໔. ວິຠງ຺ຄວຄ຺ໂຄ
໑. ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໗໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິປສ຺ສນານຸໂຍຄສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຠທ຺ທກສ຺ສ ເອກຣຕ຺ຕສ຺ສ. ອຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ມາຕິກໍ. ວິຠງ຺ຄນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາຣຠາຊນີຍໍ.
ອຕີຕນ຺ຕິ ອຕີເຕ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ. ນານ຺ວາຄເມຍ຺ຍາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ນານຸຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ນປ຺ປຏິກງ຺ເຂຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍ. ຍທຕີຕນ຺ຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ກາຣຓວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ຍໍ ອຕີຕໍ, ຕໍ ປຫີນໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຸນ ນານຸຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ຍໍ ອນາຄຕໍ, ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຊາຕໍ ອນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍ.
ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຈ ນໍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີຫິ ສຕ຺ຕຫິ ອນຸປສ຺ສນາຫິ ໂຍ ວິປສ຺ສຕິ ອຣຎ຺ຎາທີສຸ ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ວິປສ຺ສຕິ. ອສໍຫີຣໍ ອສໍກຸປ຺ປນ຺ຕິ ອິທໍ ວິປສ຺ສນາປຏິວິປສ຺ສນາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາ ຫິ ຣາຄາທີຫິ ນ ສໍຫີຣຕິ ນ ສໍກຸປ຺ປຕີຕິ ອສໍຫີຣໍ ອສໍກຸປ຺ປໍ, ຕໍ ອນຸພ຺ຣູຫເຍ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ປຏິວິປສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄາທີຫິ ນ ສໍຫີຣຕິ ນ ສໍກຸປ຺ປຕີຕິ ອສໍຫີຣໍ ອສໍກຸປ຺ປໍ. ຕໍ ວິທ຺ວາ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸພ຺ຣູຫເຍ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຕໍ ຕໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປນ຺ໂຕ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ຕສ຺ສ ປນ ອນຸພ຺ຣູຫນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ – ອຊ຺ເຊວ ກິຈ຺ຈມາຕປ຺ປນ຺ຕິ ກິເລສານໍ ອາຕາປນປຣິຕາປເນນ ອາຕປ຺ປນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ວີຣິຍໍ ອຊ຺ເຊວ ກາຕພ຺ພໍ. ໂກ ຊຎ຺ຎາ ມຣຓໍ ສຸເວຕິ ສ຺ເວ ຊີວິຕໍ ວາ ມຣຓໍ ວາ ໂກ ຊານາຕິ. ອຊ຺ເຊວ ທານໍ ວາ ທສ຺ສາມິ, ສີລໍ ວາ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ປນ ກຸສລໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຫິ ‘‘ອຊ຺ຊ ຕາວ ປປຎ຺ໂຈ ອຕ຺ຖິ, ສ຺ເວ ວາ ປຸນທິວເສ ວາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຊ຺ເຊວ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ວີຣິຍໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຫາເສເນນາຕິ ອຄ຺ຄິວິສສຕ຺ຖາທີນິ ອເນການິ ມຣຓກາຣຓານິ ຕສ຺ສ ເສນາ, ຕາຍ ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ວເສນ ມຫາເສເນນ ເອວຣູເປນ ມຈ຺ຈຸນາ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ກຕິປາຫໍ ຕາວ ອາຄເມຫິ ຍາວາຫໍ ພຸທ຺ຘປູຊາທິໍ ອຕ຺ຕໂນ ອວສ຺ສຍກມ຺ມໍ ກໂຣມີ’’ຕິ. ເອວໍ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວາກາຣສງ຺ຂາໂຕ ວາ, ‘‘ອິທໍ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ອາຄເມຫີ’’ຕິ ເອວໍ ລຎ຺ຊານຸປ຺ປທານສງ຺ຂາໂຕ ວາ, ‘‘ອິມິນາຫໍ ພລຣາສິນາ ປຏິພາຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ພລຣາສິສງ຺ຂາໂຕ ວາ ສງ຺ຄໂຣ ນຕ຺ຖິ. ສງ຺ຄໂຣຕິ ຫິ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວາກາຣລຎ຺ຊານຸປ຺ປທານພລຣາສີນໍ ນາມໍ, ຕສ຺ມາ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.
ອຕນ຺ທິຕນ຺ຕິ ອນລສໍ ອຸຏ຺ຐາຫກໍ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຠທ຺ໂທ ເອກຣຕ຺ໂຕ ອສ຺ສາຕິ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ໂຕ. ອິຕິ ຕໍ ເອວໍ ປຏິປນ຺ນປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ຠທ຺ເທກຣຕ຺ໂຕ ອຍ’’ນ຺ຕິ. ຣາຄາທີນໍ ສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘມຸນິ ອາຈິກ຺ຂຕິ.
໒໗໓. ເອວໍຣູໂປຕິອາທີສຸ ກາໂຬປິ ສມາໂນ ອິນ຺ທນີລມຓິວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິນ຺ຕິ ເອວໍ ມນຸຎ຺ຎຣູປວເສເນວ ເອວໍຣູໂປ ອໂຫສິໍ. ກຸສລສຸຂໂສມນສ຺ສເວທນາວເສເນວ ເອວໍເວທໂນ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍເຍວ ສຎ຺ຎາທີນໍ ວເສນ ເອວໍສຎ຺ໂຎ ເອວໍສງ຺ຂາໂຣ ເອວໍວິຎ຺ຎາໂຓ ອໂຫສິໍ ອຕີຕມທ຺ຘານນ຺ຕິ.
ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທິໍ ສມນ຺ວາເນຕີຕິ ເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ຕຓ຺ຫໍ ສມນ຺ວາເນຕິ ອນຸປວຕ຺ເຕຕິ. ຫີນຣູປາທິວເສນ ປນ ເອວໍຣູໂປ ອໂຫສິໍ…ເປ… ເອວໍວິຎ຺ຎາໂຓ ອໂຫສິນ຺ຕິ ນ ມຎ຺ຎຕິ.
ນນ຺ທິໍ ນ ສມນ຺ວາເນຕີຕິ ຕຓ຺ຫໍ ວາ ຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິໍ ວາ ນານຸປວຕ຺ຕຍຕິ.
໒໗໔. ເອວໍຣູໂປ ສິຍນ຺ຕິອາທີສຸປິ ຕໍມນຸຎ຺ຎຣູປາທິວເສເນວ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິປວຕ຺ຕສງ຺ຂາຕາ ນນ຺ທິສມນ຺ວານຍນາວ ເວທິຕພ຺ພາ.
໒໗໕. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສໍຫີຣຕີຕິ ອິທໍ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ໂຍ ຘມ຺ມໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສຕິ. ອສໍຫີຣໍ ອສໍກຸປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ນິທ຺ເທສຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຘມ຺ມໍ ນ ວິປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຍສ຺ມາ ປນ ອສໍຫີຣາຕິ ຈ ອສໍກຸປ຺ປາຕິ ຈ ວິປສ຺ສນາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ເອວ ອຠາວຎ຺ຈ ຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ສໍຫີຣຕີຕິ ມາຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສໍຫີຣຕີຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ອຠາວໂຕ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອາກຑ຺ຒິຍຕິ. ນ ສໍຫີຣຕີຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ຠາເວນ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ນາກຑ຺ຒິຍຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.
ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ
ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໒. ອານນ຺ທຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໗໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອານນ຺ທຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ຊານນ຺ໂຕວ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ.
໒໗໘. ສາຘຸ ສາຘູຕິ ເຖຣສ຺ສ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ສາຘຸ ໂຂ ຕ຺ວນ຺ຕິ ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ປຣິສຸທ຺ເຘຫິ ກຖິຕຕ຺ຕາ ເທສນໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ອາຫ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.
ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ
ອານນ຺ທຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໓. ມຫາກຈ຺ຈານຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໗໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາກຈ຺ຈານຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໂປທາຣາເມຕິ ຕຕ຺ໂຕທກສ຺ສ ຣຫທສ຺ສ ວເສນ ເອວໍລທ຺ຘນາເມ ອາຣາເມ. ເວຠາຣປພ຺ພຕສ຺ສ ກິຣ ເຫຏ຺ຐາ ຠູມຏ຺ຐກນາຄານໍ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກໍ ນາຄຠວນໍ ເທວໂລກສທິສໍ ມຓິມເຍນ ຕເລນ ອາຣາມອຸຍ຺ຍາເນຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄຕໍ, ຕຕ຺ຖ ນາຄານໍ ກີຬນຏ຺ຐາເນ ມຫາອຸທກຣຫໂທ, ຕໂຕ ຕໂປທາ ນາມ ນທີ ສນ຺ທຕິ ກຸຖິຕາ ອຸຓ຺ໂຫທກາ. ກສ຺ມາ ປເນສາ ເອທິສາ ຊາຕາ? ຣາຊຄຫໍ ກິຣ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ມຫາ ເປຕໂລໂກ, ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫາໂລຫກຸມ຺ຠິນິຣຍານໍ ອນ຺ຕເຣນ ອຍໍ ຕໂປທາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ກຸຖິຕາ ສນ຺ທຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ຍຕາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂປທາ ສນ຺ທຕິ, ໂສ ທໂຫ ອຈ຺ໂຉທໂກ ສີໂຕທໂກ ສາໂຕທໂກ ເສໂຕທໂກ ສຸປ຺ປຕິຕ຺ໂຖ ຣມຓີໂຍ ປຫູຕມຈ຺ຉກຈ຺ຉໂປ, ຈກ຺ກມຕ຺ຕານິ ຈ ປທຸມານິ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ. ອປິຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂປທາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫານິຣຍານໍ ອນ຺ຕຣິກາຍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເຕນາຍໍ ຕໂປທາ ກຸຖິຕາ ສນ຺ທຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໓໑). ອິມສ຺ສ ປນ ອາຣາມສ຺ສ ອຠິສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ ຕໂຕ ມຫາອຸທກຣຫໂທ ຊາໂຕ, ຕສ຺ສ ນາມວເສນາຍໍ ວິຫາໂຣ ຕໂປທາຣາໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.
໒໘໐. ສມິທ຺ຘີຕິ ຕສ຺ສ ກິຣ ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ສມິທ຺ໂຘ ອຠິຣູໂປ ປາສາທິໂກ, ຕສ຺ມາ ສມິທ຺ຘິຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໂກຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອາທິ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຠູໂຕ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາຕິ ມຘຸປິຓ຺ຑິກສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໑໙໙ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.
໒໘໒. ອິຕິ ເມ ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ກິຣ ສຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ທ຺ວາທສາຍຕນວເສເນວ ມາຕິກໍ ຐເປສິ. ເຖໂຣປິ ‘‘ຠຄວຕາ ເຫຏ຺ຐາ ທ຺ວີສຸ, ອຸປຣິ ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈາຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ມາຕິກາ ຈ ວິຠງ຺ໂຄ ຈ ກໂຕ, ອິຘ ປນ ທ຺ວາທສາຍຕນວເສເນວ ວິຠຊນຕ຺ຖໍ ມາຕິກາ ຐປິຕາ’’ຕິ ນຍໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ອິມໍ ປນ ນຍໍ ລຠນ຺ເຕນ ເຖເຣນ ຠາຣິຍໍ ກຕໍ, ອປເທ ປທໍ ທສ຺ສິຕໍ, ອາກາເສ ປທໍ ກຕໍ, ເຕນ ນໍ ຠຄວາ ອິມເມວ ສຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໗) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຈກ຺ຂູຕິ ຈກ຺ຂຸປສາໂທ. ຣູປາຕິ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປາ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສາຍຕນານິປິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ນິກນ຺ຕິວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕທຠິນນ຺ທຕີຕິ ຕໍ ຈກ຺ຂຸຎ຺ເຈວ ຣູປຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ອຠິນນ຺ທຕິ. ອນ຺ວາຄເມຕີຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ.
ອິຕິ ເມ ມໂນ ອໂຫສິ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ອິຕິ ຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ມໂນຕິ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມາຕິ ເຕຠູມກຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ.
໒໘໓. ປຓິທຫຕີຕິ ປຕ຺ຖນາວເສນ ຐເປສິ. ປຓິຘານປຈ຺ຈຍາຕິ ປຕ຺ຖນາຏ຺ຐປນກາຣຓາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.
ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ
ມຫາກຈ຺ຈານຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໔. ໂລມສກງ຺ຄິຍຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໘໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ໂລມສກງ຺ຄິຍຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂລມສກງ຺ຄິໂຍຕິ ອງ຺ຄເຖໂຣ ກິຣ ນາເມສ, ກາຍສ຺ສ ປນ ອີສກໂລມສາກາຣຕາຍ ໂລມສກງ຺ຄິໂຍຕິ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ຈນ຺ທໂນ ເທວປຸຕ຺ໂຕຕິ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ກິເຣສ ຈນ຺ທໂນ ນາມ ອຸປາສໂກ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ຕີຓິ ຣຕນານິ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ປຸຣິມນາເມນ ຈນ຺ທໂນ ເທວປຸຕ຺ໂຕຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລສິລາຍໍ. ຕສ຺ສາ ກິຣ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລສ຺ເສວ ຊຍສຸມນປຸປ຺ຜຣາສິ ວິຍ ວຓ຺ໂຓ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.
ກທາ ປນ ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ວິຫາສີຕິ? ໂພຘິປຕ຺ຕິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ສໍວຈ຺ຉເຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອາສາຬ຺ຫີມາສປຸຓ຺ຓມາຍ ທ຺ວາທສໂຍຊນາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ກຓ຺ຑມ຺ພມູເລ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ມຫາຊນໍ ມຫາວິທຸຄ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ຍສ຺ມາ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສປເຖ ນ ວສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປສ຺ສມານສ຺ເສວ ຕສ຺ສ ຊນສ຺ສ ປທວີກ຺ກມໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກມູເລ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິຫາສິ.
ຕຕ຺ຣ ຠຄວາຕິ ຕຕ຺ຣ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຠຄວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ທສຫິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສຫິ ສນ຺ນິປຕິຕາຫິ ເທວຕາຫິ ປຣິວຸໂຕ ມາຕຣໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຄມ຺ຠີຣໍ ນິປຸຓໍ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕໍ ຣູປາຣູປປຣິຈ຺ເຉທກຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ເທວານໍ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທສຎ຺ຈ ວິຠງ຺ຄຎ຺ຈ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ສທ຺ຘິໍ ວິຠງ຺ເຄນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ, ເທວຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ປມາທາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ທິພ຺ເພຫິ ອາຣມ຺ມເຓຫິ ນິປ຺ປີຬິຍມາໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຏ຺ໂຐ ຄາຖາມຕ຺ຕເມວ ຘາເຣສິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸ ຘາເຣມິ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕິໂຍ ຄາຖາ’’ຕິ.
ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຫິ ຕ຺ວນ຺ຕິອາທີສຸ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸຓນ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມ, ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣິຍາປຸຓາຕິ ນາມ, ອຎ຺ເຎສໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ຘາເຣຕິ ນາມ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.
ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ
ໂລມສກງ຺ຄິຍຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໕. ຈູຬກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໘໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຈູຬກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸໂຠຕິ ໂສ ກິຣ ທສ຺ສນີໂຍ ອໂຫສິ ປາສາທິໂກ, ເຕນສ຺ສ ອງ຺ຄສຸຠຕາຍ ສຸໂຠຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ມາຓໂວຕິ ປນ ຕໍ ຕຣຸຓກາເລ ໂວຫຣິໍສຸ, ໂສ ມຫລ຺ລກກາເລປິ ເຕເນວ ໂວຫາເຣນ ໂວຫຣິຍຕິ. ໂຕເທຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຕເທຍ຺ຍສ຺ສ ນາມ ປເສນທິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິຕພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍາ ອວິທູເຣ ຕຸທິຄາໂມ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ອຘິປຕິຕ຺ຕາ ໂຕເທຍ຺ໂຍຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ມຫາຘໂນ ປນ ໂຫຕິ ສຕ຺ຕາສີຕິໂກຏິວິຠໂວ ປຣມມຈ຺ຉຣີ, ‘‘ທທໂຕ ໂຠຄານໍ ອປຣິກ຺ຂໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ນ ເທຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –
‘‘ອຎ຺ຊນານໍ ຂຍໍ ທິສ຺ວາ, ວມ຺ມິການຎ຺ຈ ສຎ຺ຈຍໍ;
ມຘູນຎ຺ຈ ສມາຫາຣໍ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຆຣມາວເສ’’ຕິ.
ເອວໍ ອທານເມວ ສິກ຺ຂາເປສິ. ຘຸຣວິຫາເຣ ວສໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຍາຄຸອຸຬຸງ຺ຄມຕ຺ຕໍ ວາ ຠຕ຺ຕກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕໍ ວາ ອທຕ຺ວາ ຘນໂລເຠນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຆເຣ ສຸນໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ສຸໂຠ ຕໍ ສຸນຂໍ ອຕິວິຍ ປິຍາຍຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຠຸຎ຺ຊນກຠຕ຺ຕໍເຍວ ໂຠເຊຕິ, ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຣສຍເນ ສຍາເປຕິ. ອຖ ຠຄວາ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ສຸນຂໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ໂຕເທຍ຺ຍພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຘນໂລເຠນ ອຕ຺ຕໂນວ ຆເຣ ສຸນໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອຊ຺ຊ ມຍິ ສຸຠສ຺ສ ຆຣໍ ຄເຕ ມໍ ທິສ຺ວາ ສຸນໂຂ ຠຸກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຖສ຺ສາຫໍ ເອກໍ ວຈນໍ ວກ຺ຂາມິ, ໂສ ‘ຊານາຕິ ມໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ຕໂຕນິທານໍ ສຸຠສ຺ສ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ເອໂກ ກຖາສລ຺ລາໂປ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ, ສຸນໂຂ ປນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມໍ ມາຓວສ຺ສ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐານຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ຕໍ ທິວສໍ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ເອກໂກວ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ມາຓເວ ຕໍ ຆຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ.
ສຸນໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຸກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສມີປໍ ຄໂຕ. ຕໂຕ ນໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂຕເທຍ຺ຍ ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພປິ ມໍ ໂຠ ໂຠຕິ ປຣິຠວິຕ຺ວາ ສຸນໂຂ ຊາໂຕ, ອິທານິປິ ຠຸກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ອວີຈິໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ. ສຸນໂຂ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຄີວໍ ໂອນາເມຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘນນ຺ຕເຣ ຉາຣິກາຍໍ ນິປນ຺ໂນ. ມນຸສ຺ສາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຍເນ ສຍາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ສຸໂຠ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ເກນາຍໍ ສຸນໂຂ ສຍນາ ໂອໂຣປິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ນ ເກນຈີຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ມາຓໂວ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ມມ ປິຕາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ໂຕເທຍ຺ໂຍ ນາມ ສຸນໂຂ ນຕ຺ຖິ. ສມໂຓ ປນ ໂຄຕໂມ ປິຕຣໍ ສຸນຂໍ ກໂຣຕິ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອສ ມຸຂາຣຸຬ຺ຫໍ ຠາສຕີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄເຫຕຸກາໂມ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ.
ຠຄວາປິ ຕສ຺ສ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ອວິສໍວາທນຕ຺ຖໍ ອາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ເຕ ມາຓວ ປິຕຣາ ອນກ຺ຂາຕໍ ຘນ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາ ສຸວຓ຺ຓມາລາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາ ສຸວຓ຺ຓປາທຸກາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ກຫາປຓນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉ ຕໍ ສຸນຂໍ ອປ຺ໂປທກປາຍາສໍ ໂຠຊາເປຕ຺ວາ ສຍເນ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອີສກໍ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕກາເລ ປຸຈ຺ຉ, ສພ຺ພໍ ເຕ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ອຖ ນໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ ‘‘ປິຕາ ເມ ເອໂສ’’ຕິ. ມາຓໂວ – ‘‘ສເຈ ສຈ຺ຈໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຘນໍ ລຈ຺ຉາມິ, ໂນ ເຈ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທ຺ວີຫິປິ ກາຣເຓຫິ ຕຸຏ຺ໂຐ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ສຸນໂຂ – ‘‘ຎາໂຕມ຺ຫິ ອິມິນາ’’ຕິ ໂຣທິຕ຺ວາ ຫຸໍ ຫຸນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘນນິຘານຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເທນ ປຖວິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ, ມາຓໂວ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ – ‘‘ຠວປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ນາມ ເອວໍ ສຸຂຸມໍ ປຏິສນ຺ຘິອນ຺ຕຣໍ ປາກຏໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ, ອທ຺ຘາ ເອສ ສພ຺ພຎ຺ຎູ’’ຕິ ຠຄວຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຈຸທ຺ທສ ປຎ຺ເຫ ອຠິສງ຺ຂຣິ. ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາປາຐໂກ ກິເຣສ, ເຕນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິທໍ ຘມ຺ມປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທຸຕິຍຄມເນນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ເຕນ ປຸຏ຺ຐປຎ຺ເຫ ປນ ຠຄວາ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ກມ຺ມສ຺ສກາຕິອາທິມາຫ.
ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ເອເຕສໍ ສກໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑກນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກາ. ກມ຺ມສ຺ສ ທາຍາທາຕິ ກມ຺ມທາຍາທາ, ກມ຺ມໍ ເອເຕສໍ ທາຍຊ຺ຊໍ ຠຓ຺ຑກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມໍ ເອເຕສໍ ໂຍນິ ກາຣຓນ຺ຕິ ກມ຺ມໂຍນີ. ກມ຺ມໍ ເອເຕສໍ ພນ຺ຘູຕິ ກມ຺ມພນ຺ຘູ, ກມ຺ມຎາຕກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມໍ ເອເຕສໍ ປຏິສຣຓໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ກມ຺ມປຏິສຣຓາ. ຍທິທໍ ຫີນປ຺ປຓີຕຕາຍາຕິ ຍໍ ອິທໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ຫີໂນ ຠວ, ຕ຺ວໍ ປຓີໂຕ, ຕ຺ວໍ ອປ຺ປາຍຸໂກ, ຕ຺ວໍ ທີຆາຍຸໂກ…ເປ… ຕ຺ວໍ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ຠວ, ຕ຺ວໍ ປຎ຺ຎວາ’’ຕິ ເອວໍ ຫີນປ຺ປຓີຕຕາຍ ວິຠຊນໍ, ຕໍ ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ກໂຣຕິ, ກມ຺ມເມວ ເອວໍ ສຕ຺ເຕ ວິຠຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ມາຓໂວ ກຖິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ສຎ຺ຊານາສິ, ຆນທຸສ຺ສປຏ຺ເຏນສ຺ສ ມຸຂໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຘຸຣໍ ປຸຣໂຕ ຐປິຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ມານນິສ຺ສິໂຕ ກິເຣສ ປຓ຺ຑິຕມານີ, ອຕ຺ຕນາ ສມໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສ ‘‘ກິໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ກເຖຕິ, ຍມຫໍ ຊານາມິ, ຕເທວ ກເຖຕີຕິ ອຍໍ ມາໂນ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ມານຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ‘‘ອາທິໂຕວ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສ຺ສາມິ, ຕໂຕ ‘ນາຫໍ ໂຠ ໂຄຕມ ຊານາມິ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ເມ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ກເຖຖາ’ຕິ ມໍ ຍາຈິສ຺ສຕິ, ອຖສ຺ສາຫໍ ຍາຈິຕກາເລ ກເຖສ຺ສາມິ, ເອວຎ຺ຈສ຺ສ ສາຕ຺ຖກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສິ.
ອິທານິ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ນ ໂຂ ອຫນ຺ຕິອາທິມາຫ.
໒໙໐. ສມຕ຺ເຕນາຕິ ປຣິປຸຓ຺ເຓນ. ສມາທິນ຺ເນນາຕິ ຄຫິເຕນ ປຣາມຏ຺ເຐນ. ອປ຺ປາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິກາ ເອສາ, ມາຓວ, ປຏິປທາ ຍທິທໍ ປາຓາຕິປາຕີຕິ ຍໍ ອິທໍ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ, ເອສາ ອປ຺ປາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິກາ ປຏິປທາຕິ.
ກຖໍ ປເນສາ ອປ຺ປາຍຸກຕໍ ກໂຣຕິ? ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ກມ຺ມານິ ອຸປປີຬກໍ ອຸປຈ຺ເຉທກໍ ຊນກໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກນ຺ຕິ. ພລວກມ຺ເມນ ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ເຕ ອຸປປີຬກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທຕິ ນາມ – ‘‘ສຈາຫໍ ປຐມຕຣໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ນ ເຕ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຸໍ ທເທຍ຺ຍໍ, ຈຕູສຸເຍວ ຕໍ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຍ຺ຍໍ. ໂຫຕຸ, ຕ຺ວໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິພ຺ພຕ຺ຕ, ອຫໍ ອຸປປີຬກກມ຺ມໍ ນາມ ຕໍ ປີເຬຕ຺ວາ ນິໂຣຊໍ ນິຍູສໍ ກສຏໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຕາທິສໍ ກໂຣຕິ. ກິໍ ກໂຣຕິ? ປຣິສ຺ສຍໍ ອຸປເນຕິ, ໂຠເຄ ວິນາເສຕິ.
ຕຕ຺ຖ ທາຣກສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາຕຸ ອສ຺ສາໂທ ວາ ສຸຂໍ ວາ ນ ໂຫຕິ, ມາຕາປິຕູນໍ ປີຬາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ປຣິສ຺ສຍໍ ອຸປເນຕິ. ທາຣກສ຺ສ ປນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຄເຫ ໂຠຄາ ອຸທກໍ ປຕ຺ວາ ໂລຓໍ ວິຍ ຣາຊາທີນໍ ວເສນ ນສ຺ສນ຺ຕິ, ກຸມ຺ຠໂທຫນເຘນຸໂຍ ຂີຣໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ສູຣຕາ ໂຄຓາ ຈຓ຺ຑາ ໂຫນ຺ຕິ, ກາຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຂຸຊ຺ຊາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຄມຓ຺ຑເລ ໂຣໂຄ ປຕຕິ, ທາສາທໂຍ ວຈນໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ວາປິຕໍ ສສ຺ສໍ ນ ຊາຍຕິ, ເຄຫຄຕໍ ເຄເຫ, ອຣຎ຺ຎຄຕໍ ອຣຎ຺ເຎ ນສ຺ສຕິ, ອນຸປຸພ຺ເພນ ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕໍ ທຸລ຺ລຠໍ ໂຫຕິ, ຄພ຺ຠປຣິຫາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ວິຊາຕກາເລ ມາຕຸຖຎ຺ຎໍ ຉິຊ຺ຊຕິ, ທາຣໂກ ປຣິຫາຣໍ ອລຠນ຺ໂຕ ປີຬິໂຕ ນິໂຣໂຊ ນິຍູໂສ ກສໂຏ ໂຫຕິ, ອິທໍ ອຸປປີຬກກມ຺ມໍ ນາມ.
ທີຆາຍຸກກມ຺ເມນ ປນ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ມໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຍຸໍ ຉິນ຺ທຕິ. ຍຖາ ຫິ ປຸຣິໂສ ອຏ຺ຐຸສຠຄມນໍ ກຕ຺ວາ ສຣໍ ຂິເປຍ຺ຍ ຕມຎ຺ໂຎ ຘນຸໂຕ ວິມຸຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ມຸຄ຺ຄເຣນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປາເຕຍ຺ຍ, ເອວໍ ທີຆາຍຸກກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ມໍ ອາຍຸໍ ຉິນ຺ທຕິ. ກິໍ ກໂຣຕິ? ໂຈຣານໍ ອຏວິໍ ປເວເສຕິ, ວາຬມຈ຺ໂຉທກໍ ໂອຕາເຣຕິ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ປນ ສປຣິສ຺ສຍຏ຺ຐານໍ ອຸປເນຕິ, ອິທໍ ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ມໍ ນາມ, ‘‘ອຸປຆາຕກ’’ນ຺ຕິປິ ເອຕສ຺ເສວ ນາມໍ.
ປຏິສນ຺ຘິນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ປນ ກມ຺ມໍ ຊນກກມ຺ມໍ ນາມ. ອປ຺ປໂຠຄກຸລາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຄສມ຺ປທາທິກຣເຓນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກກມ຺ມໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກກມ຺ມໍ ນາມ.
ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ອກຸສລາເນວ, ຊນກໍ ກຸສລມ຺ປິ ອກຸສລມ຺ປິ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ກຸສລເມວ. ຕຕ຺ຖ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ເມນ ອປ຺ປາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິກໍ ໂຫຕິ. ປາຓາຕິປາຕິນາ ວາ ກຕໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ອຸຬາຣໍ ນ ໂຫຕິ, ທີຆາຍຸກປຏິສນ຺ຘິໍ ຊເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເອວໍ ປາຓາຕິປາໂຕ ອປ຺ປາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິໂກ ໂຫຕິ. ປຏິສນ຺ຘິເມວ ວາ ນິຍາເມຕ຺ວາ ອປ຺ປາຍຸກໍ ກໂຣຕິ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານເຈຕນາຍ ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ປຸພ຺ພາປຣເຈຕນາຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອປ຺ປາຍຸໂກ ໂຫຕິ.
ທີຆາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິກາ ເອສາ ມາຓວ ປຏິປທາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຕ຺ຕກມ຺ເມນປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ເຕ ເອຕໍ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣຕິກມ຺ມໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທຕິ ນາມ – ‘‘ສຈາຫໍ ປຐມຕຣໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ນ ເຕ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຸໍ ທເທຍ຺ຍໍ, ເທວໂລເກເຍວ ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຍ຺ຍໍ. ໂຫຕຸ, ຕ຺ວໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອຫໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກກມ຺ມໍ ນາມ ຖມ຺ຠໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠໍ ກໂຣຕິ. ກິໍ ກໂຣຕິ? ປຣິສ຺ສຍໍ ນາເສຕິ, ໂຠເຄ ອຸປ຺ປາເທຕິ.
ຕຕ຺ຖ ທາຣກສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາຕາປິຕູນໍ ສຸຂເມວ ສາຕເມວ ໂຫຕິ. ເຍປິ ປກຕິຍາ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສປຣິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຣິສ຺ສຍໍ ນາເສຕິ. ທາຣກສ຺ສ ປນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຄເຫ ໂຠຄານໍ ປມາຓໍ ນ ໂຫຕິ, ນິຘິກຸມ຺ຠິໂຍ ປຸຣໂຕປິ ປຈ຺ຉໂຕປິ ເຄຫໍ ປວຏ຺ຏມານາ ປວິສນ຺ຕິ. ມາຕາປິຕໂຣ ປເຣຫິ ຐປິຕຘນສ຺ສາປິ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຘນຸໂຍ ພຫຸຂີຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຄຓາ ສຸຂສີລາ ໂຫນ຺ຕິ, ວປ຺ປຏ຺ຐາເນ ສສ຺ສານິ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ວຑ຺ຒິຍາ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຕາວກາລິກໍ ວາ ທິນ຺ນໍ ຘນໍ ອໂຈທິຕາ ສຍເມວ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ທາສາທໂຍ ສຸວຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ກມ຺ມນ຺ຕາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ທາຣໂກ ຄພ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ໂກມາຣິກເວຊ຺ຊາ ສນ຺ນິຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຄຫປຕິກຸເລ ຊາໂຕ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ, ອມຈ຺ຈກຸລາທີສຸ ຊາໂຕ ເສນາປຕິຏ຺ຐານາທີນິ ລຠຕິ. ເອວໍ ໂຠເຄ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ໂສ ອປຣິສ຺ສໂຍ ສໂຠໂຄ ຈິຣໍ ຊີວຕີຕິ. ເອວໍ ອປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ ທີຆາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິກໍ ໂຫຕິ.
ອປາຓາຕິປາຕິນາ ວາ ກຕໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ກຸສລໍ ອຸຬາຣໍ ໂຫຕິ, ທີຆາຍຸກປຏິສນ຺ຘິໍ ຊເນຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວມ຺ປິ ທີຆາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິກໍ ໂຫຕິ. ປຏິສນ຺ຘິເມວ ວາ ນິຍາເມຕ຺ວາ ທີຆາຍຸກໍ ກໂຣຕິ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານເຈຕນາຍ ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ປຸພ຺ພາປຣເຈຕນາຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທີຆາຍຸໂກ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ວິເຫຐນກມ຺ມາທີນິປິ ຫິ ປວຕ຺ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ຕເຖວ ວທມານານິ ວິຍ ອຸປປີຬເນນ ນິພ຺ໂຠຄຕໍ ອາປາເທຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ໂຣຄຸປ຺ປາທນາທີຫິ ວາ, ວິເຫຐກາທີຫິ ກຕສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ອນຸຬາຣຕາຍ ວາ, ອາທິໂຕວ ປຏິສນ຺ຘິນິຍາມເນນ ວາ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຸພ຺ພາປຣເຈຕນາວເສນ ວາ ພຫ຺ວາພາຘຕາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ອປາຓາຕິປາໂຕ ວິຍ ຈ ອວິເຫຐນາທີນິປິ ອປ຺ປາພາຘຕາທີນີຕິ.
໒໙໓. ເອຕ຺ຖ ປນ ອິສ຺ສາມນໂກຕິ ອິສ຺ສາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ອຸປທຸສ຺ສຕີຕິ ອິສ຺ສາວເສເນວ ອຸປກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ທຸສ຺ສຕິ. ອິສ຺ສໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ຍວກລາປໍ ພນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ ຍຖາ ນ ນສ຺ສຕິ ເອວໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຍ ຐເປຕິ. ອປ຺ເປສກ຺ໂຂຕິ ອປ຺ປປຣິວາໂຣ, ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສໂຣ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຫຕ຺ໂຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸທກທາຍກມ຺ປິ ນ ລຠຕິ.
໒໙໔. ນ ທາຕາ ໂຫຕີຕິ ມຈ຺ຉຣິຍວເສນ ນ ທາຕາ ໂຫຕິ. ເຕນ ກມ຺ເມນາຕິ ເຕນ ມຈ຺ຉຣິຍກມ຺ເມນ.
໒໙໕. ອຠິວາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຠິວາທນາຣຫໍ ພຸທ຺ຘໍ ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ວາ ອຣິຍສາວກໍ ວາ. ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕພ຺ພາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ອຸປປີຬກອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກກມ຺ມານິ ນ ຄເຫຕພ຺ພານິ. ນ ຫິ ປວຕ຺ເຕ ນີຈກຸລິນໍ ວາ ອຸຈ຺ຈາກຸລິນໍ ວາ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ປຏິສນ຺ຘິເມວ ປນ ນິຍາເມຕ຺ວາ ນີຈກຸລິຍໍ ກມ຺ມໍ ນີຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ອຸຈ຺ຈາກຸລິຍໍ ກມ຺ມໍ ອຸຈ຺ຈາກຸເລ.
໒໙໖. ນ ປຣິປຸຈ຺ຉິຕາ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອປຣິປຸຈ຺ຉເນນ ນິຣເຍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ອປຣິປຸຈ຺ຉໂກ ປນ ‘‘ອິທໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ, ອຊານນ຺ໂຕ ກາຕພ຺ພໍ ນ ກໂຣຕິ, ອກາຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ. ເຕນ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ອິຕໂຣ ສຄ຺ເຄ. ອິຕິ ໂຂ, ມາຓວ…ເປ… ຍທິທໍ ຫີນປ຺ປຓີຕຕາຍາຕິ ສຕ຺ຖາ ເທສນໍ ຍຖານຸສນ຺ຘິໍ ປາເປສິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.
ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ
ຈູຬກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ສຸຠສຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ.
໖. ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໙໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂມຆນ຺ຕິ ຕຸຈ຺ຉໍ ອຜລໍ. ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຕຖໍ ຠູຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ເອເຕນ ນ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ, ອຸປາລິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໕໖) ປນ – ‘‘ມໂນກມ຺ມໍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣໍ ປຎ຺ຎເປມິ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ, ໂນ ຕຖາ ກາຍກມ຺ມໍ ໂນ ຕຖາ ວຈີກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ສາ ກຖາ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອນ຺ຕເຣ ປາກຏາ ຊາຕາ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອສ ວທຕິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ສາ ສມາປຕ຺ຕີຕິ ອິທໍ – ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ອຠິສຎ຺ຎານິໂຣໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໑.໔໐໖ ອາທໂຍ) ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຠິສຎ຺ຎານິໂຣຘກຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ນ ກິຎ຺ຈິ ເວທິຍຕີຕິ ເອກເວທນມ຺ປິ ນ ເວທິຍຕິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂຕິ ເຖໂຣ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ອນຸຊານາຕິ. ປຣິຣກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄຣຫໂຕ ໂມຈເນນ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສຎ຺ເຈຕນາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ເຈຕນິກໍ, ສາຠິສນ຺ຘິກໍ ສຎ຺ເຈຕນິກກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂໍ ໂສຕິ ເຖໂຣ ‘‘ອກຸສລເມວ ສນ຺ຘາຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ເອວໍ ວທຕິ.
ທສ຺ສນມ຺ປິ ໂຂ ອຫນ຺ຕິ ຠຄວາ ຈຕຸຣງ຺ເຄປິ ອນ຺ຘກາເຣ ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນຏ຺ຐາເນ ຕິລມຕ຺ຕມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣໍ ມໍສຈກ຺ຂຸນາວ ປສ຺ສຕິ, ອຍຎ຺ຈ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ນ ທູເຣ ຄາວຸຕມຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວສຕິ, ກສ຺ມາ ຠຄວາ ເອວມາຫາຕິ? ສມາຄມທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາເຍວມາຫ.
໒໙໙. ອຸທາຍີຕິ ລາລຸທາຍີ. ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ມິນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂເມວ. ອິຕິ ອິມໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ກິເລສທຸກ຺ຂໍ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສເຈ ຠາສິຕໍ ຠເວຍ຺ຍ ຠຄວາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.
໓໐໐. ອຸມ຺ມງ຺ຄນ຺ຕິ ປຎ຺ຫາອຸມ຺ມງ຺ຄໍ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊມາໂນຕິ ສີສໍ ນີຫຣມາໂນ. ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ອນຸປາເຍນ ສີສໍ ນີຫຣິສ຺ສຕິ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ຠຄວາ ຊານນ຺ໂຕ ເນວ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ນ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາເຓນ ຊານິ, ອຘິປ຺ປາເຍເນວ ປນ ອຎ຺ຎາສິ. ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ນາມ ສຸວິຊາໂນ ໂຫຕິ, ກເຖຕຸກາໂມ ຄີວໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຫນຸກໍ ຈາເລຕິ, ມຸຂມສ຺ສ ຜນ຺ທຕິ, ສນ຺ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ຕໍ ອາກາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຸທາຍີ ສນ຺ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຍໍ ອຠູຕໍ, ຕເທວ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາວ ອຎ຺ຎາສິ. ອາທິໍ ເຍວາຕິອາທິມ຺ຫິເຍວ. ຕິສ຺ໂສ ເວທນາຕິ ‘‘ກິໍ ໂສ ເວທິຍຕີ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາວ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ປຸຈ຺ຉິຕາ. ສຸຂເວທນິຍນ຺ຕິ ສຸຂເວທນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ເອຕ຺ຖ ຈ ກາມາວຈຣກຸສລໂຕ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈຕສ຺ໂສ ເຈຕນາ, ເຫຏ຺ຐາ ຕິກຊ຺ຌານເຈຕນາຕິ ເອວໍ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ເຕສຸ ສຸຂເວທນາຍ ຊນນໂຕ ສຸຂເວທນິຍໍ ກມ຺ມໍ ນາມ. ກາມາວຈຣຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິຍໍເຍວ ເອກນ຺ເຕນ ສຸຂໍ ຊເນຕິ, ປວຕ຺ເຕ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ອທຸກ຺ຂມສຸຂມ຺ປິ.
ອກຸສລເຈຕນາ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ເຕສຸ ທຸກ຺ຂສ຺ເສວ ຊນນໂຕ ທຸກ຺ຂເວທນິຍໍ ກມ຺ມໍ ນາມ. ກາຍທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ເຕເຍວ ເຈຕໍ ເອກນ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂໍ ຊເນຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອທຸກ຺ຂມສຸຂມ຺ປິ, ສາ ປນ ເວທນາ ອນິຏ຺ຐານິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕສຸເຍວ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ທຸກ຺ຂາຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຕາ.
ກາມາວຈຣກຸສລໂຕ ປນ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈຕສ຺ໂສ ເຈຕນາ, ຣູປາວຈຣກຸສລໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເຈຕນາຕິ ເອວໍ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ເຕສຸ ຕຕິຍເວທນາຍ ຊນນໂຕ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນິຍໍ ກມ຺ມໍ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກາມາວຈຣໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍເຍວ ເອກນ຺ເຕນ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ຊເນຕິ, ປວຕ຺ເຕ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ສຸຂມ຺ປິ. ອປິຈ ສຸຂເວທນິຍກມ຺ມໍ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕິວເສນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຖາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນິຍໍ, ທຸກ຺ຂເວທນິຍໍ ປວຕ຺ຕິວເສເນວ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕສ຺ສ ປນ ວເສນ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິວເສເນວ ວຏ຺ຏຕິ.
ເອຕສ຺ສ ຠຄວາຕິ ເຖໂຣ ຕຖາຄເຕນ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄກຖນຕ຺ຖໍ ອາລໂຍ ທສ຺ສິໂຕ, ຕຖາຄຕໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິກຸສລຕາຍ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄນ຺ຕິ ມຫາກມ຺ມວິຠຊນໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ…ເປ… ອິຘານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ນ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓຠາຊນໍ, ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓຠາຊນຕ຺ຖາຍ ປນ ມາຕິກາຏ຺ຐປນໍ.
໓໐໑. ອິຘານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາຕິ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ. ອິທຎ຺ຫິ ຠຄວາ – ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອິທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອິທໍ ທສ຺ສນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປກາສນຕ຺ຖໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ອາຕປ຺ປນ຺ຕິອາທີນິ ປຎ຺ຈປິ ວີຣິຍສ຺ເສວ ນາມານິ. ເຈໂຕສມາຘິນ຺ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສມາຘິໍ. ປສ຺ສຕີຕິ ‘‘ໂສ ສຕ຺ໂຕ ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ. ເຍ ອຎ຺ຎຖາຕິ ເຍ ‘‘ທສນ຺ນໍ ກຸສລານໍ ກມ຺ມປຖານໍ ປູຣິຕຕ຺ຕາ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ຕິ, ມິຈ຺ຉາ ເຕສໍ ຎາຓນ຺ຕິ ວທຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພວາເຣສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິທິຕນ຺ຕິ ປາກຏໍ. ຖາມສາຕິ ທິຏ຺ຐິຖາເມນ. ປຣາມາສາຕິ ທິຏ຺ຐິປຣາມາເສນ. ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣຕີຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາທິຍິຕ຺ວາ ໂວຫຣຕິ.
໓໐໒. ຕຕ຺ຣານນ຺ທາຕິ ອິທມ຺ປິ ນ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓສ຺ສ ຠາຊນໍ, ອຖ ຂ຺ວາສ຺ສ ມາຕິກາຏ຺ຐປນເມວ. ເອຕ຺ຖ ປນ ເອເຕສໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ວຈເນ ເອຕ຺ຕກາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ເອຕ຺ຕກາ ອນນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ອິທໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ຈຕູສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ. ອິທມສ຺ສາຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ອສ຺ສ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ອຎ຺ເຎນາກາເຣນ. ອິຕິ ອິເມສໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວາເທ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ຕີສຸ ອນນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນຸຎ຺ຎາ ນານຸຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ.
໓໐໓. ເອວໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ວຈເນ ອນຸຎ຺ຎາ ຈ ອນນຸຎ຺ຎາ ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິອາທິມາຫ.
ປຸພ຺ເພ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ຍໍ ອິມິນາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸເກນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ກຕໍ. ປຸພ຺ເພ ກເຕນປິ ຫິ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ປຈ຺ຉາ ກເຕນປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ມຣຓກາເລ ວາ ປນ – ‘‘ຂນ຺ໂທ ເສຏ຺ໂຐ ສິໂວ ເສຏ຺ໂຐ, ປິຕາມໂຫ ເສຏ຺ໂຐ, ອິສ຺ສຣາທີຫິ ວາ ໂລໂກ ວິສຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິນາ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສເນນປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕວ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ, ຍໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ, ຕສ຺ສ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ຍໍ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍໍ, ຕສ຺ສ ອປຣສ຺ມິໍ ປຣິຍາເຍ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.
ອິຕິ ອຍໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເອກໍ ກມ຺ມຣາສິໍ ເອກຎ຺ຈ ວິປາກຣາສິໍ ອທ຺ທສ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອິມິນາ ອທິຏ຺ເຐ ຕໂຍ ກມ຺ມຣາສີ, ທ຺ເວ ຈ ວິປາກຣາສີ ອທ຺ທສ. ອິມິນາ ປນ ທິຏ຺ເຐ ອທິຏ຺ເຐ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກມ຺ມຣາສີ ຕໂຍ ຈ ວິປາກຣາສີ ອທ຺ທສ. ອິມານິ ສຕ຺ຕ ຐານານິ ຊານນຎາຓໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓໍ ນາມ. ທຸຕິຍວາເຣ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸເກນ ກິຎ຺ຈິ ນ ທິຏ຺ຐໍ, ຕຖາຄເຕນ ປນ ຕໂຍ ກມ຺ມຣາສີ, ທ຺ເວ ຈ ວິປາກຣາສີ ທິຏ຺ຐາຕິ. ອິມານິປິ ປຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຏ຺ຐານານິ ຊານນຎາຓໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓໍ ນາມ. ເສສວາຣທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ອຠພ຺ພນ຺ຕິ ຠູຕວິຣຫິຕໍ ອກຸສລໍ. ອຠພ຺ພາຠາສນ຺ຕິ ອຠພ຺ພໍ ອາຠາສຕິ ອຠິຠວຕິ ປຏິພາຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫຸກສ຺ມິຎ຺ຫິ ອກຸສລກມ຺ເມ ອາຍູຫິເຕ ພລວກມ຺ມໍ ທຸພ຺ພລກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ ອິທໍ ອຠພ຺ພຎ຺ເຈວ ອຠພ຺ພາຠາສຎ຺ຈ. ກຸສລໍ ປນ ອາຍູຫິຕ຺ວາ ອາສນ຺ເນ ອກຸສລໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ກຸສລສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ, ອິທໍ ອຠພ຺ພໍ ຠພ຺ພາຠາສໍ. ພຫຸມ຺ຫິ ກຸສເລ ອາຍູຫິເຕປິ ພລວກມ຺ມໍ ທຸພ຺ພລກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ, ອິທໍ ຠພ຺ພຎ຺ເຈວ ຠພ຺ພາຠາສຎ຺ຈ. ອກຸສລໍ ປນ ອາຍູຫິຕ຺ວາ ອາສນ຺ເນ ກຸສລໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອກຸສລສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ, ອິທໍ ຠພ຺ພໍ ອຠພ຺ພາຠາສໍ.
ອປິຈ ອຸປຏ຺ຐານາກາເຣນເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຠພ຺ພໂຕ ອາຠາສຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອຠພ຺ພາຠາສໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຘ ປາຓາຕິປາຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ປຐມສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອຠພ຺ພໍ ອຠພ຺ພາຠາສໍ, ຕຎ຺ຫິ ອກຸສລຕ຺ຕາ ອຠພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ຈ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກາຣຓຠູຕໍ ອກຸສລໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ທຸຕິຍສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອຠພ຺ພໍ ຠພ຺ພາຠາສໍ, ຕຎ຺ຫິ ອກຸສລຕ຺ຕາ ອຠພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ປນ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກາຣຓຠູຕໍ ກຸສລໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ກມ຺ມທ຺ວເຍ ເອເສວ ນໂຍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.
ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ
ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໗. ສຬາຍຕນວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓໐໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ສຬາຍຕນວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ ສຫວິປສ຺ສເນນ ມຄ຺ເຄນ ຊານິຕພ຺ພານິ. ມໂນປວິຈາຣາຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ. ວິຕກ຺ກຸປ຺ປາທກຎ຺ຫິ ມໂນ ອິຘ ມໂນຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ມນສ຺ສ ອຸປວິຈາຣາຕິ ມໂນປວິຈາຣາ. ສຕ຺ຕປທາຕິ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ປທາ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຏ຺ຐາຣສ ວຏ຺ຏປທາ ນາມ, ອຏ຺ຐາຣສ ວິວຏ຺ຏປທາ ນາມ, ເຕປິ ສຫວິປສ຺ສເນນ ມຄ຺ເຄເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂຍຄ຺ຄາຈຣິຍານນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິໂຍຄ຺ຄາທິອາຈາຣສິກ຺ຂາປການໍ, ທເມຕພ຺ພທມການນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ວິຠງ຺ເຄເຍວ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ອຍມຸທ຺ເທໂສຕິ ອິທໍ ມາຕິກາຏ຺ຐປນໍ.
໓໐໕. ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ກຸສລາກຸສລວິປາກໂຕ ທ຺ເວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓານິ. ເສສປສາທວິຎ຺ຎາເຓສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມານິ ປນ ທສ ຐເປຕ຺ວາ ເສສໍ ອິຘ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມ.
ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສມ຺ຜສ຺ໂສ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມ຺ຜສ຺ສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ. ເອເສວ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ກາຣຓຠູຕໍ. ອຸປວິຈຣຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຈາຣປວຕ຺ຕເນນ ອຸປວິຈຣຕິ, ວິຕກ຺ໂກ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຏ຺ຐາຣສ ວິຕກ຺ກວິຈາຣສງ຺ຂາຕາ ມໂນປວິຈາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຉ ໂສມນສ຺ສູປວິຈາຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ໂສມນສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປວິຈຣນ຺ຕີຕິ ໂສມນສ຺ສູປວິຈາຣາ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.
໓໐໖. ເຄຫສິຕານີຕິ ກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕານິ. ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານີຕິ ວິປສ຺ສນານິສ຺ສິຕານິ. ອິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປຣິເຍສິຕານໍ. ກນ຺ຕານນ຺ຕິ ກາມິຕານໍ. ມໂນຣມານນ຺ຕິ ມໂນ ເອເຕສຸ ຣມຕີຕິ ມໂນຣມານິ, ເຕສໍ ມໂນຣມານໍ. ໂລກາມິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ. ອຕີຕນ຺ຕິ ປຏິລທ຺ຘໍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕາວ ອາຣພ຺ຠ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕຸ, ອຕີເຕ ກຖໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ອຕີເຕປິ – ‘‘ຍຖາຫໍ ເອຕຣຫິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວາມິ, ເອວໍ ປຸພ຺ເພປິ ອນຸຠວິ’’ນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ພລວໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.
ອນິຈ຺ຈຕນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈາກາຣໍ. ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘນ຺ຕິ ປກຕິວິຊຫເນນ ວິປຣິຓາມໍ, ວິຄຈ຺ຉເນນ ວິຣາຄໍ, ນິຣຸຊ຺ຌເນນ ນິໂຣຘໍ. ສມ຺ມປຎ຺ຎາຍາຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໍ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ອິທໍ ຣຎ຺ໂຎ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສງ຺ຂາຣານໍ ເຠທໍ ປສ຺ສໂຕ ສງ຺ຂາຣຄຕມ຺ຫິ ຕິກ຺ເຂ ສູເຣ ວິປສ຺ສນາຎາເຓ ວຫນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໂສມນສ຺ສໍ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໍ ໂສມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –
‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;
ອມານຸສີ ຣຕີ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ.
ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;
ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕນ຺ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໓-໓໗໔);
ອິມານີຕິ ອິມານິ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ.
໓໐໗. ອຕີຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕາວ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕຸ, ອຕີເຕ ກຖໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ອຕີເຕປິ ‘‘ຍຖາຫໍ ເອຕຣຫິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ນ ລຠາມິ, ເອວໍ ປຸພ຺ເພປິ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ນ ລຠິ’’ນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ພລວໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.
ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສູຕິ ອນຸຕ຺ຕຣວິໂມກ຺ໂຂ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍຕນນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕາຍຕນໍ. ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ. ຕໍ ປເນຕໍ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິຕິ ປຕ຺ຖນາມູລກຕ຺ຕາ ‘‘ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານີຕິ ອິມານິ ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ອຣຫຕ຺ເຕ ປິຫໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕທຘິຄມາຍ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ – ‘‘ອິມມ຺ປິ ປກ຺ຂໍ ອິມມ຺ປິ ມາສໍ ອິມມ຺ປິ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ ອນຸໂສຈໂຕ ຄາມນ຺ຕປພ຺ຠາຣວາສິມຫາສີວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ ອສ຺ສຸຘາຣາປວຕ຺ຕນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທມນສ຺ສານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໂທມນສ຺ສານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ວຕ຺ຖຸ ປນ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ສກ຺ກປຎ຺ຫວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໖໑) ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ, ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຕໂຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
໓໐໘. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸເປກ຺ຂາ ນາມ ອຎ຺ຎາຓຸເປຂາ. ອໂນຘິຊິນສ຺ສາຕິ ກິເລໂສຘິໍ ຊິນິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ຂີຓາສໂວ ໂອຘິຊິໂນ ນາມ, ຕສ຺ມາ ອຂີຓາສວສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິປາກຊິນສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖປິ ອາຍຕິໍ ວິປາກໍ ຊິນິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ຂີຓາສໂວວ ວິປາກຊິໂນ ນາມ, ຕສ຺ມາ ອຂີຓາສວສ຺ເສວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນາທີນວທສ຺ສາວິໂນຕິອາທີນວໂຕ ອຸປທ຺ທວໂຕ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ. ອິມາ ຉ ເຄຫສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາຕິ ອິມາ ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ຄຸຬປິຓ຺ຑເກ ນິລີນມກ຺ຂິກາ ວິຍ ຣູປາທີນິ ອນຕິວຕ຺ຕມານາ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸເປກ຺ຂາ ຉ ເຄຫສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.
ຣູປໍ ສາ ອຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ຣູປໍ ສາ ອນຕິກ຺ກມຕິ, ຕຕ຺ຖ ນິກນ຺ຕິວເສນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິມາ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາຕິ ອິມາ ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາທິອາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ອິຏ຺ເຐ ອຣຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ອນິຏ຺ເຐ ອທຸສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ, ອສມເປກ຺ຂເນ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ອຸປ຺ປນ຺ນວິປສ຺ສນາ-ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.
໓໐໙. ຕຕ຺ຣ ອິທໍ ນິສ຺ສາຍ ອິທໍ ປຊຫຖາຕິ ເຕສຸ ຉຕ຺ຕິໍສສຕ຺ຕປເທສຸ ອຏ຺ຐາຣສ ນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐາຣສ ປຊຫຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ – ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານີ’’ຕິອາທິມາຫ. ນິສ຺ສາຍ ອາຄມ຺ມາຕິ ປວຕ຺ຕນວເສນ ນິສ຺ສາຍ ເຈວ ອາຄມ຺ມ ຈ. ເອວເມເຕສໍ ສມຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານໍ ປວຕ຺ຕເນນ ເຄຫສິຕານິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ.
ເອວໍ ສຣິກ຺ຂເກເນວ ສຣິກ຺ຂກໍ ຊຫາເປຕ຺ວາ ອິທານິ ພລວຕາ ທຸພ຺ພລໍ ຊຫາເປນ຺ໂຕ – ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໂສມນສ຺ເສຫິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໂທມນສ຺ສານິ, ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕອຸເປກ຺ຂາຫິ ຈ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໂສມນສ຺ສານິ ຊຫາເປນ຺ເຕນ ພລວຕາ ທຸພ຺ພລປ຺ປຫານໍ ກຖິຕໍ.
ເອຕ຺ຖ ປນ ຐຕ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂາກຖາ ເວທິຕພ຺ພາ – ອຏ຺ຐສຸ ຫິ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ປຐມາທີນິ ຈ ຕີຓິ ຌານານິ, ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາເຣ ຈ ປາທເກ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣທ຺ຘານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ ວາ ໂຫຕິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ວາ, ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ປນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາວ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານາທີນິ ປາທການິ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣທ຺ຘານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາ ປຸຣິມສທິສາວ. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ປນ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ໂຫຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ຍາ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ, ຕາ ນິສ຺ສາຍ ຕາ ອາຄມ຺ມ, ຍານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ, ຕານິ ປຊຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອວໍປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຍໍ ວິປສ຺ສນາຍ ເວທນາວິເສໂສວ ໂຫຕິ, ອຣິຍມຄ຺ເຄປິ ປນ ຌານງ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄານມ຺ປິ ວິເສໂສ ໂຫຕິ.
ໂກ ປເນຕໍ ວິເສສໍ ນິຍເມຕິ? ເກຈິ ຕາວ ເຖຣາ ວິປສ຺ສນາປາທກຊ຺ຌານໍ ນິຍເມຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ເກຈິ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຂນ຺ຘາ ນິຍເມນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສໂຍ ນິຍເມຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສມ຺ປິ ວາເທ ອຍເມວ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີວິປສ຺ສນາ ນິຍເມຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ປເນຕ຺ຖ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂານິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕາວ.
໓໑໐. ນານຕ຺ຕາຕິ ນານາ ພຫູ ອເນກປ຺ປກາຣາ. ນານຕ຺ຕສິຕາຕິ ນານາຣມ຺ມຓນິສ຺ສິຕາ. ເອກຕ຺ຕາຕິ ເອກາ. ເອກຕ຺ຕສິຕາຕິ ເອກາຣມ຺ມຓນິສ຺ສິຕາ. ກຕມາ ປນາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາຕິ? ເຫຏ຺ຐາ ຕາວ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາ, ອຸປຣິ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ວກ຺ຂຕິ, ອິຘ ສມຖອຸເປກ຺ຂາ, ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາຕິ ທ຺ເວ ອຸເປກ຺ຂາ ຄຫິຕາ.
ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎາວ ຣູເປສຸ ອຸເປກ຺ຂາ, ອຎ຺ຎາວ ສທ຺ທາທີສຸ, ນ ຫິ ຍາ ຣູເປ ອຸເປກ຺ຂາ, ສາ ສທ຺ທາທີສຸ ໂຫຕິ. ຣູເປ ອຸເປກ຺ຂາ ຈ ຣູປເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ນ ສທ຺ທາທໂຍ. ຣູເປ ອຸເປກ຺ຂາຠາວຎ຺ຈ ອຎ຺ຎາ ສມຖອຸເປກ຺ຂາ ປຖວີກສິຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎາ ອາໂປກສິຓາທີນິ. ຕສ຺ມາ ນານຕ຺ຕໍ ນານຕ຺ຕສິຕໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸເປກ຺ຂາ ຣູເປສູຕິອາທິມາຫ. ຍສ຺ມາ ປນ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນານິ ວາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນາທີນິ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເອກຕ຺ຕໍ ເອກຕ຺ຕສິຕໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸເປກ຺ຂາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນນິສ຺ສິຕາຕິອາທິມາຫ.
ຕຕ຺ຖ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນອຸເປກ຺ຂາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວເສນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນນິສ຺ສິຕາ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນຂນ຺ເຘ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນນິສ຺ສິຕາ. ເສສາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ຕໍ ປຊຫຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິອຸເປກ຺ຂາຍ ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິອຸເປກ຺ຂໍ ປຊຫາເປຕິ, ອຣູປາວຈຣວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາຍ ຣູປາວຈຣວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂໍ.
ອຕມ຺ມຍຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕມ຺ມຍຕາ ນາມ ຕຓ຺ຫາ, ຕສ຺ສາ ປຣິຍາທານໂຕ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີວິປສ຺ສນາ ອຕມ຺ມຍຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປຊຫຖາຕິ ອິຘ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີວິປສ຺ສນາຍ ອຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິອຸເປກ຺ຂຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂຎ຺ຈ ປຊຫາເປຕິ.
໓໑໑. ຍທຣິໂຍຕິ ເຍ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ອຣິໂຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເສວຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສຕິໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ເສວຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕີຕິ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ໂສຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນ ອຎ຺ຎາຕິ ຊານນຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ໂວກ຺ກມ຺ມາຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ສຕ຺ຖຸ ສາສນາຕິ ສຕ຺ຖຸ ໂອວາທໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ ປູເຣຕພ຺ພໍ ນ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ອຕ຺ຕມໂນຕິ ນ ສກມໂນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຄຫສິຕໂທມນສ຺ສວເສນ ອປ຺ປຕີໂຕ ໂຫຕີຕິ ນ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອປ຺ປຏິປນ຺ນເກສຸ ປນ ອຕ຺ຕມນຕາກາຣຓສ຺ສ ອຠາເວເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນວສ຺ສຸໂຕຕິ ປຏິຆອວສ຺ສເວນ ອນວສ຺ສຸໂຕ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສຕິຍາ ຈ ຎາເຓນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຸເປກ຺ຂໂກຕິ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາຍ ອຸເປກ຺ຂໂກ. ອຕ຺ຕມໂນຕິ ອິຘາປິ ເຄຫສິຕໂສມນສ຺ສວເສນ ອຸປ຺ປິລາວິໂຕຕິ ນ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ປຏິປນ຺ນເກສຸ ປນ ອນຕ຺ຕມນຕາກາຣຓສ຺ສ ອຠາເວເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນວສ຺ສຸໂຕຕິ ຣາຄາວສ຺ສເວນ ອນວສ຺ສຸໂຕ.
໓໑໒. ສາຣິໂຕຕິ ທມິໂຕ. ເອກເມວ ທິສໍ ຘາວຕີຕິ ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຘາວນ຺ໂຕ ເອກໍເຍວ ທິສໍ ຘາວຕິ, ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປນ ອປຣໍ ຘາວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອຏ຺ຐ ທິສາ ວິຘາວຕີຕິ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ໂນ ກາເຍນ ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາວ ວິໂມກ຺ຂວເສນ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ອຏ຺ຐ ທິສາ ວິຘາວຕິ, ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ວາ ທກ຺ຂິຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣທິສາຠິມຸໂຂ ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.
ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ
ສຬາຍຕນວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໘. ອຸທ຺ເທສວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓໑໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ເທສວິຠງ຺ຄນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສຎ຺ຈ ວິຠງ຺ຄຎ຺ຈ, ມາຕິກຎ຺ຈ ວິຠຊນຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປປຣິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຕຸເລຍ຺ຍ ຕີເຣຍ຺ຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ພຫິທ຺ຘາຕິ ພຫິທ຺ຘາອາຣມ຺ມເຓສຸ. ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອວິສຏນ຺ຕິ ນິກນ຺ຕິວເສນ ອາຣມ຺ມເຓ ຕິຏ຺ຐມານໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິສຏໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອສຓ຺ຐິຕນ຺ຕິ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕ ນິກນ຺ຕິວເສນ ອສຓ຺ຐິຕໍ. ອນຸປາທາຍ ນ ປຣິຕສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ປຣິຕສ຺ເສຍ຺ຍ. ຍຖາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ພຫິທ຺ຘາ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອວິສຏໍ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອສຓ຺ຐິຕໍ ອນຸປາທາຍ ນ ປຣິຕສ຺ເສຍ຺ຍ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປປຣິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຊາຕິຊຣາມຣຓທຸກ຺ຂສມຸທຍສມ຺ຠໂວຕິ ຊາຕິຊຣາມຣຓສ຺ສ ເຈວ ອວເສສສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
໓໑໖. ຣູປນິມິຕ຺ຕານຸສາຣີຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ອນຸຘາວຕີຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕານຸສາຣີ.
໓໑໘. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອສຓ຺ຐິຕນ຺ຕິ ນິກນ຺ຕິວເສນ ອສຓ຺ຐິຕໍ. ນິກນ຺ຕິວເສນ ຫິ ອຕິຏ຺ຐມານໍ ຫານຠາຄິຍໍ ນ ໂຫຕິ, ວິເສສຠາຄິຍເມວ ໂຫຕິ.
໓໒໐. ອນຸປາທາ ປຣິຕສ຺ສນາຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ຂນ຺ຘິຍວຄ຺ເຄ ‘‘ອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ອນຸປາທາອປຣິຕສ຺ສນຎ຺ຈາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗) ເອວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຕສ຺ສນາ, ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ອປຣິຕສ຺ສນາ ຈ ກຖິຕາ, ຕໍ ມຫາເຖໂຣ ອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນເມວ ອນຸປາທາປຣິຕສ຺ສນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ກຖໍ ປເນສາ ອນຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາ ໂຫຕີຕິ. ອຸປາທາຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຍທິ ຫິ ໂກຈິ ສງ຺ຂາໂຣ ນິຈ຺ໂຈ ວາ ຘຸໂວ ວາ ອຕ຺ຕາ ວາ ອຕ຺ຕນິໂຍ ວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໂກ ອຠວິສ຺ສ, ອຍໍ ປຣິຕສ຺ສນາ ອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາວ ອສ຺ສ. ຍສ຺ມາ ປນ ເອວໍ ອຸປາທາຕພ຺ໂພ ສງ຺ຂາໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິອາທິນາ ນເຍນ ຣູປາທໂຍ ອຸປາທິນ຺ນາປິ ອນຸປາທິນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມສາ ທິຏ຺ຐິວເສນ ອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາປິ ສມານາ ອຕ຺ຖໂຕ ອນຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາເຍວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.
ອຎ຺ຎຖາ ໂຫຕີຕິ ປຣິວຕ຺ຕຕິ ປກຕິຊຫເນນ ນສ຺ສຕິ, ຣູປວິປຣິຓາມານຸປຣິວຕ຺ຕີຕິ ‘‘ມມ ຣູປໍ ວິປຣິຓຕ’’ນ຺ຕິ ວາ, ‘‘ຍໍ ອຫຸ, ຕໍ ວຕ ເມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໒) ນເຍນ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປສ຺ສ ເຠທານຸປຣິວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ວິປຣິຓາມານຸປຣິວຕ຺ຕຊາຕິ ວິປຣິຓາມສ຺ສ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນໂຕ ວິປຣິຓາມາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕໂຕ ຊາຕາ. ປຣິຕສ຺ສນາ ຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທາຕິ ຕຓ຺ຫາປຣິຕສ຺ສນາ ຈ ອກຸສລຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທາ ຈ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ເຂເປຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕາສວາຕິ ຠຍຕາເສນປິ ສອຸຕ຺ຕາໂສ ຕຓ຺ຫາຕາເສນປິ ສອຸຕ຺ຕາໂສ. ວິຆາຕວາຕິ ສວິຆາໂຕ ສທຸກ຺ໂຂ. ອເປກ຺ຂວາຕິ ສາລໂຍ ສສິເນໂຫ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອນຸປາທາ ປຣິຕສ຺ສນາ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ມຓິກຣຓ຺ຑກສຎ຺ຎາຍ ຕຸຈ຺ຉກຣຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ນຏ຺ເຐ ປຈ຺ຉາ ວິຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ປຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຕສ຺ສນາ ໂຫຕິ.
໓໒໑. ນ ຈ ຣູປວິປຣິຓາມານຸປຣິວຕ຺ຕີຕິ ຂີຓາສວສ຺ສ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓເມວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຣູປເຠທານຸປຣິວຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.
ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ
ອຸທ຺ເທສວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໙. ອຣຓວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓໒໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອຣຓວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເນວຸສ຺ສາເທຍ຺ຍ ນ ອປສາເທຍ຺ຍາຕິ ເຄຫສິຕວເສນ ກຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄລໍ ເນວ ອຸກ຺ຂິເປຍ຺ຍ ນ ອວກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ຘມ຺ມເມວ ເທເສຍ຺ຍາຕິ ສຠາວເມວ ກເຖຍ຺ຍ. ສຸຂວິນິຈ຺ຉຍນ຺ຕິ ວິນິຈ຺ຉິຕສຸຂໍ. ຣໂຫ ວາທນ຺ຕິ ປຣມ຺ມຸຂາ ອວຓ຺ຓໍ, ປິສຸຓວາຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມຸຂາ ນ ຂີຓນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂາປິ ຂີຓໍ ອາກິຓ຺ຓໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ວາຈໍ ນ ຠເຓຍ຺ຍ. ນາຠິນິເວເສຍ຺ຍາຕິ ນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາທາຍ ໂວຫເຣຍ຺ຍ. ສມຎ຺ຎນ຺ຕິ ໂລກສມຎ຺ຎໍ ໂລກປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ. ນາຕິຘາເວຍ຺ຍາຕິ ນາຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ.
໓໒໔. ກາມປຏິສນ຺ຘິສຸຂິໂນຕິ ກາມປຏິສນ຺ຘິນາ ກາມູປສໍຫິເຕນ ສຸເຂນ ສຸຂິຕສ຺ສ. ສທຸກ຺ໂຂຕິ ວິປາກທຸກ຺ເຂນ ສໍກິເລສທຸກ຺ເຂນປິ ສທຸກ຺ໂຂ. ສອຸປຆາໂຕຕິ ວິປາກູປຆາຕກິເລສູປຆາເຕເຫວ ສອຸປຆາໂຕ. ຕຖາ ສປຣິຬາໂຫ. ມິຈ຺ຉາປຏິປທາຕິ ອຍາຖາວປຏິປທາ ອກຸສລປຏິປທາ.
໓໒໖. ອິຕ຺ເຖເກ ອປສາເທຕີຕິ ເອວໍ ເຄຫສິຕວເສນ ເອກຈ຺ເຈ ປຸຄ຺ຄເລ ອປສາເທຕິ. ອຸສ຺ສາທເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠວສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ຠວພນ຺ຘນໍ, ຕຓ຺ຫາເຍຕໍ ນາມໍ.
ສຸຠູຕິຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ອິມໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ນິສ຺ສາຍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ຠຄວໂຕ ຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຸສ຺ສາທນາອປສາທນາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຕຖາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣາທີນໍ. ສຸຠູຕິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ‘‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປຏິປນ຺ນໂກ ອນາຣາຘໂກ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອຍໍ ສີລວາ ຄຸຓວາ ລຊ຺ຊິເປສໂລ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຘມ຺ມເທສນາຍ ປນສ຺ສ ‘‘ອຍໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາ, ອຍໍ ສມ຺ມາປຏິປທາ’’ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຣຓວິຫາຣີນໍ ຍທິທໍ ສຸຠູຕີ’’ຕິ ອາຫ.
໓໒໙. ກາລຎ຺ຎູ ອສ຺ສາຕິ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ຈ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຈ ກາເລ ອກເຖຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ມຫາຊໂນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາລໍ ຎຕ຺ວາວ ປຣມ຺ມຸຂາ ອວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍ. ຂີຓວາເທປິ ເອເສວ ນໂຍ.
໓໓໐. ອຸປຫຎ຺ຎຕີຕິ ຆາຕິຍຕິ. ສໂຣປິ ອຸປຫຎ຺ຎຕີຕິ ສທ຺ໂທປິ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອາຕຸຣີຍຕີຕິ ອາຕຸໂຣ ໂຫຕິ ເຄລຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ໂຕ ສາພາໂຘ. ອວິສ຺ສຏ຺ຐນ຺ຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອປລິພຸທ຺ຘໍ ນ ໂຫຕິ.
໓໓໑. ຕເທວາຕິ ຕໍເຍວ ຠາຊນໍ. ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣຕີຕິ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຎ຺ຊານນຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣຖ ໂຘວຖາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ນຍິທໍ ປຕ຺ຕໍ, ປາຕິ ນເມສາ, ເອວໍ ວທາຫີ’’ຕິ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຕິສາໂຣຕິ ອຕິຘາວນໍ.
໓໓໒. ຕຖາ ຕຖາ ໂວຫຣຕິ ອປຣາມສນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຊນປເທ ຠາຊນໍ ປາຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິເມ ປນ ນໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕີຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຊນປທໂວຫາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕນ຺ເຕວ ອປຣາມສນ຺ໂຕ ໂວຫຣຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.
໓໓໓. ອິທານິ ມຣິຍາທຠາຊນີຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຣໂຓຕິ ສຣໂຊ ສກິເລໂສ. ອຣໂຓຕິ ອຣໂຊ ນິກ຺ກິເລໂສ. ສຸຠູຕິ ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອຍໍ ເຖໂຣ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ເອຕທຄ຺ຄໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ ‘‘ອຣຓວິຫາຣີນໍ ຍທິທໍ ສຸຠູຕິ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ຍທິທໍ ສຸຠູຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໒).
ຘມ຺ມເສນາປຕິ ກິຣ ວຕ຺ຖຸໍ ໂສເຘຕິ, ສຸຠູຕິຕ຺ເຖໂຣ ທກ຺ຂິຓໍ ໂສເຘຕິ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ ຍາວ ຠິກ຺ຂໍ ອາຫຣນ຺ຕິ, ຕາວ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐາຍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຸຠູຕິຕ຺ເຖໂຣ ຈ ຕເຖວ ເມຕ຺ຕາຌານໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ເມຕ຺ຕາຌານາ ວຸຏ຺ຐາຍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ປນ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ. ອາມ ສກ຺ກາ, ເນວ ອຈ຺ຉຣິຍຎ຺ເຈຕໍ, ຍໍ ມຫາຠິຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ຕາ ສາວກາ ເອວໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ. ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ຫິ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ໂປຣາຓກຣາຊກາເລ ປິງ຺ຄລພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອຸຕ຺ຕຣຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ວິຫາສິ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕ ກຸລສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກມ຺ປິ ຕໍ ກຸລທ຺ວາຣໍ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ເຖໂຣ ສມາປຕ຺ຕິໍ ນ ສມາປຊ຺ຊິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.
ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ
ອຣຓວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໐. ຘາຕຸວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓໔໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຘາຕຸວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈາຣິກນ຺ຕິ ຕຸຣິຕຄມນຈາຣິກໍ. ສເຈ ເຕ ຠຄ຺ຄວ ອຄຣູຕິ ສເຈ ຕຸຍ຺ຫໍ ຠາຣິຍໍ ອຜາສຸກໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ໂສ ອນຸຊານາຕີຕິ ຠຄ຺ຄວສ຺ສ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປພ຺ພຊິຕາ ນາມ ນານາອຊ຺ຌາສຍາ, ເອໂກ ຄຓາຠິຣໂຕ ໂຫຕິ, ເອໂກ ເອກາຠິຣໂຕ. ສເຈ ໂສ ເອກາຠິຣໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ‘ອາວຸໂສ, ມາ ປາວິສິ, ມຍາ ສາລາ ລທ຺ຘາ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ສເຈ ອຍໍ ເອກາຠິຣໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ‘ອາວຸໂສ, ນິກ຺ຂມ, ມຍາ ສາລາ ລທ຺ຘາ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຫໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ວິວາທກາເຣຕາ ນາມ ຠວິສ຺ສາມິ, ທິນ຺ນໍ ນາມ ທິນ຺ນເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ກຕໍ ກຕເມວາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.
ກຸລປຸຕ຺ໂຕຕິ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ໂຕປິ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ໂຕປິ. ວາສູປຄໂຕຕິ ວາສໍ ອຸປຄໂຕ. ກຸໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ? ຕກ຺ກສີລນຄຣໂຕ.
ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ມຊ຺ຌິມປ຺ປເທເສ ກິຣ ຣາຊຄຫນຄເຣ ພິມ຺ພິສາເຣ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ຕກ຺ກສີລນຄເຣ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ອຖ ຕກ຺ກສີລໂຕ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາຓິຊາ ຣາຊຄຫໍ ອາຄຕາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ຣາຊາ ເຕ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິເຕ ‘‘ກຕ຺ຖວາສິໂນ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕກ຺ກສີລວາສິໂນ ເທວາຕິ. ອຖ ເນ ຣາຊາ ຊນປທສ຺ສ ເຂມສຸຠິກ຺ຂຕາທີນິ ນຄຣສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ປຸກ຺ກຸສາຕິ ນາມ ເທວາຕິ. ຘມ຺ມິໂກຕິ? ອາມ ເທວ ຘມ຺ມິໂກ. ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ຊນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂລກສ຺ສ ມາຕາປິຕິຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ, ອງ຺ເຄ ນິປນ຺ນທາຣກໍ ວິຍ ຊນໍ ໂຕເສຕີຕິ. ກຕຣສ຺ມິໍ ວເຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ? ອຖສ຺ສ ວຍໍ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ວເຍສຸປິ ພິມ຺ພິສາເຣນ ສມວໂຍ ຊາໂຕ. ອຖ ເຕ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ຘມ຺ມິໂກ, ວເຍນ ຈ ເມ ສມາໂນ, ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊານໍ ມມ ມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກມ ເທວາຕິ. ຣາຊາ ເຕສໍ ສຸງ຺ກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຄຫຎ຺ຈ ທາເປຕ຺ວາ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຠຓ຺ຑໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ມໍ ທິສ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ຣາຊານໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊານໍ ມມ ວຈເນນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘ຣາຊາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ອິຈ຺ຉຕີ’ຕິ ວທຖາ’’ຕິ ອາຫ.
ເຕ ສາຘູຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາສາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ກຫໍ ຠເຓ ຕຸມ຺ເຫ ເອຕ຺ຕເກ ອິເມ ທິວເສ ນ ທິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ – ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ມຍາ ມຊ຺ຌິມປ຺ປເທເສ ຣາຊາ ມິຕ຺ໂຕ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ຣາຊຄຫວາສິໂນປິ ວາຓິຊາ ຕກ຺ກສີລໍ ອຄມໍສຸ. ເຕ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄເຕ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ຣາຊາ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊຄຫໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ນຄຣໂຕ ອາຄຕາ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ. ອາມ ເທວາຕິ. ອາໂຣຄ຺ຍໍ ເມ ສຫາຍສ຺ສາຕິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ເຍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ນຄຣໂຕ ຊງ຺ຆສຕ຺ເຖນ ວາ ສກຏສຕ຺ເຖນ ວາ ວາຓິຊາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ມມ ວິສຍໍ ປວິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວສນເຄຫານິ, ຣາຊໂກຏ຺ຐາຄາຣໂຕ ນິວາປຎ຺ຈ ເທນ຺ຕຸ, ສຸງ຺ກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕຸ, ກິຎ຺ຈິ ອຸປທ຺ທວໍ ມາ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ. ພິມ຺ພິສາໂຣປິ ອຕ຺ຕໂນ ນຄເຣ ຕເຖວ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ.
ອຖ ພິມ຺ພິສາໂຣ ປຸກ຺ກຸສາຕິສ຺ສ ປຓ຺ຓໍ ປຫິຓິ – ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ຕເທເສ ນາມ ມຓິມຸຕ຺ຕາທີນິ ຣຕນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຍໍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ຣຊ຺ເຊ ທສ຺ສນີຍໍ ວາ ສວນີຍໍ ວາ ຣຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ມາ ມຈ຺ຉຣາຍຕູ’’ຕິ. ປຸກ຺ກຸສາຕິປິ – ‘‘ມຊ຺ຌິມເທໂສ ນາມ ມຫາຊນປໂທ, ຍໍ ຕຕ຺ຖ ເອວຣູປໍ ຣຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ສຫາໂຍ ມາ ມຈ຺ຉຣາຍຕູ’’ຕິ ປຏິປຓ຺ຓໍ ປຫິຓິ. ເອວໍ ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອທິສ຺ວາປິ ທຬ຺ຫມິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ.
ເອວໍ ເຕສໍ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕານໍ ປຐມຕຣໍ ປຸກ຺ກຸສາຕິສ຺ສ ປຓ຺ຓາກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຣາຊາ ກິຣ ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓ ອນຄ຺ຆກມ຺ພເລ ລຠິ. ໂສ – ‘‘ອຕິສຸນ຺ທຣາ ອິເມ ກມ຺ພລາ, ອຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ເປສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ລາຂາຄຸຬມຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ສາຣກຣຓ຺ຑເກ ລິຂາເປຕ຺ວາ ເຕສຸ ເຕ ກມ຺ພເລ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ລາຂາຍ ວຏ຺ຏາເປຕ຺ວາ ເສຕວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາ ສມຸຄ຺ເຄ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາ ຣາຊມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ເຉຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ອມຈ຺ເຈ ເປເສສິ. ສາສນຎ຺ຈ ອທາສິ – ‘‘ອຍໍ ປຓ຺ຓາກາໂຣ ນຄຣມຊ຺ເຌ ອມຈ຺ຈາທິປຣິວຸເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ອທໍສຸ.
ໂສ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈາທໂຍ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ນຄຣມຊ຺ເຌ ອມຈ຺ຈາທິປຣິວຸໂຕ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕນ ຘາຣິຍມາເນນ ປລ຺ລງ຺ກວເຣ ນິສິນ຺ໂນ ລຎ຺ຉນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖໍ ອປເນຕ຺ວາ ສມຸຄ຺ຄໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑິກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລາຂາຄຸເຬ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ‘ຊຸຕວິຕ຺ຕໂກ ເມ ສຫາໂຍ’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ມຎ຺ເຎ ອິມໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ປຫິຓີ’’ຕິ ເອກໍ ຄຸຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕຸລຍນ຺ໂຕວ ອນ຺ໂຕ ທຸສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ອຖ ນໍ ປລ຺ລງ຺ກປາເທ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ລາຂາ ປຣິປຕິ, ໂສ ນເຂນ ກຣຓ຺ຑກໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ກມ຺ພລຣຕນໍ ທິສ຺ວາ ອິຕເຣປິ ວິວຣາເປສິ, ສພ຺ເພປິ ກມ຺ພລາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ເນ ປຕ຺ຖຣາເປສິ, ເຕ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນາ ຜສ຺ສສມ຺ປນ຺ນາ ທີຆໂຕ ໂສຬສຫຕ຺ຖາ ຕິຣິຍໍ ອຏ຺ຐຫຕ຺ຖາ ອເຫສຸໍ. ມຫາຊໂນ ທິສ຺ວາ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ໂປເຐສິ, ເຈລຸກ຺ເຂປໍ ອກາສິ, – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ອທິຏ຺ຐສຫາໂຍ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ອທິສ຺ວາວ ເອວຣູປໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສສິ, ຍຸຕ຺ຕໍ ເອວຣູປໍ ມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ເອກເມກໍ ກມ຺ພລໍ ອຄ຺ຆາເປສິ, ສພ຺ເພ ອນຄ຺ຆາ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເປເສສິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ອກາສິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຈ຺ຉາ ເປເສນ຺ເຕນ ປຐມໍ ເປສິຕປຓ຺ຓາກາຣໂຕ ອຕິເຣກໍ ເປເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສຫາເຍນ ຈ ເມ ອນຄ຺ໂຆ ປຓ຺ຓາກາໂຣ ເປສິໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເປເສມີ’’ຕິ?
ກິໍ ປນ ຣາຊຄເຫ ຕໂຕ ອຘິກໍ ຣຕນໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ໂນ ນຕ຺ຖິ, ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ຣາຊາ, ອປິຈ ໂຂ ປນສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຐເປຕ຺ວາ ຕີຓິ ຣຕນານິ ອຎ຺ຎໍ ຣຕນໍ ໂສມນສ຺ສໍ ຊເນຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຣຕນໍ ວິຈິນິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ – ຣຕນໍ ນາມ ສວິຎ຺ຎາຓກໍ ອວິຎ຺ຎາຓກນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອວິຎ຺ຎາຓກໍ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິ, ສວິຎ຺ຎາຓກໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘໍ. ອວິຎ຺ຎາຓກໍ ສວິຎ຺ຎາຓກສ຺ເສວ ອລງ຺ກາຣາທິວເສນ ປຣິໂຠຄໍ ໂຫຕິ, ອິຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ຣຕເນສຸ ສວິຎ຺ຎາຓກໍ ເສຏ຺ຐໍ. ສວິຎ຺ຎາຓກມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ຕິຣຈ຺ຉານຣຕນໍ ມນຸສ຺ສຣຕນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິຣຈ຺ຉານຣຕນໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຕນໍ, ຕມ຺ປິ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄຕ຺ຖເມວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ອິຕິ ອິເມສຸປິ ທ຺ວີສຸ ມນຸສ຺ສຣຕນໍ ເສຏ຺ຐໍ. ມນຸສ຺ສຣຕນມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ປຸຣິສຣຕນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິຣຕນມ຺ປິ ປຸຣິສສ຺ເສວ ອຸປໂຠຄໍ. ອິຕິ ອິເມສຸປິ ທ຺ວີສຸ ປຸຣິສຣຕນເມວ ເສຏ຺ຐໍ.
ປຸຣິສຣຕນມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ອຄາຣິຍຣຕນໍ ອນຄາຣິຍຣຕນຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຄາຣິຍຣຕເນສຸປິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ອຊ຺ຊ ປພ຺ພຊິຕສາມເຓຣໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທຕິ, ອິຕິ ອິເມສຸປິ ທ຺ວີສຸ ອນຄາຣິຍຣຕນເມວ ເສຏ຺ຐໍ. ອນຄາຣິຍຣຕນມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ເສກ຺ຂຣຕນຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຣຕນຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ເສກ຺ຂານໍ ອເສກ຺ຂສ຺ສ ປເທສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ອິຕິ ອິເມສຸປິ ທ຺ວີສຸ ອເສກ຺ຂຣຕນເມວ ເສຏ຺ຐໍ. ຕມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ພຸທ຺ຘຣຕນໍ ສາວກຣຕນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ສາວກຣຕນານໍ ພຸທ຺ຘຣຕນສ຺ສ ປເທສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ອິຕິ ອິເມສຸປິ ທ຺ວີສູ ພຸທ຺ຘຣຕນເມວ ເສຏ຺ຐໍ.
ພຸທ຺ຘຣຕນມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຣຕນໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘຣຕນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ປເທສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ອິຕິ ອິເມສຸປິ ທ຺ວີສຸ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘຣຕນໍເຍວ ເສຏ຺ຐໍ. ສເທວກສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂລເກ ພຸທ຺ຘຣຕນສມໍ ຣຕນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ອສທິສເມວ ຣຕນໍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ເປເສສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕກ຺ກສີລວາສິໂນ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕາຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຊນປເທ ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ໂຆຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ຣຕນານິ ທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂຆໂສປິ ໂສ ມຫາຣາຊ ຕາວ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ທສ຺ສນໍ ປນ ກຸໂຕຕິ.
‘‘ສຸນ຺ທຣໍ ຕາຕາ’’ຕິ ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ຊນສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ເປເສຕຸໍ, ພຸທ຺ຘາ ປນ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ນ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາຣາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທໂຍ ມຫາສາວເກ ເປເສຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ. ມຍາ ປນ ‘ເຖຣາ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວສນ຺ຕີ’ຕິ ສຸຕ຺ວາປິ ມນຸສ຺ເສ ເປເສຕ຺ວາ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສມີປໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕຸເມວ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ນ ເຖເຣຫິປິ ສກ຺ກາ ຄນ຺ຕຸໍ. ເຍນ ປນາກາເຣນ ສາສເນ ເປສິເຕ ສຕ຺ຖາ ຈ ມຫາສາວກາ ຈ ຄຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນາກາເຣນ ສາສນໍ ປຫິຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຕຸຣຕນາຍາມໍ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕປຸຖຸລໍ ນາຕິຕນຸໍ ນາຕິພຫລໍ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຊ ອກ຺ຂຣານິ ລິຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປາໂຕວ ສີສໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ອປນີຕຄນ຺ຘມາລາຠຣໂຓ ສຸວຓ຺ຓສຣເກນ ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລິກໍ ອາທາຍ ເຫຏ຺ຐໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາຣານິ ປິທຫນ຺ໂຕ ປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ປຸພ຺ພທິສາມຸຂໍ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອາກາສຕເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ອກ຺ຂຣານິ ລິຂນ຺ໂຕ – ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ຕາວ ເອກເທເສນ ລິຂິ.
ຕໂຕ ‘‘ເອວໍ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຸສິຕຠວນໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ເອວໍ ໂລກວິວຣຓໍ ອໂຫສິ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ວສມາເນ ອິທໍ ນາມ ອໂຫສິ, ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສມາເນ ອິທໍ ນາມ ອໂຫສິ, ເອວໍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເອວໍ ມຫາປຘານໍ ປທຫິ. ເອວໍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ມຫາໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂລກວິວຣຓໍ ອໂຫສິ. ສເທວເກ ໂລເກ ອຎ຺ຎໍ ເອວຣູປໍ ຣຕນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ.
ຍໍກິຎ຺ຈິ ວິຕ຺ຕໍ ອິຘ ວາ ຫຸຣໍ ວາ,
ສຄ຺ເຄສຸ ວາ ຍໍ ຣຕນໍ ປຓີຕໍ;
ນ ໂນ ສມໍ ອຕ຺ຖິ ຕຖາຄເຕນ,
ອິທມ຺ປິ ພຸທ຺ເຘ ຣຕນໍ ປຓີຕໍ;
ເອເຕນ ສຈ຺ເຈນ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູ’’ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ໖.໓; ສຸ. ນິ. ໒໒໖) –
ເອວໍ ເອກເທເສນ ພຸທ຺ຘຄຸເຓປິ ລິຂິຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຘມ຺ມຣຕນໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ – ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ…ເປ… ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕຘມ຺ໂມ ນາມ ເອວຣູໂປ ຈ ເອວຣູໂປ ຈາ’’ຕິ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິເຍ ເອກເທເສນ ລິຂິຕ຺ວາ –
‘‘ຍໍ ພຸທ຺ຘເສຏ຺ໂຐ ປຣິວຓ຺ຓຍີ ສຸຈິໍ,
ສມາຘິມານນ຺ຕຣິກຎ຺ຎມາຫຸ;