໓. ສຸຎ຺ຎຕວຄ຺ໂຄ

໑. ຈູຬສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຈູຬສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກມິທນ຺ຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ສຸຎ຺ຎຕາຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂສ ສຸຎ຺ຎຕາກຖໍ ໂສຕຸກາໂມ ຊາໂຕ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ຘຸເຣນ ຘຸຣໍ ປຫຣນ຺ເຕນ ວິຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ສຸຎ຺ຎຕາກຖໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກເຖຖາ’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຸໍ, ຫນ຺ທາຫໍ ຍໍ ເມ ຠຄວາ ນຄຣກໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ຕໍ ສາເຣມິ, ເອວໍ ເມ ຠຄວາ ສຸຎ຺ຎຕາກຖໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ທສພລໍ ສາເຣນ຺ໂຕ ເອກມິທນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕເມວ. ກຈ຺ຈິເມຕໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ເຖໂຣ ເອກປເທ ຐຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິປທສຫສ຺ສານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ກິໍ ໂສ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕາວິຫາເຣນາ’’ຕິ ເອກໍ ປທໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ໂສຕຸກາເມນ ປນ ຊານນ຺ເຕນ ວິຍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣິຍມານໍ ສຸຎ຺ຎຕາກຖໍ ໂສຕຸກາໂມ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ເອວມາຫ. ເອໂກ ອຊານນ຺ໂຕປິ ຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ເຖໂຣ ເອວຣູປໍ ໂກຫຎ຺ຎໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຊານນຏ຺ຐາເນປິ ຠຄວໂຕ ອປຈິຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກຈ຺ຈິເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ປຸພ຺ເພປີຕິ ປຐມໂພຘິຍໍ ນຄຣກໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຓກາເລປິ. ເອຕຣຫິປີຕິ ອິທານິປິ. ເອວໍ ປນ ວຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອານນ຺ໂທ ສຸຎ຺ຎຕາກຖໍ ໂສຕຸກາໂມ, ເອໂກ ປນ ໂສຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ, ເອໂກ ໂສຕຸມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸມ຺ປິ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ກເຖຕຸໍ, ອານນ຺ໂທ ປນ ໂສຕຸມ຺ປິ ສກ຺ໂກຕິ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸມ຺ປິ ກເຖຕຸມ຺ປິ, (ກເຖມິສ຺ສ) ສຸຎ຺ຎຕາກຖ’’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຕໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖິຄວາສ຺ສວຬເວນາຕິ ຕຕ຺ຖ ກຏ຺ຐຣູປໂປຕ຺ຖກຣູປຈິຕ຺ຕຣູປວເສນ ກຕາ ຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ອຕ຺ຖິ, ເວສ຺ສວຓມນ຺ຘາຕາທີນໍ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມວເສນ ກຕມ຺ປິ, ຣຕນປຣິກ຺ຂຕານໍ ວາຕປານທ຺ວາຣພນ຺ຘມຎ຺ຈປີຐາທີນໍ ວເສນ ສຓ຺ຐິຕມ຺ປິ, ຊິຓ຺ຓປຏິສງ຺ຂຣຓຕ຺ຖໍ ຐປິຕມ຺ປິ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ອຕ຺ຖິ, ກຏ຺ຐຣູປາທິວເສນ ກຕາ ຘມ຺ມສວນປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນາທິວເສນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຈ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ໂສ ເຕຫິ ສຸຎ຺ໂຎ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘານໍ ສວິຎ຺ຎາຓການໍ ຫຕ຺ຖິອາທີນໍ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ຊາຕຣູປຣຊຕສ຺ສ, ນິພທ຺ຘວາສໍ ວສນ຺ຕານໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານຎ຺ຈ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຠິກ຺ຂູສຸ ຫິ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ເຐສຸປິ ວິຫາຣຠຕ຺ຕໍ ສາທິຍນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເຈວ ຄິລານຄິລານຸປຏ຺ຐາກອຸທ຺ເທສຈີວຣກມ຺ມປສຸຕາທີຫິ ຈ ຠິກ຺ຂູຫິ ໂສ ອສຸຎ຺ໂຎວ ໂຫຕິ, ອິຕິ ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ເອວມາຫ. ເອກຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອກຠາວໍ, ເອກໍ ອສຸຎ຺ຎຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກ ອສຸຎ຺ຎຠາໂວ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອມນສິກຣິຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອກຕ຺ວາ ອນາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ. ຄາມສຎ຺ຎນ຺ຕິ ຄາໂມຕິ ປວຕ຺ຕວເສນ ວາ ກິເລສວເສນ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຄາມສຎ຺ຎໍ. ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອກຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອຣຎ຺ຎໍ, ອຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ, ອຍໍ ປພ຺ພໂຕ, ອຍໍ ນີໂລຠາໂສ ວນສຓ຺ໂຑຕິ ເອວໍ ເອກໍ ອຣຎ຺ຎໍເຍວ ປຏິຈ຺ຈ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ໂອຕຣຕິ. ອຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອວນ຺ຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາຕິ ເຍ ຈ ປວຕ຺ຕທຣຖາ ວາ ກິເລສທຣຖາ ວາ ຄາມສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ອິຘ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ນ ສນ຺ຕິ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຕ຺ຖິ ເຈວາຍນ຺ຕິ ອຍໍ ປນ ເອກໍ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ປວຕ຺ຕທຣຖມຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖິ.

ຍຎ຺ຫິ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ນ ໂຫຕີຕິ ຍໍ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ ຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ວິຍ ອິມິສ຺ສາ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ຄາມສຎ຺ຎາມນຸສ຺ສສຎ຺ຎາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ປວຕ຺ຕທຣຖກິເລສທຣຖຊາຕໍ, ຕໍ ນ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອວສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຍໍ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕທຣຖມຕ຺ຕໍ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຕມິທໍ ອຕ຺ຖີຕິ ປຊານາຕີຕິ ຕໍ ວິຊ຺ຊມານເມວ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ, ສຸຎ຺ຎຕາວກ຺ກນ຺ຕີຕິ ສຸຎ຺ຎຕານິພ຺ພຕ຺ຕິ.

໑໗໗. ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິຘ ຄາມສຎ຺ຎໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ກສ຺ມາ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎາຍ ຄາມສຎ຺ຎໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎໍ, ປຖວີສຎ຺ຎາຍ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ປຖວີສຎ຺ຎໍ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ວິປສ຺ສນາຍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ມຄ຺ເຄນ ວິປສ຺ສນໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຎ຺ຎຕໍ ນາມ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ປຖວີສຎ຺ຎນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ປຫາຍ ປຖວີສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ? ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ວິເສສານຘິຄມນໂຕ. ຍຖາ ຫິ ປຸຣິສສ຺ສ ຣມຓີຍໍ ເຂຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອິຘ ວຸຕ຺ຕາ ສາລິອາທໂຍ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫາລາຠໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ສາລິອາທໂຍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕວ, ສເຈ ປນ ຕໍ ຐານໍ ວິຫຕຂາຓຸກກຓ຺ຏກໍ ກຕ຺ວາ ກສິຕ຺ວາ ວປຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວເມວ – ‘‘ອິທໍ ອຣຎ຺ຎໍ, ອຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ, ອຍໍ ປພ຺ພໂຕ, ອຍໍ ນີໂລຠາໂສ ວນສຓ຺ໂຑ’’ຕິ ສເຈປິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ເນວູປຈາຣໍ ນ ສມາຘິໍ ປາປຸຓາຕິ, ປຖວີສຎ຺ຎາຍ ປນສ຺ສ ຘຸວເສວນໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຖວີກສິຓໍ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານປທຏ຺ຐານມ຺ປິ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ປຫາຍ ປຖວີສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ປຏິຈ຺ຈາຕິ ປຏິຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຕໍ.

ອິທານິ ຍສ຺ມິໍ ປຖວີກສິເຓ ໂສ ປຖວີສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ໂອປມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸສຠສ຺ສ ເອຕນ຺ຕິ ອາສຠໍ. ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ຄຸນ຺ນໍ ຄຓ຺ຑາປິ ໂຫນ຺ຕິ ປຫາຣາປິ. ເຕສຎ຺ຫິ ຈມ຺ມໍ ປສາຣິຍມານໍ ນິພ຺ພລິກໍ ນ ໂຫຕິ, ອຸສຠສ຺ສ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ເຕ ໂທສາ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຈມ຺ມໍ ຄຫິຕໍ. ສງ຺ກຸສເຕນາຕິ ຂິລສເຕນ. ສຸວິຫຕນ຺ຕິ ປສາເຣຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຫຕໍ. ອູນກສຕສງ຺ກຸວິຫຕຎ຺ຫິ ນິພ຺ພລິກໍ ນ ໂຫຕິ, ສງ຺ກຸສເຕນ ວິຫຕໍ ເຠຣິຕລໍ ວິຍ ນິພ຺ພລິກໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອຸກ຺ກູລວິກ຺ກູລນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈນີຈໍ ຖລຏ຺ຐານໍ ນິນ຺ນຏ຺ຐານໍ. ນທີວິທຸຄ຺ຄນ຺ຕິ ນທິໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄມຏ຺ຐານຎ຺ຈ. ປຖວີສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອກຕ຺ຕນ຺ຕິ ກສິຓປຖວິຍໍເຍວ ປຏິຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຕໍ ເອກໍ ສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ທຣຖມຕ຺ຕາຕິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພວາເຣສຸ ປວຕ຺ຕທຣຖວເສນ ທຣຖມຕ຺ຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໘໒. ອນິມິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສມາຘິໍ. ໂສ ຫິ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕາທິວິຣຫິໂຕ ອນິມິຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມເມວ ກາຍນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິມເມວາຕິ ອິມໍ ເອວ ຈຕຸມຫາຠູຕິກໍ. ສຬາຍຕນິກນ຺ຕິ ສຬາຍຕນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ຊີວິຕປຈ຺ຈຍາຕິ ຍາວ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປວຕ຺ຕິ, ຕາວ ຊີວິຕປຈ຺ຈຍາ ປວຕ຺ຕທຣຖມຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໘໓. ປຸນ ອນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ປຏິວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມາສວໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ກາມາສວໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນປວຕ຺ຕທຣຖາ ອິຘ ນ ສນ຺ຕິ, ອຣິຍມຄ຺ເຄ ເຈວ ອຣິຍຜເລ ຈ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມເມວ ກາຍນ຺ຕິ ອິມໍ ອຸປາທິເສສທຣຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎາຍ ຄາມສຎ຺ຎໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ…ເປ… ມຄ຺ເຄນ ວິປສ຺ສນໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາ ນາມ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ.

໑໘໔. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ. ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣວິຣຫິຕໍ ສພ຺ພເສຏ຺ຐໍ. ສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຕີເຕປິ, ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວກສງ຺ຂາຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ອນາຄເຕປິ, ເອຕຣຫິປິ ພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວກສງ຺ຂາຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອິມໍເຍວ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣມໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິໍສຸ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ວິຫຣນ຺ຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຈູຬສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ມຫາສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຬເຂມກສ຺ສາຕິ ຉວິວຓ຺ເຓນ ໂສ ກາໂຬ, ເຂມໂກຕິ ປນສ຺ສ ນາມໍ. ວິຫາໂຣຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໍ ມາເປຕ຺ວາ ຫໍສວຏ຺ຏກາທິເສນາສນານິ ເຈວ ມຓ຺ຑລມາຬໂຠຊນສາລາທີນິ ຈ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກໂຕ ວິຫາໂຣ. ສມ຺ພຫຸລານິ ເສນາສນານີຕິ ມຎ຺ໂຈ ປີຐໍ ຠິສິພິມ຺ໂພຫນໍ ຕຏ຺ຏິກາ ຈມ຺ມຂຓ຺ໂຑ ຕິຓສນ຺ຖາໂຣ ປຓ຺ຓສນ຺ຖາໂຣ ປລາລສນ຺ຖາໂຣຕິອາທີນິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ມຎ຺ເຈນ ມຎ຺ຈໍ…ເປ… ປລາລສນ຺ຖາເຣເນວ ປລາລສນ຺ຖາຣໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐປິຕານິ, ຄຓຠິກ຺ຂູນໍ ວສນຏ຺ຐານສທິສໍ ອໂຫສິ.

ສມ຺ພຫຸລາ ນຸ ໂຂຕິ ຠຄວໂຕ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກເຍວ ສພ຺ພກິເລສານໍ ສມຸຄ຺ຆາຏິຕຕ຺ຕາ ສໍສໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ວິຕກ຺ກປຸພ຺ພຠາຄາ ປຸຈ຺ຉາ, ວິຕກ຺ກປຸພ຺ພຠາເຄ ຈາຍໍ ນຸກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ໂຕ. ປາຏິມຕ຺ຖກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອວິນິຈ຺ຉິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ອິໂຕ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ຠຄວຕາ ທສ ທ຺ວາທສ ຠິກ຺ຂູ ເອກຏ຺ຐາເນ ວສນ຺ຕາ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ.

ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ຄຓວາໂສ ນາມາຍໍ ວຏ຺ເຏ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓ ນທີໂອຕິຓ຺ຓອຸທກສທິໂສ, ນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິເປຕ຺ຕິວິສຍາສຸຣກາເຍສຸປິ, ມນຸສ຺ສໂລກ-ເທວໂລກພ຺ຣຫ຺ມໂລເກສຸປິ ຄຓວາໂສວ ອາຈິຓ຺ໂຓ. ທສໂຍຊນສຫສ຺ໂສ ຫິ ນິຣໂຍ ຕິປຸຈຸຓ຺ຓຠຣິຕາ ນາຬິ ວິຍ ສຕ຺ເຕຫິ ນິຣນ຺ຕໂຣ, ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນກມ຺ມກາຣຓກຣຓຏ຺ຐາເນ ສຕ຺ຕານໍ ປມາຓໍ ວາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາ ວາສີຫິ ຕຈ຺ຉນາທິຐາເນສຸ, ອິຕິ ຄຓຠູຕາວ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ເອກສ຺ມິໍ ວມ຺ມິເກ ອຸປສິການໍ ປມາຓໍ ວາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາ ເອເກກພິລາທີສຸປິ ກິປິລ຺ລິກາທີນໍ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍມ຺ປິ ຄຓວາໂສວ. ເປຕນຄຣານິ ຈ ຄາວຸຕິການິ ອຑ຺ຒໂຍຊນິການິປິ ເປຕຠຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍປິ ຄຓວາໂສວ. ອສຸຣຠວນໍ ທສໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ກຓ຺ເຓ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສູຈິຍາ ກຓ຺ຓພິລໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອສຸຣກາເຍປິ ຄຓວາໂສວ. ມນຸສ຺ສໂລເກ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓາສ ກຸລສຕສຫສ຺ສານິ, ຣາຊຄເຫ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ອຏ຺ຐາຣສ ມນຸສ຺ສໂກຏິໂຍ ວສິໍສຸ. ເອວໍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ຐາເນສູຕິ ມນຸສ຺ສໂລເກປິ ຄຓວາໂສວ. ຠຸມ຺ມເທວຕາ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລກພ຺ຣຫ຺ມໂລເກສຸປິ ຄຓວາໂສວ. ເອເກກສ຺ສ ຫິ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຑ຺ຒຕິຍາ ນາຏກໂກຏິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ນວປິ ໂກຏິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກຏ຺ຐາເນ ທສສຫສ຺ສາປິ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ວສນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ຄຓວາສວິທ຺ຘໍສນຕ຺ຖໍ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ, ອິເມ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາເຍວ ຄຓໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓາຠິຣຕາ ຊາຕາ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ຘມ຺ມສໍເວຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ‘ເອກຏ຺ຐາເນ ທ຺ວີຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ນ ວສິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ, ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍໍ, ນ ໂຂ ປເນຕໍ ສກ຺ກາ. ຫນ຺ທາຫໍ ມຫາສຸຎ຺ຎຕາປຏິປຕ຺ຕິໍ ນາມ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ເທເສມິ, ຍໍ ສິກ຺ຂາກາມານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຍ ນຄຣທ຺ວາເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສພ຺ພກາຍິກອາທາໂສ ວິຍ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ຍຖາ ນາເມກສ຺ມິໍ ອາທາເສ ຂຕ຺ຕິຍາທໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ວຊ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ປຫາຍ ອນວຊ຺ຊາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວໍ ມຍິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕປິ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຓໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ເອກີຠາວາຠິຣຕາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ຈ ມໂນຣຖໍ ປູເຣນ຺ຕາ ວິຍ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຓໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ເຂເປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ຕາ. ວາລິກປິຏ຺ຐິວິຫາເຣປິ ຫິ ອາຠິຘມ຺ມິກອຠຍຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ວສ຺ສູປນາຍິກສມເຍ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເອວໍ ກາເຣຕິ, ມຍໍ ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ຄຓໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ເອກີຠາວາຠິຣຕາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຄຓເຠທນໍ ນາມ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໑໘໖. ຆຏາຍາຕິ ເອວໍນາມກສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ. ວິຫາເຣຕິ ອຍມ຺ປິ ວິຫາໂຣ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາມສ຺ເສວ ເອກເທເສ ກາຬເຂມກສ຺ສ ວິຫາໂຣ ວິຍ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈີວຣກມ຺ມນ຺ຕິ ຊິຓ຺ຓມລິນານໍ ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐານຸປ຺ປາທນໂຘວນາທີຫິ ກຕປຣິຠຓ຺ຑມ຺ປິ, ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖານໍ ວິຈາຣຓສິພ຺ພນາທີຫິ ອກຕໍ ສໍວິຘານມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຘ ປນ ອກຕໍ ສໍວິຘານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ມນຸສ຺ສາ ຫິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈີວຣສາຏເກ ອທໍສຸ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣກມ຺ມໍ ອກາສິ. ເຕປິ ຠິກ຺ຂູ ປາໂຕວ ສູຈິປາສກສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ນາ ອປຎ຺ຎາຍນກາເລ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ສູຈິກມ຺ເມ ນິຏ຺ຐິເຕເຍວ ເສນາສນານິ ສໍວິທຫິສ຺ສາມາຕິ ນ ສໍວິທຫິໍສຸ. ຈີວຣກາຣສມໂຍ ໂນຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອທ຺ຘາ ເອເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ນ ປຏິສາມິຕານິ ເສນາສນານິ, ຠຄວຕາ ຈ ທິຏ຺ຐານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ສຕ຺ຖາ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຄ຺ຄເຫຕຸກາໂມ, ອິເມສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ; ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ນ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມາຣາມາ ເອວ, ຈີວຣກິຈ຺ຈວເສນ ປນ ເອວໍ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ນ ໂຂ, ອານນ຺ທາຕິ, ອານນ຺ທ, ກມ຺ມສມໂຍ ວາ ໂຫຕຸ ອກມ຺ມສມໂຍ ວາ, ຈີວຣກາຣສມໂຍ ວາ ໂຫຕຸ ອຈີວຣກາຣສມໂຍ ວາ, ອຖ ໂຂ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ນ ໂສຠຕິເຍວ. ມາ ຕ຺ວໍ ອນຸປຕ຺ຖມ຺ຠຏ຺ຐາເນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠ ອໂຫສີຕິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄຓິກາຕິ ສກປຣິສສໂມຘານໍ. ຄໂຓຕິ ນານາຊນສໂມຘານໍ. ອິຕິ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ ວາ ໂຫຕຸ ຄຓາຣາໂມ ວາ, ສພ຺ພຖາປິ ຄຓພາຫຸລ຺ລາຠິຣໂຕ ຄຓພນ຺ຘນພທ຺ໂຘ ຠິກ຺ຂຸ ນ ໂສຠຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ປນ ທິວາຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸໂຘຕຫຕ຺ຖປາໂທ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກາຣາມຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘສາສເນ ໂສຠຕິ. ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂນ຺ຕິ ກາມໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ສຸຂໍ. ປວິເວກສຸຂມ຺ປິ ກາມປວິເວກສຸຂເມວ. ຣາຄາທີນໍ ປນ ວູປສມຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ອຸປສມສຸຂໍ. ມຄ຺ຄສມ຺ໂພຘຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ສມ຺ໂພຘິສຸຂໍ. ນິກາມລາຠີຕິ ກາມລາຠີ ອິຈ຺ຉິຕລາຠີ. ອກິຈ຺ຉລາຠີຕິ ອທຸກ຺ຂລາຠີ. ອກສິຣລາຠີຕິ ວິປຸລລາຠີ.

ສາມາຍິກນ຺ຕິ ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕສມເຍ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ກນ຺ຕນ຺ຕິ ມນາປໍ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຣູປາຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕວິມຸຕ຺ຕິໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຌານານິ ຈຕສ຺ໂສ ຈ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ອຍໍ ສາມາຍິໂກ ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໑໓). ອສາມາຍິກນ຺ຕິ ນ ສມຍວເສນ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິມຸຕ຺ຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສາມຎ຺ຎຜລານິ, ອຍໍ ອສາມາຍິໂກ ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ. ອກຸປ຺ປນ຺ຕິ ກິເລເສຫິ ອໂກເປຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ກິໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ? ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຄຓພນ຺ຘນພທ຺ໂຘ ເນວ ໂລກິຍຄຸຓໍ, ນ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຄຓໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ປນ ເອກາຠິຣໂຕ ສກ຺ໂກຕິ. ຕຖາ ຫິ ວິປສ຺ສີ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປພ຺ພຊິຕສຫສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ວິຈຣນ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ຄຓໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕທິວເສ ເອກີຠາວາຠິຣໂຕ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ວິຈຣນ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ເຕສຸ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ເອກີຠາວາຠິຣໂຕ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ.

ເອວໍ ສງ຺ຄຓິກາຣາມສ຺ສ ຄຸຓາຘິຄມາຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ໂທສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນາຫໍ ອານນ຺ທາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣູປນ຺ຕິ ສຣີຣໍ. ຍຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຣູເປ ຣາຄວເສນ ຣຕ຺ຕສ຺ສ. ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ຣູເປ ຣຕ຺ຕສ຺ສ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ອຖ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານານໍ ທສພລສາວກຕ຺ຕຸປຄມນສງ຺ຂາເຕນ ອຎ຺ຎຖາຠາເວນ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ວິຍ, ອຸປາລິຄຫປຕິໂນ ອຎ຺ຎຖາຠາເວນ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ, ປິຍຊາຕິກສຸຕ຺ເຕ ເສຏ຺ຐິອາທີນໍ ວິຍ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິເຍວ.

໑໘໗. ອຍໍ ໂຂ ປນານນ຺ທາຕິ ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ? ສເຈ ຫິ ໂກຈິ ທຸພ຺ພຸທ຺ຘີ ນວປພ຺ພຊິໂຕ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເຂຕ຺ຕໍ ປວິຏ຺ຐາ ຄາວິໂຍ ວິຍ ອມ຺ເຫເຍວ ຄຓໂຕ ນີຫຣຕິ, ເອກີຠາເວ ນິໂຍເຊຕິ, ສຍໍ ປນ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີຫິ ປຣິວຸໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ວຈໂນກາສຸປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ – ‘‘ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນປິ ຕຖາຄໂຕ ເອກໂກວາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຣູປາທີນໍ ສງ຺ຂນິມິຕ຺ຕານໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິສຍຊ຺ຌຕ຺ຕໍ. ສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ. ຕຕ຺ຣ ເຈຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ຕໍ ເຈຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຸນ ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຣິສມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ. ວິເວກນິນ຺ເນນາຕິ ນິພ຺ພານນິນ຺ເນນ. ພ຺ຍນ຺ຕີຠູເຕນາຕິ ອາສວຏ຺ຐານີຍຘມ຺ເມຫິ ວິຄຕນ຺ເຕນ ນິສ຺ສເຏນ ວິສໍຍຸຕ຺ເຕນ. ອຸຍ຺ໂຍຊນິກປຏິສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫຕິ ເອວໍ ອຸຍ຺ໂຍຊນິເກນ ວຈເນນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ.

ກາຍ ປນ ເວລາຍ ຠຄວາ ເອວໍ ກເຖຕິ? ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈເວລາຍ, ວາ ປຸຣິມຍາມກິຈ຺ຈເວລາຍ ວາ. ຠຄວາ ຫິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ປຣິສາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ກາລໍ ວິທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາສນວຣຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊເຕລປາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິເວກນິນ຺ເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິສໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ. ປຸຣິມຍາເມປິ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ໂຂ ວາເສຏ຺ຐາ ຣຕ຺ຕິ, ຍສ຺ສ ທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎຖາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໙໙) ເອວໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ໂພຘິປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ເວ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິປິ ນິພ຺ພານນິນ຺ນາເນວ. ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທາຕິ ຍສ຺ມາ ສຸຎ຺ຎຕາວິຫາໂຣ ສນ຺ໂຕ ປຓີໂຕ, ຕສ຺ມາ.

໑໘໘. ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວາຕິ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ອິຘ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອສມ຺ປຊ຺ຊນຠາວຊານເນນ ສມ຺ປຊາໂນ. ພຫິທ຺ຘາຕິ ປຣສ຺ສ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຕິ ກາເລນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາເລນ ພຫິທ຺ຘາ. ອາເນຎ຺ຊນ຺ຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໍ ມນສິ ກໂຣຕິ.

ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຸຣິມສ຺ມິນ຺ຕິ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຄຸຓປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິກໂຣໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ຕໂຕ ‘‘ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ນຸ ໂຂ ກຖ’’ນ຺ຕິ ພຫິທ຺ຘາ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ຕໂຕ – ‘‘ກາເລນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ, ກາເລນ ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ນຸ ໂຂ ກຖ’’ນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ຕໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕຸກາໂມ ‘‘ອຣູປສມາປຕ຺ຕິຍໍ ນຸ ໂຂ ກຖ’’ນ຺ຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ອິທານິ – ‘‘ນ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐວີຣິເຍນ ອຸປຏ຺ຐາກາທີນໍ ປຈ຺ຉໂຕ ນ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ປາທກຊ຺ຌານເມວ ປນ ສາຘຸກໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ. ເອວມສ຺ສ ຣຸກ຺ເຂ ຉິນ຺ທໂຕ ຜຣສຸມ຺ຫິ ອວຫນ຺ເຕ ປຸນ ນິສິຕໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຉິຊ຺ເຊສຸ ຜຣສຸ ວິຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ມນສິກາໂຣ ວຫຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕສ຺ມິໍເຍວາຕິອາທິມາຫ. ອິທານິສ຺ສ ເອວໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຍໍ ຍໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ມນສິກາໂຣ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ອາຫ.

໑໘໙. ອິມິນາ ວິຫາເຣນາຕິ ອິມິນາ ສມຖວິປສ຺ສນາວິຫາເຣນ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ອິຕິ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕປິ ຕສ຺ມິໍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ສມ຺ປຊ຺ຊມາເນ ‘‘ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ເມ ກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຊານເນນ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ສຍຕີຕິ ນິປຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຖ ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ – ‘‘ອິທານິ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຈງ຺ກມິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອິຣິຍາປຖໍ ອຫາເປຕ຺ວາ ຐາຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພວາເຣສຸ. ນ ກເຖສ຺ສາມີຕິ, ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖາຕິ ເອວໍ ນ ກເຖສ຺ສາມີຕິ ຊານເນນ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ.

ປຸນ ທຸຕິຍວາເຣ ເອວຣູປິໍ ກຖໍ ກເຖສ຺ສາມີຕິ ຊານເນນ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສມຖວິປສ຺ສນາ ຕຣຸຓາວ, ຕາສໍ ອນຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ –

‘‘ອາວາໂສ ໂຄຈໂຣ ຠສ຺ສໍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຖ ໂຠຊນໍ;

ອຸຕຸ ອິຣິຍາປໂຖ ເຈວ, ສປ຺ປາໂຍ ເສວິຕພ຺ພໂກ’’ຕິ.

ສຕ຺ຕ ສປ຺ປາຍານິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພານິ. ເຕສໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖມິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຕກ຺ກວາເຣສຸ ອວິຕກ຺ກນສ຺ສ ຈ ວິຕກ຺ກນສ຺ສ ຈ ຊານເນນ ສມ຺ປຊານຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໙໐. ອິຕິ ວິຕກ຺ກປຫາເນນ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິເມ, ອານນ຺ທ, ກາມຄຸຓາຕິອາທິມາຫ. ອາຍຕເນຕິ ເຕສຸເຍວ ກາມຄຸເຓສຸ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣເຓ. ສມຸທາຈາໂຣຕິ ສມຸທາຈຣຓໂຕ ອປ຺ປຫີນກິເລໂສ. ເອວໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ວິຊ຺ຊມານເມວ. ສມ຺ປຊາໂນຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອສມ຺ປຕ຺ຕິຊານເນນ ສມ຺ປຊາໂນ. ທຸຕິຍວາເຣ ເອວໍ ສນ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເອຕໍ. ສມ຺ປຊາໂນຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສມ຺ປຕ຺ຕິຊານເນນ ສມ຺ປຊາໂນ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ປຫີໂນ ນຸ ໂຂ ເມ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ໂນ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ອປຫີນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາເຏຕິ, ຕໂຕ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ຜລໍ, ຜລໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ປຫີນຠາວໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ຊານເນນ ‘‘ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໙໑. ອິທານິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິເມ, ອານນ຺ທ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂສ ປຫີຍຕີຕິ ຣູເປ ອສ຺ມີຕິ ມາໂນ ອສ຺ມີຕິ ຉນ຺ໂທ ອສ຺ມີຕິ ອນຸສໂຍ ປຫີຍຕິ. ຕຖາ ເວທນາທີສຸ ສມ຺ປຊານຕາ ວຸຕ຺ຕນາເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິເມ ໂຂ ເຕ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິເຕ ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລຘມ຺ເມ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກຸສລາຍຕິກາຕິ ກຸສລໂຕ ອາຄຕາ. ກຸສລາ ຫິ ກຸສລາປິ ໂຫນ຺ຕິ ກຸສລາຍຕິກາປິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ປຐມຊ຺ຌານໍ ກຸສລໍ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ກຸສລຎ຺ເຈວ ກຸສລາຍຕິກຎ຺ຈ…ເປ… ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ກຸສລໍ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ກຸສລຎ຺ເຈວ ກຸສລາຍຕິກຎ຺ຈ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ກຸສລໍ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ກຸສໂລ ເຈວ ກຸສລາຍຕິໂກ ຈ…ເປ… ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ ກຸສໂລ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ກຸສໂລ ເຈວ ກຸສລາຍຕິໂກ ຈ. ຕຖາ ປຐມຊ຺ຌານໍ ກຸສລໍ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ເຈວ ກຸສລາຍຕິກາ ຈ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ກຸສໂລ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ເຈວ ກຸສລາຍຕິກາ ຈ.

ອຣິຍາຕິ ນິກ຺ກິເລສາ ວິສຸທ຺ຘາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາຕິ ໂລເກ ອຸຕ຺ຕຣາ ວິສິຏ຺ຐາ. ອນວກ຺ກນ຺ຕາ ປາປິມຕາຕິ ປາປິມນ຺ເຕນ ມາເຣນ ອໂນກ຺ກນ຺ຕາ. ວິປສ຺ສນາປາທກາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ມາໂຣ ນ ປສ຺ສຕິ, ‘‘ອິທໍ ນາມ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິສ຺ສາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ຊາຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນວກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສີຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຫ? ຄເຓປິ ເອໂກ ອານິສໍໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທມາຫ. ອນຸພນ຺ຘິຕຸນ຺ຕິ ອນຸຄຈ຺ຉິຕຸໍ ປຣິຈຣິຕຸໍ.

ນ ໂຂ, ອານນ຺ທາຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຠຄວຕາ – ‘‘ສຸຕາວຸໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ, ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໗) ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ປຎ຺ຈາວຸຘສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຍໂຘ ວິຍ ກໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ອນຸໂລມປຏິປທໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕສ຺ສ ຕໍ ອາວຸຘໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອຕທຕ຺ຖໍ ອນຸພນ຺ຘິຕຸໍ ນາຣຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນ ໂຂ, ອານນ຺ທາຕິ ອາຫ.

ອິທານິ ຍທຕ຺ຖໍ ອນຸພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍາ ຈ ໂຂຕິອາທິມາຫ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ອາຄຕານິ. ‘‘ອິຕິ ເອວຣູປໍ ກຖໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍວເສນ ອາຄຕານິ, ‘‘ຍທິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິວເສນ ອາຄຕານິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິປູຣຓວເສນ ອາຄຕານິ. ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ກເຖນ຺ເຕນ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພານິ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ເອກກສ຺ສ ວິຫຣໂຕປິ ອຕ຺ໂຖ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເອກີຠາເວ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ໂຂ, ອານນ຺ທາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ເອກີຠາເວ ສນ຺ເຕ.

໑໙໓. ສຕ຺ຖາຕິ ພາຫິຣໂກ ຕິຕ຺ຖກຣສຕ຺ຖາ. ອນ຺ວາວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອນຸອາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ມຸຈ຺ຉໍ ກາມຍຕີຕິ ມຸຈ຺ຉນຕຓ຺ຫໍ ປຕ຺ເຖຕິ, ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຈຣິຍູປທ຺ທເວນາຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ກິເລສູປທ຺ທເວນ ອາຈຣິຍສ຺ສຸປທ຺ທໂວ. ເສສຸປທ຺ທເວສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອວຘິໍສຸ ນນ຺ຕິ ມາຣຍິໍສຸ ນໍ. ເອເຕນ ຫິ ຄຸຓມຣຓໍ ກຖິຕໍ.

ວິນິປາຕາຍາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ນິປຕນາຍ. ກສ຺ມາ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣຸປທ຺ທໂວວ – ‘‘ທຸກ຺ຂວິປາກຕໂຣ ຈ ກຏຸກວິປາກຕໂຣ ຈ ວິນິປາຕາຍ ຈ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ພາຫິຣປພ຺ພຊ຺ຊາ ຫິ ອປ຺ປລາຠາ, ຕຕ຺ຖ ມຫນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຄຸໂຓ ນຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາມຕ຺ຕກເມວ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຍຖາ ຄທ຺ຣຠປິຏ຺ຐິໂຕ ປຕິຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ, ສຣີຣສ຺ສ ປໍສຸມກ຺ຂນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ພາຫິຣສມເຍ ໂລກິຍຄຸຓມຕ຺ຕໂຕວ ປຣິຫາຍຕິ, ເຕນ ປຸຣິມໍ ອຸປທ຺ທວທ຺ວຍໍ ນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາສເນ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ມຫາລາຠາ, ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລານິ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຄຸຓາ. ອິຕິ ຍຖາ ອຸຠໂຕ ສຸຊາໂຕ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ນຄຣໍ ອນຸສຎ຺ຈຣນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘໂຕ ປຕິໂຕ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ສາສນໂຕ ປຣິຫາຍມາໂນ ນວຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸເຓຫິ ປຣິຫາຍຕິ. ເຕນາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣຸປທ຺ທໂວ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໙໖. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເສສຸປທ຺ທເວຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣຸປທ຺ທໂວ ທຸກ຺ຂວິປາກຕໂຣ, ຍສ຺ມາ ວາ ສປຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ມິຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິ ຫິຕາຍ, ຕສ຺ມາ. ເອວໍ ອຸປຣິເມນປິ ເຫຏ຺ຐິເມນປິ ອຕ຺ເຖນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ມິຕ຺ຕວຕາຍາຕິ ມິຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ສປຕ຺ຕວຕາຍາຕິ ເວຣປຏິປຕ຺ຕິຍາ.

ໂວກ຺ກມ຺ມ ຈ ສຕ຺ຖຸສາສນາຕິ ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ໂວກ຺ກມ຺ມ ວຕ຺ຕຕິ ນາມ. ຕເທວ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ນ ໂວກ຺ກມ຺ມ ວຕ຺ຕຕິ ນາມ.

ນ ໂວ ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ຕຖາ ປຣກ຺ກມິສ຺ສາມີຕິ ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫສຸ ຕຖາ ນ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ. ອາມເກຕິ ອປກ຺ເກ. ອາມກມຕ຺ເຕຕິ ອາມເກ ນາຕິສຸກ຺ເຂ ຠາຊເນ. ກຸມ຺ຠກາໂຣ ຫິ ອາມກໍ ນາຕິສຸກ຺ຂໍ ອປກ຺ກໍ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ສຓ຺ຫິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ‘‘ມາ ຠິຊ຺ຊຕູ’’ຕິ. ອິຕິ ຍຖາ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນາຫໍ ຕຸມ຺ເຫສຸ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ. ນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ສກິໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ນ ຠວິສ຺ສາມິ, ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂອວທິສ຺ສາມິ ອນຸສາສິສ຺ສາມິ. ປວຍ຺ຫ ປວຍ຺ຫາຕິ ໂທເສ ປວາເຫຕ຺ວາ ປວາເຫຕ຺ວາ. ຍຖາ ປກ຺ກຠາຊເນສຸ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ຠິນ຺ນຉິນ຺ນຊຊ຺ຊຣານິ ປວາເຫຕ຺ວາ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ສຸປກ຺ກາເນວ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວເມວ ອຫມ຺ປິ ປວາເຫຕ຺ວາ ປວາເຫຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂອວທິສ຺ສາມິ ອນຸສາສິສ຺ສາມິ. ໂຍ ສາໂຣ ໂສ ຐສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ໂວ ມຍາ ໂອວທິຍມານານໍ ໂຍ ມຄ຺ຄຜລສາໂຣ, ໂສ ຐສ຺ສຕິ. ອປິຈ ໂລກິຍຄຸຓາປິ ອິຘ ສາໂຣຕ຺ເວວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຫາສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຈ຺ຉຣິຍອພ຺ຠຸຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍອພ຺ຠຸຕສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂຍ ນາມ ຕຖາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉິນ຺ນປປຎ຺ເຈຕິ ເອຕ຺ຖ ປປຎ຺ຈາ ນາມ ຕຓ຺ຫາ ມາໂນ ທິຏ຺ຐີຕິ ອິເມ ຕໂຍ ກິເລສາ. ຉິນ຺ນວຏຸເມຕິ ເອຕ຺ຖ ວຏຸມນ຺ຕິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມວຏ຺ຏໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຍາທິນ຺ນວຏ຺ເຏຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂວີຕິວຕ຺ເຕຕິ ສພ຺ພໍ ວິປາກວຏ຺ຏສງ຺ຂາຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ວີຕິວຕ຺ເຕ. ອນຸສ຺ສຣິສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ ຍຕ຺ຣາຕິ ນິປາຕວເສນ ອນາຄຕວຈນໍ, ອຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ ອຕີຕວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠຄວາ ຫິ ເຕ ພຸທ຺ເຘ ອນຸສ຺ສຣິ, ນ ອິທານິ ອນຸສ຺ສຣິສ຺ສຕິ. ເອວໍຊຈ຺ຈາຕິ ວິປສ຺ສີອາທໂຍ ຂຕ຺ຕິຍຊຈ຺ຈາ, ກກຸສນ຺ຘາທໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊຈ຺ຈາຕິ. ເອວໍໂຄຕ຺ຕາຕິ ວິປສ຺ສີອາທໂຍ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎໂຄຕ຺ຕາ, ກກຸສນ຺ຘາທໂຍ ກສ຺ສປໂຄຕ຺ຕາຕິ. ເອວໍສີລາຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສີເລນ ເອວໍສີລາ. ເອວໍຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມາຘິປກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕເຣນ ສມາຘິນາ ເອວໍສມາຘິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍປຎ຺ຎາຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາຍ ເອວໍປຎ຺ຎາ. ເອວໍວິຫາຣີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ສມາຘິປກ຺ຂານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫາໂຣ ຄຫິໂຕວ, ປຸນ ກສ຺ມາ ຄຫິຕເມວ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເຈ, ນ ອິທໍ ຄຫິຕເມວ. ອິທຎ຺ຫິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິທີປນຕ຺ຖໍ, ຕສ຺ມາ ເອວໍນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິ ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິ ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ວິມຸຕ຺ຕິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສຍໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕຫິ ນີວຣຓາທີຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິກາ ສຕ຺ຕ ອນຸປສ຺ສນາ ສຍໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກງ຺ຄວເສນ ປຣິຈຕ຺ຕາຫິ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທີຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ ສຍໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນຫິ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ມຄ຺ຄານຸຠາເວນ ກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນິພ຺ພານໍ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ອປຄຕຕ຺ຕາ ທູເຣ ຐິຕຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ. ອິຕິ ອິມາສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິມຸຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໙໙. ຕສ຺ມາຕິຫາຕິ ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ‘‘ຕຖາຄຕາ ອຈ຺ຉຣິຍາ’’ຕິ ວທສິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ປຏິຠນ຺ຕຸ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມາຕິ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວສມ຺ປຊຎ຺ຎານິ ມນຸສ຺ສໂລເກ ເທວໂລເກ ຈ. ຕຕ຺ຖ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຊາຕເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ເຕ ທຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວິໍ ທຕ຺ວາ ສກ຺ເກນ ປສີທິຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ອຏ຺ຐ ວເຣ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ –

‘‘ອິໂຕ ວິມຸຈ຺ຈມານາຫໍ, ສຄ຺ຄຄາມີ ວິເສສຄູ;

ອນິວຕ຺ຕີ ຕໂຕ ອສ຺ສໍ, ອຏ຺ຐເມຕໍ ວຣໍ ວເຣ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໒໓໐໐) –

ເອວໍ ຕຸສິຕຠວເນ ເມ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕູຕິ ວຣໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸສິຕຠວເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ຊານາຕິ, ອິທໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາວໂຕ ປນ ຈຸໂຕ ປຸນ ຕຸສິຕຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສ຺ມີຕິ ອຎ຺ຎາສິ, ອິທໍ ເທວໂລເກ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ.

ກິໍ ປນ ເສສເທວຕາ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ? ໂນ ນ ຊານນ຺ຕິ. ຕາ ປນ ອຸຍ຺ຍານວິມານກປ຺ປຣຸກ຺ເຂ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເທວນາຏເກຫິ ຕູຣິຍສທ຺ເທນ ປໂພຘິຕາ ‘‘ມາຣິສ ອຍໍ ເທວໂລໂກ ຕຸມ຺ເຫ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ສາຣິຕາ ຊານນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຐມຊວນວາເຣ ນ ຊານາຕິ, ທຸຕິຍຊວນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຊານາຕິ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓຊານນໍ ໂຫຕິ.

ອຏ຺ຐາສີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຎ຺ເຎປິ ເທວາ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ຐິຕມ຺ຫາຕິ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ປນ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ພລວຕາ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓນ ອຠິຠຸຍ຺ຍມານາ ສຕິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠຸຕ຺ຕປີຕຠາວມ຺ປິ ອຊານນ຺ຕາ ອາຫາຣູປຈ຺ເຉເທນ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກິໍ ຕຖາຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ໂນ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຫິ ເສສເທເວ ທສຫິ ຐາເນຫິ ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາຣມ຺ມເຓນ ປນ ອຕ຺ຕານໍ ມທ຺ທິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິເຕ ກາເຍ ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິ.

໒໐໐. ຍາວຕາຍຸກນ຺ຕິ ເສສຕ຺ຕຠາເວສຸ ກິໍ ຍາວຕາຍຸກໍ ນ ຕິຏ຺ຐຕ຺ຕີຕິ? ອາມ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຎ຺ຎທາ ຫິ ທີຆາຍຸກເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ປາຣມິໂຍ ນ ສກ຺ກາ ປູເຣຕຸນ຺ຕິ ອກ຺ຂີນິ ນິມີເລຕ຺ວາ ອຘິມຸຕ຺ຕິກາລໍກິຣິຍໍ ນາມ ກຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ກາລງ຺ກິຣິຍາ ອຎ຺ເຎສໍ ນ ໂຫຕິ. ຕທາ ປນ ອທິນ຺ນທານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຣກ຺ຂິຕສີລໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພປາຣມີນໍ ປູຣິຕຕ຺ຕາ ຍາວຕາຍຸກໍ ອຏ຺ຐາສິ.

ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ຕຸສິຕາ ກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມຕີຕິ ເອວໍ ຕາວ ສພ຺ພປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເທວຕານໍ ປນ – ‘‘ມນຸສ຺ສຄຓນາວເສນ ອິທານິ ສຕ຺ຕຫິ ທິວເສຫິ ຈຸຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ – ມາລາ ມິລາຍນ຺ຕິ, ວຕ຺ຖານິ ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ, ກຈ຺ເຉຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ກາເຍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓິຍໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ເທໂວ ເທວາສເນ ນ ສຓ຺ຐາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມາລາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ປິຬນ຺ຘນມາລາ. ຕາ ກິຣ ສຏ຺ຐິສຕສຫສ຺ສາຘິກາ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓາສ-ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ອມິລາຍິຕ຺ວາ ຕທາ ມິລາຍນ຺ຕິ. ວຕ຺ເຖສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຕກໍ ປນ ກາລໍ ເທວານໍ ເນວ ສີຕໍ ນ ອຸຓ຺ຫໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສຣີຣໂຕ ພິນ຺ທຸພິນ຺ທຸວເສນ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕກຎ຺ຈ ກາລໍ ເຕສໍ ສຣີເຣ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈປາລິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິວຓ຺ຓຕາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເທວຘີຕາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ, ເທວປຸຕ຺ຕາ ວີສຕິວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕິ. ມຣຓກາເລ ປນ ເນສໍ ກິລນ຺ຕຣູໂປ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕກຎ຺ຈ ເນສໍ ກາລໍ ເທວໂລເກ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຣຓກາເລ ປນ ນິສ຺ສສນ຺ຕິ ວິຊມ຺ຠນ຺ຕິ, ສເກ ອາສເນ ນາຠິຣມນ຺ຕິ.

ອິມານິ ປນ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ, ຍຖາ ໂລເກ ມຫາປຸຎ຺ຎານໍ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີນໍເຍວ ອຸກ຺ກາປາຕຠູມິຈາລຈນ຺ທຄ຺ຄາຫາທີນິ ນິມິຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ເພສໍ, ເອວເມວ ມເຫສກ຺ຂານໍ ເທວຕານໍເຍວ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ເພສໍ. ຍຖາ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ນກ຺ຂຕ຺ຕປາຐກາທໂຍວ ຊານນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ເພ, ເອວເມວ ຕານິປິ ສພ຺ເພ ເທວາ ນ ຊານນ຺ຕິ, ປຓ຺ຑິຕາ ເອວ ປນ ຊານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ຈ ມນ຺ເທນ ກຸສລກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເທວປຸຕ຺ຕາ, ເຕ ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ – ‘‘ອິທານິ ໂກ ຊານາຕິ, ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠາຍນ຺ຕິ. ເຍ ມຫາປຸຎ຺ຎາ, ເຕ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ທິນ຺ນໍ ທານໍ ຣກ຺ຂິຕໍ ສີລໍ ຠາວິຕໍ ຠາວນໍ ອາຄມ຺ມ ອຸປຣິເທວໂລເກສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ຠາຍນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕານິ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ຠາຍິ. ອຖສ຺ສ ເຕສຸ ນິມິຕ຺ເຕສຸ ປາຕຸຠູເຕສຸ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ – ‘‘ມາຣິສ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ເຕຫິ ນ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ມາຣພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ເຖນ຺ເຕຫິ ປູຣິຕາ, ໂລກນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ປນ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຖຍມາເນຫິ ປູຣິຕາ. ໂສ ໂວ ອິທານິ ກາໂລ ມາຣິສ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາຍ, ສມໂຍ ມາຣິສ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ຍາຈນ຺ຕິ.

ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ເທວຕານໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ອທຕ຺ວາວ ກາລທີປເທສກຸລຊເນຕ຺ຕິອາຍຸປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ປຎ຺ຈມຫາວິໂລກນໍ ນາມ ວິໂລເກສິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາໂລ ນຸ ໂຂ, ນ ກາໂລ’’ຕິ ປຐມໍ ກາລໍ ວິໂລເກສິ. ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ວຑ຺ຒິຕອາຍຸກາໂລ ກາໂລ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓານິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ຘມ຺ມເທສນາ ນາມ ຕິລກ຺ຂຓມຸຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ກເຖນ຺ຕານໍ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ເນວ ໂສຕຸໍ ນ ສທ຺ຘາຕຸໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ສາສນໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ອກາໂລ. ວສ຺ສສຕໂຕ ອູນອາຍຸກາໂລປິ ກາໂລ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສານຎ຺ຈ ທິນ຺ໂນວາໂທ ໂອວາທຏ຺ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຸທເກ ທຓ຺ຑຣາຊິ ວິຍ ຂິປ຺ປໍ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສປິ ອກາໂລ. ສຕສຫສ຺ສໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ ວສ຺ສສຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸທ຺ຘໍ ອາຍຸກາໂລ ກາໂລ ນາມ. ຕທາ ຈ ວສ຺ສສຕກາໂລ ໂຫຕິ. ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕພ຺ພກາໂລ’’ຕິ ກາລໍ ປສ຺ສິ.

ຕໂຕ ທີປໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ສປຣິວາເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທີເປ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ຕີສຸ ທີເປສຸ ພຸທ຺ຘາ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຊມ຺ພຸທີເປເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ທີປໍ ປສ຺ສິ.

ຕໂຕ – ‘‘ຊມ຺ພຸທີໂປ ນາມ ມຫາ, ທສໂຍຊນສຫສ຺ສປຣິມາໂຓ, ກຕຣສ຺ມິໍ ນຸ ໂຂ ປເທເສ ພຸທ຺ຘາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ເທສໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມເທສໍ ປສ຺ສິ. ມຊ຺ຌິມເທໂສ ນາມ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ຄຊງ຺ຄລໍ ນາມ ນິຄໂມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິນເຍ (ມຫາວ. ໒໕໙) ວຸຕ຺ໂຕວ. ໂສ ປນ ອາຍາມໂຕ ຕີຓິ ໂຍຊນສຕານິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອຑ຺ຒຕິຍານິ, ປຣິກ຺ເຂປໂຕ ນວໂຍຊນສຕານີຕິ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ປເທເສ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຏ຺ຐ ໂສຬສ ວາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ, ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ, ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ, ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທໂຍ ມຫາສາວກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາທີປານໍ ທ຺ວິສຫສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕທີປານຎ຺ຈ ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈກາຣກຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ຈ ມເຫສກ຺ຂາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິມຫາສາລາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກປິລວຕ຺ຖຸ ນາມ ນຄຣໍ, ຕຕ຺ຖ ມຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐມຄມາສິ.

ຕໂຕ ກຸລໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ໂລກສມ຺ມເຕ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອິທານິ ຈ ຂຕ຺ຕິຍກຸລໍ ໂລກສມ຺ມຕໍ, ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສາມິ, ສຸທ຺ໂຘທໂນ ນາມ ຣາຊາ ເມ ປິຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກຸລໍ ປສ຺ສິ.

ຕໂຕ ມາຕຣໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ພຸທ຺ຘມາຕາ ນາມ ໂລລາ ສຸຣາຘຸຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕິ, ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປູຣິຕປາຣມີ ຊາຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຂຓ຺ຑປຎ຺ຈສີລາ ໂຫຕິ, ອຍຎ຺ຈ ມຫາມາຍາ ນາມ ເທວີ ເອທິສາ. ອຍໍ ເມ ມາຕາ ຠວິສ຺ສຕິ. ກິຕ຺ຕກໍ ປນສ຺ສາ ອາຍູ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ – ‘‘ທສນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຸປຣິ ສຕ຺ຕ ທິວສານີ’’ຕິ ປສ຺ສິ.

ອິຕິ ອິມໍ ປຎ຺ຈມຫາວິໂລກນໍ ວິໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ກາໂລ ເມ ມາຣິສາ ພຸທ຺ຘຠາວາຍາ’’ຕິ ເທວຕານໍ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ຕາ ເທວຕາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕຸສິຕເທວຕາຫິ ປຣິວຸໂຕ ຕຸສິຕປຸເຣ ນນ຺ທນວນໍ ປາວິສິ. ສພ຺ພເທວໂລເກສຸ ຫິ ນນ຺ທນວນໍ ອຕ຺ຖິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ເທວຕາ – ‘‘ອິໂຕ ຈຸໂຕ ສຸຄຕິໍ ຄຈ຺ຉ, ອິໂຕ ຈຸໂຕ ສຸຄຕິໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພກຕກຸສລກມ຺ໂມກາສໍ ສາຣຍມານາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ໂສ ເອວໍ ເທວຕາຫິ ກຸສລໍ ສາຣຍມານາຫິ ປຣິວຸໂຕ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣນ຺ໂຕວ ຈວິ.

ເອວໍ ຈຸໂຕ ຈວາມີຕິ ປຊານາຕິ, ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ. ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ເມ ຐາເນ ປຏິສນ຺ຘິ ຄຫິຕາຕິ ເອວໍ ປນ ຊານາຕິ. ເກຈິ ປນ ເຖຣາ ‘‘ອາວຊ຺ຊນປຣິຍາໂຍ ນາມ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ທຸຕິຍຕຕິຍຈິຕ຺ຕວາເຣເຍວ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕິປິຏກມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ມຫາສຕ຺ຕານໍ ປຏິສນ຺ຘິ ນ ອຎ຺ເຎສໍ ປຏິສນ຺ຘິສທິສາ, ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕໍ ເຕສໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຎາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ. ຈຸຕິກ຺ຂເຓປິ ຈວາມີຕິ ປຊານາຕິ, ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ອສຸກສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຏິສນ຺ຘິ ຄຫິຕາຕິ ປຊານາຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ທສສຫສ຺ສີ ກມ຺ປຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕ ປນ ເອກູນວີສຕິຍາ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາຄສ຺ສ ໂສມນສ຺ສ-ສຫຄຕ-ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ-ອສງ຺ຂາຣິກ-ກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສທິສມຫາວິປາກຈິຕ຺ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນາ’’ຕິ ອາຫ.

ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປນ ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມາຍໍ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕທາ ກິຣ ມຫາມາຍາ ປຸເຣ ປຸຓ຺ຓມາຍ ສຕ຺ຕມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຄຕສຸຣາປານໍ ມາລາຄນ຺ຘວິຠູສນສມ຺ປນ຺ນໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬໍ ອນຸຠວມານາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປາໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣວິຠູສິຕາ ວຣໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສິຣີຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສິຣີສຍເນ ນິປນ຺ນາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມມານາ ອິທໍ ສຸປິນໍ ອທ຺ທສ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິຣ ນໍ ມຫາຣາຊາໂນ ສຍເນເນວ ສທ຺ຘິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອໂນຕຕ຺ຕທຫໍ ເນຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ເທວິໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສມລຫຣຓຕ຺ຖໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ທິພ຺ພວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຄນ຺ເຘຫິ ວິລິມ຺ເປຕ຺ວາ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕໂຕ ອວິທູເຣ ຣຊຕປພ຺ພໂຕ, ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ກນກວິມານໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ປາຈີນໂຕ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສຕວຣວາຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ອວິທູເຣ ເອໂກ ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຈຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຣຊຕປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣທິສໂຕ ອາຄມ຺ມ ກນກວິມານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໍ ຜາເລຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປວິຏ຺ຐສທິໂສ ອໂຫສິ.

ອຖ ປພຸທ຺ຘາ ເທວີ ຕໍ ສຸປິນໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຈຕຸສຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປາໂມກ຺ເຂ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຫຣິຕູປລິຕ຺ຕາຍ ລາຊາທີຫິ ກຕມງ຺ຄລສກ຺ກາຣາຍ ຠູມິຍາ ມຫາຣຫານິ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສປ຺ປິມຘຸສກ຺ກຣາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວຣປາຍາສສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕປາຕິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕປາຕີຕິເຫວ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອທາສິ, ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ອຫຕວຕ຺ຖກປິລຄາວີທານາທີຫິ ເຕ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ. ອຖ ເນສໍ ສພ຺ພກາມສນ຺ຕປ຺ປິຕານໍ ສຸປິນໍ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມາ ຈິນ຺ຕຍິ ມຫາຣາຊ, ເທວິຍາ ເຕ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ໂສ ຈ ໂຂ ປຸຣິສຄພ຺ໂຠ, ນ ອິຕ຺ຖິຄພ຺ໂຠ, ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂສ ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສຕິ, ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ສເຈ ອຄາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ’’ຕິ. ເອວໍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ອິມິນາ ຈຕຸຕ຺ຖາຍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິຍາ ໂອກ຺ກມຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈຕສ຺ໂສ ຫິ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິໂຍ.

‘‘ຈຕສ຺ໂສ ອິມາ, ຠນ຺ເຕ, ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິໂຍ. ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ເອກຈ຺ໂຈ ອສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ອສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ຐາຕິ, ອສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມຕິ, ອຍໍ ປຐມາ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ.

ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ອສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ຐາຕິ, ອສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມຕິ, ອຍໍ ທຸຕິຍາ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ.

ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ຐາຕິ, ອສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມຕິ, ອຍໍ ຕຕິຍາ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ.

ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ຐາຕິ, ສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມຕິ, ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖາ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໔໗).

ເອຕາສຸ ປຐມາ ໂລກິຍມນຸສ຺ສານໍ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍາ ອສີຕິມຫາສາວການໍ, ຕຕິຍາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຈ. ເຕ ກິຣ ກມ຺ມຊວາເຕຫິ ອຸທ຺ຘໍປາທາ ອໂຘສິຣາ ອເນກສຕໂປຣິເສ ປປາເຕ ວິຍ ໂຍນິມຸເຂ ຕາຬຈ຺ຉິຄ຺ຄເລນ ຫຕ຺ຖີ ວິຍ ອຕິວິຍ ສມ຺ພາເຘນ ໂຍນິມຸເຂນ ນິກ຺ຂມມານາ ອນນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເຕນ ເນສໍ ‘‘ມຍໍ ນິກ຺ຂມາມາ’’ຕິ ສມ຺ປຊານຕາ ນ ໂຫຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕານໍ. ເຕ ຫິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປິ ຊານນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕາປິ ຊານນ຺ຕິ. ນິກ຺ຂມນກາເລປິ ເນສໍ ກມ຺ມຊວາຕາ ອຸທ຺ຘໍປາເທ ອໂຘສິເຣ ກຕ຺ວາ ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ຫຕ຺ເຖ ປສາເຣຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ຐິຕກາວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ.

໒໐໑. ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອກ຺ກນ຺ເຕ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ເອວໍ ໂຫຕິ, ນ ໂອກ຺ກມມາເນ. ອປ຺ປມາໂຓຕິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມາໂຓ, ວິປຸໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຬາໂຣຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເທວານຸຠາວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເທວານໍ ອຍມານຸຠາໂວ – ນິວຕ຺ຖວຕ຺ຖສ຺ສ ປຠາ ທ຺ວາທສ ໂຍຊນານິ ຜຣຕິ, ຕຖາ ສຣີຣສ຺ສ, ຕຖາ ອລງ຺ກາຣສ຺ສ, ຕຖາ ວິມານສ຺ສ, ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂລກນ຺ຕຣິກາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຈກ຺ກວາຬານໍ ອນ຺ຕຣາ ເອເກໂກ ໂລກນ຺ຕຣິກາ ໂຫຕິ, ຕິຓ຺ຓໍ ສກຏຈກ຺ການໍ ປຕ຺ຕານໍ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐປິຕານໍ ມຊ຺ເຌ ໂອກາໂສ ວິຍ. ໂສ ປນ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣໂຍ ປຣິມາຓໂຕ ອຏ຺ຐໂຍຊນສຫສ຺ໂສ ໂຫຕິ. ອຆາຕິ ນິຈ຺ຈວິວຏາ. ອສໍວຸຕາຕິ ເຫຏ຺ຐາປິ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາ. ອນ຺ຘກາຣາຕິ ຕມຠູຕາ. ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣຓໂຕ ອນ຺ຘຠາວກຣຓຕິມິເສນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ຊາຍຕິ. ເອວໍມຫິທ຺ຘິກາຕິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ກິຣ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຕີສຸ ທີເປສຸ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ເອວໍມຫິທ຺ຘິກາ. ເອເກກາຍ ທິສາຍ ນວນວໂຍຊນສຕສຫສ຺ສານິ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ອາໂລກໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ເອວໍ ມຫານຸຠາວາ. ອາຠາຍ ນານຸໂຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຠາຍ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ກິຣ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕສ຺ສ ເວມຊ຺ເຌນ ຈຣນ຺ຕິ, ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣໂຍ, ຕສ຺ມາ ເຕ ຕຕ຺ຖ ອາຠາຍ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ.

ເຍປິ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຕິ ເຍປິ ຕສ຺ມິໍ ໂລກນ຺ຕຣມຫານິຣເຍ ສຕ຺ຕາ ອຸປປນ຺ນາ. ກິໍ ປນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ຠາຣິຍໍ ທາຣຸຓໍ ມາຕາປິຕູນໍ ຘມ຺ມິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານຎ຺ຈ ອຸປຣິ ອປຣາຘໍ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທິວເສ ທິວເສ ປາຓວຘາທິສາຫສິກກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ອຠຍໂຈຣນາຄໂຈຣາທໂຍ ວິຍ. ເຕສໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ຕິຄາວຸຕິໂກ ໂຫຕິ, ວຄ຺ຄຸລີນໍ ວິຍ ທີຆນຂາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຣຸກ຺ເຂ ວຄ຺ຄຸລິໂຍ ວິຍ ນເຂຫິ ຈກ຺ກວາຬປາເທ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ. ຍທາ ປນ ສໍສປ຺ປນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສໍ ຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ‘‘ຠກ຺ໂຂ ໂນ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ຕຕ຺ຖ ວາວຏາ ວິປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂລກສນ຺ຘາຣກອຸທເກ ປຕນ຺ຕິ. ວາເຕ ປຫຣນ຺ເຕ ມຘຸກຜລານິ ວິຍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປຕນ຺ຕິ. ປຕິຕມຕ຺ຕາ ຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕຂາເຣ ອຸທເກ ປິຏ຺ຐປິຓ຺ຑິ ວິຍ ວິລີຍນ຺ຕິ.

ອຎ຺ເຎປິ ກິຣ ໂຠ ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາຕິ – ‘‘ຍຖາ ມຍໍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວາມ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎປິ ກິຣ ສຕ຺ຕາ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕາ ອິຘູປປນ຺ນາ’’ຕິ ຕໍ ທິວສໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ໂອຠາໂສ ເອກຍາຄຸປານມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຍາວຕາ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ປພຸທ຺ໂຘ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຠາເວຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ໂຫຕິ. ທີຆຠາຓກາ ປນ ‘‘ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຏມຕ຺ຕເມວ ວິຊ຺ຊຸຠາໂສ ວິຍ ນິຈ຺ຉຣິຕ຺ວາ ກິໍ ອິທນ຺ຕິ ຠຓນ຺ຕານໍເຍວ ອນ຺ຕຣຘາຍຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສງ຺ກມ຺ປຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ກມ຺ປຕິ. ອິຕຣທ຺ວຍໍ ປຸຣິມປສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປຸນ ອປ຺ປມາໂຓ ຈາຕິອາທິ ນິຄມນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໐໒. ຈຕ຺ຕາໂຣ ເທວປຸຕ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສໍ ອາຣກ຺ຂາຍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊູນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາລີສທສສຫສ຺ສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ມຫາຣາຊາໂນ ຂຄ຺ຄຫຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສິຣີຄພ຺ຠໍ ປວິຏ຺ຐາ, ອິຕເຣ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອວຣຸທ຺ຘປໍສຸປິສາຈກາທິຍກ຺ຂຄເຓ ປຏິກ຺ກມາເປຕ຺ວາ ຍາວ ຈກ຺ກວາຬາ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ.

ກິມຕ຺ຖໍ ປນາຍໍ ຣກ຺ຂາ ອາຄຕາ? ນນຸ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ກລລກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສເຈປິ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສາ ມາຣາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສໍ ສິເນຣຸໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸຍາ ວາ ອນ຺ຕຣາຍກຣຓຕ຺ຖໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ເພ ອນ຺ຕຣາວ ອນ຺ຕຣຘາເຍຍ຺ຍຸໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ຠຄວຕາ ຣຸຫິຣຸປ຺ປາທວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ປຣູປກ຺ກເມນ ຕຖາຄຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອນຸປກ຺ກເມນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາວິຫາຣໍ, ອຣກ຺ຂິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໔໑). ເອວເມຕໍ, ນ ປຣູປກ຺ກເມນ ເຕສໍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ອຕ຺ຖິ. ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ອມນຸສ຺ສາ ວິຣູປາ ທຸທ຺ທສິກາ, ເຠຣວຣຸປາ ປກ຺ຂິໂນ, ເຍສໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ຠຍໍ ວາ ສນ຺ຕາໂສ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເຕສໍ ນິວາຣຓຕ຺ຖາຍ ຣກ຺ຂໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ອປິຈ ໂຂ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ ສຎ຺ຊາຕຄາຣວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄາຣວໂຈທິຕາປິ ເຕ ເອວມກໍສຸ.

ກິໍ ປນ ເຕ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸຍາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ ນ ທສ຺ເສນ຺ຕີຕິ? ນຫານມຓ຺ຑນໂຠຊນາທິສຣີຣກິຈ຺ຈກາເລ ນ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ສິຣີຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວຣສຍເນ ນິປນ຺ນກາເລ ປນ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອມນຸສ຺ສທສ຺ສນໍ ນາມ ມນຸສ຺ສານໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ ໂຫຕິ, ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ເຈວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ເຕ ທິສ຺ວາ ນ ຠາຍຕິ, ປກຕິອນ຺ເຕປຸຣປາລເກສຸ ວິຍ ອສ຺ສາ ເຕສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

໒໐໓. ປກຕິຍາ ສີລວຕີຕິ ສຠາເວເນວ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ກິຣ ພຸທ຺ເຘ ມນຸສ຺ສາ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊການໍ ສນ຺ຕິເກ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສີລໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາປິ ກາລເທວິລສ຺ສ ອິສິໂນ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂພຘິສຕ຺ເຕ ປນ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປາທມູເລ ນິສີທິຕຸໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາ, ສມາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄຫິຕສີລມ຺ປິ ອວຎ຺ຎາ ກາຣຓມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສຍເມວ ສີລໍ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ປຸຣິເສສູຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເກສຸຈິ ມນຸສ຺ເສສຸ ປຸຣິສາຘິປ຺ປາຍຈິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ຄາຣເວນ, ນ ປຫີນກິເລສຕາຍ. ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ຣູປໍ ປນ ສຸກຸສລາປິ ສິປ຺ປິກາ ໂປຕ຺ຖກມ຺ມາທີສຸປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ຣາໂຄ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ສເຈ ປນ ຕໍ ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ອຸປສງ຺ກມິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ປາທາ ນ ວຫນ຺ຕິ, ທິພ຺ພສງ຺ຂລິກາ ວິຍ ພຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຕິກ຺ກມນີຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມຄຸຓານນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ກາມຄຸຓູປສໍຫິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຣິສາຘິປ຺ປາຍວເສນ ວຕ຺ຖຸປຏິກ຺ເຂໂປ ກຖິໂຕ, ອິຘ ອາຣມ຺ມຓປ຺ປຏິລາໂຠ ທສ຺ສິໂຕ. ຕທາ ກິຣ ‘‘ເທວິຍາ ເອວຣູໂປ ປຸຕ຺ໂຕ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ, ສຸຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ຣາຊາໂນ ມຫຄ຺ຆອາຠຣຓຕູຣິຍາທິວເສນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສນ຺ຕິ, ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸຍາ ຈ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ລາຠສກ຺ກາຣສ຺ສ ປມາຓປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

໒໐໔. ອກິລນ຺ຕກາຍາຕິ ຍຖາ ອຎ຺ຎາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຄພ຺ຠຠາເຣນ ກິລມນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປາທາ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີນິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ຕສ຺ສາ ໂກຈິ ກິລມໂຖ ອໂຫສິ. ຕິໂຣກຸຈ຺ຉິຄຕນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄຕໍ. ກລລາທິກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ອຫີນິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວໍ ອຸປຄຕໍເຍວ ປສ຺ສຕິ. ກິມຕ຺ຖໍ ປສ຺ສຕິ? ສຸຂວາສຕ຺ຖໍ. ຍເຖວ ຫິ ມາຕາ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ນາ ວາ ນິປນ຺ນາ ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖໍ ວາ ປາທໍ ວາ ໂອລມ຺ພນ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຓ຺ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸຂວາສຕ຺ຖໍ ປຸຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕິ, ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາປິ ຍໍ ຕໍ ມາຕຸ ອຸຏ຺ຐານຄມນປຣິວຕ຺ຕນນິສຊ຺ຊາທີສຸ ອຸຓ຺ຫສີຕໂລຓິກຕິຕ຺ຕກກຏຸກາຫາຣອຊ຺ໂຌຫຣຓກາເລສຸ ຈ ຄພ຺ຠສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ຕໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຸຂວາສຕ຺ຖໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ໂອໂລກຍມານາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຫິ ອຎ຺ເຎ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄຕາ ປກ຺ກາສຍໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອາມາສຍໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທຣປຏລໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ກຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸກ຺ກຸຏິກາ ທ຺ວີສຸ ມຸຏ຺ຐີສຸ ຫນຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂສຸສິເຣ ມກ຺ກຏາ ວິຍ ນິສີທນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສເນ ຘມ຺ມກຖິໂກ ວິຍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທຕິ. ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມໍ ປນສ຺ສາ ວຕ຺ຖຸໍ ໂສເຘຕິ, ສຸທ຺ເຘ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ສຸຂຸມຈ຺ຉວິລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ອຖ ນໍ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ຕໂຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ໂອໂລເກນ຺ຕິຍາ ພຫິ ຐິໂຕ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິມາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ມາຕຣໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ນ ຫິ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

໒໐໕. ກາລໍ ກໂຣຕີຕິ ນ ວິຊາຕຠາວປຈ຺ຈຍາ, ອາຍຸປຣິກ຺ຂເຍເນວ. ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ວສິຕຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ເຈຕິຍກຸຏິສທິສໍ ໂຫຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ອປຣິໂຠຄໍ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຣໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕຸນ຺ຕິ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທາ ກາລໍ ກໂຣຕິ. ກຕຣສ຺ມິໍ ປນ ວເຍ ກາລໍ ກໂຣຕີຕິ? ມຊ຺ຌິມວເຍ. ປຐມວຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຉນ຺ທຣາໂຄ ພລວາ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕທາ ສຎ຺ຊາຕຄພ຺ຠາ ອິຕ຺ຖີ ຕໍ ຄພ຺ຠໍ ອນຸຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຄພ຺ໂຠ ພຫ຺ວາພາໂຘ ໂຫຕິ. ມຊ຺ຌິມວຍສ຺ສ ປນ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ວຕ຺ຖຸໍ ວິສທໍ ໂຫຕິ, ວິສເທ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ທາຣກາ ອໂຣຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາປິ ປຐມວເຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມວຍສ຺ສ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ກາລໍ ກໂຣຕິ.

ນວ ວາ ທສ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ເທນ ວິກປ຺ປນວເສນ ສຕ຺ຕ ວາ ອຏ຺ຐ ວາ ເອກາທສ ວາ ທ຺ວາທສ ວາຕິ ເອວມາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕມາສຊາໂຕ ຊີວຕິ, ສີຕຸຓ຺ຫກ຺ຂໂມ ປນ ນ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐມາສຊາໂຕ ນ ຊີວຕິ, ເສສາ ຊີວນ຺ຕິ.

ຐິຕາວາຕິ ຐິຕາວ ຫຸຕ຺ວາ. ມຫາມາຍາປິ ເທວີ ອຸປວິຊຎ຺ຎາ ຎາຕິກຸລຆຣໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ກປິລວຕ຺ຖຸໂຕ ເທວທຫນຄຣຄາມິມຄ຺ຄໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ເທວິໍ ສຸວຓ຺ຓສິວິກາຍ ນິສີທາເປສິ. ສກລນຄຣວາສິໂນ ສກ຺ຍາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊຍມານາ ເທວິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຍິໍສຸ. ສາ ເທວທຫນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ລຸມ຺ພິນິສາລວນຸຍ຺ຍານໍ ທິສ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານວິຈຣຓຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ສໍວິທຫາເປສິ. ເທວິຍາ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິຏ຺ຐມຕ຺ຕາຍ ກາຍທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອໂຫສິ, ອຖສ຺ສາ ມງ຺ຄລສາລມູເລ ສິຣີສຍນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ. ສາ ອນ຺ໂຕສາຓິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສາລສາຂໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສາ ຕາວເທວ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ.

ເທວາ ນໍ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຂີຓາສວາ ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ສູຕິເວສໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ເອເກ. ຕໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ສຸວຓ຺ຓຂຈິຕໍ ວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ມຈ຺ຉກ຺ຂິສທິສໍ ທຸກູລປຏໍ ຍາວ ປາທນ຺ຕາວ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສາ ສລ຺ລຫຸກໍ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ ຘມ຺ມກຣຓໂຕ ອຸທກນິກ຺ຂມນສທິສໍ. ອຖ ເຕ ປກຕິພ຺ຣຫ຺ມເວເສເນວ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຐມໍ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ປຏິຄ຺ຄເຫສຸໍ. ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມນຸສ຺ສາ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກນ ປຏິຄ຺ຄເຫສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເທວາ ນໍ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ.

໒໐໖. ຈຕ຺ຕາໂຣ ນໍ ເທວປຸຕ຺ຕາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຊິນປ຺ປເວຓິຍາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ມເຫສກ຺ໂຂຕິ ມຫາເຕໂຊ ມຫາຍໂສ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິສໂທວ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕາ ໂຍນິມຄ຺ເຄ ລຄ຺ຄນ຺ຕາ ຠຄ຺ຄວິຠຄ຺ຄາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ອລຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸເທນາຕິ ອຸທເກນ. ເກນຈິ ອສຸຈິນາຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມຊວາເຕຫິ ອຸທ຺ຘໍປາທາ ອໂຘສິຣາ ໂຍນິມຄ຺ເຄ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ສຕໂປຣິສນຣກປປາຕໍ ປຕນ຺ຕາ ວິຍ ຕາຬຈ຺ຉິທ຺ເທນ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຍມານາ ຫຕ຺ຖີ ວິຍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕາ ນານາອສຸຈິມກ຺ຂິຕາວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ຕຎ຺ຫິ ກມ຺ມຊວາຕາ ອຸທ຺ຘໍປາທໍ ອໂຘສິຣໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ໂສ ຘມ຺ມາສນໂຕ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມກຖິໂກ ວິຍ ນິສ຺ເສຓິໂຕ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ວິຍ ຈ ທ຺ເວ ຫຕ຺ເຖ ຈ ປາເທ ຈ ປສາເຣຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສມ຺ຠເວນ ເກນຈິ ອສຸຈິນາ ອມກ຺ຂິໂຕວ ນິກ຺ຂມຕິ.

ອຸທກສ຺ສ ຘາຣາຕິ ອຸທກວຏ຺ຏິໂຍ. ຕາສຸ ສີຕາ ສຸວຓ຺ຓກຏາເຫ ປຕຕິ, ອຸຓ຺ຫາ ຣຊຕກຏາເຫ. ອິທຎ຺ຈ ປຖວີຕເລ ເກນຈິ ອສຸຈິນາ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ ເຕສໍ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍອຸທກຎ຺ເຈວ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓໍ ກີຬນອຸທກຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຆເຏຫິ ອາຫຣິຍມານອຸທກສ຺ສ ເຈວ ຫໍສວຏ຺ຏກາທິໂປກ຺ຂຣຓິຄຕສ຺ສ ຈ ອຸທກສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ.

໒໐໗. ສມ຺ປຕິຊາໂຕຕິ ມຸຫຸຕ຺ຕຊາໂຕ. ປາຬິຍໍ ປນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ໂຕ ວິຍ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ປນ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕໍ ປຐມໍ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ມງ຺ຄລສມ຺ມຕາຍ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສາຍ ອຊິນປ຺ປເວຓິຍາ, ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມນຸສ຺ສາ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກນ, ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ.

ເສຕມ຺ຫິ ຉຕ຺ເຕ ອນຸຘາຣິຍມາເນຕິ ທິພ຺ພເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ ອນຸຘາຣິຍມາເນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຉຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິວາຣານິ ຂຄ຺ຄາທີນິ ປຎ຺ຈ ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑານິປິ ອາຄຕາເນວ. ປາຬິຍໍ ປນ ຣາຊຄມເນ ຣາຊາ ວິຍ ຉຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຸ ຉຕ຺ຕເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຉຕ຺ຕຄ຺ຄາຫກາ. ຕຖາ ຂຄ຺ຄ-ຕາລວຓ຺ຏ-ໂມຣຫຕ຺ຖກ-ວາຬພີຊນິ-ອຸຓ຺ຫີສມຕ຺ຕາເຍວ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ເຕສໍ ຄາຫກາ. ສພ຺ພານິ ກິຣ ຕານິ ອທິສ຺ສມານຣູປາ ເທວຕາ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ອເນກສາຂຎ຺ຈ ສຫສ຺ສມຓ຺ຑລໍ,

ຉຕ຺ຕໍ ມຣູ ຘາຣຍຸມນ຺ຕລິກ຺ເຂ;

ສຸວຓ຺ຓທຓ຺ຑາ ວິປຕນ຺ຕິ ຈາມຣາ,

ນ ທິສ຺ສເຣ ຈາມຣຉຕ຺ຕຄາຫກາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໖໙໓);

ສພ຺ພາ ຈ ທິສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາຣູປຣິ ຐິຕສ຺ສ ວິຍ ສພ຺ພທິສານຸວິໂລກນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ໂຂ ປເນວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສໍ ໂອໂລເກສິ, ອເນກຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສານິ ເອກງ຺ຄຓານິ ອເຫສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ເທວມນຸສ຺ສາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊຍມານາ – ‘‘ມຫາປຸຣິສ ອິຘ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທິໂສປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອວໍ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ, ຈຕສ຺ໂສ ອນຸທິສາ, ເຫຏ຺ຐາ, ອຸປຣີຕິ ທສປິ ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສທິສໍ ອທິສ຺ວາ ອຍໍ ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາຕິ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ອຄມາສີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາສຠິນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ. ອຄ຺ໂຄຕິ ຄຸເຓຫິ ສພ຺ພປຐໂມ. ອິຕຣານິ ທ຺ເວ ປທານິ ເອຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວຕິ ປທທ຺ວເຍນ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐານໍ ຈຕຸອິທ຺ຘິປາທປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸຂຠາໂວ ມຫາຊນໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຄມນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ສຕ຺ຕປທຄມນໍ ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ທິພ຺ພເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕຘາຣຓໍ ວິມຸຕ຺ຕິຈ຺ຉຕ຺ຕປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຈຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑານິ ປຎ຺ຈຫິ ວິມຸຕ຺ຕີຫິ ວິມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ທິສານຸວິໂລກນໍ ອນາວຣຓຎາຓປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ອາສຠີວາຈາຠາສນໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕີ’’ຕິ ສີຫນາໂທ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພານສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິເມ ວາຣາ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາ, ສມ຺ພຫຸລວາໂຣ ປນ ອາຄໂຕ, ອາຫຣິຕ຺ວາ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຫິ ຊາຕທິວເສ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປິ. ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸມ຺ຫິ ເທວຕາ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ປຐມໍ ເທວາ ປຏິຄ຺ຄຫິໍສຸ, ປຈ຺ຉາ ມນຸສ຺ສາ. ຕນ຺ຕິພທ຺ຘາ ວີຓາ ຈມ຺ມພທ຺ຘາ ເຠຣິໂຍ ຈ ເກນຈິ ອວາທິຕາ ສຍເມວ ວຊ຺ຊິໍສຸ, ມນຸສ຺ສານໍ ອນ຺ທຸພນ຺ຘນາທີນິ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ສພ຺ພໂຣຄາ ອມ຺ພິເລນ ໂຘຕຕມ຺ພມລໍ ວິຍ ວິຄຈ຺ຉິໍສຸ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສິໍສຸ. ຊຈ຺ຈພຘິຣາ ສທ຺ທໍ ສຸຓິໍສຸ, ປີຐສປ຺ປີ ຊວນສມ຺ປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ຊາຕິຊຬານມ຺ປິ ເອຬມູຄານໍ ສຕິ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ວິເທເສ ປກ຺ຂນ຺ທນາວາ ສຸປຏ຺ຏນໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ອາກາສຏ຺ຐກຠູມຏ຺ຐກຣຕນານິ ສກເຕໂຊຠາສິຕານິ ອເຫສຸໍ, ເວຣິໂນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຏິລຠິໍສຸ, ອວີຈິມ຺ຫິ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາຍິ. ໂລກນ຺ຕເຣ ອາໂລໂກ ອຸທປາທິ, ນທີສຸ ຊລໍ ນ ປວຕ຺ຕິ, ມຫາສມຸທ຺ເທສຸ ມຘຸຣສທິສໍ ອຸທກໍ ອໂຫສິ, ວາໂຕ ນ ວາຍິ, ອາກາສປພ຺ພຕຣຸກ຺ຂຄຕາ ສກຸຓາ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ ປຖວີຄຕາ ອເຫສຸໍ, ຈນ຺ໂທ ອຕິໂຣຈິ, ສູຣິໂຍ ນ ອຸຓ຺ໂຫ ນ ສີຕໂລ ນິມ຺ມໂລ ອຸຕຸສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຫສິ, ເທວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິມານທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ອປ຺ໂຜຏນເສຬນເຈລຸກ຺ເຂປາທີຫິ ມຫາກີຬໍ ກີຬິໍສຸ, ຈາຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມໂຆ ວສ຺ສິ, ມຫາຊນໍ ເນວ ຂຸທາ ນ ປິປາສາ ປີເຬສິ, ທ຺ວາຣກວາຏານິ ສຍເມວ ວິວຣິໍສຸ, ປຸປ຺ຜູປຄຜລູປຄາ ຣຸກ຺ຂາ ປຸປ຺ຜຜລານິ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ເອກທ຺ຘຊມາລາ ອໂຫສີຕິ.

ຕຕ຺ຣາປິສ຺ສ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸກມ຺ໂປ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ເທວຕານໍ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປາໂຕ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນກາເລ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ປຐມໍ ເທວຕານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຉາ ມນຸສ຺ສານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປຊ຺ຌານານໍ ປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຕນ຺ຕິພທ຺ຘວີຓານໍ ສຍໍ ວຊ຺ຊນໍ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຈມ຺ມພທ຺ຘເຠຣີນໍ ວຊ຺ຊນໍ ມຫຕິຍາ ຘມ຺ມເຠຣິຍາ ອນຸສ຺ສາວນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ອນ຺ທຸພນ຺ຘນາທີນໍ ເຉໂທ ອສ຺ມິມານສມຸຈ຺ເຉທສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພໂຣຄວິຄໂມ ສພ຺ພກິເລສວິຄມສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຣູປທສ຺ສນໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຊຈ຺ຈພຘິຣານໍ ສທ຺ທສ຺ສວນໍ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ປີຐສປ຺ປີນໍ ຊວນສມ຺ປທາ ຈຕຸອິທ຺ຘິປາທາຘິຄມສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຊຬານໍ ສຕິປຕິຏ຺ຐານໍ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ວິເທສປກ຺ຂນ຺ທນາວານໍ ສຸປຏ຺ຏນສມ຺ປາປຸຓນໍ ຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາຘິຄມສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຣຕນານໍ ສກເຕໂຊຠາສິຕຕ຺ຕໍ ຍໍ ໂລກສ຺ສ ຘມ຺ໂມຠາສໍ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ.

ເວຣີນໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕປຏິລາໂຠ ຈຕຸພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ອວີຈິມ຺ຫິ ອຄ຺ຄິນິພ຺ພານໍ ເອກາທສອຄ຺ຄິນິພ຺ພານສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ໂລກນ຺ຕຣາໂລໂກ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ຎາຓາໂລກທສ຺ສນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ມຘຸຣຕາ ນິພ຺ພານຣເສນ ເອກຣສຠາວສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ວາຕສ຺ສ ອວາຍນໍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕຠິນ຺ທນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ສກຸຓານໍ ປຖວີຄມນໍ ມຫາຊນສ຺ສ ໂອວາທໍ ສຸຕ຺ວາ ປາເຓຫິ ສຣຓຄມນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຈນ຺ທສ຺ສ ອຕິວິໂຣຈນໍ ພຫຸຊນກນ຺ຕຕາຍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສີຕວິວຊ຺ຊນອຸຕຸສຸຂຕາ ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ເທວຕານໍ ວິມານທ຺ວາເຣສຸ ອປ຺ໂຜຏນາທີຫິ ກີຬນໍ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ປຕ຺ວາ ອຸທານໍ ອຸທານສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຈາຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມຆວສ຺ສນໍ ມຫໂຕ ຘມ຺ມເມຆວສ຺ສນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຂຸທາປີຬນສ຺ສ ອຠາໂວ ກາຍຄຕາສຕິອມຕປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ປິປາສາປີຬນສ຺ສ ອຠາໂວ ວິມຸຕ຺ຕິສຸເຂນ ສຸຂິຕຠາວສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ທ຺ວາຣກວາຏານໍ ສຍເມວ ວິວຣຓໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄທ຺ວາຣວິວຣຓສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຣຸກ຺ຂານໍ ປຸປ຺ຜຜລຄຫຓໍ ວິມຸຕ຺ຕິປຸປ຺ເຜຫິ ປຸປ຺ຜິຕສ຺ສ ຈ ສາມຎ຺ຎຜລຠາຣຠຣິຕຠາວສ຺ສ ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍາ ເອກທ຺ຘຊມາລຕາ ອຣິຍທ຺ຘຊມາລາມາລິຕາຍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ສມ຺ພຫຸລວາໂຣ ນາມ.

ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ‘‘ຍທາ ມຫາປຸຣິໂສ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສຠິໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ຕທາ ກິໍ ປຖວິຍາ ຄໂຕ, ອຸທາຫຸ ອາກາເສນ? ທິສ຺ສມາໂນ ຄໂຕ, ອຸທາຫຸ ອທິສ຺ສມາໂນ? ອເຈລໂກ ຄໂຕ, ອຸທາຫຸ ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ໂຕ? ທຫໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຄໂຕ, ອຸທາຫຸ ມຫລ຺ລໂກ? ປຈ຺ຉາປິ ກິໍ ຕາທິໂສວ ອໂຫສິ, ອຸທາຫຸ ປຸນ ພາລທາຣໂກ’’ຕິ? ອຍໍ ປນ ປຎ຺ໂຫ ເຫຏ຺ຐາ ໂລຫປາສາເທ ສງ຺ຆສນ຺ນິປາເຕ ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖເຣນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕວ. ເຖໂຣ ກິເຣຕ຺ຖ ນິຍຕິ ປຸພ຺ເພກຕກມ຺ມ-ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານວາທວເສນ ຕໍ ຕໍ ພຫຸໍ ວຕ຺ວາ ອວສາເນ ເອວໍ ພ຺ຍາກາສິ – ‘‘ມຫາປຸຣິໂສ ປຖວິຍໍ ຄໂຕ, ມຫາຊນສ຺ສ ປນ ອາກາເສ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ. ທິສ຺ສມາໂນ ຄໂຕ, ມຫາຊນສ຺ສ ປນ ອທິສ຺ສມາໂນ ວິຍ ອໂຫສິ. ອເຈລໂກ ຄໂຕ, ມຫາຊນສ຺ສ ປນ ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ໂຕວ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ທຫໂຣວ ຄໂຕ, ມຫາຊນສ຺ສ ປນ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ວິຍ ອໂຫສິ. ປຈ຺ຉາ ປນ ພາລທາຣໂກວ ອໂຫສິ, ນ ຕາທິໂສ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປຣິສາ ຈສ຺ສ ‘‘ພຸທ຺ເຘນ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ໂຠ ເຖເຣນ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕມນາ ອໂຫສິ. ໂລກນ຺ຕຣິກວາໂຣ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ.

ວິທິຕາຕິ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ. ຍຖາ ຫິ ສາວກາ ນຫານມຸຂໂຘວນຂາທນປິວນາທິກາເລ ອໂນກາສຄເຕ ອຕີຕສງ຺ຂາເຣ ນິປ຺ປເທເສ ສມ຺ມສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ໂອກາສປຕ຺ຕເຍວ ສມ຺ມສນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ພຸທ຺ຘາ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວວຕ຺ຖິຕສງ຺ຂາເຣ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອວິປສ຺ສິຕຘມ຺ໂມ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິທິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ອຈ຺ຉຣິຍອພ຺ຠຸຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ພາກຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ພາກຸລສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ພາກຸໂລຕິ ຍຖາ ທ຺ວາວີສຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຕິອາທິມ຺ຫິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ພາວີສຕິ ພາຕ຺ຕິໍສາຕິອາທີນິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວເມວ ທ຺ວິກຸໂລຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ພາກຸໂລຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ເຖຣສ຺ສ ທ຺ເວ ກຸລານິ ອເຫສຸໍ. ໂສ ກິຣ ເທວໂລໂກ ຈວິຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິນຄເຣ ນາມ ມຫາເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕເມນໍ ປຎ຺ຈເມ ທິວເສ ສີສໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາກີຬໍ ອກໍສຸ. ຘາຕິຍາ ທາຣກໍ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊນຸມ຺ມຸຊ຺ຊນວເສນ ກີຬາເປນ຺ຕິຍາ ເອໂກ ມຈ຺ໂຉ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠກ຺ໂຂ ເມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອຸປຄໂຕ. ຘາຕີ ທາຣກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຕາ. ມຈ຺ໂຉ ຕໍ ຄິລິ. ປຸຎ຺ຎວາ ສຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ນ ປາປຸຓິ, ສຍນຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ວິຍ ອໂຫສິ. ມຈ຺ໂຉ ທາຣກສ຺ສ ເຕເຊນ ຕຕ຺ຕກປລ຺ລໍ ຄິລິຕ຺ວາ ທຍ຺ຫມາໂນ ວິຍ ເວເຄນ ຕິໍສໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິນຄຣວາສິໂນ ມຈ຺ຉພນ຺ຘສ຺ສ ຊາລໍ ປາວິສິ, ມຫາມຈ຺ຉາ ນາມ ຊາລພທ຺ຘາ ປຫຣິຍມານາ ມຣນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ທາຣກສ຺ສ ເຕເຊນ ຊາລໂຕ ນີຫຏມຕ຺ໂຕວ ມໂຕ. ມຈ຺ຉພນ຺ຘາ ຈ ມຫນ຺ຕໍ ມຈ຺ຉໍ ລຠິຕ຺ວາ ຜາເລຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ທາຣກສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ອຜາເລຕ຺ວາ ສກລເມວ ກາເຊນ ຫຣິຕ຺ວາ ສຫສ຺ເສນ ເທມາຕິ ວທນ຺ຕາ ນຄເຣ ວິຈຣິໍສຸ. ໂກຈິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ນຄເຣ ອປຸຕ຺ຕກໍ ອສີຕິໂກຏິວິຠວໍ ເສຏ຺ຐິກຸລໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣມູລໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ກຫາປຓນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕຫິ ກຫາປຓໍ ທຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ. ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາປິ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ມຈ຺ເຉ ນ ເກລາຍຕິ, ຕໍ ທິວສໍ ປນ ມຈ຺ຉໍ ຜລເກ ຐເປຕ຺ວາ ສຍເມວ ຜາເລສິ. ມຈ຺ຉຎ຺ຈ ນາມ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ຜາເລນ຺ຕິ, ສາ ປນ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຜາເລນ຺ຕີ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ທາຣກໍ ອາທາຍ ສາມິກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເສຏ຺ຐິ ຕາວເທວ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ທາຣກໍ ອາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ເມ ເທວ ທາຣໂກ ລທ຺ໂຘ, ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອາຫ. ປຸຎ຺ຎວາ ເອສ, ໂຍ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ອໂຣໂຄ ວສິ, ໂປເສຫິ ນນ຺ຕິ.

ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອິຕຣໍ ກຸລໍ – ‘‘ພາຣາຓສິຍໍ ກິຣ ເອກໍ ເສຏ຺ຐິກຸລໍ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ທາຣກໍ ລຠຕີ’’ຕິ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຄມໍສຸ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ທາຣກໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ກີຬາປິຍມານໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ມນາໂປ ວຕາຍໍ ທາຣໂກ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ອິຕຣາ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕຕິອາທິມາຫ. ກຫໍ ເຕ ລທ຺ໂຘຕິ? ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍນ຺ຕິ. ໂນ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ. ກຫໍ ເຕ ລທ຺ໂຘຕິ? ມຍາ ທສມາເສ ກຸຈ຺ຉິຍາ ຘາຣິໂຕ, ອຖ ນໍ ນທິຍາ ກີຬາປິຍມານໍ ມຈ຺ໂຉ ຄິລີຕິ. ຕຸຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎນ ມຈ຺ເຉນ ຄິລິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ປນ ມຍາ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ລທ຺ໂຘຕິ, ອຸໂຠປິ ຣາຊກຸລໍ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ອຍໍ ທສ ມາເສ ກຸຈ຺ຉິຍາ ຘາຣິຕຕ຺ຕາ ອມາຕາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ມຈ຺ຉໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປິ ວກ຺ກຍກນາທີນິ ພຫິ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຍມ຺ປິ ອມາຕາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ທາຣໂກ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກຸລານໍ ທາຍາໂທ ໂຫຕຸ, ອຸໂຠປິ ນໍ ຊຄ຺ຄຖາ’’ຕິ ອຸໂຠປິ ຊຄ຺ຄິໍສຸ.

ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວີສຸປິ ນຄເຣສຸ ປາສາທໍ ກາເຣຕ຺ວາ ນາຏການິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປສຸໍ. ເອເກກສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ວສຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ວຸຏ຺ຐສ຺ສ ສງ຺ຆາຏນາວາຍ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນໍ ສທ຺ຘິໍ ນາຏກາຫິ ອາໂຣເປນ຺ຕິ. ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ອິຕຣໍ ນຄຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍນຄຣວາສິໂນ ນາຏການິ ອຸປຑ຺ຒມຄ຺ຄໍ ອຄມໍສຸ. ເຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາສາທໍ ນຍນ຺ຕິ. ອິຕຣານິ ນາຏການິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ວສິຕ຺ວາ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ປຸນ ອິຕຣໍ ນຄຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕສ຺ສ ອສີຕິ ວສ຺ສານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ.

ອຖ ຠຄວາ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ໂຕ. ໂສ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິໂຕ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫເມວ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອໂຫສິ, ອຏ຺ຐເມ ປນ ໂສ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ ເອວມສ຺ສ ທ຺ເວ ກຸລານິ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ມາ ພາກຸໂລຕິ ສງ຺ຂໍ ອຄມາສີຕິ.

ປຸຣາຓຄິຫິສຫາໂຍຕິ ປຸພ຺ເພ ຄິຫິກາເລ ສຫາໂຍ. ອຍມ຺ປິ ທີຆາຍຸໂກວ ເຖຣໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອສີຕິເມ ວສ຺ເສ ຄໂຕ. ເມຖຸໂນ ຘມ຺ໂມຕິ ພາໂລ ນຄ຺ຄສມຓໂກ ພາລປຸຈ຺ຉໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ນ ສາສນວຈນໍ, ອິທານິ ເຖເຣນ ທິນ຺ນນເຍ ຐິໂຕ ອິເມຫິ ປນ ເຕຕິ ປຸຈ຺ຉິ.

໒໑໐. ຍໍປາຍສ຺ມາຕິອາທີນິ ປທານິ ສພ຺ພວາເຣສຸ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ນິຍເມຕ຺ວາ ຐປິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ຕາວ, ວິຕກ຺ໂກ ກມ຺ມປຖເຠທໂກຕິ. ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ກສ຺ມາ ວິສຸໍ ກໂຣຖ, ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ກມ຺ມປຖເຠທກເມວາ’’ຕິ.

໒໑໑. ຄຫປຕິຈີວຣນ຺ຕິ ວສ຺ສາວາສິກໍ ຈີວຣໍ. ສຕ຺ເຖນາຕິ ປິປ຺ຜລເກນ. ສູຈິຍາຕິ ສູຈິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສິພ຺ພິຕຠາວໍ ນ ສຣາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖິເນ ຈີວຣນ຺ຕິ ກຖິນຈີວຣໍ, ກຖິນຈີວຣມ຺ປິ ຫິ ວສ຺ສາວາສິກຄຕິກເມວ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ສິພ຺ພິຕາ ນາຠິຊານາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ເອຕ຺ຕກໍ ປນສ຺ສ ກາລໍ ຄຫປຕິຈີວຣໍ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ຉິນ຺ທນສິພ຺ພນາທີນິ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກຸໂຕ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ທ຺ວີຫິ ນຄເຣຫິ. ເຖໂຣ ຫິ ມຫາຍສສ຺ສີ, ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ນຕ຺ຕປນຕ຺ຕກາ ສຸຂຸມສາຏເກຫິ ຈີວຣານິ ກາເຣຕ຺ວາ ຣຊາເປຕ຺ວາ ສມຸຄ຺ເຄ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຫິຓນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ນ຺ຫານກາເລ ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐເກ ຐເປນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ຕານິ ນິວາເສຕິ ເຈວ ປາຣຸປຕິ ຈ, ປຸຣາຓຈີວຣານິ ສມ຺ປຕ຺ຕປພ຺ພຊິຕານໍ ເທຕິ. ເຖໂຣ ຕານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ຈ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ນວກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ກິຎ຺ຈິ ອາຍູຫນກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ. ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທຕິ. ຈຕູສຸ ມາເສສຸ ປຕ຺ເຕສຸ ໂລມກິລິຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖສ຺ສ ປຸນ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ປຫິຓິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ. ອຑ຺ຒມາເສ ອຑ຺ຒມາເສ ປຣິວຕ຺ຕຕີຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ.

ອນຈ຺ຉຣິຍຎ຺ເຈຕໍ ເຖຣສ຺ສ ມຫາປຸຎ຺ຎສ຺ສ ມຫາຠິຎ຺ຎສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ເປ ປູຣິຕປາຣມິສ຺ສ, ອໂສກຘມ຺ມຣຎ຺ໂຎ ກຸລູປໂກ ນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖໂຣ ທິວສສ຺ສ ນິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈີວຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕສິ. ຕສ຺ສ ຫິ ຕິຈີວຣໍ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ເຘ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ຈ ຄນ຺ຘສມຸຄ຺ຄສເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຈ ມາລາສມຸຄ຺ຄສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາໂຕວ ອາຫຣິຍິຕ຺ຖ, ຕຖາ ທິວາ ເຈວ ສາຍຎ຺ຈ. ຣາຊາ ກິຣ ທິວສສ຺ສ ນິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາຏເກ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ນີຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ ນີຕ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາວ ປຣິວຕ຺ເຕສິ. ເຖໂຣປິ ນ ຠຓ຺ຑິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐເປສິ, ສມ຺ປຕ຺ຕສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອທາສິ. ຕທາ ກິຣ ຊມ຺ພຸທີເປ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ ຈີວຣໍ ອໂຫສິ.

ອໂຫ ວຕ ມໍ ໂກຈິ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ກິໍ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນໍ ຠາຣິຍໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຫານນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ລຫຸກປຣິວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອນຸປ຺ປາທນໍ ຠາຣິຍໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຫານມ຺ປິ ຠາຣິຍເມວ. ອນ຺ຕຣຆເຣຕິ ມຫາສກຸລຸທາຍິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໒໓໗) ອິນ຺ທຂີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ນາມ ອິຘ ນິມ຺ໂພທກປຕນຏ຺ຐານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ກຸໂຕ ປນສ຺ສ ຠິກ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ. ເຖໂຣ ທ຺ວີສຸ ນຄເຣສຸ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ, ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອາຄຕສ຺ເສວສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນານາຣສໂຠຊນສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ. ໂສ ລທ຺ຘຏ຺ຐານໂຕ ນິວຕ຺ຕຕິ, ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈກຣຓຏ຺ຐານໍ ປນສ຺ສ ນິພທ຺ຘເມວ ອໂຫສິ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສຕິ ເຖເຣນ ກິຣ ຣູເປ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມາຕຸຄາໂມ ນ ໂອໂລກິຕປຸພ຺ໂພ. ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ເຐນ ຄາຖາສຫສ຺ສມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເຖໂຣ ປນ ກປ຺ປິຍເມວ ນ ອກາສິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ກຸລູປກເຖຣານເມຕໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ. ຕໍ ປນ ຄິລານປຸຈ຺ຉເກນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເຖໂຣ ປນ ກປ຺ປິຍເມວ ນ ອກາສິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຈຸຓ຺ເຓນາຕິ ໂກສມ຺ພຈຸຓ຺ຓາທິນາ. ຄຕ຺ຕປຣິກມ຺ເມຕິ ສຣີຣສມ຺ພາຫນກມ຺ເມ. ວິຈາຣິຕາຕິ ປໂຍຊຍິຕາ. ຄທ຺ທູຫນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄາວິໍ ຖເນ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໍ ຂີຣພິນ຺ທຸໍ ທູຫນກາລມຕ຺ຕມ຺ປິ.

ເກນ ປນ ກາຣເຓນ ເຖໂຣ ນິຣາພາໂຘ ອໂຫສິ. ປທຸມຸຕ຺ຕເຣ ກິຣ ຠຄວຕິ ສຕສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາເຣ ຈາຣິກໍ ຈຣມາເນ ຫິມວຕິ ວິສຣຸກ຺ຂາ ປຸປ຺ຜິໍສຸ. ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານມ຺ປິ ຕິຓປຸປ຺ຜກໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອິທ຺ຘິມາ ຕາປໂສ ໂຫຕິ, ໂສ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂຣຄໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໂຕ ໂອສຘໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຸປສິງ຺ຆນມຕ຺ເຕເນວ ໂຣໂຄ ວູປສມິ. ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລປິ ປຐມວປ຺ປທິວເສ ວປ຺ປໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິໂຠຄໍ ອຄ຺ຄິສາລຎ຺ເຈວ ວຈ຺ຈກຸຏິຎ຺ຈ ກາເຣຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊວຕ຺ຕໍ ນິພນ຺ຘິ, ອິມິນາ ກມ຺ເມນ ນິຣາພາໂຘ ອໂຫສິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐເນສຊ຺ຊິໂກ ປເນສ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາຣຎ຺ຎໂກ ຈ ຕສ຺ມາ ‘‘ນາຠິຊານາມິ ອປສ຺ເສນກໍ ອປສ຺ສຍິຕາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ສຣໂຓຕິ ສກິເລໂສ. ອຎ຺ຎາ ອຸທປາທີຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຖໂຣ ກສ຺ມາ ພ຺ຍາກາສິ? ນ ເຖໂຣ ອຫໍ ອຣຫາຕິ ອາຫ, ອຎ຺ຎາ ອຸທປາທີຕິ ປນາຫ. ອປິຈ ເຖໂຣ ອຣຫາຕິ ປາກໂຏ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

໒໑໒. ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຖໂຣ ສຍໍ ເນວ ປພ຺ພາເຊສິ, ນ ອຸປສມ຺ປາເທສິ ອຎ຺ເຎຫິ ປນ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອວໍ ກາຣາເປສິ. ອວາປຸຣຓໍ ອາທາຍາຕິ ກຸຎ຺ຈິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ.

ນິສິນ຺ນໂກວ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ອຫໍ ຘຣມາໂນປິ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠາໂຣ ອໂຫສິໍ, ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສາປິ ເມ ສຣີຣໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປລິໂພໂຘ ມາ ອໂຫສີຕິ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ສຣີຣໂຕ ຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິ, ຉວິມໍສໂລຫິຕໍ ສປ຺ປິ ວິຍ ຌາຍມານໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຕໍ, ສຸມນມກຸລສທິສາ ຘາຕຸໂຍວ ອວເສສິໍສຸ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກຏເມວ. ອິທໍ ປນ ສຸຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍສງ຺ຄເຫ ສງ຺ຄີຕນ຺ຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ພາກຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ທນ຺ຕຠູມິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ທນ຺ຕຠູມິສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວຬຸວນສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ວິວິຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປຘານກມ຺ມິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຕເສນາສເນ. ຣາຊກຸມາໂຣຕິ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ໂອຣສໂກ.

ຜຸເສຍ຺ຍາຕິ ລເຠຍ຺ຍ. ເອກຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ສມາປຕ຺ຕິໍ ນາມ ລຠຕິ, ຌານໍ ນາມ ລຠຕີຕິ ອິທໍ ມຍາ ສຸຕນ຺ຕິ ວທຕິ. ກິລມໂຖຕິ ກາຍກິລມໂຖ. ວິເຫສາຕິ ສ຺ເວວ ກິລມໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາສເກ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາສີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຊານນໂກຏ຺ຐາເສເຍວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາສີຕິ.

໒໑໔. ເທເສສີຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕໍ ນາມ ເອວໍ ລຠຕິ, ສມາປຕ຺ຕິໍ ເອວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອປ຺ປນາອຸປຈາຣໍ ປາເປຕ຺ວາ ເອກກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກເຖສິ. ປເວເທຕ຺ວາຕິ ປກາເສຕ຺ວາ.

ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ກາມໂຕ ນິສ຺ສຏຄຸເຓນ ຎາຕພ຺ພໍ. ກາມໂຕ ນິສ຺ສຏຄຸເຓ ຐິເຕນ ປຸຄ຺ຄເລນ ເອກຄ຺ຄໍ ນາມ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສານິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ທຸວິເຘປິ ກາເມ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ.

໒໑໕. ຫຕ຺ຖິທມ຺ມາ ວາ ອສ຺ສທມ຺ມາ ວາ ໂຄທມ຺ມາ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອທນ຺ຕຫຕ຺ຖິທມ຺ມາທໂຍ ວິຍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຣຫິຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ທນ຺ຕຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ວິຍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄສມ຺ປນ຺ນາ. ຍຖາ ອທນ຺ຕຫຕ຺ຖິທມ຺ມາທໂຍ ກູຏາກາຣໍ ອກຕ຺ວາ ຘຸຣໍ ອຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ທນ຺ຕຄມນໍ ວາ ຄນ຺ຕຸໍ, ທນ຺ເຕຫິ ວາ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠູມິໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເອວເມວ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຣຫິຕາ ສມ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ເຕກຄ຺ເຄຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຄຸຓໍ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ປຕ຺ຕຠູມິໍ ວາ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ.

໒໑໖. ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆເກນາຕິ ຫຕ຺ເຖນ ຫຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ.

ທຏ຺ເຐຍ຺ຍນ຺ຕິ ປສ຺ສິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ. ອາວຸໂຕຕິ ອາວຣິໂຕ. ນິວຸໂຕຕິ ນິວາຣິໂຕ. ໂອຜຸໂຏຕິ ໂອນທ຺ໂຘ.

໒໑໗. ນາຄວນິກນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິປໂທປເມ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໘ ອາທໂຍ) ນາຄວນຈຣໂກ ປຸຣິໂສ ‘‘ນາຄວນິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຘ ຫຕ຺ຖິສິກ຺ຂາຍ ກຸສໂລ ຫຕ຺ຖິໍ ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ. ອຕິປສ຺ສິຕ຺ວາຕິ ທິສ຺ວາ. ເອຕ຺ຖເຄຘາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປວຕ຺ຕເຄຘາ. ສຣສງ຺ກປ຺ປານນ຺ຕິ ຘາວນສງ຺ກປ຺ປານໍ. ມນຸສ຺ສກນ຺ເຕສຸ ສີເລສຸ ສມາທປນາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທາ ນາໂຄ ອິຕ຺ຖິປຸຣິເສຫິ ກຸມາຣກຸມາຣິກາຫິ ໂສຓ຺ຑາທີສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປເກຬຍມາໂນ ວິກາຣໍ ນ ກໂຣຕິ ສຸຂາຍຕິ, ຕທາເນນ ມນຸສ຺ສກນ຺ຕານິ ສີລານິ ສມາທິນ຺ນານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ.

ເປມນີຍາຕິ ຕາຕ ຣາຊາ ເຕ ປສນ຺ໂນ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິຏ຺ຐາເນວ ຐເປສ຺ສຕິ, ຣາຊາຣຫານິ ໂຠຊນາທີນິ ລຠິສ຺ສສີຕິ ເອວຣູປີ ນາເຄຫິ ປິຍາປິຕພ຺ພາ ກຖາ. ສຸສ຺ສູສຕີຕິ ຕໍ ເປມນີຍກຖໍ ໂສຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ຕິຓຆາໂສທກນ຺ຕິ ຕິຓຆາສຎ຺ເຈວ ອຸທກຎ຺ຈ, ຕິຓຆາສນ຺ຕິ ຆາສິຕພ຺ພໍ ຕິຓໍ, ຂາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຓໂວຕິ ຑິຓ຺ຑິໂມ. ສພ຺ພວງ຺ກໂທສນິຫິຕນິນ຺ນີຕກສາໂວຕິ ນິຫິຕສພ຺ພວງ຺ກໂທໂສ ເຈວ ອປນີຕກສາໂວ ຈ. ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອງ຺ຄສໂມ ໂຫຕິ.

໒໑໙. ເຄຫສິຕສີລານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕສີລານໍ. ຎາຍສ຺ສາຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄສ຺ສ.

໒໒໒. ອທນ຺ຕມຣຓໍ ມຫລ຺ລໂກ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ກາລງ຺ກໂຕຕິ ຣຎ຺ໂຎ ມຫລ຺ລໂກ ນາໂຄ ອທນ຺ຕມຣຓໍ ມໂຕ ກາລໍ ກໂຕ ໂຫຕິ, ອທນ຺ຕມຣຓໍ ກາລໍກິຣິຍໍ ນາມ ກຣິຍຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ທນ຺ຕຠູມິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຠູມິຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຠູມິຊສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຠູມິໂຊຕິ ອຍໍ ເຖໂຣ ຊຍເສນຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ມາຕຸໂລ. ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ຈາຕິ ກາເລນ ອາສໍ ກາເລນ ອນາສໍ. ສເກນ ຖາລິປາເກນາຕິ ປກຕິປວຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕໂນ ນິຏ຺ຐິຕຠຕ຺ຕໂຕປິ ຠຕ຺ເຕນ ປຣິວິສິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຠູມິຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອນຸຣຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອນຸຣຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວມາຫໍສູຕິ ຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ອຜາສຸກກາໂລ ອໂຫສິ, ຕທາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ. ອປຓ຺ຓກນ຺ຕິ ອວິຣາຘິຕໍ. ເອກຕ຺ຖາຕິ ອປ຺ປມາຓາຕິ ວາ ມຫຄ຺ຄຕາຕິ ວາ ຌານເມວ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາເຍວ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິມໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວມາຫ.

໒໓໑. ຍາວຕາ ເອກໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີຕິ ເອກຣຸກ຺ຂມູລປມາຓຏ຺ຐານໍ ກສິຓນິມິຕ຺ເຕນ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ກສິຓນິມິຕ຺ເຕ ມຫຄ຺ຄຕຊ຺ຌານໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ປນສ຺ສ ອາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ມຫຄ຺ຄຕຊ຺ຌານປວຕ຺ຕິວເສນ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອິມິນາ ໂຂ ເອຕໍ ຄຫປຕິ ປຣິຍາເຍນາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອປ຺ປມາຓາຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ວຑ຺ຒຕິ, ອຸຄ຺ຆາຏນໍ ນ ຊາຍຕິ, ຕານິ ຌານານິ ອຠິຎ຺ຎານໍ ວາ ນິໂຣຘສ຺ສ ວາ ປາທການິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນາປາທການິ ປນ ວຏ຺ຏປາທການິ ຠໂວກ຺ກມນານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ມຫຄ຺ຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ປນ ກສິຓຊ຺ຌານານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ວຑ຺ຒຕິ, ອຸຄ຺ຆາຏນໍ ຊາຍຕິ, ສມຕິກ຺ກມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຠິຎ຺ຎາປາທການິ ນິໂຣຘປາທການິ ວຏ຺ຏປາທການິ ຠໂວກ຺ກມນານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວມິເມ ຘມ຺ມາ ນານຕ຺ຖາ, ອປ຺ປມາຓາ ມຫຄ຺ຄຕາຕິ ເອວໍ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ ຈ.

໒໓໒. ອິທານິ ມຫຄ຺ຄຕສມາປຕ຺ຕິໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຠວູປປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຈຕສ຺ໂສ ໂຂ ອິມາຕິອາທິມາຫ. ປຣິຕ຺ຕາຠາຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ອຍມາໂຠໂຄ ອຕ຺ຖິ, ປຣິຕ຺ຕາເຠສຸ ປນ ເທເວສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກາຣຓໍ ຌານໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ປຣິຕ຺ຕາຠາ ສິຍາ ສໍກິລິຏ຺ຐາຠາ ໂຫນ຺ຕິ ສິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘາຠາ, ອປ຺ປມາຓາຠາ ສິຍາ ສໍກິລິຏ຺ຐາຠາ ໂຫນ຺ຕິ ສິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘາຠາ. ກຖໍ? ສຸປ຺ປມຕ຺ເຕ ວາ ສຣາວມຕ຺ເຕ ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອາຈິຓ຺ຓວສິຠາໂວ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອປຣິໂສຘິຕຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພລເມວ ສມາປຕ຺ຕິໍ ວຬຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອປ຺ປຄຸຓຊ຺ຌາເນ ຐິໂຕ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຕ຺ຕາເຠສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ວຓ຺ໂຓ ປນສ຺ສ ປຣິຕ຺ໂຕ ເຈວ ໂຫຕິ ສໍກິລິຏ຺ໂຐ ຈ. ປຎ຺ຈຫິ ປນາກາເຣຫິ ອາຈິຓ຺ຓວສິຠາໂວ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິໂສຘິຕຕ຺ຕາ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ວຬຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຄຸຓຊ຺ຌາເນ ຐິໂຕ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຕ຺ຕາເຠສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ວຓ຺ໂຓ ປນສ຺ສ ປຣິຕ຺ໂຕ ເຈວ ໂຫຕິ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຈ. ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕາຠາ ສິຍາ ສໍກິລິຏ຺ຐາຠາ ໂຫນ຺ຕິ ສິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘາຠາ. ກສິເຓ ປນ ວິປຸລປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອາຈິຓ຺ຓວສິຠາໂວຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອປ຺ປມາຓາຠາ ສິຍາ ສໍກິລິຏ຺ຐາຠາ ໂຫນ຺ຕິ ສິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘາຠາຕິ.