໒. ນນ຺ທນວຄ຺ໂຄ

໑. ນນ຺ທນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ນນ຺ທນວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາຣາເມ. ໂຂຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາວເສນ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ປຣິສເຊຏ຺ຐເກ ຠິກ຺ຂູ ຊານາເປສິ. ຠິກ຺ຂໂວຕິ ເຕສໍ ອາມນ຺ຕນາກາຣທີປນໍ. ຠທນ຺ເຕຕິ ປຕິວຈນທານໍ. ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ເຍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກາ ຠິກ຺ຂູ. ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ປຕິອສ຺ໂສສຸໍ, ອຠິມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸຓິໍສຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ຕາວຕິໍສກາຍິກາຕິ ຕາວຕິໍສກາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕາວຕິໍສກາໂຍ ນາມ ທຸຕິຍເທວໂລໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມເຆນ ມາຓເວນ ສທ຺ຘິໍ ມຈລຄາເມ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ເຕຕ຺ຕິໍສ ເທວປຸຕ຺ເຕ ອຸປາທາຍ ກິຣ ຕສ຺ສ ເທວໂລກສ຺ສ ອຍໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ຊາຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເສສຈກ຺ກວາເຬສຸປິ ຉ ກາມາວຈຣເທວໂລກາ ອຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ສຫສ຺ສໍ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ສຫສ຺ສໍ ຕາວຕິໍສານ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໒໙), ຕສ຺ມາ ນາມປຓ຺ຓຕ຺ຕິເຍເວສາ ຕສ຺ສ ເທວໂລກສ຺ສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ນິທ຺ໂທສໍ ປທໍ ໂຫຕິ.

ນນ຺ທເນ ວເນຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍ ວນໍ ປວິຏ຺ເຐ ປວິຏ຺ເຐ ນນ຺ທຍຕິ ໂຕເສຕີຕິ ນນ຺ທນໍ. ປຎ຺ຈສຸ ຫິ ມຣຓນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ຈວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຣິເທວມານາ ເທວຕາ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ‘‘ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖ, ອຠິຊ຺ຊນຘມ຺ມາ ນາມ ສງ຺ຂາຣາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປເວສາເປຕິ. ຕາສໍ ອຎ຺ຎາຫິ ເທວຕາຫິ ພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ປເວສິຕານມ຺ປິ ຕສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາວ ມຣຓໂສໂກ ວູປສມ຺ມຕິ, ປີຕິປາໂມຊ຺ຊເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ຕສ຺ມິໍ ກີຬມານາ ເອວ ອຸຓ຺ຫສນ຺ຕຕ຺ໂຕ ຫິມປິຓ຺ໂຑ ວິຍ ວິລີຍນ຺ຕິ, ວາຕາປຫຕທີປສິຂາ ວິຍ ວິຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐໍ ນນ຺ທຍຕິ ໂຕເສຕິເຍວາຕິ ນນ຺ທນໍ, ຕສ຺ມິໍ ນນ຺ທເນ. ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸຕາຕິ ອຈ຺ຉຣາຕິ ເທວຘີຕານໍ ນາມໍ, ຕາສໍ ສມູເຫນ ປຣິວຸຕາ.

ທິພ຺ເພຫີຕິ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຫິ. ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫີຕິ ມນາປິຍຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພສງ຺ຂາເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາມພນ຺ຘເນຫິ ກາມໂກຏ຺ຐາເສຫິ ວາ. ສມປ຺ປິຕາຕິ ອຸເປຕາ. ອິຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປຣິຈາຣຍມານາຕິ ຣມມານາ, ເຕສຸ ເຕສຸ ວາ ຣູປາທີສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສຎ຺ຈາຣຍມານາ. ຕາຍໍ ເວລາຍນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຣິຈາຣຓກາເລ. ໂສ ປນສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຘຸນາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓເຍວ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ວິໂຣຈຍມາໂນ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາໂຓ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ທິພ຺ພວຕ຺ຖນິວຕ຺ໂຖ ທິພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ທິພ຺ພມາລາວິເລປນຘໂຣ ທິພ຺ເພຫິ ຈນ຺ທນຈຸຓ຺ເຓຫິ ສມໍ ວິກິຣິຍມາໂນ ທິພ຺ເພຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ໂອວຸໂຕ ນິວຸໂຕ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ ໂລຠາຠິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂລຠນິສ຺ສຣຓໍ ນິພ຺ພານໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອາສຠິໍ ວາຈໍ ຠາສນ຺ໂຕ ວິຍ ມຫາສທ຺ເທນ ‘‘ນ ເຕ ສຸຂໍ ປຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖໍ ຄາຍມາໂນ ນນ຺ທນວເນ ວິຈຣິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສີ’’ຕິ.

ເຍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ ນນ຺ທນນ຺ຕິ ເຍ ຕຕ຺ຣ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓານຸຠວນວເສນ ນນ຺ທນວນໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ນຣເທວານນ຺ຕິ ເທວນຣານໍ, ເທວປຸຣິສານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິທສານນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທສນ຺ນໍ. ຍສສ຺ສິນນ຺ຕິ ປຣິວາຣສງ຺ຂາເຕນ ຍເສນ ສມ຺ປນ຺ນານໍ.

ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາຕິ ເອກາ ອຣິຍສາວິກາ ເທວຕາ. ປຈ຺ຈຠາສີຕິ ‘‘ອຍໍ ພາລເທວຕາ ອິມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິຈ຺ຈໍ ອຈລໍ ມຎ຺ຎຕິ, ນາສ຺ສາ ເຉທນເຠທນວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ມຕໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ພາເລ’’ຕິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ປຕິອຠາສິ. ຍຖາ ອຣຫຕໍ ວໂຈຕິ ຍຖາ ອຣຫນ຺ຕານໍ ວຈນໍ, ຕຖາ ຕ຺ວໍ ນ ຊານາສີຕິ. ເອວໍ ຕສ຺ສາ ອຘິປ຺ປາຍໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທານິ ອຣຫນ຺ຕານໍ ວຈນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ອນິຈ຺ຈາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາຕິ ສພ຺ເພ ເຕຠູມກສງ຺ຂາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຕ຺ເຖນ ອນິຈ຺ຈາ. ອຸປ຺ປາທວຍຘມ຺ມິໂນຕິ ອຸປ຺ປາທວຍສຠາວາ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ປຸຣິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປາທວຍຘມ຺ມິໂນຕິ. ອຸປ຺ປາທວຍຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຕທນນ຺ຕຣາ ເວມຊ຺ຌຏ຺ຐານໍ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ເຕສໍ ວູປສໂມ ສຸໂຂຕິ ເຕສໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ວູປສມສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານເມວ ສຸຂໍ. ອິທໍ ອຣຫຕໍ ວໂຈຕິ.

ນນ຺ທນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ນນ຺ທຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ນນ຺ທຕີຕິ ຕຸສ຺ສຕິ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ. ປຸຕ຺ຕິມາຕິ ພຫຸປຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ຫິ ເອກຈ຺ເຈ ປຸຕ຺ຕາ ກສິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຘຎ຺ຎສ຺ສ ໂກຏ຺ເຐ ປູເຣນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ວຓິຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ອາຫຣນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຍານວາຫນຄາມນິຄມາທີນິ ລຠນ຺ຕິ. ອຖ ເຕສໍ ອານຸຠາວສງ຺ຂາຕໍ ສິຣິໍ ອນຸຠວມານາ ມາຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ນນ຺ທຕິ. ຉຓທິວສາທີສຸ ວາ ມຓ຺ຑິຕປສາຘິເຕ ປຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາເນ ທິສ຺ວາ ນນ຺ທຕີຕິ, ‘‘ນນ຺ທຕິ ປຸຕ຺ເຕຫິ ປຸຕ຺ຕິມາ’’ຕິ ອາຫ. ໂຄຫິ ຕເຖວາຕິ ຍຖາ ປຸຕ຺ຕິມາ ປຸຕ຺ເຕຫິ, ຕຖາ ໂຄສາມິໂກປິ ສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຄມຓ຺ຑລໍ ທິສ຺ວາ ຄາໂວ ນິສ຺ສາຍ ໂຄຣສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ໂຄຫິ ນນ຺ທຕິ. ອຸປຘີ ຫິ ນຣສ຺ສ ນນ຺ທນາຕິ, ເອຕ຺ຖ ອຸປຘີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປຘີ – ກາມູປຘິ, ຂນ຺ຘູປຘິ, ກິເລສູປຘິ, ອຠິສງ຺ຂາຣູປຘີຕິ. ກາມາປິ ຫິ ‘‘ຍໍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ກາມານໍ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໖) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ‘‘ອຸປຘິຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຈນຕ຺ເຖນ ອຸປຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຂນ຺ຘາປິ ຂນ຺ຘມູລກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ, ກິເລສາປິ ອປາຍທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ, ອຠິສງ຺ຂາຣາປິ ຠວທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕຕິ. ອິຘ ປນ ກາມູປຘິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ປຎ຺ຈ ຫິ ກາມຄຸຓາ ເຕຠູມິກາທິປາສາທ-ອຸຬາຣສຍນ-ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣ-ນາຏກປຣິວາຣາທິວເສນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປສໍຫຣມານາ ນຣໍ ນນ຺ທຍນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ປຸຕ຺ຕາ ຈ ຄາໂວ ຈ, ເອວໍ ອິເມປິ ອຸປຘີ ຫິ ນຣສ຺ສ ນນ຺ທນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ໂສ ນນ຺ທຕິ ໂຍ ນິຣູປຘີຕິ ໂຍ ກາມຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຣຫິໂຕ ທລິທ຺ໂທ ທຸລ຺ລຠຆາສຈ຺ຉາທໂນ, ນ ຫິ ໂສ ນນ຺ທຕິ. ເອວຣູໂປ ມນຸສ຺ສເປໂຕ ຈ ມນຸສ຺ສເນຣຍິໂກ ຈ ກິໍ ນນ຺ທິສ຺ສຕິ ຠຄວາຕິ ອາຫ.

ອິທໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ເທວຕາ ໂສກວຕ຺ຖຸເມວ ນນ຺ທວຕ຺ຖຸໍ ກໂຣຕິ, ໂສກວຕ຺ຖຸຠາວມສ຺ສາ ທີເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຜເລນ ຜລໍ ປາເຕນ຺ໂຕ ວິຍ ຕາເຍວ ອຸປມາຍ ຕສ຺ສາ ວາທໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ຕເມວ ຄາຖໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂສຈຕີຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂສຈຕິ ປຸຕ຺ເຕຫີຕິ ວິເທສຄມນາທິວເສນ ປຸຕ຺ເຕສຸ ນຏ຺ເຐສຸປິ ນສ຺ສນ຺ເຕສຸປິ ອິທານິ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນາສສງ຺ກີປິ ໂສຈຕິ, ຕຖາ ມເຕສຸປິ ມຣນ຺ເຕສຸປິ ໂຈເຣຫິ ຣາຊປຸຣິເສຫິ ຄຫິເຕສຸ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ຫຕ຺ຖໍ ອຸປຄເຕສຸ ວາ ມຣຓສງ຺ກີປິ ຫຸຕ຺ວາ ໂສຈຕິ. ຣຸກ຺ຂປພ຺ພຕາທີຫິ ປຕິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທາທີນໍ ເຠທວເສນ ຠິນ຺ເນສຸປິ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕສຸປິ ເຠທສງ຺ກີປິ ຫຸຕ຺ວາ ໂສຈຕິ. ຍຖາ ຈ ປຸຕ຺ເຕຫິ ປຸຕ຺ຕິມາ, ໂຄສາມິໂກປິ ຕເຖວ ນວຫາກາເຣຫິ ໂຄຫິ ໂສຈຕິ. ອຸປຘີ ຫິ ນຣສ຺ສ ໂສຈນາຕິ ຍຖາ ຈ ປຸຕ຺ຕຄາໂວ, ເອວໍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸໂຓປຘີປິ –

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ ກາມຍານສ຺ສ, ຉນ຺ທຊາຕສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນ;

ເຕ ກາມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ສລ຺ລວິທ຺ໂຘວ ຣຸປ຺ປຕີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໗໗໓) –

ວຸຕ຺ຕນເຍນ ນຣໍ ໂສຈນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ນຣສ຺ສ ໂສຈນາ ໂສກວຕ຺ຖຸກເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ໂສ ໂສຈຕິ, ໂຍ ນິຣູປຘີຕິ ຍສ຺ສ ປນ ຈຕຸພ຺ພິຘາເປເຕ ອຸປຘິໂຍ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ນິຣຸປຘິ ມຫາຂີຓາສໂວ ກິໍ ໂສຈິສ຺ສຕິ, ນ ໂສຈຕິ ເທວເຕຕິ.

ນນ຺ທຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ນຕ຺ຖິປຸຕ຺ຕສມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິເຍ ນຕ຺ຖິ ປຸຕ຺ຕສມໍ ເປມນ຺ຕິ ວິຣູເປປິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕເກ ສຸວຓ຺ຓພິມ຺ພກໍ ວິຍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ມາລາຄຸເຬ ວິຍ ສີສາທີສຸ ກຕ຺ວາ ປຣິຫຣມານາ ເຕຫິ ໂອຫທິຕາປິ ໂອມຸຕ຺ຕິກາປິ ຄນ຺ຘວິເລປນປຕິຕາ ວິຍ ໂສມນສ຺ສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ປຸຕ຺ຕສມໍ ເປມ’’ນ຺ຕິ. ປຸຕ຺ຕເປມສມໍ ເປມໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຄສມິຕໍ ຘນນ຺ຕິ ໂຄຫິ ສມໍ ໂຄຘນສມໍ ໂຄຘນສທິສໍ ອຎ຺ຎໍ ຘນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ຠຄວາຕິ ອາຫ. ສູຣິຍສມາ ອາຠາຕິ ສູຣິຍາຠາຍ ສມາ ອຎ຺ຎາ ອາຠາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສມຸທ຺ທປຣມາຕິ ເຍ ເກຈິ ອຎ຺ເຎ ສຣາ ນາມ, ສພ຺ເພ ເຕ ສມຸທ຺ທປຣມາ, ສມຸທ຺ໂທ ເຕສໍ ອຸຕ຺ຕໂມ, ສມຸທ຺ທສທິສໍ ອຎ຺ຎໍ ອຸທກນິຘານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຠຄວາຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ອຕ຺ຕເປເມນ ສມໍ ເປມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ມາຕາປິຕາທໂຍ ຫິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາປິ ປຸຕ຺ຕຘີຕາທໂຍ ຈ ອໂປເສຕ຺ວາປິ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານເມວ ໂປເສນ຺ຕິ. ຘຎ຺ເຎນ ຈ ສມໍ ຘນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. (ຍທາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ), ຕຖາຣູເປ ຫິ ກາເລ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທີນິ ໂຄມຫິໍສາທີນິປິ ຘຎ຺ຎຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຘຎ຺ຎສາມິການເມວ ສນ຺ຕິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ຈ ສມາ ອາຠາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສູຣິຍາທໂຍ ຫິ ເອກເທສໍເຍວ ໂອຠາສນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເມວ ຈ ຕມໍ ວິໂນເທນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາ ປນ ທສສຫສ຺ສິມ຺ປິ ໂລກຘາຕຸໍ ເອກປ຺ປຊ຺ໂຊຕໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອຕີຕໍສາທິປຏິຈ຺ຉາທກຎ຺ຈ ຕມໍ ວິຘມຕິ. ເມຆວຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ສໂມ ສໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ນທີວາປິ ໂຫຕຸ ຕລາກາທີນິ ວາ, ວຸຏ຺ຐິສໂມ ສໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເມຆວຸຏ຺ຐິຍາ ຫິ ປຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ອງ຺ຄຸລິປພ຺ພເຕມນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ນ ໂຫຕິ, ວຸຏ຺ຐິຍາ ປນ ປວຕ຺ຕມານາຍ ຍາວ ອາຠສ຺ສຣຠວນາປິ ເອໂກທກໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ເທວຕາຍ ປຏິຄາຖໍ ວທນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕສມໍ ເປມນ຺ຕິອາທິມາຫາຕິ.

ນຕ຺ຖິປຸຕ຺ຕສມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຂຕ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຂຕ຺ຕິໂຍ ທ຺ວິປທນ຺ຕິ ທ຺ວິປທານໍ ຣາຊາ ເສຏ຺ໂຐ. ໂກມາຣີຕິ ກຸມາຣິກາເລ ຄຫິຕາ. ອຍໍ ເສສຠຣິຍານໍ ເສຏ຺ຐາຕິ ວທຕິ. ປຸພ຺ພໂຊຕິ ປຐມໍ ຊາໂຕ ກາໂຓ ວາປິ ໂຫຕຸ ກຸຓິອາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ໂຍ ປຐມໍ ຊາໂຕ, ອຍເມວ ປຸຕ຺ໂຕ ອິມິສ຺ສາ ເທວຕາຍ ວາເທ ເສຏ຺ໂຐ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ທ຺ວິປທາທີນໍ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ເສຏ຺ຐາ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ປຏິຄາຖໍ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຠຄວາ ສພ຺ເພສໍເຍວ ອປທາທິເຠທານໍ ສຕ຺ຕານໍ ເສຏ຺ໂຐ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ປເນສ ສພ຺ພສຕ຺ຕເສຏ຺ໂຐ ທ຺ວິປເທສຸເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ທ຺ວິປທໍ ເສຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ. ທ຺ວິປເທສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈສ຺ສ ສພ຺ພສຕ຺ຕເສຏ຺ຐຠາໂວ ອປ຺ປຏິຫໂຕວ ໂຫຕິ. ອາຊານີໂຍຕິ ຫຕ຺ຖີ ວາ ໂຫຕຸ ອສ຺ສາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ, ໂຍ ກາຣຓໍ ຊານາຕິ, ອຍໍ ອາຊານີໂຍວ ຈຕຸປ຺ປທານໍ ເສຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກູຏກຓ຺ຓຣຎ຺ໂຎ ຄຸຬວຓ຺ຓອສ຺ໂສ ວິຍ. ຣາຊາ ກິຣ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຈຕິຍປພ຺ພຕໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ກລມ຺ພນທີຕີຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ອສ຺ໂສ ຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ຣາຊາ ອສ຺ສາຈຣິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ວຕ ຕຍາ ອສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາປິໂຕ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ສຸສິກ຺ຂາປິໂຕ ເທວ ອສ຺ໂສ, ເອຕສ຺ສ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ – ‘ສຈາຫໍ ອຸທກໍ ໂອຕຣິສ຺ສາມິ, ວາລໍ ເຕມິສ຺ສຕິ, ວາເລ ຕິນ຺ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ເຄ ອຸທກໍ ປາເຕຍ຺ຍາ’ຕິ, ເອວໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຣີເຣ ອຸທກປາຕນຠເຍນ ນ ໂອຕຣຕິ, ວາລໍ ຄຓ຺ຫາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣສິ. ອສ຺ໂສ ເວເຄນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປາຣໍ ຄໂຕ. ສຸສ຺ສູສາຕິ ສຸສ຺ສູສມານາ. ກຸມາຣິກາເລ ວາ ຄຫິຕາ ໂຫຕຸ ປຈ຺ຉາ ວາ, ສຸຣູປາ ວາ ວິຣູປາ ວາ, ຍາ ສາມິກໍ ສຸສ຺ສູສຕິ ປຣິຈຣຕິ ໂຕເສຕິ, ສາ ຠຣິຍານໍ ເສຏ຺ຐາ. ອສ຺ສໂວຕິ ອາສຸຓມາໂນ. ເຊຏ຺ໂຐ ວາ ຫິ ໂຫຕຸ ກນິຏ຺ໂຐ ວາ, ໂຍ ມາຕາປິຕູນໍ ວຈນໍ ສຸຓາຕິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ໂອວາທປຏິກໂຣ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ເສຏ຺ໂຐ, ອຎ຺ເຎຫິ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທກາທິໂຈເຣຫິ ປຸຕ຺ເຕຫິ ໂກ ອຕ຺ໂຖ ເທວເຕຕິ.

ຂຕ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຓມານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ຐິເຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກຕິ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ. ສນ຺ນິສີເວສູຕິ ຍຖາ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສນ຺ນິສິນ຺ເນສຸ ວິສ຺ສມມາເນສຸ. ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກກາໂລ ນາເມສ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອິຣິຍາປຖທຸພ຺ພລ຺ຍກາໂລ. ອິຘ ປນ ປກ຺ຂີນໍເຍວ ວເສນ ທສ຺ສິໂຕ. ສຓເຕວາຕິ ສຓຕິ ວິຍ ມຫາວິຣວໍ ວິຍ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສຓມານເມວ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ສຓເຕວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕປ຺ປຏິຠາຄໍ ນາເມຕໍ. ນິທາຆສມຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກກາເລ ຈຕຸປ຺ປທຄເຓສຸ ເຈວ ປກ຺ຂີຄເຓສຸ ຈ ສນ຺ນິສິນ຺ເນສຸ ວາຕປູຣິຕານໍ ສຸສິຣຣຸກ຺ຂານຎ຺ເຈວ ຉິທ຺ທເວຓຸປພ຺ພານຎ຺ຈ ຂນ຺ເຘນ ຂນ຺ຘໍ ສາຂາຍ ສາຂໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏຍນ຺ຕານໍ ປາທປານຎ຺ຈ ອຣຎ຺ຎມຊ຺ເຌ ມຫາສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ຠຍໍ ປຏິຠາຕິ ມນ຺ຕິ ຕໍ ເອວຣູເປ ກາເລ ມຫາອຣຎ຺ຎສ຺ສ ສຓມານໍ ມຍ຺ຫໍ ຠຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ທນ຺ຘປຎ຺ຎາ ກິເຣສາ ເທວຕາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຕ຺ຕໂນ ນິສຊ຺ຊຜາສຸກໍ ກຖາຜາສຸກໍ ທຸຕິຍກໍ ອລຠນ຺ຕີ ເອວມາຫ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕາທິເສ ກາເລ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ວິວິຕ຺ເຕ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນປ຺ປກໍ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອມານຸສີ ຣຕີ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໓) ຈ,

‘‘ປຸຣໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ວາປິ, ອປໂຣ ເຈ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອຕີວ ຜາສຸ ຠວຕິ, ເອກສ຺ສ ວສໂຕ ວເນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໕໓໗) ຈ;

ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາ ຣຕິ ປຏິຠາຕິ ມນ຺ຕິ ຍາ ເອວຣູເປ ກາເລ ເອກກສ຺ສ ນິສຊ຺ຊາ ນາມ, ສາ ຣຕິ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ຕາທິສເມວາຕິ.

ສຓມານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ນິທ຺ທາຕນ຺ທີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ນິທ຺ທາຕິ, ‘‘ອຠິຊານາມຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗) ເອວຣູປາຍ ອພ຺ຍາກຕນິທ຺ທາຍ ປຸພ຺ພຠາຄາປຣຠາເຄສຸ ເສຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສສງ຺ຂາຣິກອກຸສເລ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຖິນມິທ຺ຘໍ. ຕນ຺ທີຕິ ອຕິຈ຺ຉາຕາຕິສີຕາທິກາເລສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ອາລສິຍໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຕນ຺ທີ? ຍາ ຕນ຺ທີ ຕນ຺ທິຍນາ ຕນ຺ທິມນຕາ ອາລສ຺ຍໍ ອາລສ຺ຍາຍນາ ອາລສ຺ຍາຍິຕຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕນ຺ທີ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໕໗). ວິຊມ຺ຠິຕາຕິ ກາຍວິຊມ຺ຠນາ. ອຣຕີຕິ ອກຸສລປກ຺ຂາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຕາ. ຠຕ຺ຕສມ຺ມໂທຕິ ຠຕ຺ຕມຸຈ຺ຉາ ຠຕ຺ຕກິລມໂຖ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ເຕສໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ວິຊມ຺ຠິຕາ? ຍາ ກາຍສ຺ສ ຊມ຺ຠນາ ວິຊມ຺ຠນາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຠິຘມ຺ເມ ອາຄໂຕວ. ເອເຕນາຕິ ເອເຕນ ນິທ຺ທາທິນາ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐ ນິວາຣິຕປາຕຸຠາໂວ. ນປ຺ປກາສຕີຕິ ນ ໂຊຕຕິ, ນ ປາຕຸຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ. ປາຓິນນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ. ວີຣິເຍນາຕິ ມຄ຺ຄສຫຊາຕວີຣິເຍນ. ນໍ ປຓາເມຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ກິເລສຊາຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ. ອິຕິ ມຄ຺ເຄເນວ ອຸປກ຺ກິເລເສ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

ນິທ຺ທາຕນ຺ທີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ທຸກ຺ກຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗. ສຕ຺ຕເມ ທຸຕ຺ຕິຕິກ຺ຂນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂມໍ ທຸອຘິວາສິຍໍ. ອພ຺ຍຕ຺ເຕນາຕິ ພາເລນ. ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ສມຓຘມ຺ໂມ. ອິມິນາ ເທວຕາ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ – ຍໍ ປຓ຺ຑິຕາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ທສປິ ວສ຺ສານິ ວີສຕິປິ ສຏ຺ຐິປິ ວສ຺ສານິ ທນ຺ເຕ ອຠິທນ຺ຕມາຘາຍ ຊິວ຺ຫາຍ ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈປິ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາປິ ເອກາສນໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ປຏິເສວມານາ ອາປາຓໂກຏິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕາ ສາມຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕໍ ຠຄວາ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ. ພຫູ ຫິ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ພາຘາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສາມຎ຺ຎສງ຺ຂາເຕ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ພຫູ ສມ຺ພາຘາ ມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ພຫູ ປຣິສ຺ສຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຈິຕ຺ຕຎ຺ເຈ ນ ນິວາຣເຍຕິ ຍທິ ອໂຍນິໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນິວາເຣຍ຺ຍ, ກຕິ ອຫານິ ສາມຎ຺ຎໍ ຈເຣຍ຺ຍ? ເອກທິວສມ຺ປິ ນ ຈເຣຍ຺ຍ. ຈິຕ຺ຕວສິໂກ ຫິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ປເທ ປເທຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ອາຣມ຺ມເຓ. ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຫິ ອິຘ ປທນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ກິເລໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ພາໂລ ວິສີທຕິ ນາມ. ອິຣິຍາປຖປທມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຄມນາທີສຸ ຫິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ກິເລໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ວິສີທຕິ ນາມ. ສງ຺ກປ຺ປານນ຺ຕິ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທີນໍ.

ກຸມ຺ໂມ ວາຕິ ກຈ຺ຉໂປ ວິຍ. ອງ຺ຄານີຕິ ຄີວປຎ຺ຈມານິ ອງ຺ຄານິ. ສໂມທຫນ຺ຕິ ສໂມທຫນ຺ໂຕ, ສໂມທຫິຕ຺ວາ ວາ. ມໂນວິຕກ຺ເກຕິ ມນມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ເກ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ – ຍຖາ ກຸມ຺ໂມ ໂສຓ຺ຑິປຎ຺ຈມານິ ອງ຺ຄານິ ສເກ ກປາເລ ສໂມທຫນ຺ໂຕ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ໂອຕາຣໍ ນ ເທຕິ, ສໂມທຫິຕ຺ວາ ຈສ຺ສ ອປ຺ປສຍ຺ຫຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວໍ ຠິກ຺ຂຸ ມນມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ເກ ສເກ ອາຣມ຺ມຓກປາເລ ສໂມທຫໍ ມາຣສ຺ສ ໂອຕາຣໍ ນ ເທຕິ, ສໂມທຫິຕ຺ວາ ຈສ຺ສ ອປ຺ປສຍ຺ຫຕໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ. ອນິສ຺ສິໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສເຍຫິ ອນິສ຺ສິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ອເຫຐຍາໂນຕິ ອວິຫິໍສມາໂນ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ກິເລສນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ນູປວເທຍ຺ຍ ກຎ຺ຈີຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄລໍ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິອາທີສຸ ຍາຍ ກາຍຈິ ມງ຺ກຸໍ ກາຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ນ ວເທຍ຺ຍ, ‘‘ກາເລນ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ອກາເລນາ’’ຕິອາທໂຍ ປນ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸລ຺ລຸມ຺ປນສຠາວສຓ຺ຐິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກາຣຸຎ຺ຎຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວເທຍ຺ຍາຕິ.

ທຸກ຺ກຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຫິຣີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘. ອຏ຺ຐເມ ຫິຣີນິເສໂຘຕິ ຫິຣິຍາ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ນິເສເຘຕີຕິ ຫິຣີນິເສໂຘ. ໂກຈິ ໂລກສ຺ມິໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ໂກຈິ ເອວຣູໂປ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ໂຍ ນິນ຺ທໍ ອປໂພຘຕີຕິ ໂຍ ຄຣຫໍ ອປຫຣນ຺ໂຕ ພຸຊ຺ຌຕິ. ອສ຺ໂສ ຠທ຺ໂຣ ກສາມິວາຕິ ຍຖາ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ກສໍ ອປຫຣນ຺ໂຕ ພຸຊ຺ຌຕິ, ປໂຕທຈ຺ຉາຍໍ ທິສ຺ວາ ສໍວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ວິຍ ກສາຍ ອຕ຺ຕນິ ນິປາຕໍ ນ ເທຕິ, ເອວເມວ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຠູຕສ຺ສ ທສອກ຺ໂກສວຕ຺ຖຸໂນ ອຕ຺ຕນິ ນິປາຕໍ ອທທນ຺ໂຕ ນິນ຺ທໍ ອປໂພຘຕິ ອປຫຣນ຺ໂຕ ພຸຊ຺ຌຕິ, ເອວຣູໂປ ໂກຈິ ຂີຓາສໂວ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຠູຕກ຺ໂກເສນ ປນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕນຸຍາຕິ ຕນຸກາ, ຫິຣິຍາ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ນິເສເຘຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕາ ຂີຓາສວາ ນາມ ອປ຺ປກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທາ ສຕາຕິ ນິຈ຺ຈກາລໍ ສຕິເວປຸລ຺ເລນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປປ຺ປຸຍ຺ຍາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ໂກຏິໍ ອນ຺ຕຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ຫິຣີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ກຸຏິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙. ນວເມ ກຈ຺ຈິ ເຕ ກຸຏິກາຕິ ອຍໍ ເທວຕາ ທສ ມາເສ ອນ຺ໂຕວສນຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ມາຕຣໍ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ, ຍຖາ ສກຸຓາ ທິວສໍ ໂຄຈຣປສຸຕາ ຣຕ຺ຕິໍ ກຸລາວກໍ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ, ເອວເມວໍ ສຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາລຍວເສນ ຠຣິຍໍ ກຸລາວກໍ ກຕ຺ວາ. ກຸລປເວຓິໍ ສນ຺ຕານກຏ຺ເຐນ ປຸຕ຺ເຕ ສນ຺ຕານເກ ກຕ຺ວາ, ຕຓ຺ຫໍ ພນ຺ຘນໍ ກຕ຺ວາ, ຄາຖາພນ຺ຘເນນ ອິເມ ປຎ຺ເຫ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ, ຠຄວາປິສ຺ສາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕຄ຺ຆາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຄ຺ຆາຕິ ເອກໍສວຈເນ ນິປາໂຕ. ນຕ຺ຖີຕິ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ວາ ປຸນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິວາສສ຺ສ ທາຣຠຣຓສ຺ສ ປຸຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ວາ ອຠາວໂຕ ນຕ຺ຖິ.

ເທວຕາ ‘‘ມຍາ ສນ຺ນາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຸຬ຺ຫາ ປຎ຺ຫາ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ອຍຎ຺ຈ ສມໂຓ ປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ເຕເຍວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ຊານໍ ນຸ ໂຂ ເມ ອຊ຺ຌາສຍໍ ກເຖສິ, ອຸທາຫຸ ອຊານໍ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ມຸຂາຣຸຬ຺ຫໍ ກເຖສີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ກິນ຺ຕາຫນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກິນ຺ຕາຫນ຺ຕິ ກິໍ ເຕ ອຫໍ. ອຖສ຺ສາ ຠຄວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ມາຕຣນ຺ຕິອາທິມາຫ. ສາຫຸ ເຕຕິ ຄາຖາຍ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍສິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທວຏ຺ຐານເມວ ຄຕາຕິ.

ກຸຏິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ທສເມ ຕໂປທາຣາເມຕິ ຕໂປທສ຺ສ ຕຕ຺ໂຕທກສ຺ສ ຣຫທສ຺ສ ວເສນ ເອວໍ ລທ຺ຘນາເມ ອາຣາເມ. ເວຠາຣປພ຺ພຕສ຺ສ ກິຣ ເຫຏ຺ຐາ ຠຸມ຺ມຏ຺ຐກນາຄານໍ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກໍ ນາຄຠວນໍ ເທວໂລກສທິສໍ ມຓິມເຍນ ຕເລນ ອາຣາມຸຍ຺ຍາເນຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນາຄານໍ ກີຬນຏ຺ຐາເນ ມຫາອຸທກຣຫໂທ, ຕໂຕ ຕໂປທາ ນາມ ນທີ ສນ຺ທຕິ ກຸຖິຕາ ອຸຓ຺ໂຫທກາ. ກສ຺ມາ ປເນສາ ເອທິສາ? ຣາຊຄຫໍ ກິຣ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ມຫາເປຕໂລໂກ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫາໂລຫກຸມ຺ຠິນິຣຍານໍ ອນ຺ຕເຣນ ອຍໍ ຕໂປທາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ກຸຖິຕາ ສນ຺ທຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຍຕາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂປທາ ສນ຺ທຕິ, ໂສ ທໂຫ ອຈ຺ໂຉທໂກ ສີໂຕທໂກ ສາໂຕທໂກ ເສໂຕທໂກ ສຸປ຺ປຕິຕ຺ໂຖ ຣມຓີໂຍ ປຫູຕມຈ຺ຉກຈ຺ຉໂປ, ຈກ຺ກມຕ຺ຕານິ ຈ ປທຸມານິ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ. ອປິຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂປທາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫານິຣຍານໍ ອນ຺ຕຣິກາຍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເຕນາຍໍ ຕໂປທາ ກຸຖິຕາ ສນ຺ທຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໓໑).

ອິມສ຺ສ ປນ ອາຣາມສ຺ສ ອຠິມຸຂຏ຺ຐາເນ ຕໂຕ ມຫາອຸທກຣຫໂທ ຊາໂຕ, ຕສ຺ສ ວເສນາຍໍ ວິຫາໂຣ ‘‘ຕໂປທາຣາໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສມິທ຺ຘີຕິ ຕສ຺ສ ກິຣ ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ສມິທ຺ໂຘ ອຠິຣູໂປ ປາສາທິໂກ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມິທ຺ຘີ’’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸນ຺ຕິ ປຘານິກຕ຺ເຖໂຣ ເອສ, ພລວປຈ຺ຈູເສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ສຣີຣໍ ອຸຕຸໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ພຫິ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ມຫາຈງ຺ກເມ ອປຣາປຣໍ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເສທຄຫິເຕຫິ ຄຕ຺ເຕຫິ ປຣິຠຸຎ຺ຊມານໍ ເສນາສນໍ ກິລິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈນຕ຺ຖໍ ສຣີຣໂຘວນຕ຺ຖໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ເອກຈີວໂຣ ອຏ຺ຐາສີຕິ ນິວາສນໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ຄຕ຺ຕານິ ປຸພ຺ພາປຍມາໂນຕິ ຄຕ຺ຕານິ ປຸພ຺ພສທິສານິ ໂວທການິ ກຸຣຸມາໂນ. ອລ຺ລສຣີເຣ ປາຣຸຕໍ ຫິ ຈີວຣໍ ກິລິສ຺ສຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ນ ເຈຕໍ ວຕ຺ຕໍ. ເຖໂຣ ປນ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ເຕ ຐິໂຕວ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕຕ຺ຖ ອິທໍ ນ຺ຫານວຕ຺ຕໍ – ອຸທກຕິຕ຺ຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈີວຣານິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເວເຄນ ຐິຕເກເນວ ນ ໂອຕຣິຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພທິສາ ປນ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ວິວິຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຂາຓຸຄຸມ຺ພລຕາທີນິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸກ຺ກາສິຕ຺ວາ ອວກຸຊ຺ຊ ຐິເຕນ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄຈີວຣໍ ອປເນຕ຺ວາ ປສາເຣຕພ຺ພໍ, ກາຍພນ຺ຘນໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ຈີວຣປິຏ຺ເຐເຍວ ຐເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຸທກສາຏິກາ ນຕ຺ຖິ, ອຸທກນ຺ເຕ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ນິວາສນໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ສເຈ ສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖິ, ປສາເຣຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖິ, ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ. ອຸທກໍ ໂອຕຣນ຺ເຕນ ສຓິກໍ ນາຠິປ຺ປມາຓມຕ຺ຕໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວີຈິໍ ອນຸຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ ສທ຺ທໍ ອກໂຣນ຺ເຕນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຄຕທິສາຠິມຸເຂນ ນິມຸຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຈີວຣໍ ຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ເຕນປິ ສທ຺ທໍ ອກໂຣນ຺ເຕນ ສຓິກໍ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນ຺ຫານປຣິໂຍສາເນ ອຸທກນ຺ເຕ ອຸກ຺ກຸຏິເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ນິວາສນໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ສຸປຣິມຓ຺ຑລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ອປາຣຸປິຕ຺ວາວ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ເຖໂຣປິ ຕຖາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ວິຄຈ຺ຉມານອຸທກໍ ກາຍໍ ໂອໂລກຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ສ ປກຕິຍາປິ ປາສາທິກສ຺ສ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ສມ຺ມາ ປຣິຓຕາຫາຣສ຺ສ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ນ຺ຫາຕສ຺ສ ອຕິວິຍ ມຸຂວຓ຺ໂຓ ວິໂຣຈິ, ພນ຺ຘນາ ປວຸຕ຺ຕຕາລຜລໍ ວິຍ ປຠາສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ຕງ຺ຂຓວິກສິຕປທຸມໍ ວິຍ ມຸຂໍ ສສ຺ສິຣິກໍ ອໂຫສິ, ສຣີຣວຓ຺ໂຓປິ ວິປ຺ປສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວນສຓ຺ເຑ ອຘິວຕ຺ຖາ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ປາສາທິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂອໂລກຍມານາ ສມນໍ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ກາມປຣິຬາຫາຠິຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ເຖຣໍ ປໂລເຠສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຸຬາເຣນ ອລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສຫສ຺ສວຏ຺ຏິປທີປໍ ປຊ຺ຊລມານາ ວິຍ ຈນ຺ທໍ ອຸຏ຺ຐາປຍມານາ ວິຍ ສກລາຣາມໍ ເອໂກຠາສໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອວນ຺ທິຕ຺ວາວ ເວຫາເສ ຐິຕາ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາ…ເປ… ອຊ຺ຌຠາສີ’’ຕິ.

ອຠຸຕ຺ວາຕິ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ. ຠິກ຺ຂສີຕິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣສິ. ມາ ຕໍ ກາໂລ ອຸປຈ຺ຈຄາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາໂລ ນາມ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓປຏິເສວນກ຺ຂໂມ ທຫຣໂຍພ຺ພນກາໂລ. ຊຣາຊິຓ຺ເຓນ ຫິ ໂອຠຄ຺ເຄນ ທຓ຺ຑປຣາຍເຓນ ປເວຘມາເນນ ກາສສາສາຠິຠູເຕນ ນ ສກ຺ກາ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ອິຕິ ອິມໍ ກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ເທວຕາ ‘‘ມາ ຕໍ ກາໂລ ອຸປຈ຺ຈຄາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ມາ ອຸປຈ຺ຈຄາຕິ ມາ ອຕິກ຺ກມິ.

ກາລໍ ໂວຫໍ ນ ຊານາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ກາລໍ ນ ຊານາມີຕິ ມຣຓກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ –

‘‘ຊີວິຕໍ ພ຺ຍາຘິ ກາໂລ ຈ, ເທຫນິກ຺ເຂປນໍ ຄຕິ;

ປຎ຺ເຈເຕ ຊີວໂລກສ຺ມິໍ, ອນິມິຕ຺ຕາ ນ ນາຍເຣ’’.

ຕຕ຺ຖ ຊີວິຕໍ ຕາວ ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວ, ນ ອິໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ ອນິມິຕ຺ຕໍ. ກລລກາເລປິ ຫິ ສຕ຺ຕາ ມຣນ຺ຕິ, ອພ຺ພຸທ-ເປສິ-ຆນ-ອຑ຺ຒມາສ-ເອກມາສ-ທ຺ເວມາສ-ເຕມາສ-ຈຕຸມາສປຎ຺ຈມາສ…ເປ… ທສມາສກາເລປິ, ກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສມເຍປິ, ຕໂຕ ປຣໍ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕປິ ພຫິປິ ມຣນ຺ຕິເຍວ. ພ຺ຍາຘິປິ ‘‘ອິມິນາວ ພ຺ຍາຘິນາ ສຕ຺ຕາ ມຣນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ເຎນາ’’ຕິ ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ ອນິມິຕ຺ໂຕ. ຈກ຺ຂຸໂຣເຄນປິ ຫິ ສຕ຺ຕາ ມຣນ຺ຕິ ໂສຕໂຣຄາທີນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນປິ. ກາໂລປິ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເຍວ ກາເລ ມຣິຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ ອນິມິຕ຺ໂຕ. ປຸພ຺ພຓ຺ເຫປິ ຫິ ສຕ຺ຕາ ມຣນ຺ຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິມ຺ປິ. ເທຫນິກ຺ເຂປນມ຺ປິ, ‘‘ອິເຘວ ມີຍມານານໍ ເທເຫນ ປຕິຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອວໍ ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ ອນິມິຕ຺ຕໍ. ອນ຺ໂຕຄາເມ ຊາຕານຎ຺ຫິ ພຫິຄາເມປິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປຕຕິ, ພຫິຄາເມປິ ຊາຕານໍ ອນ຺ໂຕຄາເມປິ. ຕຖາ ຖລຊານໍ ຊເລ, ຊລຊານໍ ຖເລຕິ ອເນກປ຺ປກາຣໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ຄຕິປິ, ‘‘ອິໂຕ ຈຸເຕນ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ ອນິມິຕ຺ຕາ. ເທວໂລກໂຕ ຫິ ຈຸຕາ ມນຸສ຺ເສສຸປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສໂລກໂຕ ຈຸຕາ ເທວໂລກາທີນໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຍນ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕໂຄໂຓ ວິຍ ຄຕິປຎ຺ຈເກ ໂລໂກ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕໂຕ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ກາເລ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມໍ ມຣຓສ຺ສ ກາລໍ ໂວຫໍ ນ ຊານາມິ.

ຉນ຺ໂນ ກາໂລ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ອຍໍ ກາໂລ ມຍ຺ຫໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອວິຠູໂຕ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຍໍ ກາໂລ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ອຠຸຕ຺ວາວ ຠິກ຺ຂາມິ. ມາ ມໍ ກາໂລ ອຸປຈ຺ຈຄາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຓຘມ຺ມກຣຓກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກາໂລ’’ຕິ ອາຫ. ອຍຎ຺ຫິ ສມຓຘມ຺ໂມ ນາມ ປຈ຺ຉິເມ ກາເລ ຕິສ຺ໂສ ວໂຍສີມາ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕນ ໂອຠຄ຺ເຄນ ທຓ຺ຑປຣາຍເຓນ ປເວຘມາເນນ ກາສສາສາຠິຠູເຕນ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ. ຕທາ ຫິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ, ຘຸຕງ຺ຄໍ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ອຣຎ຺ຎວາສໍ ວາ ວສິຕຸໍ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຕ຺ຕິໍ ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ, ປທຠາຓ-ສຣຠຎ຺ຎຘມ຺ມກຖາ-ອນຸໂມທນາທີນິ ວາ ກາຕຸໍ, ຕຣຸຓໂຍພ຺ພນກາເລ ປເນຕໍ ສພ຺ພໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ອຍໍ ສມຓຘມ຺ມກຣຓສ຺ສ ກາໂລ ມາ ມໍ ອຸປຈ຺ຈຄາ, ຍາວ ມໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ຕາວ ກາເມ ອຠຸຕ຺ວາວ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣມີຕິ ອາຫ.

ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ສາ ກິຣ ເທວຕາ – ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມຓຘມ຺ມກຣຓສ຺ສ ກາລໍ ນາມ ກເຖຕິ, ອກາລໍ ນາມ ກເຖຕິ, ສເຫຕຸກໍ ກເຖຕິ ສານິສໍສ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາວ ເຖເຣ ລຊ຺ຊໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມໍ ວິຍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ວິຍ ຈ ນໍ ມຎ຺ຎມານາ ຄາຣວຊາຕາ ອາກາສາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປຖວິຍໍ ອຏ຺ຐາສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຖວິຍໍ ຐິຕາ, ເຍນ ປນຕ຺ເຖນ ອາຄຕາ, ປຸນປິ ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ທຫໂຣ ຕ຺ວນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸສູຕິ ຕຣຸໂຓ. ກາຬເກໂສຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ກາຬເກໂສ. ຠທ຺ເຣນາຕິ ຠທ຺ທເກນ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ທຫໂຣປິ ສມາໂນ ກາໂຓ ວາ ໂຫຕິ ກຸຓິອາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ໂສ ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ອຠິຣູໂປ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ, ຍໍ ຍເທວ ອລງ຺ກາຣປຣິຫາຣໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ເຕນ ອລງ຺ກໂຕ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ຈຣຕິ, ອຍໍ ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ເຖໂຣ ຈ ອຸຕ຺ຕມຣູປສມ຺ປນ຺ໂນ, ເຕນ ນໍ ເອວມາຫ.

ອນິກ຺ກີຬິຕາວີ ກາເມສູຕິ ກາເມສຸ ອກີຬິຕກີໂຬ ອຠຸຕ຺ຕາວີ, ອກຕກາມກີໂຬຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ຫິຕ຺ວາຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ຕາ ອທິຏ຺ຐສຈ຺ຈາ ອວີຕຣາຄາ ອປຣຈິຕ຺ຕວິທູນິໂຍ ເທວຕາ ຠິກ຺ຂູ ທສປິ ວສ຺ສານິ ວີສຕິມ຺ປິ…ເປ… ສຏ຺ຐິມ຺ປິ ວສ຺ສານິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ອຂຓ຺ຑໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣມາເນ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ມານຸສເກ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຫາຍ ທິພ຺ເພ ກາເມ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ອຍມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕສ຺ມາ ມານຸສເກ ກາເມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິເກ, ທິພ຺ເພ ຈ ກາລິເກ ກຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສຕິ, ອາວຸໂສ, ອຫໍ ສນ຺ທິຏ຺ຐິເກ ກາເມ ຫິຕ຺ວາ ກາລິເກ ກາເມ ນ ອນຸຘາວາມິ ນ ປຕ຺ເຖມິ ນ ປິເຫມິ. ກລິກຎ຺ຈ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສຕິ ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ກາລິກໍ ກາມໍ ຫິຕ຺ວາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ອນຸຘາວາມິ. ອິຕິ ເຖໂຣ ຈິຕ຺ຕານນ຺ຕຣໍ ອລທ຺ຘພ຺ພຕາຍ ທິພ຺ເພປິ ມານຸສເກປິ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ກາລິກາຕິ ອກາສິ, ຈິຕ຺ຕານນ຺ຕຣໍ ລທ຺ຘພ຺ພຕາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈກາມຄຸເຓສຸ ສໂມຫິເຕສຸປິ ສມ຺ປນ຺ນກາມສ຺ສາປິ ກາມິໂນ ຈິຕ຺ຕານນ຺ຕຣໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕາຣມ຺ມຓານຸຠວນໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວິຕຸກາເມນ ຫິ ຈິຕ຺ຕກາຣໂປຕ຺ຖກາຣຣູປກາຣາທໂຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອິທໍ ນາມ ສຊ຺ເຊຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອເນກໂກຏິສຕສຫສ຺ສານິ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອຖ ປຈ຺ຉາ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ. ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ເສສຜເລສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ.

ໂສ ຕເມວຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາລິກາ ຫິ, ອາວຸໂສຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາລິກາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສໂມຫິຕສມ຺ປຕ຺ຕິນາປິ ກາລນ຺ຕເຣ ປຕ຺ຕພ຺ພາ. ພຫຸທຸກ຺ຂາຕິ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ນິສ຺ສາຍ ປຕ຺ຕພ຺ພທຸກ຺ຂສ຺ສ ພຫຸຕາຍ ພຫຸທຸກ຺ຂາ. ຕໍວຕ຺ຖຸກສ຺ເສວ ອຸປາຍາສສ຺ສ ພຫຸຕາຍ ພຫຸປາຍາສາ. ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘພ຺ພສຸຂໂຕ ອາທີນໂວ ຠິຍ຺ໂຍ, ທຸກ຺ຂເມວ ພຫຸຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອຍໍ ຘມ຺ໂມຕິ ອຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ເຍນ ເຍນ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ, ເຕນ ເຕນ ປຣສທ຺ຘາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພຕໍ ຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ ສຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ. ອຕ຺ຕໂນ ຜລທານໍ ສນ຺ຘາຍ ນາສ຺ສ ກາໂລຕິ ອກາໂລ, ອກາໂລເຍວ ອກາລິໂກ. ໂຍ ເອຕ຺ຖ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ, ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣເມວ ຜລໍ ເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເອຫິ ປສ຺ສ ອິມໍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ເອຫິປສ຺ສວິຘິໍ ອຣຫຕີຕິ ເອຫິປສ຺ສິໂກ. ອາທິຕ຺ຕໍ ເຈລໍ ວາ ສີສໍ ວາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາປິ ຠາວນາວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປນຍໍ ອຣຫຕີຕິ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ. ສພ຺ເພຫິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູອາທີຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ ‘‘ຠາວິໂຕ ເມ ມຄ຺ໂຄ, ອຘິຄຕໍ ຜລໍ, ສຈ຺ຉິກໂຕ ນິໂຣໂຘ’’ຕິ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຕນິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໔໖ ອາທໂຍ) ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອິທານິ ສາ ເທວຕາ ອນ຺ໂຘ ວິຍ ຣູປວິເສສໍ ເຖເຣນ ກຖິຕສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ອຊານນ຺ຕີ ກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກຖຎ຺ຈາຕິປທສ຺ສ ‘‘ກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ກາລິກາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ກຖໍ ພຫຸທຸກ຺ຂາ, ກຖໍ ພຫຸປາຍາສາ’’ຕິ? ເອວໍ ສພ຺ພປເທຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ນໂວຕິ ອປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ຈວສ຺ໂສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ນໂວ ນາມ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຈວສ຺ສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຌິໂມ, ທສວສ຺ສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຖໂຣ. ອປໂຣ ນໂຍ – ອປຣິປຸຓ຺ຓທສວສ຺ໂສ ນໂວ, ທສວສ຺ສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຌິໂມ, ວີສຕິວສ຺ສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຖໂຣ. ເຕສໍ ອຫໍ ນໂວຕິ ວທຕິ.

ນໂວປິ ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຕຏ຺ຐວສ຺ສກາເລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ທ຺ວາທສເຕຣສວສ຺ສານິ ສາມເຓຣຠາເວເນວ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ຈິຣປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ, ອຫໍ ປນ ອຈິຣປພ຺ພຊິໂຕຕິ ວທຕິ. ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ. ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ສາສນສ຺ເສວ ນາມໍ. ຘມ຺ເມນ ເຫຕ຺ຖ ທ຺ເວ ປິຏການິ ວຸຕ຺ຕານິ, ວິນເຍນ ວິນຍປິຏກໍ, ອິຕິ ຕີຫິ ປິຏເກຫິ ປກາສິຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອຘຸນາ ອາຄໂຕມ຺ຫີຕິ ວທຕິ.

ມເຫສກ຺ຂາຫີຕິ ມຫາປຣິວາຣາຫິ. ເອເກກສ຺ສ ຫິ ເທວຣຎ຺ໂຎ ໂກຏິສຕມ຺ປິ ໂກຏິສຫສ຺ສມ຺ປິ ປຣິວາໂຣ ໂຫຕິ, ເຕ ອຕ຺ຕານໍ ມຫນ຺ເຕ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອມ຺ຫາທິສານໍ ອປ຺ເປສກ຺ຂານໍ ມາຕຸຄາມຊາຕິການໍ ກຸໂຕ ໂອກາໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ມຍມ຺ປິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມາຕິ ອິທໍ ສາ ເທວຕາ ‘‘ສເຈປິ ຈກ຺ກວາຬໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປຣິສາ ນິສິນ຺ນາ ໂຫຕິ, ມຫຕິຍາ ພຸທ຺ຘວີຖິຍາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ລຠຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຫ. ປຸຈ຺ຉ ຠິກ຺ຂຸ, ປຸຈ຺ຉ ຠິກ຺ຂູຕິ ຖິຣກຣຓວເສນ ອາເມຑິຕໍ ກຕໍ.

ອກ຺ເຂຍ຺ຍສຎ຺ຎິໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເທໂວ, ມນຸສ຺ໂສ, ຄຫຏ຺ໂຐ, ປພ຺ພຊິໂຕ, ສຕ຺ໂຕ, ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕິສ຺ໂສ, ຜຸສ຺ໂສ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອກ຺ເຂຍ຺ຍໂຕ ສພ຺ເພສໍ ອກ຺ຂານານໍ ສພ຺ພາສໍ ກຖານໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕໂຕ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ‘‘ອກ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ສຕ຺ໂຕ ນໂຣ ໂປໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎາ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ຎິໂນ, ອກ຺ເຂຍ຺ເຍສ຺ເວວ ສຎ຺ຎິໂນຕິ ອກ຺ເຂຍ຺ຍສຎ຺ຎິໂນ, ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ສຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລາທິສຎ຺ຎິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກ຺ເຂຍ຺ຍສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ຣຕ຺ໂຕ ຫິ ຣາຄວເສນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ທຸຏ຺ໂຐ ໂທສວເສນ, ມູຬ຺ໂຫ ໂມຫວເສນ, ປຣາມຏ຺ໂຐ ທິຏ຺ຐິວເສນ, ຖາມຄໂຕ ອນຸສຍວເສນ, ວິນິພທ຺ໂຘ ມານວເສນ, ອນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາວເສນ, ວິກ຺ເຂປຄໂຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວເສນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ອກ຺ເຂຍ຺ຍໍ ອປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ອປຣິຊານິຕ຺ວາ. ໂຍຄມາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ ໂຍຄໍ ປໂຍຄໍ ປກ຺ເຂປໍ ອຸປກ຺ເຂປໍ ອຸປກ຺ກມໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓວສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວມິມາຍ ຄາຖາຍ ກາລິກາ ກາມາ ກຖິຕາ.

ປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ, ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ, ປຫານປຣິຎ຺ຎາຕິ ອິມາຫິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານິຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ? ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຊານາຕິ – ‘‘ອຍໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ອຍໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ອຍໍ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ອຍໍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ອຍໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ອິມານິ ເຕສໍ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານານີ’’ຕິ, ອຍໍ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ. ກຕມາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ? ເອວໍ ຎາຕໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ຕີເຣຕິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂຣຄໂຕຕິ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາເຣຫິ. ອຍໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ. ກຕມາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ? ເອວໍ ຕີຣຍິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫຕິ. ອຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ.

ອກ຺ຂາຕາຣໍ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ເອວໍ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຊານິຕ຺ວາ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂາຕາຣໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ. ອກ຺ຂາຕາຣນ຺ຕິ ກມ຺ມວເສນ ກາຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອກ຺ຂາຕພ຺ພໍ ກເຖຕພ຺ພໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິນ຺ຕິ ອກ຺ຂາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ‘‘ຕິສ຺ໂສ’’ຕິ ວາ ‘‘ຜຸສ຺ໂສ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ເຍນ ເກນຈິ ນາເມນ ວາ ໂຄຕ຺ເຕນ ວາ ປກາເສຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ນ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ນ ໂຫຕິ. ເຍນ ນໍ ວຊ຺ຊາຕິ ເຍນ ນໍ ‘‘ຣາເຄນ ຣຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ໂທເສນ ທຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວາ ‘‘ໂມເຫນ ມູຬ຺ໂຫ’’ຕິ ວາຕິ ໂກຈິ ວເທຍ຺ຍ, ຕໍ ກາຣຓໍ ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ນຕ຺ຖິ.

ສເຈ ວິຊານາສິ ວເທຫີຕິ ສເຈ ເອວຣູປໍ ຂີຓາສວໍ ຊານາສິ, ‘‘ຊານາມີ’’ຕິ ວເທຫິ. ໂນ ເຈ ຊານາສິ, ອຖ ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ ວເທຫິ. ຍກ຺ຂາຕິ ເທວຕໍ ອາລປນ຺ໂຕ ອາຫ. ອິຕິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ນວວິໂຘ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ. ສາຘູຕິ ອາຍາຈນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ.

ໂຍ ມຎ຺ຎຕີຕິ ໂຍ ອຕ຺ຕານໍ ‘‘ອຫໍ ສໂມ’’ຕິ ວາ ‘‘ວິເສສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ນິຫີໂນ’’ຕິ ວາ ມຎ຺ຎຕິ. ເອເຕນ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທໂຍ ຕໂຍ ມານາ ຄຫິຕາວ. ເຕສຸ ຄຫິເຕສຸ ນວ ມານາ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ວິວເທຖ ເຕນາຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ເຕເນວ ມາເນນ ເຍນ ເກນຈິ ປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ – ‘‘ເກນ ມໍ ຕ຺ວໍ ປາປຸຓາສິ, ກິໍ ຊາຕິຍາ ປາປຸຓາສິ, ອຸທາຫຸ ໂຄຕ຺ເຕນ, ກຸລປເທເສນ, ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນ, ຘຸຕຄຸເຓນາ’’ຕິ ເອວໍ ວິວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ອິມາຍປິ ອຸປຑ຺ຒຄາຖາຍ ກາລິກາ ກາມາ ກຖິຕາ.

ຕີສຸ ວິຘາສູຕິ ຕີສຸ ມາເນສຸ. ‘‘ເອກວິເຘນ ຣູປສງ຺ຄໂຫ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໕໘໔) ຫິ ໂກຏ຺ຐາໂສ ‘‘ວິໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ກຖໍວິຘໍ ສີລວນ຺ຕໍ ວທນ຺ຕິ, ກຖໍວິຘໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໙໕) ອາກາໂຣ. ‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຘາ. ກຕມາ ຕິສ຺ໂສ? ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ວິຘາ, ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ວິຘາ, ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ວິຘາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໖໒) ມາໂນ ‘‘ວິຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຘາປິ ມາໂນວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕີສຸ ວິຘາສູຕິ ຕີສຸ ມາເນສູ’’ຕິ. ອວິກມ຺ປມາໂນຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອເຕສຸ ສງ຺ເຂປໂຕ ຕີສຸ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ນວສຸ ມາເນສຸ ນ ກມ຺ປຕິ, ນ ຈລຕິ. ສໂມ ວິເສສີຕິ ນ ຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ປຫີນມານສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ‘‘ອຫໍ ສທິໂສ’’ຕິ ວາ ‘‘ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວາ ‘‘ຫີໂນ’’ຕິ ວາ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຉິມປທໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອິຕິ ອິມາຍປິ ອຸປຑ຺ຒຄາຖາຍ ນວວິໂຘ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ.

ປຫາສິ ສງ຺ຂນ຺ຕິ, ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໐, ໒໓໙) ປຎ຺ຎາ ‘‘ສງ຺ຂາ’’ຕິ ອາຄຕາ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຕ ໂກຈິ ຄຓໂກ ວາ ມຸທ຺ທິໂກ ວາ ສງ຺ຂາຍໂກ ວາ, ໂຍ ປໂຫຕິ ຄງ຺ຄາຍ ວາລຸກໍ ຄເຓຕຸ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໔໑໐) ເອຕ຺ຖ ຄຓນາ. ‘‘ສຎ຺ຎານິທານາ ຫິ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໘໘໐) ໂກຏ຺ຐາໂສ. ‘‘ຍາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໑໓-໑໓໑໕) ເອຕ຺ຖ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຂາ’’ຕິ ອາຄຕາ. ອິຘາປິ ອຍເມວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ປຫາສິ ສງ຺ຂນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ຫິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ – ຣຕ຺ໂຕ ທຸຏ຺ໂຐ ມູຬ຺ໂຫ ອິຕິ ອິມໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ຂີຓາສໂວ ປຫາສິ ຊຫິ ປຊຫີຕິ.

ນ ວິມານມຊ຺ຌຄາຕິ ນວເຠທໍ ຕິວິຘມານໍ ນ ອຸປຄໂຕ. ນິວາສຏ຺ເຐນ ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິ ‘‘ວິມານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ນ ອຸປຄຈ຺ຉີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ອນາຄຕຕ຺ເຖ ອຕີຕວຈນໍ. ອຈ຺ເຉຈ຺ຉີຕິ ຉິນ຺ທິ. ຉິນ຺ນຄນ຺ຖນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄນ຺ເຖ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ອນີຆນ຺ຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂໍ. ນິຣາສນ຺ຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ຫໍ. ປຣິເຍສມານາຕິ ໂອໂລກຍມານາ. ນາຊ຺ຌຄມຸນ຺ຕິ ນ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນ ວິນ຺ທນ຺ຕິ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ວຕ຺ຕມານຕ຺ເຖ ອຕີຕວຈນໍ. ອິຘ ວາ ຫຸຣໍ ວາຕິ ອິຘໂລເກ ວາ ປຣໂລເກ ວາ. ສພ຺ພນິເວສເນສູຕິ ຕໂຍ ຠວາ, ຈຕສ຺ໂສ ໂຍນິໂຍ, ປຎ຺ຈ ຄຕິໂຍ, ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ, ນວ ສຕ຺ຕາວາສາ, ອິຕິ ອິເມສຸປິ ສພ຺ເພສຸ ສຕ຺ຕນິເວສເນສຸ ເອວຣູປໍ ຂີຓາສວໍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ນ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມາຍ ຄາຖາຍ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມເມວ ກເຖສິ.

ອິມຎ຺ຈ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສາປິ ເທວຕາ ອຕ຺ຖໍ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ, ເຕເນວ ກາຣເຓນ ອິມສ຺ສ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປາປໍ ນ ກຍິຣາຕິ ຄາຖາຍ ທສກຸສລກມ຺ມປຖວເສນປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄວເສນປິ. ທສກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ຕາວ ວຈສາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ຄຫິຕໍ. ມນສາຕິ ຕິວິຘໍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ຄຫິຕໍ. ກາເຍນ ວາ ກິຎ຺ຈນ ສພ຺ພໂລເກຕິ ຕິວິຘໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ຄຫິຕໍ. ອິເມ ຕາວ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ກາເມ ປຫາຍາຕິ ອິມິນາ ປນ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ສຕິມາ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ອິມິນາ ທສກຸສລກມ຺ມປຖກາຣຓໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ຄຫິຕໍ. ທຸກ຺ຂໍ ນ ເສເວຖ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ ປຏິສິທ຺ໂຘ. ອິຕິ ເທວຕາ ‘‘ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກາຣເຓຫິ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ເມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຖິເຕ ອາຊານາມິ ຠຄວາ’’ຕິ ວທຕິ.

ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄວເສນ ປນ ອຍໍ ນໂຍ – ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ຐາເນ ມຫຕີ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເທວຕາ ຍຖາຐາເນ ຐິຕາວ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວຈສາຕິ ສມ຺ມາວາຈາ ຄຫິຕາ, ມໂນ ປນ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ມນສາຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫິຕໍ. ກາເຍນ ວາ ກິຎ຺ຈນ ສພ຺ພໂລເກຕິ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ຄຫິໂຕ, ອາຊີໂວ ປນ ວາຈາກມ຺ມນ຺ຕປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ. ສຕິມາຕິ ອິມິນາ ວາຍາມສຕິສມາຘໂຍ ຄຫິຕາ. ສມ຺ປຊາໂນຕິປເທນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາ. ກາເມ ປຫາຍ, ທຸກ຺ຂໍ ນ ເສເວຖາຕິປທທ຺ວເຍນ ອນ຺ຕທ຺ວຍວຊ຺ຊນໍ. ອິຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ອນ຺ເຕ ອນຸປຄມ຺ມ ມຊ຺ຌິມໍ ປຏິປທໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຖິຕໍ, ອາຊານາມິ ຠຄວາຕິ ວຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມີຕິ.

ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນນ຺ທນວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.