວາ ສຎ຺ຎາເປສິ ຕຖາ ຠຄວາ ກິເລສໂຣທເນນ ໂຣທນ຺ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ຍໍ ໂສ ຠຓຕິ, ຕໍ ອກາສິ. ຍຖາ ຈ ຘາຕີ ຖຎ຺ຎໍ ອປິວນ຺ຕໍ ທາຣກໍ ກິຎ຺ຈິ ທຕ຺ວາ ອຸປລາເຬຕ຺ວາ ປາເຍຕິ, ຕຖາ ຠຄວາ ຍກ຺ຂໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມຂີຣໍ ປາເຍຕຸໍ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຖິຕວຈນກຣເຓນ ອຸປລາເຬນ຺ໂຕ ເອວມກາສິ. ຍຖາ ຈ ປຸຣິໂສ ລາພຸມ຺ຫິ ຈຕຸມຘຸຣໍ ປູເຣຕຸກາໂມ ຕສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ໂສເຘຕິ, ເອວໍ ຠຄວາ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣຈຕຸມຘຸຣໍ ປູເຣຕຸກາໂມ ຕສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂກຘມລໍ ໂສເຘຕຸໍ ຍາວ ຕຕິຍໍ ນິກ຺ຂມນປວິສນໍ ອກາສິ.

ອຖ ອາຬວໂກ ‘‘ສຸພ຺ພໂຈ ອຍໍ ສມໂຓ ‘ນິກ຺ຂມາ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂມຕິ, ‘ປວິສາ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ປວິສຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ສມຓໍ ເອວເມວ ສກລຣຕ຺ຕິໍ ກິລເມຕ຺ວາ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຄງ຺ຄາຍ ຂິເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ? ປາປກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖວາຣໍ ອາຫ ນິກ຺ຂມ, ສມຓາຕິ. ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ນ ຂ຺ວາຫໍ ຕນ຺ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ຕທຸຕ຺ຕຣິກຣຓີຍໍ ປຣິເຍສມາໂນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສຕິ. ຕໍ ຘມ຺ມກຖາຍ ມຸຂໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຎຕ຺ວາ, ນ ຂ຺ວາຫໍ ຕນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ນ-ອິຕິ ປຏິກ຺ເຂເປ. ໂຂຕິ ອວຘາຣເຓ. ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິທສ຺ສນໍ. ຕນ຺ຕິ ເຫຕຸວຈນໍ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ‘‘ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ, ຕສ຺ມາ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ເນວ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມິ, ຍໍ ເຕ ກຣຓີຍໍ, ຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຕໂຕ ອາຬວໂກ ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ເພປິ ອາກາເສນ ຄມນເວລາຍ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕໍ ສຸວຓ຺ຓວິມານໍ, ອຸທາຫຸ ຣຊຕມຓິວິມານານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ຫນ຺ທ ນໍ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິມານໍ ອາຄເຕ ອິທ຺ຘິມນ຺ເຕ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊເກ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປາທີຫິ ວິເຫເຐຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວນ຺ຕມ຺ປິ ຕຖາ ວິເຫເຐສ຺ສາມີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ປຎ຺ຫໍ ຕນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ກຸໂຕ ປນສ຺ສ ປຎ຺ຫາຕິ? ຕສ຺ສ ກິຣ ມາຕາປິຕໂຣ ກສ຺ສປໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ປຎ຺ເຫ ສຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ອຸຄ຺ຄເຫສຸໍ. ເຕ ທຫຣກາເລ ອາຬວກໍ ປຣິຍາປຸຓາເປສຸໍ; ໂສ ກາລຈ຺ຈເຍນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສມ຺ມຸສ຺ສິ. ຕໂຕ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ຫາປິ ມາ ວິນສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຐ ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລເກນ ເລຂາເປຕ຺ວາ ວິມາເນ ນິກ຺ຂິປິ. ເອວເມເຕ ປຸຏ຺ຐປຎ຺ຫາ ພຸທ຺ຘວິສຍາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕລາຠນ຺ຕຣາໂຍ ວາ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓພ຺ຍາມປ຺ປຠາທິປຏິຆາໂຕ ວາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ກາຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ນໍ ໂລເກ ອສາຘາຣຓໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນ ຂ຺ວາຫໍ ຕໍ, ອາວຸໂສ, ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກຕິອາທິມາຫ.

ເອວໍ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ພາຘນຈິຕ຺ຕໍ ປຏິເສເຘຕ຺ວາ ປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉເນ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ໂຕ ອາຫ ອປິຈ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ປຸຈ຺ຉ, ຍທາກງ຺ຂສີຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຸຈ຺ຉ, ຍທິ ອາກາງ຺ຂສິ, ນ ເມ ປຎ຺ຫາວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ຠາໂຣ ອຕ຺ຖິ. ອຖ ວາ ປຸຈ຺ຉ, ຍໍ ອາກງ຺ຂສິ. ສພ຺ພໍ ເຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓໍ ປວາເຣສິ ອສາຘາຣຓໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘອຄ຺ຄສາວກມຫາສາວເກຫິ. ເອວໍ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາຍ ອຖ ໂຂ ອາຬວໂກ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ກິໍ ສູຘ ວິຕ຺ຕນ຺ຕິ, ກິໍ ສຸ ອິຘ ວິຕ຺ຕໍ. ວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຘນໍ. ຕໍ ຫິ ປີຕິສງ຺ຂາຕໍ ວິຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຸຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ສຸກຕໍ. ສຸຂນ຺ຕິ ກາຍິກເຈຕສິກໍ ສາຕໍ. ອາວຫາຕີຕິ ອາວຫຕິ ອາເນຕິ ເທຕິ ອປ຺ເປຕິ. ຫເວ-ອິຕິ ທຬ຺ຫຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ສາທຸຕຣນ຺ຕິ ອຕິສເຍນ ສາທຸ. ‘‘ສາຘຸຕຣ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຣສານນ຺ຕິ ຣສສຎ຺ຎິຕານໍ ຘມ຺ມານໍ. ກຖນ຺ຕິ ເກນ ປກາເຣນ. ກຖໍຊີວິໂນ ຊີວິຕໍ ກຖໍຊີວິໍຊີວິຕໍ. ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ປນ ສານຸນາສິກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຖໍຊີວິໍ ຊີວຕນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ‘‘ຊີວນ຺ຕານໍ ກຖໍຊີວິ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ‘‘ກິໍ ສຸ ອິຘ ໂລເກ ປຸຣິສສ຺ສ ວິຕ຺ຕໍ ເສຏ຺ຐໍ? ກິໍ ສຸ ສຸຈິຓ຺ຓໍ ສຸຂມາວຫາຕິ? ກິໍ ຣສານໍ ສາທຸຕຣໍ? ກຖໍຊີວິໍ ຊີວິຕໍ ເສຏ຺ຐມາຫູ’’ຕິ? ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິ.

ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ກສ຺ສປທສພເລນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕນເຍເນວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ ສທ຺ຘີຘ ວິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິ ວິຕ຺ຕໍ ອຸປໂຠຄສຸຂໍ ອາວຫຕິ, ຂຸປ຺ປິປາສາທິທຸກ຺ຂໍ ປຏິພາຫຕິ, ທາລິທ຺ທິຍໍ ວູປສເມຕິ, ມຸຕ຺ຕາທິຣຕນປຏິລາຠເຫຕຸ ໂຫຕິ, ໂລກສນ຺ຕຕິຎ຺ຈ ອາວຫຕິ, ເອວໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ສທ຺ຘາປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ວິປາກໍ ສຸຂມາວຫຕິ, ສທ຺ຘາຘຸເຣນ ປຏິປນ຺ນານໍ ຊາຕິຊຣາທິທຸກ຺ຂໍ ປຏິພາຫຕິ, ຄຸຓທາລິທ຺ທິຍໍ ວູປສເມຕິ, ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິຣຕນປຏິລາຠເຫຕຸ ໂຫຕິ.

‘‘ສທ຺ໂຘ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ຍໂສ ໂຠຄສມປ຺ປິໂຕ;

ຍໍ ຍໍ ປເທສໍ ຠຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປູຊິໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໐໓) –

ວຈນໂຕ ໂລກສນ຺ຕຕິຎ຺ຈ ອາວຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ວິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕສໍ ສທ຺ຘາວິຕ຺ຕໍ ອນຸຄາມິກໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ, ໂລກິຍສ຺ສ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິວິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ນິທານໍ. ສທ຺ໂຘເຍວ ຫິ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ວິຕ຺ຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ອສ຺ສທ຺ຘສ຺ສ ປນ ວິຕ຺ຕໍ ຍາວເທວ ອນຕ຺ຖາຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິສສ຺ສາຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທເທສນາ. ຕສ຺ມາ ນ ເກວລໍ ປຸຣິສສ຺ສ, ອິຕ຺ຖິອາທີນມ຺ປິ ສທ຺ຘາວິຕ຺ຕເມວ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຘມ຺ໂມຕິ ທສກຸສລຘມ຺ໂມ, ທານສີລຠາວນາຘມ຺ໂມ ວາ. ສຸຈິຓ຺ໂຓຕິ ສຸກໂຕ ສຸຈຣິໂຕ. ສຸຂມາວຫຕີຕິ ໂສຓເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕຣຏ຺ຐປາລາທີນໍ ວິຍ ມນຸສ຺ສສຸຂໍ, ສກ຺ກາທີນໍ ວິຍ ທິພ຺ພສຸຂໍ, ປຣິໂຍສາເນ ມຫາປທຸມາທີນໍ ວິຍ ນິພ຺ພານສຸຂຎ຺ຈ ອາວຫຕິ.

ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຍໍ ສຈ຺ຈສທ຺ໂທ ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠເຓ ນ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາ ’’ ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໒໔) ວາຈາສຈ຺ເຈ. ‘‘ສຈ຺ເຈ ຐິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໑.໔໓໓) ວິຣຕິສຈ຺ເຈ. ‘‘ກສ຺ມາ ນຸ ສຈ຺ຈານິ ວທນ຺ຕິ ນານາ, ປວາທິຍາເສ ກຸສລາ ວທານາ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໘໙໑) ທິຏ຺ຐິສຈ຺ເຈ. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຈ຺ຈານີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໑໘໕) ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຈ຺ເຈ. ‘‘ເອກໍ ຫິ ສຈ຺ຈໍ ນ ທຸຕິຍມຕ຺ຖີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໘໙໐; ມຫານິ. ໑໑໙) ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ກຕິ ກຸສລາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໒໑໖) ອຣິຍສຈ຺ເຈ. ອິຘ ປນ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ນິພ຺ພານໍ ວິຣຕິສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາ ວາຈາສຈ຺ຈໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຍສ຺ສານຸຠາເວນ ອຸທກາທີນິ ວເສ ວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ຊາຕິຊຣາມຣຓປາຣໍ ຕຣນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ສຈ຺ເຈນ ວາເຈນຸທກມ຺ຫິ ຘາວຕິ,

ວິສມ຺ປິ ສຈ຺ເຈນ ຫນນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ;

ສຈ຺ເຈນ ເທໂວ ຖນຍໍ ປວສ຺ສຕິ,

ສເຈ ຐິຕາ ນິພ຺ພຸຕິໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ເກຈິເມ ອຕ຺ຖິ ຣສາ ປຖພ຺ຍາ,

ສຈ຺ຈໍ ເຕສໍ ສາທຸຕຣໍ ຣສານໍ;

ສຈ຺ເຈ ຐິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ,

ຕຣນ຺ຕິ ຊາຕິມຣຓສ຺ສ ປາຣ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໑.໔໓໓);

ສາທຸຕຣນ຺ຕິ ມຘຸຣຕຣໍ ປຓີຕຕຣໍ. ຣສານນ຺ຕິ ເຍ ອິເມ ‘‘ມູລຣໂສ ຂນ຺ຘຣໂສ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໖໒໘-໖໓໐) ນເຍນ ສາຍນີຍຘມ຺ມາ, ເຍຈິເມ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພໍ ຜລຣສໍ (ມຫາວ. ໓໐໐), ອຣສຣູໂປ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ເຍ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣູປຣສາ ສທ຺ທຣສາ (ປາຣາ. ໓; ອ. ນິ. ໘.໑໑), ອນາປຕ຺ຕິ ຣສຣເສ (ປາຈິ. ໖໐໕-໖໑໑), ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ເອກຣໂສ ວິມຸຕ຺ຕິຣໂສ (ຈູຬວ. ໓໘໕; ອ. ນິ. ໘.໑໙), ຠາຄີ ວາ ຠຄວາ ອຕ຺ຖຣສສ຺ສ ຘມ຺ມຣສສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໑໔໙) ນເຍນ ຣູປາຈາຣຣສຸປວຊ຺ຊາ ອວເສສາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາທໂຍ ‘‘ຘມ຺ມຣສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຣສານໍ ສຈ຺ຈໍ ຫເວ ສາທຸຕຣໍ ສຈ຺ຈເມວ ສາທຸຕຣໍ. ສາຘຸຕຣໍ ວາ, ເສຏ຺ຐຕຣໍ, ອຸຕ຺ຕມຕຣໍ. ມູລຣສາທໂຍ ຫິ ສຣີຣມຸປພ຺ຣູເຫນ຺ຕິ, ສໍກິເລສິກຎ຺ຈ ສຸຂມາວຫນ຺ຕິ. ສຈ຺ຈຣເສ ວິຣຕິສຈ຺ຈວາຈາສຈ຺ຈຣສາ ສມຖວິປສ຺ສນາທີຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປພ຺ຣູເຫຕິ, ອສໍກິເລສິກຎ຺ຈ ສຸຂມາວຫຕິ. ວິມຸຕ຺ຕິຣໂສ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈຣສປຣິຠາວິຕຕ຺ຕາ ສາທຸ, ອຕ຺ຖຣສຘມ຺ມຣສາ ຈ ຕທຘິຄມູປາຍຠູຕໍ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ.

ປຎ຺ຎາຊີວິໍຊີວິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍ຺ວາຍໍ ອນ຺ເຘກຈກ຺ຂຸທ຺ວິຈກ຺ຂຸເກສຸ ທ຺ວິຈກ຺ຂຸປຸຄ຺ຄໂລ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ກມ຺ມນ຺ຕານຸຏ຺ຐານ-ສຣຓຄມນທານ-ສໍວິຠາຄ-ສີລສມາທານຸໂປສຖກມ຺ມາທິ ຄຫຏ຺ຐປຏິປທໍ, ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ອວິປ຺ປຏິສາຣກຣສີລສງ຺ຂາຕໍ ຕທຸຕ຺ຕຣິຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິອາທິເຠທມ຺ປິ ປພ຺ພຊິຕປຏິປທໍ ປຎ຺ຎາຍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ຊີວຕິ, ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍ ຊີວິໂນ ຊີວິຕໍ, ຕໍ ວາ ປຎ຺ຎາຊີວິຕໍ ເສຏ຺ຐມາຫູຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເອວໍ ຠຄວຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຎ຺ເຫ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ຍກ຺ໂຂ ອວເສເສປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຖໍສຸ ຕຣຕິ ໂອຆນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ສທ຺ຘາຍ ຕຣຕີຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ໂຍ ຈຕຸພ຺ພິຘໂມຆໍ ຕຣຕິ, ໂສ ສໍສາຣຓ຺ຓວມ຺ປິ ຕຣຕິ, ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂມ຺ປິ ອຈ຺ເຈຕິ, ກິເລສມລາປິ ປຣິສຸຊ຺ຌຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປນ ຍສ຺ມາ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ໂອຆຕຣຓໍ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຈິຕ຺ຕໂວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປມຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ວິສຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສໍສາຣຓ຺ຓວໍ ນ ຕຣຕິ, ກຸສີໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕິ ໂວກິຓ຺ໂຓ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ອປ຺ປຎ຺ໂຎ ສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ອຊານນ຺ໂຕ ນ ປຣິສຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ອຍໍ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ເຈຕາຍ ຍສ຺ມາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄປທຏ຺ຐານໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຕສ຺ມາ ສທ຺ຘາຍ ຕຣຕິ ໂອຆນ຺ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ທິຏ຺ໂຐຆຕຣຓໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ໂສຕາປນ຺ນຎ຺ຈ ປກາເສຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນາຍ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍສງ຺ຂເຕນ ອປ຺ປມາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ທຸຕິຍມຄ຺ຄໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ຐເປຕ຺ວາ ສກິເທວິມໍ ໂລກໍ ອາຄມນມຄ຺ຄໍ ອວເສສໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ອຕິຓ຺ຓໍ ຠໂວຆວຕ຺ຖຸໍ ສໍສາຣຓ຺ຓວໍ ຕຣຕິ, ຕສ຺ມາ ອປ຺ປມາເທນ ອຓ຺ຓວນ຺ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ຠໂວຆຕຣຓໍ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄໍ ສກທາຄາມິຎ຺ຈ ປກາເສຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ສກທາຄາມີ ວີຣິເຍນ ຕຕິຍມຄ຺ຄໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄນ ອນຕີຕໍ ກາໂມຆວຕ຺ຖຸໍ ກາໂມຆສຎ຺ຎິຕຎ຺ຈ ກາມທຸກ຺ຂມຈ຺ເຈຕິ, ຕສ຺ມາ ວີຣິເຍນ ທຸກ຺ຂມຈ຺ເຈຕີຕິ ອິມິນາ ປເທນ ກາໂມຆຕຣຓໍ ອນາຄາມິມຄ຺ຄໍ ອນາຄາມິຎ຺ຈ ປກາເສຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອນາຄາມີ ວິຄຕກາມສຎ຺ຎາຍ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ປຎ຺ຎາຍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ອປ຺ປຫີນໍ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕໍ ປຣມມລໍ ປຊຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິສຸຊ຺ຌຕີຕິ, ອິມິນາ ປເທນ ອວິຊ຺ໂຊຆຕຣຓໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຈ ປກາເສຕິ. ອິມາຍ ຈ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ກຖິຕາຍ ຄາຖາຍ ປຣິໂຍສາເນ ຍກ຺ໂຂ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ອິທານິ ຕເມວ ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ປຣິສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠາເນນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຖໍສຸ ລຠເຕ ປຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິມໍ ຉປ຺ປທໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກຖໍສູຕິ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕິປຸຈ຺ຉາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ຫິ ປຎ຺ຎາທິອຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ກຖໍ, ກາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ, ເກນ ກາຣເຓນ ປຎ຺ຎໍ ລຠຕີ’’ຕິ? ເອສ ນໂຍ ຘນາທີສຸ.

ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ປຎ຺ຎາລາຠໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສທ຺ທຫາໂນຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຍນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກາຍສຸຈຣິຕາທິເຠເທນ ອປຣຠາເຄ ຈ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍເຠເທນ ຘມ຺ເມນ ອຣຫນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວກາ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ຕາ, ຕໍ ສທ຺ທຫາໂນ ອຣຫຕໍ ຘມ຺ມໍ ນິພ຺ພານປຕ຺ຕິຍາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎໍ ລຠຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກເນວ. ຍສ຺ມາ ປນ ສທ຺ຘາຊາໂຕ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ປຍິຣຸປາສຕິ, ປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ໂອຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມນໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວ ຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ສຸສ຺ສູສໍ ລຠຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາປິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ກາເລນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕກຣເຓນ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຍທາ ປຍິຣຸປາສນາຍ ອາຣາຘິຕຈິຕ຺ຕາ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ອຘິຄຕາຍ ໂສຕຸກາມຕາຍ ໂສຕໍ ໂອທຫິຕ຺ວາ ສຸຓນ຺ໂຕ ລຠຕີຕິ. ເອວໍ ສຸສ຺ສູສມ຺ປິ ຈ ສຕິອວິປ຺ປວາເສນ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕຎ຺ຎຸຕາຍ ວິຈກ຺ຂໂຓ ເອວ ລຠຕິ, ນ ອິຕໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຈກ຺ຂໂຓ’’ຕິ.

ເອວໍ ຍສ຺ມາ ສທ຺ຘາຍ ປຎ຺ຎລາຠສໍວຕ຺ຕນິກໍ ປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ສຸສ຺ສູສາຍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຎາຘິຄມູປາຍໍ ສຸຓາຕິ, ອປ຺ປມາເທນ ຄຫິຕໍ ນ ປມຸສ຺ສຕິ. ວິຈກ຺ຂຓຕາຍ ອນູນາຘິກໍ ອວິປຣີຕຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ກໂຣຕິ. ສຸສ຺ສູສາຍ ວາ ໂອຫິຕໂສໂຕ ປຎ຺ຎາປຏິລາຠເຫຕຸໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ອປ຺ປມາເທນ ສຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣຕິ, ວິຈກ຺ຂຓຕາຍ ຘຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖມຸປປຣິກ຺ຂຕິ, ອຖານຸປຸພ຺ເພນ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຠຄວາ ‘‘ກຖໍສຸ ລຠເຕ ປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກາຣຓານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ອິທານິ ຕໂຕ ປເຣ ຕໂຍ ປຎ຺ເຫ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປຕິຣູປກາຣີຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເທສກາລາທີນິ ອຫາເປຕ຺ວາ ໂລກິຍສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ວາ ຘນສ຺ສ ປຕິຣູປໍ ອຘິຄມູປາຍໍ ກໂຣຕີຕິ ປຕິຣູປກາຣີ. ຘຸຣວາຕິ ເຈຕສິກວີຣິຍວເສນ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ. ອຸຏ຺ຐາຕາຕິ, ‘‘ໂຍ ຈ ສີຕຎ຺ຈ ອຸຓ຺ຫຎ຺ຈ, ຕິຓາ ຠິຍ຺ໂຍ ນ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິອາທິນາ (ເຖຣຄາ. ໒໓໒) ນເຍນ ກາຍິກວີຣີຍວເສນ ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ໂນ ອສິຖິລປຣກ຺ກໂມ. ວິນ຺ທເຕ ຘນນ຺ຕິ ເອກມູສິກາຍ ນຈິຣສ຺ເສວ ຈຕຸສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂໍ ຈູຬນ຺ເຕວາສີ ວິຍ ໂລກິຍຘນຎ຺ຈ, ມຫລ຺ລກມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘນຎ຺ຈ ລຠຕິ. ໂສ ‘‘ຕີຫິເຍວ ອິຣິຍາປເຖຫິ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຖິນມິທ຺ຘາຄມນເວລາຍ ປລາລຈຸມ຺ພຏກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ສີເສ ກຕ຺ວາ ຄລປ຺ປມາຓໍ ອຸທກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຖິນມິທ຺ຘໍ ປຏິພາຫນ຺ໂຕ ທສຫິ ວສ຺ເສຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ສຈ຺ເຈນາຕິ ວຈີສຈ຺ເຈນາປິ ‘‘ສຈ຺ຈວາທີ ຠູຕວາທີ’’ຕິ, ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈນາປິ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ອຣິຍສາວໂກ’’ຕິ ເອວໍ ກິຕ຺ຕິໍ ປປ຺ໂປຕິ. ທທນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອິຈ຺ຉິຕປຕ຺ຖິຕໍ ທທນ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຖຕິ, ສມ຺ປາເທຕິ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸທ຺ທທໍ ວາ ທທໍ ຕໍ ຄນ຺ຖຕິ. ທານມຸເຂນ ວາ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ, ເຕຫິ ມິຕ຺ຕານິ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ສາຘາຣເຓນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສເກນ ນເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ເຫ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ກຖໍ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕີ’’ຕິ ອິມໍ ປຎ຺ຈມໍ ປຎ຺ຫໍ ຄຫຏ຺ຐວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຍສ຺ເສເຕຕິອາທີມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ສ ‘‘ສທ຺ທຫາໂນ ອຣຫຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາຍ ສພ຺ພກລ຺ຍາຓຘມ຺ມຸປ຺ປາທິກາຍ ສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘສ຺ສ, ຆຣເມສິໂນຕິ ຆຣາວາສໍ ປຎ຺ຈ ວາ ກາມຄຸເຓ ເອສນ຺ຕສ຺ສ ຄເວສນ຺ຕສ຺ສ ກາມໂຠຄິໂນ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ‘‘ສຈ຺ເຈນ ກິຕ຺ຕິໍ ປປ຺ໂປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ສຈ຺ຈໍ. ‘‘ສຸສ຺ສູສໍ ລຠເຕ ປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸສ຺ສູສປຎ຺ຎານາເມນ ວຸຕ຺ໂຕວ ທໂມ. ‘‘ຘຸຣວາ ອຸຏ຺ຐາຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘຸຣນາເມນ ອຸຏ຺ຐານນາເມນ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ຘິຕິ. ‘‘ທທໍ ມິຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຖຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ຈາໂຄ ຈາຕິ ເອເຕ ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາ ສນ຺ຕິ. ສ ເວ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕີຕິ ອິຘໂລກາ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສ ເວ ນ ໂສຈຕີຕິ.

ເອວໍ ຠຄວາ ປຎ຺ຈມມ຺ປິ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ອິງ຺ຆ ອຎ຺ເຎປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິງ຺ຆາຕິ ໂຈທນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ອຎ຺ເຎປີຕິ ອຎ຺ເຎປິ ຘມ຺ເມ ປຸຖູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຸຈ຺ຉສ຺ສຸ. ອຎ຺ເຎປິ ວາ ປູຣຓາທໂຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປຏິຎ຺ເຎ ປຸຖູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຸຈ຺ຉສ຺ສຸ. ຍທິ ອມ຺ເຫຫິ ‘‘ສຈ຺ເຈນ ກິຕ຺ຕິໍ ປປ຺ໂປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ສຈ຺ຈາ ຠິຍ຺ໂຍ ກິຕ຺ຕິປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ວາ, ‘‘ສຸສ຺ສູສໍ ລຠເຕ ປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸສ຺ສູສາຕິ ປຎ຺ຎາປເທເສນ ວຸຕ຺ຕາ ທມ຺ມາ ຠິຍ຺ໂຍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາປຏິລາຠກາຣຓໍ ວາ, ‘‘ທທໍ ມິຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຖຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຈາຄາ ຠິຍ຺ໂຍ ມິຕ຺ຕຄນ຺ຖນກາຣຓໍ ວາ, ‘‘ຘຸຣວາ ອຸຏ຺ຐາຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ຘຸຣນາເມນ ອຸຏ຺ຐານນາເມນ ຈ ວຸຕ຺ຕາຍ ມຫາຠາຣສຫນຕ຺ເຖນ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິຠາວປ຺ປຕ຺ຕາຍ ວີຣິຍສງ຺ຂາຕາຍ ຂນ຺ຕ຺ຍາ ຠິຍ຺ໂຍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘນວິນ຺ທນກາຣຓໍ ວາ, ‘‘ສຈ຺ຈໍ ທມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອິເມເຫວ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຠິຍ຺ໂຍ ອສ຺ມາ ໂລກາ ປຣໍ ໂລກໍ ເປຈ຺ຈ ອໂສຈນກາຣຓໍ ວາ ອິຘ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ເຂປໂຍຊນາຍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ເອກເມກໍ ປທໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣປທຸທ຺ຘາຣປທວຓ຺ຓນານເຍຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຍກ຺ໂຂ ເຍນ ສໍສເຍນ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ກຖໍ ນຸ ທານິ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ປຸຖູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຕິ ວຕ຺ວາ ເຍປິສ຺ສ ອປຸຈ຺ຉນກາຣຓໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເຕປິ ຊານາເປນ຺ໂຕ ໂຍຫໍ ອຊ຺ຊປຊານາມິ, ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຊາຕິ ອຊ຺ຊາທິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຊານາມີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປກາເຣນ ຊານາມິ. ໂຍ ອຕ຺ໂຖຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ສຸສ຺ສູສໍ ລຠເຕ ປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ປຣາຍິໂກຕິ ອິມິນາ ‘‘ຍສ຺ເສເຕ ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ເປຈ຺ຈ ໂສກາຠາວກາຣຓໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ. ອຕ຺ໂຖຕິ ຈ ກາຣຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຍໍ ຫິ ອຕ຺ຖສທ຺ໂທ ‘‘ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ (ປາຣາ. ໑; ທີ. ນິ. ໑.໒໕໕) ປາຐຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເມ, ຄຫປຕິ, ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ເຓນາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໕໐; ມ. ນິ. ໓.໒໕໘) ວິຈກ຺ຂເຓ. ‘‘ໂຫຕິ ສີລວຕໍ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑.໑໑) ວຸຑ຺ຒິມ຺ຫິ. ‘‘ພຫຸຊໂນ ຠຊເຕ ອຕ຺ຖເຫຕູ’’ຕິອາທີສຸ ຘເນ. ‘‘ອຸຠິນ຺ນມຕ຺ຖໍ ຈຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໗.໖໖; ສໍ. ນິ. ໑.໒໕໐; ເຖຣຄາ. ໔໔໓) ຫິເຕ. ‘‘ອຕ຺ເຖ ຊາເຕ ຈ ປຓ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑.໙໒) ກາຣເຓ. ອິຘ ປນ ກາຣເຓ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ປຎ຺ຎາທິລາຠາທີນໍ ກາຣຓໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ, ຍຎ຺ຈ ເປຈ຺ຈ ໂສກາຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ, ຕໍ ໂຍຫໍ ອຊ຺ຊ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສາມໍເຍວ ປຊານາມິ, ໂສ ກຖໍ ນຸ ທານິ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ ປຸຖູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ຍກ຺ໂຂ ‘‘ປຊານາມິ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ຠຄວໍມູລກຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖາຍ ວຕ ເມ ພຸທ຺ໂຘຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ຫິຕາຍ ວຸຑ຺ຒິຍາ ຈ. ຍຕ຺ຖ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ເສເຕ ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຈາເຄນ ຍຕ຺ຖ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ຕໍ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ພຸທ຺ຘໍ ປຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສງ຺ຆໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວມາຫາ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕິ.

ເອວໍ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕາຘິຄມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສຫິຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ທີເປນ຺ໂຕ ໂສ ອຫໍ ວິຈຣິສ຺ສາມີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄາມາ ຄາມນ຺ຕິ ເທວຄາມາ ເທວຄາມໍ. ປຸຣາ ປຸຣນ຺ຕິ ເທວນຄຣໂຕ ເທວນຄຣໍ. ນມສ຺ສມາໂນ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕນ຺ຕິ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ຠຄວາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ວຕ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ພຸທ຺ຘສຸໂພຘິຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕຎ຺ຈ ຈ-ສທ຺ເທນ ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ວຕ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ນມສ຺ສມາໂນ ຘມ຺ມໂຆສໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣິສ຺ສາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວມິມາຍ ຄາຖາຍ ປຣິໂຍສານຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິວິຠາວນຎ຺ຈ ສາຘຸກາຣສທ຺ທຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອາຬວກກຸມາຣສ຺ສ ຍກ຺ຂຠວນໍ ອານຍນຎ຺ຈ ເອກກ຺ຂເຓເຍວ ອໂຫສິ. ຣາຊປຸຣິສາ ສາຘຸກາຣສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ເອວຣູໂປ ສາຘຸກາຣສທ຺ໂທ ຐເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ເຘ ນ ອຎ຺ເຎສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອາຄໂຕ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ສຣີຣປ຺ປຠໍ ທິສ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ພຫິ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ນິພ຺ພິສງ຺ກາ ອນ຺ໂຕເຍວ ປວິສິຕ຺ວາ ອທ຺ທສໍສຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠວເນ ນິສິນ຺ນໍ, ຍກ຺ຂຎ຺ຈ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ທິສ຺ວານ ຍກ຺ຂໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອຍໍ ເຕ, ມຫາຍກ຺ຂ, ຣາຊກຸມາໂຣ ພລິກມ຺ມາຍ ອານີໂຕ, ຫນ຺ທ ນໍ ຂາທ ວາ ຠຸຎ຺ຊ ວາ, ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ໂສຕາປນ຺ນຕ຺ຕາ ລຊ຺ຊິໂຕ ວິເສເສນ ຈ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຖ ຕໍ ກຸມາຣໍ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອຸປນາເມສິ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຸມາໂຣ ມຍ຺ຫໍ ເປສິໂຕ, ອິມາຫໍ ຠຄວໂຕ ທມ຺ມິ, ຫິຕານຸກມ຺ປກາ ພຸທ຺ຘາ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມໍ ທາຣກໍ ອິມສ຺ສ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ສຸຂຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອິມຎ຺ຈ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອິມໍ ກຸມາຣໍ ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ,

ສພ຺ພງ຺ຄຸເປຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓພ຺ຍຎ຺ຊນໍ;

ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ ທທາມິ ເຕ,

ປຏິຄ຺ຄຫ ໂລກຫິຕາຍ ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິ.

ປຏິຄ຺ຄເຫສິ ຠຄວາ ກຸມາຣໍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຈ ກຸມາຣສ຺ສ ຈ ມງ຺ຄລກຣຓຕ຺ຖໍ ປາທູນຄາຖໍ ອຠາສິ. ຕໍ ຍກ຺ໂຂ ກຸມາຣໍ ສຣຓໍ ຄເມນ຺ໂຕ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈຕຸຕ຺ຖປາເທນ ປູເຣສິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ –

‘‘ທີຆາຍຸໂກ ໂຫຕຸ ອຍໍ ກຸມາໂຣ,

ຕຸວຎ຺ຈ ຍກ຺ຂ ສຸຂິໂຕ ຠວາຫິ;

ອພ຺ຍາຘິຕາ ໂລກຫິຕາຍ ຕິຏ຺ຐຖ,

ອຍໍ ກຸມາໂຣ ສຣຓມຸເປຕິ ພຸທ຺ຘໍ;

ອຍໍ ກຸມາໂຣ ສຣຓມຸເປຕິ ຘມ຺ມໍ;

ອຍໍ ກຸມາໂຣ ສຣຓມຸເປຕິ ສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ຠຄວາ ກຸມາຣໍ ຣາຊປຸຣິສານໍ ອທາສິ – ‘‘ອິມໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຸນ ມເມວ ເທຖາ’’ຕິ. ເອວໍ ໂສ ກຸມາໂຣ ຣາຊປຸຣິສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ, ຍກ຺ຂສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຠຄວໂຕ ຫຕ຺ຖໍ, ຠຄວໂຕ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຸນ ຣາຊປຸຣິສານໍ ຫຕ຺ຖໍ ຄຕຕ຺ຕາ ນາມໂຕ ‘‘ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ’’ຕິ ຊາໂຕ. ຕໍ ອາທາຍ ປຏິນິວຕ຺ເຕ ຣາຊປຸຣິເສ ທິສ຺ວາ ກສ຺ສກວນກມ຺ມິກາທໂຍ ‘‘ກິໍ ຍກ຺ໂຂ ກຸມາຣໍ ອຕິທຫຣຕ຺ຕາ ນ ອິຈ຺ຉີ’’ຕິ? ຠີຕາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຣາຊປຸຣິສາ ‘‘ມາ ຠາຍຖ. ເຂມໍ ກຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ ສພ຺ພມາໂຣເຈສຸໍ. ຕໂຕ ‘‘ສາຘຸ ສາຘູ’’ຕິ ສກລໍ ອາຬວິນຄຣໍ ເອກໂກລາຫເລນ ຍກ຺ຂາຠິມຸຂໍ ອໂຫສິ. ຍກ຺ໂຂປິ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂາຈາຣກາເລ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒມຄ຺ຄໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ.

ອຖ ຠຄວາ ນຄເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວິວິຕ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປຎ຺ຎຕ຺ຕພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິ. ຕໂຕ ມຫາຊນກາເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊາ ຈ ນາຄຣາ ຈ ເອກໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ – ‘‘ກຖໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ທາຣຸຓໍ ຍກ຺ຂໍ ທມຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເຕສໍ ຠຄວາ ຍຸທ຺ຘມາທິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ນວວິຘໍ ວສ຺ສໍ ວສ຺ເສຕ຺ວາ ເອວໍ ວິຠິໍສນກໍ ອກາສິ, ເອວໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສາຫໍ ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ’’ນ຺ຕິ ຕເມວາຬວກສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ. ກຖາປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ຣາຊາ ເຈວ ນາຄຣາ ຈ ເວສ຺ສວຓມຫາຣາຊສ຺ສ ຠວນສມີເປ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠວນໍ ກຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາທິສກ຺ກາຣຸເປຕໍ ນິຈ຺ຈພລິໍ ປວຕ຺ເຕສຸໍ. ຕຎ຺ຈ ກຸມາຣໍ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລຠິ, ຄຈ຺ຉ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຍິຣຸປາສສ຺ສຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສຸໍ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ປຍິຣຸປາສມາໂນ ນຈິຣສ຺ເສວ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕອຸປາສກປຣິວາໂຣ ອໂຫສິ. ຠຄວາ ຈ ນໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ນິທ຺ທິສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ອຸປາສການໍ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ປຣິສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໕໑). ທ຺ວາທສມໍ.

ອິຕິ ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ

ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ຍກ຺ຂສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.