໑໑. ສກ຺ກສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ສຸວີຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໗. ສກ຺ກສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ອຠິຍໍສູຕິ ກທາ ອຠິຍໍສຸ? ຍທາ ພລວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ, ຕທາ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ສກ຺ໂກ ກິຣ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຈລຄາມເກ ມໂຆ ນາມ ມາຓໂວ ຫຸຕ຺ວາ ເຕຕ຺ຕິໍສ ປຸຣິເສ ຄເຫຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ວຕປທານິ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາລງ຺ກໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໍ ພລວກມ຺ມານຸຠາເວນ ສປຣິສໍ ເສສເທວຕາ ທສຫິ ຐາເນຫິ ອຘິຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກເທວປຸຕ຺ຕາ ອາຄຕາ’’ຕິ ເນວາສິກາ ຄນ຺ຘປານໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ສກປຣິສາຍ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ – ‘‘ມາຣິສາ ມາ ຄນ຺ຘປານໍ ປິວິຕ຺ຖ, ປິວນາກາຣມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ອກໍສຸ. ເນວາສິກເທວຕາ ສຸວຓ຺ຓສຣເກຫິ ອຸປນີຕໍ ຄນ຺ຘປານໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຸວຓ຺ຓປຖວິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ສຍິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ປຸຕ຺ຕຫຕາຍ ປຸຕ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ສິເນຣຸປາເທ ຂິປາເປສິ. ສກ຺ກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ ຕທນຸວຕ຺ຕກາປິ ສພ຺ເພ ຕຕ຺ເຖວ ປຕິໍສຸ. ເຕ ສິເນຣຸເວມຊ຺ຌກາເລ ສຎ຺ຎໍ ລຠິຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ ນ ສຸຣໍ ປິວິມ຺ຫ, ນ ສຸຣໍ ປິວິມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອສຸຣາ ນາມ ຊາຕາ. ອຖ ເນສໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ສິເນຣຸສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ທສໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ອສຸຣຠວນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ເຕສໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນາຄມນຕ຺ຖາຍ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອນ຺ຕຣາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຍຸຊ຺ຌປຸຣານໍ,

ປຎ຺ຈວິຘາ ຐປິຕາ ອຠິຣກ຺ຂາ;

ອຸທກໍ ກໂຣຏິ-ປຍສ຺ສ ຈ ຫາຣີ,

ມທນຍຸຕາ ຈຕຸໂຣ ຈ ມຫຕ຺ຖາ’’ຕິ.

ທ຺ເວ ນຄຣານິ ຫິ ຍຸທ຺ເຘນ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອຍຸຊ຺ຌປຸຣານິ ນາມ ຊາຕານິ ເທວນຄຣຎ຺ຈ ອສຸຣນຄຣຎ຺ຈ. ຍທາ ຫິ ອສຸຣາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ເທເວຫິ ປລາຍິຕ຺ວາ ເທວນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ປິທຫິເຕ ອສຸຣານໍ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຍທາ ເທວາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖາສຸເຣຫິ ປລາຍິຕ຺ວາ ອສຸຣນຄຣສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ປິທຫິເຕ ສກ຺ການໍ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອິຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ນຄຣານິ ອຍຸຊ຺ຌປຸຣານິ ນາມ. ເນສໍ ອນ຺ຕຣາ ເອເຕສຸ ອຸທກາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ສກ຺ເກນ ອາຣກ຺ຂາ ຐປິຕາ. ຕຕ຺ຖ ອຸທກສທ຺ເທນ ນາຄາ ຄຫິຕາ. ເຕ ຫິ ອຸທເກ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສິເນຣຸສ຺ສ ປຐມາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ກໂຣຏິສທ຺ເທນ ສຸປຓ຺ຓາ ຄຫິຕາ. ເຕສໍ ກິຣ ກໂຣຏິ ນາມ ປານໂຠຊນໍ, ເຕນ ຕໍ ນາມໍ ລຠິໍສຸ. ທຸຕິຍາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ປຍສ຺ສຫາຣີສທ຺ເທນ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑາ ຄຫິຕາ. ທານວຣກ຺ຂສາ ກິຣ ເຕ. ຕຕິຍາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ມທນຍຸຕສທ຺ເທນ ຍກ຺ຂາ ຄຫິຕາ. ວິສມຈາຣິໂນ ກິຣເຕ ຍຸຊ຺ຌໂສຓ຺ຑາ. ຈຕຸຕ຺ຖາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ຈຕຸໂຣ ຈ ມຫນ຺ຕາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ວຸຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຈມາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ຕສ຺ມາ ຍທິ ອສຸຣາ ກຸປິຕາວິລຈິຕ຺ຕາ ເທວປຸຣໍ ອຸປຍນ຺ຕິ ຍຸທ຺ເຘສູ, ຍໍ ຄິຣິໂນ ປຐມໍ ປຣິຠຓ຺ຑໍ, ຕໍ ອຸຣຄາ ປຏິພາຫນ຺ຕິ ເອວໍ ເສເສສຸ ເສສາ.

ເຕ ປນ ອສຸຣາ ອາຍຸວຓ຺ຓຣສອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ຕາວຕິໍສສທິສາວ. ຕສ຺ມາ ອນ຺ຕຣາ ອຕ຺ຕານໍ ອຊານິຕ຺ວາ ປາຏລິຍາ ປຸປ຺ຜິຕາຍ, ‘‘ນ ອິທໍ ເທວນຄຣໍ, ຕຕ຺ຖ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ປຸປ຺ຜຕິ, ອິຘ ປນ ຈິຕ຺ຕປາຏລີ, ຊຣສກ຺ເກນາມ຺ຫາກໍ ສຸຣໍ ປາເຍຕ຺ວາ ວຎ຺ຈິຕາ, ເທວນຄຣຎ຺ຈ ໂນ ຄຫິຕໍ, ຄຈ຺ຉາມ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣເຖ ອາຣຸຍ຺ຫ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິຜລການິ ຄເຫຕ຺ວາ, ຍຸທ຺ຘສຊ຺ຊາ ຫຸຕ຺ວາ, ອສຸຣເຠຣິໂຍ ວາເທນ຺ຕາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ທ຺ວິຘາ ເຠຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ວມ຺ມິກມກ຺ຂິກາ ວມ຺ມິກໍ ວິຍ ສິເນຣຸໍ ອຠິຣຸຫິຕຸ ອາຣຠນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ປຐມໍ ນາເຄຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ຍຸທ຺ເຘ ນ ກສ຺ສຈິ ຉວິ ວາ ຈມ຺ມໍ ວາ ຉິຊ຺ຊຕິ, ນ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເກວລໍ ກຸມາຣການໍ ທາຣຸເມຓ຺ຑກຍຸທ຺ຘໍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສນ຺ຕາສນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ໂກຏິສຕາປິ ໂກຏິສຫສ຺ສາປິ ນາຄາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຕ ອສຸຣປຸຣໍເຍວ ປເວເສຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຍທາ ປນ ອສຸຣາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ນາຄາ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ທຸຕິເຍ ອາລິນ຺ເທ ສຸປຓ຺ເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕວ ຫຸຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ສຸປຓ຺ຓາທີສູປິ. ຍທາ ປນ ຕານິ ປຎ຺ຈປິ ຐານານິ ອສຸຣາ ມທ຺ທນ຺ຕິ, ຕທາ ເອກໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕານິປິ ປຎ຺ຈ ພລານິ ໂອສກ຺ກນ຺ຕິ. ອຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກ຺ກສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິກໍ ເວຊຍນ຺ຕຣຖໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສຍໍ ວາ ນິກ຺ຂມຕິ, ເອກໍ ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ເປເສຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ປຸຕ຺ຕໍ ເປເສຕຸກາໂມ, ຕາຕ ສຸວີຣາຕິອາທິມາຫ.

ເອວໍ ຠທ຺ທນ຺ຕວາຕິ ໂຂຕິ ເອວໍ ໂຫຕຸ ຠທ຺ທໍ ຕວ ອິຕິ ໂຂ. ປມາທໍ ອາປາເທສີຕິ ປມາທໍ ອກາສິ. ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ສຏ຺ຐິໂຍຊນໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຸວຓ຺ຓມຫາວີຖິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬນ຺ໂຕ ນນ຺ທນວນາທີສຸ ວິຈຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ອນຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ. ອວາຍາມນ຺ຕິ ອວາຍມນ຺ໂຕ. ອລສ຺ວສ຺ສາຕິ ອລໂສ ອສ຺ສ. ນ ຈ ກິຈ຺ຈານິ ກາຣເຍຕິ ກິຎ຺ຈິ ກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘສ຺ສາຕິ ສພ຺ພກາເມຫິ ສມິທ຺ໂຘ ອສ຺ສ. ຕໍ ເມ, ສກ຺ກ, ວຣໍ ທິສາຕິ, ສກ຺ກ ເທວເສຏ຺ຐ, ຕໍ ເມ ວຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຐານໍ ໂອກາສໍ ທິສໍ ອາຈິກ຺ຂ ກເຖຫີຕິ ວທຕິ. ນິພ຺ພານສ຺ສ ຫິ ໂສ ມຄ຺ໂຄຕິ ກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ຊີວິຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ນິພ຺ພານສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ. ປຐມໍ.

໒. ສຸສີມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໘. ທຸຕິເຍ ສຸສີມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕສຫສ຺ສສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ເອວໍນາມກໍ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕເມວ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຘຊຄ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໙. ຕຕິເຍ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິໂຕ ຣາສິຠູໂຕ. ຘຊຄ຺ຄໍອຸລ຺ໂລເກຍ຺ຍຖາຕິ ສກ຺ກສ຺ສ ກິຣ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕາຍາໂມ ຣໂຖ. ຕສ຺ສ ຫິ ປຈ຺ຉິມນ຺ໂຕ ປຓ຺ຓາສໂຍຊໂນ, ມຊ຺ເຌ ຣຖປຎ຺ຊໂຣ ປຓ຺ຓາສໂຍຊໂນ, ຣຖສນ຺ຘິໂຕ ຍາວ ຣຖສີສາ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນານິ. ຕເທວ ປມາຓໍ ທິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ຕິໂຍຊນສຕາຍາໂມຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ. ຕສ຺ມິໍ ໂຍຊນິກປລ຺ລງ຺ໂກ ອຕ຺ຖໂຕ, ຕິໂຍຊນິກໍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ມຕ຺ຖເກ ຐປິຕໍ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຍຸເຄ ສຫສ຺ສອາຊຎ຺ຎາ ຍຸຕ຺ຕາ, ເສສາລງ຺ກາຣສ຺ສ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖິ. ຘໂຊ ປນສ຺ສ ອຑ຺ຒຕິຍານິ ໂຍຊນສຕານິ ອຸຄ຺ຄໂຕ, ຍສ຺ສ ວາຕາຫຕສ຺ສ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕູຣິຍສ຺ເສວ ສທ຺ໂທ ນິຈ຺ຉຣຕິ, ຕໍ ອຸລ຺ໂລເກຍ຺ຍາຖາຕິ ວທຕິ. ກສ຺ມາ? ຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕານຎ຺ຫິ ຣາຊາ ໂນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິຂາຕຖມ຺ໂຠ ວິຍ ຐິໂຕ, ກສ຺ສ ມຍໍ ຠາຍາມາຕິ ຠຍໍ ນ ໂຫຕິ. ປຊາປຕິສ຺ສາຕິ ໂສ ກິຣ ສກ຺ເກນ ສມານວຓ຺ໂຓ ສມານາຍຸໂກ ທຸຕິຍໍ ອາສນໍ ລຠຕິ. ຕຖາ ວຣຸໂຓ ອີສາໂນ ຈ. ວຣຸໂຓ ປນ ຕຕິຍໍ ອາສນໍ ລຠຕິ, ອີສາໂນ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ປລາຍີຕິ ອສຸເຣຫິ ປຣາຊິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຣເຖ ຐິໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຣຊຘຊໍ ທິສ຺ວາ ປລາຍນຘມ຺ໂມ.

ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາຕິອາທີນິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕາເນວ. ອິທມໂວຈາຕິ ອິທໍ ຘຊຄ຺ຄປຣິຕ຺ຕໍ ນາມ ຠຄວາ ອໂວຈ, ຍສ຺ສ ອາຓາເຂຕ຺ເຕ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ອານຸຠາໂວ ວຕ຺ຕຕິ. ອິທໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຫິ ຍກ຺ຂຠຍໂຈຣຠຍາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ມຸຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ. ຕິຏ຺ຐຕຸ ອຎ຺ຎທຸກ຺ຂວູປສໂມ, ອິທໍ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ຫິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອາກາເສປິ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ທີຆວາປິເຈຕິຍມ຺ຫິ ກິຣ ສຸຘາກມ຺ເມ ກຍິຣມາເນ ເອໂກ ທຫໂຣ ມຸທ຺ຘເວທິກາປາທໂຕ ປຕິຕ຺ວາ ເຈຕິຍກຸຈ຺ຉິຍາ ຠສ຺ສຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ‘‘ຘຊຄ຺ຄປຣິຕ຺ຕໍ, ອາວຸໂສ, ອາວຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ມຣຓຠເຍນ ຕຊ຺ຊິໂຕ ‘‘ຘຊຄ຺ຄປຣິຕ຺ຕໍ ມໍ ຣກ຺ຂຕູ’’ຕິ ອາຫ. ຕາວເທວສ຺ສ ເຈຕິຍກຸຈ຺ຉິໂຕ ທ຺ເວ ອິຏ຺ຐກາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂສປານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ອຸປຣິຏ຺ຐິໂຕ ວລ຺ລິນິສ຺ເສຓິໍ ໂອຕາເຣສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ນິສ຺ເສຓິຍໍ ຐິເຕ ອິຏ຺ຐກາ ຍຖາຏ຺ຐາເນເຍວ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຕຕິຍໍ.

໔. ເວປຈິຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ເວປຈິຕ຺ຕີຕິ ໂສ ກິຣ ອສຸຣານໍ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐໂກ. ເຍນາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ນນ຺ຕິ ຈ. ກຓ຺ຐປຎ຺ຈເມຫີຕິ ທ຺ວີສຸ ຫຕ຺ເຖສຸ ປາເທສຸ ກຓ຺ເຐ ຈາຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈຫິ ພນ຺ຘເນຫິ. ຕານິ ປນ ນຬິນສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ມກ຺ກຏກສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ຈ ຈກ຺ຂຸສ຺ສາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອິຣິຍາປຖໍ ຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຕຫິ ປນ ຈິຕ຺ເຕເນວ ພຊ຺ຌຕິ, ຈິຕ຺ເຕເນວ ມຸຈ຺ຈຕິ. ອກ຺ໂກສຕີຕິ ໂຈໂຣສິ ພາໂລສິ ມູຬ຺ໂຫສິ ເຖໂນສິ ໂອຏ຺ໂຐສິ ໂຄໂຓສິ ຄທ຺ຣໂຠສິ ເນຣຍິໂກສິ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕສິ, ນຕ຺ຖິ ຕຸຍ຺ຫໍ ສຸຄຕິ, ທຸຄ຺ຄຕິເຍວ ຕຸຍ຺ຫໍ ປາຏິກງ຺ຂາຕິ ອິເມຫິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສຕິ. ປຣິຠາສຕີຕິ, ຊຣສກ຺ກ, ນ ຕ຺ວໍ ສພ຺ພກາລໍ ຊິນິສ຺ສສິ, ຍທາ ອສຸຣານໍ ຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕທາ ຕມ຺ປິ ເອວໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອສຸຣຠວນສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ໂປຖາເປສ຺ສາມີຕິ ອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຕຊ຺ເຊຕິ. ສກ຺ໂກ ວິຊິຕວິຊໂຍ ນ ຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ມຫາປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ປນສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ວິຘຸນນ຺ໂຕ ສຸຘມ຺ມເທວສຠໍ ປວິສຕິ ເຈວ ນິກ຺ຂມຕິ ຈ. ອຊ຺ຌຠາສີຕິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອສ ສກ຺ໂກ ອິມານິ ຜຣຸສວຈນານິ ຠເຍນ ຕິຕິກ຺ຂຕິ, ອຸທາຫຸ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ’’ຕິ? ວີມໍສນ຺ໂຕ ອຠາສິ.

ທຸພ຺ພລ຺ຍາ ໂນຕິ ທຸພ຺ພລຠາເວນ ນຸ. ປຏິສໍຍຸເຊຕິ ປຏິສໍຍຸເຊຍ຺ຍ ປຏິປ຺ຜເຣຍ຺ຍ. ປຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ວິຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ປກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ປຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ. ໂຍ ສໂຕ ອຸປສມ຺ມຕີຕິ ໂຍ ສຕິມາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ມຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປສມໍເຍວາຫໍ ພາລສ຺ສ ປຏິເສຘນໍ ມຎ຺ເຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທາ ນໍ ມຎ຺ຎຕີຕິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ມຎ຺ຎຕິ. ອຊ຺ຌາຣຸຫຕີຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ໂຄວ ຠິຍ຺ໂຍ ປລາຍິນນ຺ຕິ ຍຖາ ໂຄຍຸທ຺ເຘ ຕາວເທວ ທ຺ເວ ຄາໂວ ຍຸຊ຺ຌນ຺ເຕ ໂຄຄໂຓ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຍທາ ປນ ເອໂກ ປລາຍຕິ, ອຖ ນໍ ປລາຍນ຺ຕໍ ສພ຺ໂພ ໂຄຄໂຓ ຠິຍ຺ໂຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ເອວໍ ທຸມ຺ເມໂຘ ຂມນ຺ຕໍ ຠິຍ຺ໂຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສທຕ຺ຖປຣມາຕິ ສກຕ຺ຖປຣມາ. ຂນ຺ຕ຺ຍາ ຠິຍ຺ໂຍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເຕສຸ ສກອຕ຺ຖປຣເມສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ຂນ຺ຕິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ໂຖ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ຕມາຫຸ ປຣມໍ ຂນ຺ຕິນ຺ຕິ ໂຍ ພລວາ ຕິຕິກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ຂນ຺ຕິໍ ປຣມໍ ອາຫຸ. ພາລພລໍ ນາມ ອຎ຺ຎາຓພລໍ. ຕໍ ຍສ຺ສ ພລໍ, ອພລເມວ ຕໍ ພລນ຺ຕິ ອາຫຸ ກເຖນ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ຘມ຺ມຄຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຘມ຺ເມນ ຣກ຺ຂິຕສ຺ສ, ຘມ຺ມໍ ວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ປຏິວຕ຺ຕາຕິ ປຏິປ຺ຜຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕາ, ປຏິປ຺ຜຣິຕ຺ວາ ວາ ພາລພລນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍາປິ, ຘມ຺ມຏ຺ຐໍ ປນ ຈາເລຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ເສວ ເຕນ ປາປິໂຍຕິ ເຕນ ໂກເຘນ ຕສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາປໍ. ກຕຣສ຺ສ? ໂຍ ກຸທ຺ຘໍ ປຏິກຸຊ຺ຌຕິ. ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕານນ຺ຕິ ເອກວຈເນ ພຫຸວຈນໍ, ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊນາ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ເອວຣູປໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈາຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ອນ຺ຘພາໂລ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນາວ ເອວໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິທາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ອເຉກາ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ໂຂຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສຸຠາສິຕຊຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໑. ປຎ຺ຈເມ ອສຸຣິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ເຉກຕາຍ ເອຕໍ ອໂວຈ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ປຣສ຺ສ ນາມ ຄາຫໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຐມໍ ວຕ຺ຕຸໍ ຄຣຸ. ປຣສ຺ສ ວຈນໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ ປຈ຺ຉາ ສຸຂໍ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ປຸພ຺ພເທວາຕິ ເທວໂລເກ ຈິຣນິວາສິໂນ ປຸພ຺ພສາມິກາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຕາວ ປເວຓິອາຄຕໍ ຠຓຖາຕິ. ອທຓ຺ຑາວຈຣາຕິ ທຓ຺ຑາວຈຣຓຣຫິຕາ, ທຓ຺ຑໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ກຸລາວກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໒. ຉຏ຺ເຐ ອຊ຺ຌຠາສີຕິ ຕສ຺ສ ກິຣ ສິມ຺ພລິວນາຠິມຸຂສ຺ສ ຊາຕສ຺ສ ຣຖສທ຺ໂທ ຈ ອາຊານີຍສທ຺ໂທ ຘຊສທ຺ໂທ ຈ ສມນ຺ຕາ ອສນິປາຕສທ຺ໂທ ວິຍ ອໂຫສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສິມ຺ພລິວເນ ພລວສຸປຓ຺ຓາ ປລາຍິໍສຸ, ຊຣາຊິຓ຺ຓາ ເຈວ ໂຣຄທຸພ຺ພລາ ຈ ອສຎ຺ຊາຕປກ຺ຂໂປຕກາ ຈ ປລາຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ, ມຣຓຠເຍນ ຕຊ຺ຊິຕາ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສ ສທ຺ໂທ, ຕາຕາ’’ຕິ? ມາຕລິໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຣຖສທ຺ທໍ, ເຕ ເທວ, ສຸຕ຺ວາ ສຸປຓ຺ຓາ ປລາຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ວິຣວນ຺ຕີຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກຣຸຓາສມາວຊ຺ຊິຕຫທໂຍ ອຠາສິ. ອີສາມຸເຂນາຕິ ຣຖສ຺ສ ອີສາມຸເຂນ. ຍຖາ ກຸລາວເກ ອີສາມຸຂໍ ນ ສຎ຺ຈຸຓ຺ເຓຕິ, ເອວໍ ອິມິນາ ອີສາມຸເຂນ ເຕ ປຣິວຊ຺ຊຍ. ໂສ ຫິ ຣໂຖ ປຸຎ຺ຎປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພເຕປິ ສິເນຣຸມ຺ຫິປິ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ ນ ສຊ຺ຊຕິ, ອາກາສຄຕສທິເສເນວ ຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ເຕນ ສິມ຺ພລິວເນນ ຄໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ຍຖາ ມຫາສກເຏ ກທລິວນມຊ຺ເຌນ ວາ ເອຣຓ຺ຑວນມຊ຺ເຌນ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ສພ຺ພວນໍ ວິຠຄ຺ຄໍ ນິມ຺ມຖິຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕມ຺ປິ ສິມ຺ພລິວນໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ນທຸພ຺ຠິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໓. ສຕ຺ຕເມ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ອຍໍ ສກ຺ໂກ ‘ໂຍປິ ເມ ອສ຺ສ ສຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ, ຕສ຺ສ ປາຫໍ ນ ທຸພ຺ເຠຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ, ມຍາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຕໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ວີມໍສິສ຺ສາມິ ຕາວ ນໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ມໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠຕິ, ນ ທຸພ຺ຠຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ຕິຏ຺ຐ ເວປຈິຕ຺ຕິ ຄຫິໂຕສີຕິ ເວປຈິຕ຺ຕິ, ເອຕ຺ເຖວ ຕິຏ຺ຐ, ຄຫິໂຕ ຕ຺ວໍ ມຍາຕິ ວທຕິ. ສຫ ວຈເນເນວສ຺ສ ໂສ ກຓ຺ຐປຎ຺ຈເມຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘວ ອໂຫສິ. ສປສ຺ສຸ ຈ ເມຕິ ມຍິ ອທຸພ຺ຠຕ຺ຖາຍ ສປຖໍ ກໂຣຫີຕິ ວທຕິ. ຍໍ ມຸສາຠຓໂຕ ປາປນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ປຐມກປ຺ປິເກສຸ ເຈຕິຍຣຎ຺ໂຎ ປາປໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຣິຍູປວາທິໂນຕິ ໂກກລິກສ຺ສ ວິຍ ປາປໍ. ມິຕ຺ຕທ຺ທຸໂນ ຈ ຍໍ ປາປນ຺ຕິ ມຫາກປິຊາຕເກ ມຫາສຕ຺ເຕ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປາປໍ. ອກຕຎ຺ຎຸໂນຕິ ເທວທຕ຺ຕສທິສສ຺ສ ອກຕຎ຺ຎຸໂນ ປາປໍ. ອິມານິ ກິຣ ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາປາປານິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ເວໂຣຈນອສຸຣິນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໔. ອຏ຺ຐເມ ອຏ຺ຐໍສູຕິ ທ຺ວາຣປາລຣູປການິ ວິຍ ຐິຕາ. ນິປ຺ຜທາຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ, ຍາວ ອຕ຺ໂຖ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ວາຍເມເຖວາຕິ ວທຕິ. ທຸຕິຍຄາຖາ ສກ຺ກສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຕ຺ຍາ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ນິປ຺ຜນ຺ນໂສຠເນສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ຂນ຺ຕິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ອຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖຊາຕາຕິ ກິຈ຺ຈຊາຕາ. ໂສຓສິງ຺ຄາລາທໂຍປິ ຫິ ອຸປາທາຍ ອກິຈ຺ຈຊາໂຕ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິໂຕ ເອຕ຺ໂຕ ຄມນມຕ຺ຕມ຺ປິ ກິຈ຺ຈເມວ ໂຫຕິ. ສໍໂຍຄປຣມາ ຕ຺ເວວ, ສມ຺ໂຠຄາ ສພ຺ພປາຓິນນ຺ຕິ ປາຣິວາສິກໂອທນາທີນິ ຫິ ອສມ຺ໂຠຄາຣຫານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ປຸນ ອຸຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີຫິ ສໍໂຍຊິຕານິ ສມ຺ໂຠຄາຣຫານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສໍໂຍຄປຣມາ ຕ຺ເວວ, ສມ຺ໂຠຄາ ສພ຺ພປາຓິນ’’ນ຺ຕິ. ນິປ຺ຜນ຺ນໂສຠໂນ ອຕ຺ໂຖຕິ ອິເມ ອຕ຺ຖາ ນາມ ນິປ຺ຜນ຺ນາວ ໂສຠນ຺ຕິ. ປຸນ ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາ ສກ຺ກສ຺ສ. ຕຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອຣຎ຺ຎາຍຕນອິສິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໕. ນວເມ ປຓ຺ຓກຸຏີສຸ ສມ຺ມນ຺ຕີຕິ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ຣມຓີເຍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານຈງ຺ກມນາທີຫິ ສມ຺ປນ຺ນາສຸ ປຓ຺ຓສາລາສຸ ວສນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ຈ ເທວານມິນ຺ໂທ ເວປຈິຕ຺ຕິ ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຊນາ ຊາມາຕິກສສຸຣາ ກາເລນ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ກາເລນ ເອກໂຕ ຈຣນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ເອກໂຕ ຈຣນ຺ຕິ. ປຏລິໂຍຕິ ຄຓງ຺ຄຓູປາຫນາ. ຂຄ຺ຄໍ ໂອລຄ຺ເຄຕ຺ວາຕິ ຂຄ຺ຄໍ ອໍເສ ໂອລຄ຺ເຄຕ຺ວາ. ຉຕ຺ເຕນາຕິ ທິພ຺ພເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕນ ມຕ຺ຖເກ ຘາຣຍມາເນນ. ອປພ຺ຍາມໂຕ ກຣິຕ຺ວາຕິ ພ຺ຍາມໂຕ ອກຕ຺ວາ. ຈິຣທິກ຺ຂິຕານນ຺ຕິ ຈິຣສມາທິຓ຺ຓວຕານໍ. ອິໂຕ ປຏິກ຺ກມ຺ມາຕິ ‘‘ອິໂຕ ປກ຺ກມ ປຣິວຊ຺ຊຍ, ມາ ອຸປຣິວາເຕ ຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນ ເຫຕ຺ຖ ເທວາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສີລວນ຺ຕານໍ ຄນ຺ເຘ ເທວາ ນ ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎິໂນ, ອິຏ຺ຐກນ຺ຕມນາປສຎ຺ຎິໂນເຍວາຕິ ທີເປຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ສມຸທ຺ທກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໖. ທສເມ ສມຸທ຺ທຕີເຣ ປຓ຺ຓກຸຏີສູຕິ ຈກ຺ກວາຬມຫາສມຸທ຺ທປິຏ຺ຐິຍໍ ຣຊຕປຏ຺ຏວຓ຺ເຓ ວາລຸກປຸຬິເນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາສຸ ປຓ຺ຓສາລາສຸ ວສນ຺ຕິ. ສິຍາປິ ໂນຕິ ສິຍາປິ ອມ຺ຫາກໍ. ອຠຍທກ຺ຂິຓໍ ຍາເຈຍ຺ຍາມາຕິ ອຠຍທານໍ ຍາເຈຍ຺ຍາມ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກິຣ ເທວາສຸຣສງ຺ຄາໂມ ມຫາສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐ ໂຫຕິ. ອສຸຣານໍ ນ ສພ຺ພກາລໍ ຊໂຍ ໂຫຕິ, ພຫຸວາເຣ ປຣາຊໂຍວ ໂຫຕິ. ເຕ ເທເວຫິ ປຣາຊິຕາ ປລາຍນ຺ຕາ ອິສີນໍ ອສ຺ສມປເທນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ສກ຺ໂກ ອິເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ນາເສຕິ, ຄຓ຺ຫຖ ປຸຕ຺ຕຫຕາຍ ປຸຕ຺ເຕ’’ຕິ ກຸປິຕາ ອສ຺ສມປເທ ປານີຍຆຏຈງ຺ກມນສາລາທີນິ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕິ. ອິສໂຍ ອຣຎ຺ຎໂຕ ຜລາຜລໍ ອາທາຍ ອາຄຕາ ນໍ ທິສ຺ວາ ປຸນ ທຸກ຺ເຂນ ປຏິປາກຕິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕເຖວ ວິນາເສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອິທານິ ເຕສໍ ສງ຺ຄາໂມ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເອວໍ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ.

ກາມໍກໂຣຕິ ອິຈ຺ຉິຕກໂຣ. ຠຍສ຺ສ ອຠຍສ຺ສ ວາຕິ ຠຍໍ ວາ ອຠຍໍ ວາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສເຈ ຕ຺ວໍ ອຠຍໍ ທາຕຸກາໂມ, ອຠຍໍ ທາຕຸໍ ປໂຫສິ. ສເຈ ຠຍໍ ທາຕຸກາໂມ. ຠຍໍ ທາຕຸໍ ປໂຫສິ. ອມ຺ຫາກໍ ປນ ອຠຍທານໍ ເທຫີຕິ. ທຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວິຣຸທ຺ຘານໍ. ປວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຂຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາປິຕໍ.

ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊີຕິ ສາຍມາສຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຍນໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ນິປນ຺ໂນ ນິທ຺ທາຍ ໂອກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ຕາ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຕິສເຕນ ປຫໂຏ ວິຍ ວິຣວນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ທສໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ອສຸຣຠວນໍ ‘‘ກິມິທ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ໂຂຠໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິມິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ນ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວທຕິ. ທຸຕິຍຍາມາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ອສຸຣານໍ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ຕໍ ອສ຺ສາເສນ຺ຕານໍເຍວ ອຣຸຓໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມສ຺ສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຄລຎ຺ຎຊາຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເວປຕິ. ເຕເນວ ຈສ຺ສ ‘‘ເວປຈິຕ຺ຕີ’’ຕິ ອປຣໍ ນາມໍ ອຸທປາທີຕິ. ທສມໍ.

ປຐໂມ ວຄ຺ໂຄ.

໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ວຕປທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໗. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ວຕປທານີຕິ ວຕໂກຏ຺ຐາສານິ. ສມຕ຺ຕານີຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ. ສມາທິນ຺ນານີຕິ ຄຫິຕານິ. ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍີຕິ ກຸລເຊຏ຺ຐການໍ ມຫາປິຕາ ມຫາມາຕາ ຈູຬປິຕາ ຈູຬມາຕາ ມາຕຸໂລ ມາຕຸລານີຕິອາທີນໍ ອປຈິຕິກາຣໂກ. ສຓ຺ຫວາໂຈຕິ ປິຍມຸທຸມຘຸຣວາໂຈ. ມຸຕ຺ຕຈາໂຄຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐຈາໂຄ. ປຍຕປາຓີຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມທານຕ຺ຖາຍ ສທາ ໂຘຕຫຕ຺ໂຖ. ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣໂຕຕິ ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ ຣໂຕ. ຍາຈໂຍໂຄຕິ ປເຣຫິ ຍາຈິຕພ຺ພາຣໂຫ, ຍາຈໂຍໂຄຕິ ວາ ຍາຈໂຍເຄເນວ ຍຸຕ຺ໂຕ. ທານສໍວິຠາຄຣໂຕຕິ ທາເນ ຈ ສໍວິຠາເຄ ຈ ຣໂຕ. ປຐມໍ.

໒. ສກ຺ກນາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໘. ທຸຕິເຍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕຕິ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຈລຄາເມ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ. ອາວສຖໍ ອທາສີຕິ ຈຕຸມຫາປເຖ ມຫາຊນສ຺ສ ອາວສຖໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ສຫສ຺ສມ຺ປິ ອຕ຺ຖານນ຺ຕິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ກາຣຓານໍ, ຊນສຫສ຺ເສນ ວາ ວຈນສຫສ຺ເສນ ວາ ໂອສາຣິເຕ ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ເອກປເທ ຐິໂຕວ ວິນິຈ຺ຉິນຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ມຫາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໙. ຕຕິເຍ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາຕິ ກເຖນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ໂສ ສກ຺ໂກ, ເຍນ ໂສ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສພລໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິ. ຕຎ຺ຈ ປຊານາມີຕິ ພຫຸວຈເນ ເອກວຈນໍ, ເຕ ຈ ຘມ຺ເມ ປຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກ຺ໂກ ກິຣ ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຈລຄາເມ ມໂຆ ນາມ ມາຓໂວ ອໂຫສິ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ໂພຘິສຕ຺ຕຈຣິຍາ ວິຍ ຈ ຕສ຺ສ ຈຣິຍາ ອໂຫສິ. ໂສ ເຕຕ຺ຕິໍສ ປຸຣິເສ ຄເຫຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓມກາສິ. ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຕໂນວ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄາມມຊ຺ເຌ ມຫາຊນສ຺ສ ສນ຺ນິປຕິຕຏ຺ຐາເນ ກຈວຣໍ ອຸຠໂຕປສ຺ເສສຸ ອປພ຺ຍູຫິຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ຣມຓີຍໍ ອກາສິ. ປຸນ ຕຕ຺ເຖວ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣສິ. ປຸນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ສາລໍ ກາເຣສິ. ຄາມໂຕ ຈ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄາວຸຕມ຺ປິ ອຑ຺ຒໂຍຊນມ຺ປິ ຕິຄາວຸຕມ຺ປິ ໂຍຊນມ຺ປິ ວິຈຣິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສຫາເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສມໍ ສມໍ ອກາສິ. ເຕ ສພ຺ເພວ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເສຕຸຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເສຕຸໍ, ມຓ຺ຑປສາລາໂປກ຺ຂຣຓິມາລາວຈ຺ຉໂຣປນປທີນໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ມຓ຺ຑປສາລາໂປກ຺ຂຣຓິມາລາວຈ຺ຉໂຣປນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎມກໍສຸ. ມໂຆ ສຕ຺ຕ ວຕປທານິ ປູເຣຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສທ຺ຘິໍ ສຫາເຍຫິ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວາ ຊານາຕິ. ເຕນາຫ – ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາທິນ຺ນຕ຺ຕາ ສກ຺ໂກ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຄາ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາມີຕິ. ອຍໍ ສກ຺ກສ຺ສ ສກ຺ກຕ຺ຕາຘິຄເມ ສງ຺ເຂປກຖາ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ສກ຺ກປຓ຺ຫວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕິຍໍ.

໔. ທລິທ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ມນຸສ຺ສທລິທ຺ໂທຕິ ມນຸສ຺ສອຘໂນ. ມນຸສ຺ສກປໂຓຕິ ມນຸສ຺ສກາຣຸຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ມນຸສ຺ສວຣາໂກຕິ ມນຸສ຺ສລາມໂກ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ອຕິໂຣຈເນ. ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິ ອວຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ລາມກໂຕ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ. ຂິຍນ຺ຕີຕິ ກເຖນ຺ຕິ ປກາເສນ຺ຕິ. ວິປາເຈນ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກເຖນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ຕິ. ເອໂສ ໂຂ ມາຣິສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ໂສ ກິຣ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພາຣາຓສິຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ສມຸສ຺ສິຕທ຺ຘຊປຏາກນານາລງ຺ກາເຣນ ສຸຏ຺ຐຸ ອລງ຺ກຕໍ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ອກາສິ ອຕ຺ຕໂນ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມາກຑ຺ຒິຕເນຕ຺ເຕນ ຊນກາເຍນ ສມຸລ຺ໂລກິຍມາໂນ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພຕາ ອາຄມ຺ມ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ, ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສນ຺ຕມານໂສ ອຸຕ຺ຕມທມຖສມນ຺ນາຄໂຕ. ມຫາຊໂນປິ ຣາຊຄຕໍ ຈິຕ຺ຕີກາຣໍ ປຫາຍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘເມວ ໂອໂລເກສິ. ຣາຊາ – ‘‘ອິທານິ ອິມສ຺ມິໍ ຊນກາເຍ ເອໂກປິ ມໍ ນ ໂອໂລເກຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ອທ຺ທສ. ໂສປິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ມຫລ຺ລໂກ ໂຫຕິ ປຈ຺ຉິມວເຍ ຐິໂຕ. ຈີວຣານິປິສ຺ສ ຊິຓ຺ຓານິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ສຸຕ຺ຕານິ ຄຬນ຺ຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປູຣິຕປາຣມິໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ຈິຕ຺ຕປສາທມຕ຺ຕໍ ວາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ວນ຺ທນມຕ຺ຕໍ ວາ ນາໂຫສິ. ໂສ ຣາຊາ ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕ ມຎ຺ເຎ ເອສ ອຸສູຍາຍ ມໍ ນ ໂອໂລເກຕີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ກ຺ວາຍໍ ກຸຏ຺ຐິຈີວຣານິ ປາຣຸໂຕ’’ຕິ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິປາກາວເສເສນ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣາຊຄເຫ ປຣມກປຓາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຄຫິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາ ອິຕ຺ຖີ ກຎ຺ຊິກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທຣປູຣໍ ນາລຕ຺ຖ. ຕສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິຄຕສ຺ເສວ ກຓ຺ຓນາສາ ວິລີນາ, ສງ຺ຂປລິຕກຸຏ຺ຐີ ຫຸຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ. ມາຕາປິຕໂຣ ນາມ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນສ຺ສ ມາຕາ ຍາວ ກປາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາວສ຺ສ ກຎ຺ຊິກມ຺ປິ ອຸທກມ຺ປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖກາເລ ປນສ຺ສ ກປາລໍ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສສິ ສເກນ ກມ຺ເມນາ’’ຕິ ປກ຺ກາມິ.

ອຖສ຺ສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລສຣີຣໂຕ ມໍສານິ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕນ຺ຕິ, ຍູສໍ ປຄ຺ຆຣຕິ, ມຫາເວທນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍໍ ຍໍ ຣຈ຺ຉໍ ນິສ຺ສາຍ ສຍຕິ, ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ມຫາຣເວນ ຣວຕິ. ຕສ຺ສ ກາຣຸຎ຺ຎປຣິເທວິຕສທ຺ເທນ ສກລວີຖິຍໍ ມນຸສ຺ສາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸຂສຍິເຕ ປໂພເຘຕີຕິ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘຕ຺ເວວ ນາມໍ ອຸທປາທິ. ອຖາປເຣນ ສມເຍນ ຠຄວຕິ ຣາຊຄຫໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ນາຄຣາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ນຄຣມຊ຺ເຌ ມຫາມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ອທໍສຸ. ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘປິ ກຸຏ຺ຐີ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທານຄ຺ຄມຓ຺ຑປສ຺ສ ອວິທູເຣ ນິສີທິ. ນາຄຣາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ປຣິວິສນ຺ຕາ ຕສ຺ສາປິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ອທໍສຸ. ຕສ຺ສ ປຓີຕໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ທີເປສິ, ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນວ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ສຕ຺ຖາ ອຸຏ຺ຐາຍ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ. ໂສປິ ຈຸມ຺ພຏໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ກປາລມາທາຍ ທຓ຺ຑໂມລຸພ຺ຠ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິພ຺ຠນ຺ຕາຍ ຄາວິຍາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິໂຕ ມຕ຺ຕິກປາຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ປຏິລຠນ຺ໂຕ ວິຍ ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕວາເຣ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ຕໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເອໂສ ໂຂ ມາຣິສາຕິອາທິມາຫ.

ສທ຺ຘາຕິ ມຄ຺ເຄນາຄຕສທ຺ຘາ. ສີລຎ຺ຈ ຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓສີລໍ ນາມ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອຣິຍກນ຺ຕສີລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ເອກສີລມ຺ປິ ອກນ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ຠວນ຺ຕເຣປິ ອປ຺ປຫີນໍ ປຎ຺ຈສີລໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຣາມເຓຍ຺ຍກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖໑. ປຎ຺ຈເມ ອາຣາມເຈຕ຺ຍາຕິ ອາຣາມເຈຕິຍານິ. ວນເຈຕ຺ຍາຕິ ວນເຈຕິຍານິ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ຈິຕ຺ຕີກຕຏ຺ເຐນ ເຈຕ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມນຸສ຺ສຣາມເຓຍ຺ຍສ຺ສາຕິ ມນຸສ຺ສຣມຓີຍຠາວສ຺ສ. ອິທານິ ມນຸສ຺ສຣມຓີຍກວເສນ ຠູມິຣມຓີຍກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຄາເມ ວາຕິອາທິມາຫ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຍຊມານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖໒. ຉຏ຺ເຐ ຍຊມານານນ຺ຕິ ຍຊນ຺ຕານໍ. ຕທາ ກິຣ ອງ຺ຄມຄຘວາສິກາ ມນຸສ຺ສາ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີສຸ ອຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ທາຣູນໍ ສຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ສກຏຠາເຣ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ປຊ຺ຊລິຕກາເລ ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຍຊາມາ’’ຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ‘‘ເອກວາຣໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສຫສ຺ສຄຸຓຜລໍ ເທຕີ’’ຕິ ເນສໍ ລທ຺ຘິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ‘‘ສພ຺ເພປິເມ ສພ຺ພອຄ຺ຄານິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຍຊາມາ’ຕິ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຌາເປນ຺ຕິ. ອຜລໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຍິ ປສ຺ສນ຺ເຕ ມາ ນສ຺ສນ຺ຕຸ, ຍຖາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຈວ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ທຕ຺ວາ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວນ຺ຕິ, ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທາຣຸຣາສິໍ ຊລາເປຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ເຕສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ປຸຓ຺ຓມທິວເສ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕຠາວໍ ມາເປຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ. ມຫາຊໂນ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຍຎ຺ຎໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ, ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ນມສ຺ສມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຫໍສຸ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ‘ມຍໍ ຕກ຺ເກນ ກເຖມາ’ຕິ ມຎ຺ຎຖ, ອິທານິ ປສ຺ສຖ, ອຍໍ ໂວ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫຕ຺ຖາ ຍຎ຺ຎໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ສກ຺ໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທາຣຸຈິຕກມຕ຺ຖເກ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສາຍໍ ສກ຺ກາໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ? ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ ໂນ ຍຎ຺ຎນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ອາຄຈ຺ຉຖ, ມາ ຕຸລໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຕຸລຍິຕ຺ຖ, ອຍໍ ສຕ຺ຖາ ຘຸຣວິຫາເຣ ວສຕິ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມ ‘‘ກສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ອຸຠຍຣຏ຺ຐວາສິໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎເປກ຺ຂານນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິການໍ. ໂອປຘິກໍ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຸປຘິວິປາກໍ ປຸຎ຺ຎໍ. ສງ຺ເຆ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ ອຣິຍສງ຺ເຆ ທິນ຺ນໍ ວິປ຺ຜາຣວນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເທສນາວສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິປາຓສຫສ຺ສານິ ອມຕປານໍ ປິວິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມນຸສ຺ສາ ສພ຺ພານິ ອຄ຺ຄທານານິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອທໍສຸ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ພຸທ຺ຘວນ຺ທນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖໓. ສຕ຺ຕເມ ອຸຏ຺ເຐຫີຕິ ອຸຏ຺ຐຫ, ຆຏ, ວາຍມ. ວິຊິຕສງ຺ຄາມາຕິ ຣາຄາທີນຎ຺ເຈວ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກສ຺ສ ຈ ມາຣພລສ຺ສ ຊິຕຕ຺ຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອວໍ ອາລປຕິ. ປນ຺ນຠາຣາຕິ ໂອໂຣປິຕຂນ຺ຘກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣຠາຣ. ປນ຺ນຣສາຍ ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປນ຺ນຣສາຍ ປຸຓ຺ຓມາຍ ຣຕ຺ຕິໍ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຄຫຏ຺ຐວນ຺ທນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖໔. ອຏ຺ຐເມ ປຸຖຸທ຺ທິສາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ຈຕສ຺ໂສ ອນຸທິສາ ຈ. ຠຸມ຺ມາຕິ ຠູມິວາສິໂນ. ຈິຣຣຕ຺ຕສມາຫິເຕຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາຫິ ຈິຣຣຕ຺ຕສມາຫິຕຈິຕ຺ເຕ. ວນ຺ເທຕິ ວນ຺ທາມິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣາຍເຓຕິ ທສປິ ວສ຺ສານິ ວີສຕິປິ ວສ຺ສານິ…ເປ… ສຏ຺ຐິປິ ວສ຺ສານິ ອາປາຓໂກຏິກໍ ເອກເສຍ຺ຍໍ ເອກຠຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິກໍ ເສຏ຺ຐຈຣິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຎ຺ຎກຣາຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍທານໍ ກຸສຸມ຺ຠສຸມນປູຊາ ທີປສຫສ຺ສຊາລນ຺ຕິ ເອວມາທິປຸຎ຺ຎກາຣກາ. ສີລວນ຺ໂຕຕິ ອຸປາສກຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈຫິປິ ທສຫິປິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຘມ຺ເມນ ທາຣໍ ໂປເສນ຺ຕີຕິ ອຸມງ຺ຄຠິນ຺ທນາທີນິ ອກຕ຺ວາ ຘມ຺ມິເກຫິ ກສິໂຄຣກ຺ຂວຓິຊ຺ຊາທີຫິ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ໂປເສນ຺ຕິ. ປມຸໂຂ ຣຖມາຣຸຫີຕິ ເທວານໍ ປມຸໂຂ ເສຏ຺ໂຐ ຣຖໍ ອາຣຸຫິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ສຕ຺ຖາຣວນ຺ທນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖໕. ນວເມ ຠຄວນ຺ຕໍ ນມສ຺ສຕີຕິ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣິຍໍ ທຸກຸລໍ ກຕ຺ວາ, ພ຺ຣຫ຺ມຊາຓຸໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສິຣສິ ອຎ຺ຊລິໍ ຐເປຕ຺ວາ ນມສ຺ສຕິ. ໂສ ຍກ຺ໂຂຕິ ໂສ ສກ຺ໂກ. ອໂນມນາມນ຺ຕິ ສພ຺ພຄຸເຓຫິ ໂອມກຠາວສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ສພ຺ພຄຸຓເນມິຕ຺ຕເກຫິ ນາເມຫິ ອໂນມນາມໍ. ອວິຊ຺ຊາສມຕິກ຺ກມາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຉາທິກາຍ ວຏ຺ຏມູລກອວິຊ຺ຊາຍ ສມຕິກ຺ກເມນ. ເສກ຺ຂາຕິ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ. ອປຈຍາຣາມາຕິ ວຏ຺ຏວິທ຺ຘໍສເນ ຣຕາ. ສິກ຺ຂເຣຕິ ສິກ຺ຂນ຺ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ສງ຺ຆວນ຺ທນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖໖. ທສເມ ອຊ຺ຌຠາສີຕິ ກສ຺ມາ ເອສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເອວໍ ຠາສຕີຕິ? ສກ຺ກສ຺ສ ກິຣ ເທວຣຎ຺ໂຎ ສທ຺ໂທ ມຘຸໂຣ, ສຸຜສິຕໍ ທນ຺ຕາວຣຓໍ, ກຖນກາເລ ສຸວຓ຺ຓກິງ຺ກິຓິກສທ຺ໂທ ວິຍ ນິຈ຺ຉຣຕິ. ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂສຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມີຕິ ຠາສຕິ. ປູຕິເທຫສຍາຕິ ປູຕິມ຺ຫິ ມາຕຸສຣີເຣ ວາ, ອຕ຺ຕໂນເຍວ ວາ ສຣີຣໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສຍນໂຕ ປູຕິເທຫສຍາ. ນິມຸຄ຺ຄາ ກຸຓປມ຺ເຫເຕຕິ ທສມາເສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສງ຺ຂາເຕ ກຸຓປສ຺ມິໍ ເອເຕ ນິມຸຄ຺ຄາ. ເອຕໍ ເຕສໍ ປິຫຍາມີຕິ ເອເຕສໍ ເອຕໍ ປິຫຍາມິ ປຕ຺ຖຍາມິ. ນ ເຕ ສໍ ໂກຏ຺ເຐ ໂອເປນ຺ຕີຕິ ນ ເຕ ສໍ ສນ຺ຕກໍ ຘຎ຺ຎໍ ໂກຏ຺ເຐ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ນ ຫິ ເອເຕສໍ ຘຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖິ. ນ ກຸມ຺ຠີຕິ ນ ກຸມ຺ຠິຍໍ. ນ ກໂຬປິຍນ຺ຕິ ນ ປຈ຺ຉິຍໍ. ປຣນິຏ຺ຐິຕເມສານາຕິ ປເຣສໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຣຆເຣ ປກ຺ກໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ເອສມານາ ຄເວສມານາ. ເຕນາຕິ ເອວໍ ປຣິຍິຏ຺ເຐນ. ສຸພ຺ພຕາຕິ ທສປິ…ເປ… ສຏ຺ຐິປິ ວສ຺ສານິ ສຸສມາທິນ຺ນສຸນ຺ທຣວຕາ.

ສຸມນ຺ຕມນ຺ຕິໂນຕິ ຘມ຺ມໍ ສຊ຺ຌາຍິສ຺ສາມ, ຘຸຕງ຺ຄໍ ສມາທິຍິສ຺ສາມ, ອມຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມ, ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ເອວໍ ສຸຠາສິຕຠາສິໂນ. ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ສມຎ຺ຈຣາຕິ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ອສນິໂຆເສນ ໂຆສິຕາ ວິຍ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕາປິ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ສມໍ ຈຣນ຺ຕິເຍວ ນາມ. ກສ຺ມາ? ນິຣຕ຺ຖກວຈນສ຺ສາຠາວາ. ປຸຖຸມຈ຺ຈາ ຈາຕິ ພຫຸສຕ຺ຕາ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຣຸທ຺ຘາ. ອຕ຺ຕທຓ຺ເຑສຸ ນິພ຺ພຸຕາຕິ ປຣວິເຫຐນຕ຺ຖໍ ຄຫິຕທຓ຺ເຑສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ນິພ຺ພຸຕາ ວິສ຺ສຏ຺ຐທຓ຺ຑາ. ສາທາເນສຸ ອນາທານາຕິ ສຄຫເຓສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ຠວໂຍນິອາທີນໍ ເອກໂກຏ຺ຐາສສ຺ສາປິ ອຄຫິຕຕ຺ຕາ ອຄຫຓາ. ທສມໍ.

ທຸຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.

໓. ຕຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ເຉຕ຺ວາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖໗. ຕຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ປຐມໍ.

໒. ທຸພ຺ພຓ຺ຓິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖໘. ທຸຕິເຍ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓຕິ ຌາມຂາຓຸວຓ຺ໂຓ. ໂອໂກຏິມໂກຕິ ລກຸຓ຺ຑໂກ ມໂຫທໂຣ. ອາສເນຕິ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍໍ. ໂກຘຠກ຺ໂຂຕິ ສກ຺ເກນ ຄຫິຕນາມເມເວຕໍ. ໂສ ປນ ເອໂກ ຣູປາວຈຣພ຺ຣຫ຺ມາ, ‘‘ສກ຺ໂກ ກິຣ ຂນ຺ຕິພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ວີມໍສນຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕ. ອວຣຸທ຺ຘກຍກ຺ຂາ ປນ ເອວຣູປໍ ສໍວິຫິຕາຣກ຺ຂໍ ຐານໍ ປວິສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ເທວານໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ເອສ ຜຣຸເສນ ຈາເລຕຸໍ, ນີຈວຸຕ຺ຕິນາ ປນ ຂນ຺ຕິຍໍ ຐິເຕນ ສກ຺ກາ ປລາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ຕຖາ ປລາເປຕຸກາໂມ ອຸປສງ຺ກມິ. ອນ຺ຕຣຘາຍີຕິ ຂນ຺ຕິຍໍ ຐຕ຺ວາ ພລວຈິຕ຺ຕີກາຣໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນີຈວຸຕ຺ຕິຍາ ທສ຺ສິຍມານາຍ ສກ຺ກາສເນ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ນ ສູປຫຕຈິຕ຺ໂຕມ຺ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ອຸປຫຕຈິຕ຺ໂຕມ຺ຫີຕິ ອາຫ. ນາວຕ຺ເຕນ ສຸວານໂຍຕິ ນ ໂກຘາວຕ຺ເຕນ ສຸອານໂຍ, ໂກຘວເສ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສຸກໂຣມ຺ຫີຕິ ວທຕິ. ນ ໂວ ຈິຣາຫນ຺ຕິ ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ອຫໍ ຈິຣໍ ນ ກຸຊ຺ຌາມີຕິ ວທຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ສມ຺ພຣິມາຍາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖໙. ຕຕິເຍ ອາພາຘິໂກຕິ ອິສິຄເຓນ ອຠິສປກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນາພາເຘນ ອາພາຘິໂກ. ວາເຈຫິ ມນ຺ຕິ ສເຈ ມໍ ສມ຺ພຣິມາຍໍ ວາເຈສິ, ເອວມຫໍ ຕມ຺ປິ ຕິກິຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ວທຕິ. ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ວາເຈສີຕິ ວິນາປິ ຕາວ ສມ຺ພຣິມາຍໍ ສກ຺ໂກ ອມ຺ເຫ ພາຘຕິ, ຍທິ ປນ ຕໍ ຊານິສ຺ສຕິ, ນຏ຺ຐາ ມຍໍ, ມາ ອຕ຺ຕໂນ ເອກສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອມ຺ເຫ ນາເສຫີຕິ ວຕ຺ວາ ນິວາຣຍິໍສຸ. ສມ຺ພໂຣວ ສຕໍ ສມນ຺ຕິ ຍຖາ ສມ຺ພໂຣ ອສຸຣິນ຺ໂທ ມາຍາວີ ມາຍໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ວສ຺ສສຕໍ ນິຣເຍ ປກ຺ໂກ, ເອວໍ ປຈ຺ຈຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ຘມ຺ມິກາວ, ອລໍ ໂວ ມາຍາຍາຕິ ວທຕິ. ກິໍ ປນ ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ໂກຘໍ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຕິ? ອາມ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ກຖໍ? ຕທາ ກິຣ ໂສ ອິສິຄໂຓ ຘຣຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ນໍ ອິສີນໍ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ຂມາເປຍ຺ຍ, ເອວມສ຺ສ ຜາສຸ ຠເວຍ຺ຍ. ເຕນ ປນ ວຎ຺ຈິຕຕ຺ຕາ ຕຖາ ອກຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕວ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອຈ຺ຈຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສມ຺ປໂຍເຊສຸນ຺ຕິ ກລຫໍ ອກໍສຸ. ອຈ຺ຈສຣາຕິ ອຕິກ຺ກມິ, ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ວຈນໍ ອໂວຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຘມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ນ ຂມຕິ. ໂກໂຘ ໂວ ວສມາຍາຕູຕິ ໂກໂຘ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວສໍ ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ມາ ຕຸມ຺ເຫ ໂກຘວສໍ ຄມິຕ຺ຖາຕິ ທີເປຕິ. ມາ ຈ ມິຕ຺ເຕ ຫິ ໂວ ຊຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ຫີຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ມິຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຊຣາ ນາມ ມາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ ກຣຓວຈນໍ, ມິຕ຺ເຕສຸ ໂວ ຊຣາ ມາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ມິຕ຺ຕຠາວໂຕ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ມາ ໂຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຄຣຫິຍໍ ມາ ຄຣຫິຕ຺ຖາຕິ ອຄາຣຍ຺ຫໍ ຂີຓາສວປຸຄ຺ຄລໍ ມາ ຄຣຫິຕ຺ຖ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອກ຺ໂກຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗໑. ປຎ຺ຈເມ ມາ ໂວ ໂກໂຘ ອຊ຺ຌຠວີຕິ ໂກໂຘ ຕຸມ຺ເຫ ມາ ອຠິຠວິ, ຕຸມ຺ເຫວ ໂກຘໍ ອຠິຠວຖ. ມາ ຈ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ຖ ກຸຊ຺ຌິຕນ຺ຕິ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ມາ ປຏິກຸຊ຺ຌິຕ຺ຖ. ອກ຺ໂກໂຘຕິ ເມຕ຺ຕາ ຈ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາໂຄ ຈ. ອວິຫິໍສາຕິ ກຣຸຓາ ຈ ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄ ຈ. ອຖ ປາປຊນໍ ໂກໂຘ, ປພ຺ພໂຕວາຠິມທ຺ທຕີຕິ ລາມກຊນໍ ປພ຺ພໂຕ ວິຍ ໂກໂຘ ອຠິມທ຺ທຕີຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

ຕຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.

ສກ຺ກສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຄາຖາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ປຐໂມ ຠາໂຄ.