໙. ມຫາປຸຓ຺ຓມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາປຸຓ຺ຓມສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕທຫູຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຫຸ, ຕສ຺ມິໍ ທິວເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸໂປສໂຖ. ອຸປວສນ຺ຕີຕິ ສີເລນ ວາ ອນສເນນ ວາ ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາໂຣ – ‘‘ອາຍາມ, ອາວຸໂສ, ກປ຺ປິນ, ອຸໂປສຖໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທີສຸ ຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ອຸໂປສໂຖ. ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຂ ວິສາເຂ ອຸໂປສໂຖ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໕໓) ສີລໍ. ‘‘ສຸທ຺ຘສ຺ສ ເວ ສທາ ຜຄ຺ຄຸ, ສຸທ຺ຘສ຺ສຸໂປສໂຖ ສທາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໗໙) ອຸປວາໂສ. ‘‘ອຸໂປສໂຖ ນາມ ນາຄຣາຊາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໖) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທຫຸໂປສເຖ ສຠິກ຺ຂຸກາ ອາວາສາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໑໘໑) ອຸປວສິຕພ຺ພທິວໂສ. ອິຘາປິ ໂສເຍວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ປເນສ ອຏ຺ຐມີຈາຕຸທ຺ທສີປນ຺ນຣສີເຠເທນ ຕິວິໂຘ. ຕສ຺ມາ ເສສທ຺ວຍນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ປນ຺ນຣເສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸໂປສໂຖ’’ຕິ. ມາສປຸຓ຺ຓຕາຍ ປຸຓ຺ຓາ ສໍປຸຓ຺ຓາຕິ ປຸຓ຺ຓາ. ມາ-ອິຕິ ຈນ຺ໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ເອຕ຺ຖ ປຸຓ຺ໂຓຕິ ປຸຓ຺ຓມາ. ເອວໍ ປຸຓ຺ຓາຍ ປຸຓ຺ຓມາຍາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປທທ຺ວເຍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເທສນ຺ຕິ ກາຣຓໍ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ສເກ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາຕິ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ຐິຕສ຺ສ ອກເຖຕ຺ວາ ນິສີທາເປສີຕິ. ອຍໍ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ປຘານິຍຠິກ຺ຂູນໍ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວສຕິ, ເຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ຕິ ວາຍມນ຺ຕິ. ມຫາຠູຕານິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຸປາທາຣູປານິ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອຖ ເນ ອາຈຣິຍຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ເຖໂຣ ມຫາຠູຕປຣິຄ຺ຄຫາທີນິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕ ສພ຺ພໍ ກເຖນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄຜລປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕາ ປນ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຖ ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມມ ສນ຺ຕິເກ ເອເຕສໍ ໂອວາທສ຺ສ ປຣິຫານິ ນຕ຺ຖິ, ອິເມ ຈ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ປານີຍປິວນກາລມຕ຺ຕມ຺ປິ ເນສໍ ປມາທກິຣິຍາ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຫໍ ອິເມສໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ນ ຊານາມິ, ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍາ ເອເຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຄເຫຕ຺ວາ ເນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ອຖ ເນສໍ ສຕ຺ຖາ ຈຣິຍວເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕີ’’ຕິ, ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາປິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ອຸປນີຕໍ ອຸທກໍ ອາທາຍ ສຣີຣໍ ອຸຕຸໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ມິຄາຣມາຕຸປາສາທປຣິເວເຓ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ນໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສູຣິໂຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເມຕິ, ຈນ຺ໂທ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ມຊ຺ຌຏ຺ຐາເນ ຈ ຠຄວາ ນິສິນ຺ໂນ. ຈນ຺ທສ຺ສ ປຠາ ນຕ຺ຖິ, ສູຣິຍສ຺ສ ປຠາ ນຕ຺ຖິ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ປຠໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ຍມກພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິຊ຺ໂຊຕມານາ ປຸຎ຺ຊາ ປຸຎ຺ຊາ ຫຸຕ຺ວາ ທິສາວິທິສາສຸ ຘາວນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ວຓ຺ຓຠູມິ ນາເມສາ, ຘມ຺ມກຖິກສ຺ເສເວຕ຺ຖ ຖາໂມ ປມາຓໍ, ຍຕ຺ຕກໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ກເຖຕພ຺ພໍ. ທຸກ຺ກຖິຕນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາຍ ປຣິສາຍ ເຖໂຣ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຎ຺ຫສ຺ສ ໂອກາສໍ ກາເຣສິ. ຕໂຕ ຠຄວາ – ‘‘ສເຈ ອິມສ຺ມິໍ ຐິຕເກ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕ ‘ອາຈຣິໂຍ ໂນ ອຸຏ຺ຐິໂຕ’ຕິ ເສສຠິກ຺ຂູ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄເຕ ອຄາຣໂວ ກໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຖ ນິສິນ຺ນາວ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ອາຈຣິເຍ ອຄາຣໂວ ກໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອກຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ. ອາຈຣິເຍ ປນ ນິສິນ຺ເນ ເຕປິ ນິສີທິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເອກຄ຺ຄາ ຘມ຺ມເທສນໍ ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ສກ຺ກຸຓິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ຐິຕສ຺ສ ອກເຖຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕີຕິ.

ອິເມ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕຕິ ວິມຕິປຸຈ຺ຉາ ວິຍ ກຖິຕາ. ເຖໂຣ ປນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ມຫາຂີຓາສໂວ, ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ວິມຕິ. ຊານນ຺ເຕນປິ ປນ ອຊານນ຺ເຕນ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຫິ ຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘‘ຊານາຕິ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ເອກເທສເມວ ກເຖຕິ. ອຊານນ຺ເຕນ ວິຍ ປຸຈ຺ຉິເຕ ປນ ກເຖນ຺ໂຕ ອິໂຕ ຈ ເອຕ຺ໂຕ ຈ ກາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ໂກຈິ ປນ ອຊານນ຺ໂຕປິ ຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຖໂຣ ເອວຣູປໍ ວຈນໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ຊານນ຺ໂຕເຍວ ປນ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຉນ຺ທມູລກາຕິ ຕຓ຺ຫາມູລກາ. ເອວໍຣູໂປ ສິຍນ຺ຕິ ສເຈ ໂອທາໂຕ ໂຫຕຸກາໂມ, ຫຣິຕາລວຓ຺ໂຓ ວາ ມໂນສິລາວຓ຺ໂຓ ວາ ສິຍນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖຕິ. ສເຈ ກາໂຬ ໂຫຕຸກາໂມ, ນີລຸປ຺ປລວຓ຺ໂຓ ວາ ອຎ຺ຊນວຓ຺ໂຓ ວາ ອຕສີປຸປ຺ຜວຓ຺ໂຓ ວາ ສິຍນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖຕິ. ເອວໍເວທໂນຕິ ກຸສລເວທໂນ ວາ ສຸຂເວທໂນ ວາ ສິຍນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖຕິ. ສຎ຺ຎາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຕີເຕ ປຕ຺ຖນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປຕ຺ເຖນ຺ເຕນາປິ ຈ ນ ສກ຺ກາ ຕໍ ລທ຺ຘຸໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນປິ ນ ໂຫຕິ, ນ ຫິ ໂອທາໂຕ ກາຬຠາວໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ກາໂຬ ໂຫຕິ, ນ ກາໂຬ ວາ ໂອທາໂຕ, ທີໂຆ ວາ ຣສ຺ໂສ, ຣສ຺ໂສ ວາ ທີໂຆ, ທານໍ ປນ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ວາ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ໂຫມິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ’’ຕິ ປຕ຺ເຖນ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຖນາ ສມິຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ອນາຄຕເມວ ຄຫິຕໍ.

ຂນ຺ຘາຘິວຈນນ຺ຕິ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ກິຕ຺ຕເກນ ໂຫຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ມຫາຠູຕາ ເຫຕູຕິ ‘‘ຕໂຍ ກຸສລເຫຕູ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໔໔໑) ຫິ ເຫຕຸເຫຕຸ ວຸຕ຺ໂຕ. ອວິຊ຺ຊາ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ສາຘາຣຓເຫຕຸ. ກຸສລາກຸສລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກທາເນ ອຸຕ຺ຕມເຫຕຸ. ອິຘ ປຈ຺ຈຍເຫຕຸ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕຕ຺ຖ ປຖວີຘາຕຸ ມຫາຠູຕໍ ອິຕເຣສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຠູຕານໍ ອຸປາທາຣູປສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຎາປນາຍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ເຫຕຸ ເຈວ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຜສ຺ໂສຕິ ‘‘ຜຸຏ຺ໂຐ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວເທຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ສຎ຺ຊານາຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ເຈເຕຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໙໓) ວຈນໂຕ ຜສ຺ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຎ຺ຎາປນາຍ ເຫຕຸ ເຈວ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ. ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາເຓນ ຕາວ ສທ຺ຘິໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ອຸປຣິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ສມຕິໍສ ຣູປານິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ນາມຣູປໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍ ເຫຕຸ ເຈວ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຈກ຺ຂຸປສາໂທ ເຈວ ຣູປາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຣູປໍ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ນາມໍ. ຕໍ ນາມຣູປໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍ ເຫຕຸ ເຈວ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ. ເອເສວ ນໂຍ ເສສວິຎ຺ຎາເຓສຸ.

໘໗. ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕຕິ ອິທໍ ກິຕ຺ຕເກນ ນຸ ໂຂຕິ ວຏ຺ຏໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ນ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ວິວຏ຺ຏໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

໘໘. ອຍໍ ຣູເປ ອສ຺ສາໂທຕິ ອິມິນາ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວໂຘ ເຈວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຎ຺ຈ ກຖິຕໍ. ອຍໍ ຣູເປ ອາທີນໂວຕິ ອິມິນາ ປຫານປຏິເວໂຘ ເຈວ ສມຸທຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ. ອິທໍ ຣູເປ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ອິມິນາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປຏິເວໂຘ ເຈວ ນິໂຣຘສຈ຺ຈຎ຺ຈ. ເຍ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ຘມ຺ມາ, ອຍໍ ຠາວນາປຏິເວໂຘ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໘໙. ພຫິທ຺ຘາຕິ ປຣສ຺ສ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ. ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສູຕິ ອິມິນາ ປນ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ’’ຕິ ວຈເນນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ກາໂຍ ຄຫິໂຕວ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫາຕິ.

໙໐. ອນຕ຺ຕກຕານີຕິ ອນຕ຺ຕນິ ຐຕ຺ວາ ກຕານິ. ກມຕ຺ຕານໍ ຜຸສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ກຕຣສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕນິ ຐຕ຺ວາ ວິປາກໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີຕິ ສສ຺ສຕທສ຺ສນໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ຕຓ຺ຫາຘິປເຕຍ຺ເຍນາຕິ ຕຓ຺ຫາເຊຏ຺ຐເກນ. ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ປກຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຊຫິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ນວກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມສນ຺ຕາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຫາປຸຓ຺ຓມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.