໑. ຈູຬສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຈູຬສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກມິທນ຺ຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ສຸຎ຺ຎຕາຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂສ ສຸຎ຺ຎຕາກຖໍ ໂສຕຸກາໂມ ຊາໂຕ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ຘຸເຣນ ຘຸຣໍ ປຫຣນ຺ເຕນ ວິຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ສຸຎ຺ຎຕາກຖໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກເຖຖາ’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຸໍ, ຫນ຺ທາຫໍ ຍໍ ເມ ຠຄວາ ນຄຣກໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ຕໍ ສາເຣມິ, ເອວໍ ເມ ຠຄວາ ສຸຎ຺ຎຕາກຖໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ທສພລໍ ສາເຣນ຺ໂຕ ເອກມິທນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕເມວ. ກຈ຺ຈິເມຕໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ເຖໂຣ ເອກປເທ ຐຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິປທສຫສ຺ສານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ກິໍ ໂສ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕາວິຫາເຣນາ’’ຕິ ເອກໍ ປທໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ໂສຕຸກາເມນ ປນ ຊານນ຺ເຕນ ວິຍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣິຍມານໍ ສຸຎ຺ຎຕາກຖໍ ໂສຕຸກາໂມ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ເອວມາຫ. ເອໂກ ອຊານນ຺ໂຕປິ ຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ເຖໂຣ ເອວຣູປໍ ໂກຫຎ຺ຎໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຊານນຏ຺ຐາເນປິ ຠຄວໂຕ ອປຈິຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກຈ຺ຈິເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ປຸພ຺ເພປີຕິ ປຐມໂພຘິຍໍ ນຄຣກໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຓກາເລປິ. ເອຕຣຫິປີຕິ ອິທານິປິ. ເອວໍ ປນ ວຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອານນ຺ໂທ ສຸຎ຺ຎຕາກຖໍ ໂສຕຸກາໂມ, ເອໂກ ປນ ໂສຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ, ເອໂກ ໂສຕຸມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸມ຺ປິ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ກເຖຕຸໍ, ອານນ຺ໂທ ປນ ໂສຕຸມ຺ປິ ສກ຺ໂກຕິ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸມ຺ປິ ກເຖຕຸມ຺ປິ, (ກເຖມິສ຺ສ) ສຸຎ຺ຎຕາກຖ’’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຕໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖິຄວາສ຺ສວຬເວນາຕິ ຕຕ຺ຖ ກຏ຺ຐຣູປໂປຕ຺ຖກຣູປຈິຕ຺ຕຣູປວເສນ ກຕາ ຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ອຕ຺ຖິ, ເວສ຺ສວຓມນ຺ຘາຕາທີນໍ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມວເສນ ກຕມ຺ປິ, ຣຕນປຣິກ຺ຂຕານໍ ວາຕປານທ຺ວາຣພນ຺ຘມຎ຺ຈປີຐາທີນໍ ວເສນ ສຓ຺ຐິຕມ຺ປິ, ຊິຓ຺ຓປຏິສງ຺ຂຣຓຕ຺ຖໍ ຐປິຕມ຺ປິ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ອຕ຺ຖິ, ກຏ຺ຐຣູປາທິວເສນ ກຕາ ຘມ຺ມສວນປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນາທິວເສນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຈ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ໂສ ເຕຫິ ສຸຎ຺ໂຎ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘານໍ ສວິຎ຺ຎາຓການໍ ຫຕ຺ຖິອາທີນໍ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ຊາຕຣູປຣຊຕສ຺ສ, ນິພທ຺ຘວາສໍ ວສນ຺ຕານໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານຎ຺ຈ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຠິກ຺ຂູສຸ ຫິ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ເຐສຸປິ ວິຫາຣຠຕ຺ຕໍ ສາທິຍນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເຈວ ຄິລານຄິລານຸປຏ຺ຐາກອຸທ຺ເທສຈີວຣກມ຺ມປສຸຕາທີຫິ ຈ ຠິກ຺ຂູຫິ ໂສ ອສຸຎ຺ໂຎວ ໂຫຕິ, ອິຕິ ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ເອວມາຫ. ເອກຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອກຠາວໍ, ເອກໍ ອສຸຎ຺ຎຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກ ອສຸຎ຺ຎຠາໂວ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອມນສິກຣິຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອກຕ຺ວາ ອນາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ. ຄາມສຎ຺ຎນ຺ຕິ ຄາໂມຕິ ປວຕ຺ຕວເສນ ວາ ກິເລສວເສນ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຄາມສຎ຺ຎໍ. ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອກຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອຣຎ຺ຎໍ, ອຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ, ອຍໍ ປພ຺ພໂຕ, ອຍໍ ນີໂລຠາໂສ ວນສຓ຺ໂຑຕິ ເອວໍ ເອກໍ ອຣຎ຺ຎໍເຍວ ປຏິຈ຺ຈ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ໂອຕຣຕິ. ອຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອວນ຺ຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາຕິ ເຍ ຈ ປວຕ຺ຕທຣຖາ ວາ ກິເລສທຣຖາ ວາ ຄາມສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ອິຘ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ນ ສນ຺ຕິ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຕ຺ຖິ ເຈວາຍນ຺ຕິ ອຍໍ ປນ ເອກໍ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ປວຕ຺ຕທຣຖມຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖິ.

ຍຎ຺ຫິ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ນ ໂຫຕີຕິ ຍໍ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ ຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ວິຍ ອິມິສ຺ສາ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ຄາມສຎ຺ຎາມນຸສ຺ສສຎ຺ຎາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ປວຕ຺ຕທຣຖກິເລສທຣຖຊາຕໍ, ຕໍ ນ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອວສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຍໍ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕທຣຖມຕ຺ຕໍ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຕມິທໍ ອຕ຺ຖີຕິ ປຊານາຕີຕິ ຕໍ ວິຊ຺ຊມານເມວ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ, ສຸຎ຺ຎຕາວກ຺ກນ຺ຕີຕິ ສຸຎ຺ຎຕານິພ຺ພຕ຺ຕິ.

໑໗໗. ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິຘ ຄາມສຎ຺ຎໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ກສ຺ມາ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎາຍ ຄາມສຎ຺ຎໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎໍ, ປຖວີສຎ຺ຎາຍ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ປຖວີສຎ຺ຎໍ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ວິປສ຺ສນາຍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ມຄ຺ເຄນ ວິປສ຺ສນໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຎ຺ຎຕໍ ນາມ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ປຖວີສຎ຺ຎນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ປຫາຍ ປຖວີສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ? ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ວິເສສານຘິຄມນໂຕ. ຍຖາ ຫິ ປຸຣິສສ຺ສ ຣມຓີຍໍ ເຂຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອິຘ ວຸຕ຺ຕາ ສາລິອາທໂຍ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫາລາຠໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ສາລິອາທໂຍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕວ, ສເຈ ປນ ຕໍ ຐານໍ ວິຫຕຂາຓຸກກຓ຺ຏກໍ ກຕ຺ວາ ກສິຕ຺ວາ ວປຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວເມວ – ‘‘ອິທໍ ອຣຎ຺ຎໍ, ອຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ, ອຍໍ ປພ຺ພໂຕ, ອຍໍ ນີໂລຠາໂສ ວນສຓ຺ໂຑ’’ຕິ ສເຈປິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ເນວູປຈາຣໍ ນ ສມາຘິໍ ປາປຸຓາຕິ, ປຖວີສຎ຺ຎາຍ ປນສ຺ສ ຘຸວເສວນໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຖວີກສິຓໍ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານປທຏ຺ຐານມ຺ປິ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ປຫາຍ ປຖວີສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ປຏິຈ຺ຈາຕິ ປຏິຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຕໍ.

ອິທານິ ຍສ຺ມິໍ ປຖວີກສິເຓ ໂສ ປຖວີສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ໂອປມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸສຠສ຺ສ ເອຕນ຺ຕິ ອາສຠໍ. ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ຄຸນ຺ນໍ ຄຓ຺ຑາປິ ໂຫນ຺ຕິ ປຫາຣາປິ. ເຕສຎ຺ຫິ ຈມ຺ມໍ ປສາຣິຍມານໍ ນິພ຺ພລິກໍ ນ ໂຫຕິ, ອຸສຠສ຺ສ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ເຕ ໂທສາ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຈມ຺ມໍ ຄຫິຕໍ. ສງ຺ກຸສເຕນາຕິ ຂິລສເຕນ. ສຸວິຫຕນ຺ຕິ ປສາເຣຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຫຕໍ. ອູນກສຕສງ຺ກຸວິຫຕຎ຺ຫິ ນິພ຺ພລິກໍ ນ ໂຫຕິ, ສງ຺ກຸສເຕນ ວິຫຕໍ ເຠຣິຕລໍ ວິຍ ນິພ຺ພລິກໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອຸກ຺ກູລວິກ຺ກູລນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈນີຈໍ ຖລຏ຺ຐານໍ ນິນ຺ນຏ຺ຐານໍ. ນທີວິທຸຄ຺ຄນ຺ຕິ ນທິໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄມຏ຺ຐານຎ຺ຈ. ປຖວີສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອກຕ຺ຕນ຺ຕິ ກສິຓປຖວິຍໍເຍວ ປຏິຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຕໍ ເອກໍ ສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ທຣຖມຕ຺ຕາຕິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພວາເຣສຸ ປວຕ຺ຕທຣຖວເສນ ທຣຖມຕ຺ຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໘໒. ອນິມິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສມາຘິໍ. ໂສ ຫິ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕາທິວິຣຫິໂຕ ອນິມິຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມເມວ ກາຍນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິມເມວາຕິ ອິມໍ ເອວ ຈຕຸມຫາຠູຕິກໍ. ສຬາຍຕນິກນ຺ຕິ ສຬາຍຕນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ຊີວິຕປຈ຺ຈຍາຕິ ຍາວ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປວຕ຺ຕິ, ຕາວ ຊີວິຕປຈ຺ຈຍາ ປວຕ຺ຕທຣຖມຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໘໓. ປຸນ ອນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ປຏິວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມາສວໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ກາມາສວໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນປວຕ຺ຕທຣຖາ ອິຘ ນ ສນ຺ຕິ, ອຣິຍມຄ຺ເຄ ເຈວ ອຣິຍຜເລ ຈ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມເມວ ກາຍນ຺ຕິ ອິມໍ ອຸປາທິເສສທຣຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎາຍ ຄາມສຎ຺ຎໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ…ເປ… ມຄ຺ເຄນ ວິປສ຺ສນໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາ ນາມ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ.

໑໘໔. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ. ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣວິຣຫິຕໍ ສພ຺ພເສຏ຺ຐໍ. ສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຕີເຕປິ, ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວກສງ຺ຂາຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ອນາຄເຕປິ, ເອຕຣຫິປິ ພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວກສງ຺ຂາຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອິມໍເຍວ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣມໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິໍສຸ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ວິຫຣນ຺ຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຈູຬສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.