໑. ເທວທຫວຄ຺ໂຄ

໑. ເທວທຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ເທວທຫສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເທວທຫໍ ນາມາຕິ ເທວາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຣາຊາໂນ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສກ຺ຍຣາຊູນໍ ມງ຺ຄລໂປກ຺ຂຣຓີ ອໂຫສິ ປາສາທິກາ ອາຣກ຺ຂສມ຺ປນ຺ນາ, ສາ ເທວານໍ ທຫຕ຺ຕາ ‘‘ເທວທຫ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຕທຸປາທາຍ ໂສປິ ນິຄໂມ ເທວທຫນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ຠຄວາ ຕໍ ນິຄມໍ ນິສ຺ສາຍ ລຸມ຺ພິນິວເນ ວິຫຣຕິ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕູຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ. ອິມິນາ ກມ຺ມເວທນຎ຺ຈ ກິຣິຍເວທນຎ຺ຈ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກໍ ວິປາກເວທນເມວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ວາທິໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ຐາຕິ ອິມິນາ ປຸພ຺ເພ ອນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ.

ອຫຸວມ຺ເຫວ ມຍນ຺ຕິ ອິທໍ ຠຄວາ ເຕສໍ ອຊານນຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕວ ເກວລໍ ກລິສາສນໍ ອາໂຣເປຕຸກາໂມ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຍ ຫິ ‘‘ມຍໍ ອຫຸວມ຺ຫາ’’ຕິປິ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ກຖໍ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຠາວໍ ວາ ອກຕຠາວໍ ວາ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕຣິປຸຈ຺ຉາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໒. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ຈູຬທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ເຘ (ມ. ນິ. ໑.໑໗໙-໑໘໐) ມຫານິຄຓ຺ຐສ຺ສ ວຈເນ ສຈ຺ເຈ ສນ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິຘ ປນ ເອຕ຺ຕກສ຺ສ ຐານສ຺ສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຊານນຠາເວ ສນ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ກລ຺ລນ຺ຕິ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ.

໓. ຄາຬ຺ຫູປເລປເນນາຕິ ພຫລູປເລປເນນ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິສຣຎ຺ຊິເຕນ, ນ ປນ ຂລິຍາ ລິຕ຺ເຕນ ວິຍ. ເອສນິຍາຕິ ເອສນິສລາກາຍ ອນ຺ຕມໂສ ນນ຺ຕກວຏ຺ຏິຍາປິ. ເອເສຍ຺ຍາຕິ ຄມ຺ຠີຣໍ ວາ ອຸຕ຺ຕານໍ ວາຕິ ວີມໍເສຍ຺ຍ. ອຄທງ຺ຄາຣນ຺ຕິ ຌາມຫຣີຕກສ຺ສ ວາ ອາມລກສ຺ສ ວາ ຈຸຓ຺ຓໍ. ໂອທເຫຍ຺ຍາຕິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ອໂຣໂຄຕິອາທິ ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໒໑໓) ວຸຕ຺ຕເມວ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ, ສລ຺ເລນ ວິທ຺ຘສ຺ສ ຫິ ວິທ຺ຘກາເລ ເວທນາຍ ປາກຏກາໂລ ວິຍ ອິເມສໍ ‘‘ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ອຫຸວມ຺ຫາ ວາ ໂນ ວາ, ປາປກມ຺ມໍ ອກຣມ຺ຫາ ວາ ໂນ ວາ, ເອວຣູປໍ ວາ ປາປໍ ກຣມ຺ຫາ’’ຕິ ຊານນກາໂລ ສິຍາ. ວຓມຸຂສ຺ສ ປຣິກນ຺ຕນາທີສຸ ຈຕູສຸ ກາເລສຸ ເວທນາຍ ປາກຏກາໂລ ວິຍ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ໂນ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕເກ ວາ ນິຊ຺ຊິຓ຺ເຓ ສພ຺ພເມວ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ນາມ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຊານນກາໂລ ສິຍາ. ອປຣຠາເຄ ຜາສຸຠາວຊານນກາໂລ ວິຍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ຊານນກາໂລ ສິຍາ. ເອວເມຕ຺ຖ ເອກາຍ ອຸປມາຍ ຕໂຍ ອຕ຺ຖາ, ຈຕູຫິ ອຸປມາຫິ ເອໂກ ອຕ຺ໂຖ ປຣິທີປິໂຕ.

໔. ອິເມ ປນ ຕໂຕ ເອກມ຺ປິ ນ ຊານນ຺ຕິ, ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄເຕ ສລ຺ເລ ອວິທ຺ໂຘວ ‘‘ວິທ຺ໂຘສິ ມຍາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກສ຺ສ ວຈນປ຺ປມາເຓເນວ ‘‘ວິທ຺ໂຘສ຺ມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕປຸຣິໂສ ວິຍ ເກວລໍ ມຫານິຄຓ຺ຐສ຺ສ ວຈນປ຺ປມາເຓນ ສພ຺ພເມຕໍ ສທ຺ທຫນ຺ຕາ ເອວໍ ສລ຺ໂລປມາຍ ຠຄວຕາ ນິຄ຺ຄຫິຕາ ປຈ຺ຈາຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຍຖາ ນາມ ທຸພ຺ພໂລ ສຸນໂຂ ມິຄໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ອຠິມຸຂໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ໂອສກ຺ກຕິ, ເອວໍ ມຫານິຄຓ຺ຐສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ວາທໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕາ ນິຄຓ຺ໂຐ, ອາວຸໂສຕິອາທີມາຫໍສຸ.

໕. ອຖ ເນ ຠຄວາ ສາຈຣິຍເກ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິເມຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍສ຺ມນ຺ຕານນ຺ຕິ ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ. ກາ ອຕີຕໍເສ ສຕ຺ຖຣິ ສທ຺ຘາຕິ ອຕີຕໍສວາທິມ຺ຫິ ສຕ຺ຖຣິ ກາ ສທ຺ຘາ. ຍາ ອຕີຕວາທໍ ສທ຺ທຫນ຺ຕານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຫານິຄຓ຺ຐສ຺ສ ສທ຺ຘາ, ສາ ກຕມາ? ກິໍ ຠູຕຕ຺ຖາ ອຠູຕຕ຺ຖາ, ຠູຕວິປາກາ ອຠູຕວິປາກາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຫຘມ຺ມິກນ຺ຕິ ສເຫຕຸກໍ ສກາຣຓໍ. ວາທປຏິຫາຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈາຄມນກວາທໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕສໍ ‘‘ອປເນຖ ສທ຺ຘໍ, ສພ຺ພທຸພ຺ພລາ ເອສາ’’ຕິ ສທ຺ຘາເຉທກວາທໍ ນາມ ທສ຺ເສຕິ.

໖. ອວິຊ຺ຊາ ອຎ຺ຎາຓາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຎ຺ຎາເຓນ. ສມ຺ໂມຫາຕິ ສມ຺ໂມເຫນ. ວິປຈ຺ເຈຖາຕິ ວິປຣີຕໂຕ ສທ຺ທຫຖ, ວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາຫໍ ວາ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກທາຍກໍ. ອຸປກ຺ກເມນາຕິ ປໂຍເຄນ. ປຘາເນນາຕິ ວີຣິເຍນ. ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍນ຺ຕິ ທຸຕິເຍ ວາ ຕຕິເຍ ວາ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກທາຍກໍ. ສຸຂເວທນີຍນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓວິປາກທາຍກໍ ກຸສລກມ຺ມໍ. ວິປຣີຕໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ. ປຣິປກ຺ກເວທນີຍນ຺ຕິ ປຣິປກ຺ເກ ນິປ຺ຜນ຺ເນ ອຕ຺ຕຠາເວ ເວທນີຍໍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍສ຺ເສເວຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອປຣິປກ຺ກເວທນີຍນ຺ຕິ ອປຣິປກ຺ເກ ອຕ຺ຕຠາເວ ເວທນີຍໍ, ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍສ຺ເສເວຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ – ຍໍ ປຐມວເຍ ກຕໍ ປຐມວເຍ ວາ ມຊ຺ຌິມວເຍ ວາ ປຈ຺ຉິມວເຍ ວາ ວິປາກໍ ເທຕິ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ກຕໍ ມຊ຺ຌິມວເຍ ວາ ປຈ຺ຉິມວເຍ ວາ ວິປາກໍ ເທຕິ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ກຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ວິປາກໍ ເທຕິ, ຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວິປາກໍ ເທຕິ, ຕໍ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ນາມ. ຕໍ ກຸສລມ຺ປິ ໂຫຕິ ອກຸສລມ຺ປິ.

ຕຕ຺ຣິມານິ ວຕ຺ຖູນິ – ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ ກິຣ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ໂສ ຣາຊຄເຫ ສຸມນເສຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາຍ ວສຕິ. ຕເມນໍ ເອກທິວສໍ ນຄຣມ຺ຫິ ນກ຺ຂຕ຺ເຕ ສງ຺ຆຸຏ຺ເຐ ເສຏ຺ຐິ ອາຫ – ‘‘ສເຈ ອຊ຺ຊ ກສິສ຺ສສິ, ທ຺ເວ ຈ ໂຄເຓ ນງ຺ຄລຎ຺ຈ ລຠິສ຺ສສິ. ກິໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສສິ, ກສິສ຺ສສີ’’ຕິ. ກິໍ ເມ ນກ຺ຂຕ຺ເຕນ, ກສິສ຺ສາມີຕິ? ເຕນ ຫິ ເຍ ໂຄເຓ ອິຈ຺ຉສິ, ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ກສາຫີຕິ. ໂສ ກສິຕຸໍ ຄໂຕ. ຕໍ ທິວສໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ກສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣມີ’’ຕິ? ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຓ຺ຓໍ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ຕສ຺ສ ກສນຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ. ປຸຓ຺ໂຓ ກສິໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ທຕ຺ວາ ມຸໂຂທກໍ ອທາສິ. ເຖໂຣ ສຣີຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ນິສີທິ ຠຕ຺ຕາຠິຫາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍໍ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ.

ສາ ສາມິກສ຺ສ ອາຫຏຠຕ຺ຕໍ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ທິວາ ອຄມາສິ. ປຸຓ຺ໂຓ ເອກວາຣໍ ກສິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ສາປິ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ອາຫ – ‘‘ສາມິ ປາໂຕວ ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຍິຕ຺ຖ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປນ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຈິຕ຺ວາ ອາຫຣນ຺ຕິຍາ ເມ ອຸສ຺ສູໂຣ ຊາໂຕ, ມາ ກຸຊ຺ຌິ ສາມີ’’ຕິ. ຠທ຺ທກໍ ເຕ ຠທ຺ເທ ກຕໍ, ມຍາ ເຖຣສ຺ສ ປາໂຕວ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ມຸໂຂທກຎ຺ຈ ທິນ຺ນໍ, ອມ຺ຫາກໍເຍວາເນນ ປິຓ຺ຑປາໂຕປິ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ, ອຊ຺ຊ ເຖເຣນ ກຕສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ມຍໍ ຠາຄິໂນ ຊາຕາຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທສິ. ເອກວາຣໍ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ສຸວຓ຺ຓເມວ ອໂຫສິ. ໂສ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ວິຊ຺ໂຊຕມານໍ ທິສ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຍຏ຺ຐິຍາ ປຫຣິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ອກເຖຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕໍ ສພ຺ພໍ ສກເຏຫິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຣາສິໍ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ເອຕ຺ຕກໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ກສ຺ສຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານມສ຺ສ ອທາສິ. ໂສ ປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐິ ນາມ ຊາໂຕ.

ອປຣມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸ – ຕສ຺ມິໍເຍວ ຣາຊຄເຫ ກາຬເວຬິໂຍ ນາມ ທຸຄ຺ຄໂຕ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ປຓ຺ຓມ຺ພິລຍາຄຸໍ ປຈິ. ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ກສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຄຫທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ສາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອທາສິ, ເຖໂຣ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອຸປນາເມສິ. ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ, ເສສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ປໂຫສິ. ກາຬວຬິໂຍປິ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ ຈູຬກໍ ລຠິ. ມຫາກສ຺ສໂປ ສຕ຺ຖາຣໍ ກາຬວຬິຍສ຺ສ ວິປາກໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ເສຏ຺ຐິຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກາຬວຬິໂຍ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຣິຍາຍ ອາໂຣເຈສິ.

ຕທາ ຈ ຣາຊາ ນຄຣໍ ອນຸສຎ຺ຈຣນ຺ໂຕ ພຫິນຄເຣ ຊີວສູເລ ນິສິນ຺ນໍ ປຸຣິສໍ ອທ຺ທສ. ປຸຣິໂສ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ອກາສິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເມ ຠຸຎ຺ຊນຠຕ຺ຕໍ ປຫິຓຖ ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສາຍມາສຠຕ຺ເຕ ອຸປນີເຕ ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຫຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ຊານາຖາ’’ຕິ ອາຫ, ນຄເຣ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ຈາເຣສຸໍ. ຕຕິຍວາເຣ ກາຬວຬິຍສ຺ສ ຠຣິຍາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ນໍ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ, ສາ ປຸຣິສເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈາວຸຘສນ຺ນທ຺ຘາ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິ. ພຫິນຄເຣ ຕາເລ ອຘິວຕ຺ໂຖ ທີຆຕາໂລ ນາມ ຍກ຺ໂຂ ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູເລນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕິຏ຺ຐ ຕິຏ຺ຐ ຠກ຺ໂຂສິ ເມ’’ຕິ ອາຫ. ນາຫໍ ຕວ ຠກ຺ໂຂ, ຣາຊທູໂຕ ອຫນ຺ຕິ. ກຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉສີຕິ. ຊີວສູເລ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຕິກນ຺ຕິ. ມມປິ ເອກໍ ສາສນໍ ຫຣິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ. ອາມ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ. ‘‘ທີຆຕາລສ຺ສ ຠຣິຍາ ສຸມນເທວຣາຊຘີຕາ ກາຬີ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕາ’’ຕິ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສິ. ອິມສ຺ມິໍ ຕາລມູເລ ສຕ຺ຕ ນິຘິກຸມ຺ຠິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ຕາ ຕ຺ວໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສີຕິ. ສາ ‘‘ທີຆຕາລສ຺ສ ຠຣິຍາ ສຸມນເທວຣາຊຘີຕາ ກາຬີ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕີ ອຄມາສິ.

ສຸມນເທໂວ ຍກ຺ຂສມາຄເມ ນິສິນ຺ໂນ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອໂກ ມນຸສ຺ໂສ ອມ຺ຫາກໍ ປິຍປວຕ຺ຕິໍ ອາຫຣຕິ, ປກ຺ໂກສຖ ນ’’ນ຺ຕິ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ‘‘ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິມຓ຺ຑລຈ຺ຉາຍາຍ ຜຣຓຏ຺ຐາເນ ນິຘິກຸມ຺ຠິໂຍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ອາຫ. ຊີວສູເລ ນິສິນ຺ນປຸຣິໂສ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸຂປຸຎ຺ຉນກາເລ ອິຕ຺ຖິຜສ຺ໂສຕິ ຎຕ຺ວາ ຈູຬາຍ ຑໍສິ, ສາ ອສິນາ ອຕ຺ຕໂນ ຈູຬໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍເຍວ ຄຕາ. ຣາຊາ ຠຕ຺ຕໂຠຊິຕຠາໂວ ກຖໍ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ? ຈູຬສຎ຺ຎາຍາຕິ ວຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໍ ຘນໍ ອາຫຣາເປສິ. ຣາຊາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ. ນຕ຺ຖິ ເທວາຕິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ປຕິໍ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຘນເສຏ຺ຐິໍ ອກາສິ. ມລ຺ລິກາຍປິ ເທວິຍາ ວຕ຺ຖຸ ກເຖຕພ຺ພໍ. ອິມານິ ຕາວ ກຸສລກມ຺ເມ ວຕ຺ຖູນິ.

ນນ຺ທມາຓວໂກ ປນ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ ເຖຣິຍາ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊິ, ຕສ຺ສ ມຎ຺ຈໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ມຫາປຖວີ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂອກາສມທາສິ, ຕຕ຺ເຖວ ມຫານຣກໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ນນ຺ໂທປິ ໂຄຆາຕໂກ ປຓ຺ຓາສ ວສ຺ສານິ ໂຄຆາຕກກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ໂຠຊນກາເລ ມໍສໍ ອລຠນ຺ໂຕ ເອກສ຺ສ ຊີວມານກໂຄຓສ຺ສ ຊິວ຺ຫໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອງ຺ຄາເຣສຸ ປຈາເປຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ອຖສ຺ສ ຊິວ຺ຫາ ມູເລ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕປາຕິຍໍເຍວ ປຕິຕາ, ໂສ ວິຣວນ຺ໂຕ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ນນ຺ໂທປິ ຍກ຺ໂຂ ອຎ຺ເຎນ ຍກ຺ເຂນ ສທ຺ຘິໍ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ນໂວໂຣປິເຕຫິ ເກເສຫິ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ສີເສ ປຫຣິຕຸກາໂມ ອິຕຣສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ເຕນ ວາຣິຍມາໂນປິ ປຫາຣໍ ທຕ຺ວາ ຑຍ຺ຫາມິ ຑຍ຺ຫາມີຕິ ວິຣວນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຠູມິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ອິມານິ ອກຸສລກມ຺ເມ ວຕ຺ຖູນິ.

ຍໍ ປນ ອນ຺ຕມໂສ ມຣຓສນ຺ຕິເກປິ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ຠວນ຺ຕເຣ ວິປາກໍ ເທຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ອປຣິຫີນສ຺ສ ຌານສ຺ສ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ໂສ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ມູລຠູຕໍ ກມ຺ມໍ ເນວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ນ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍນ຺ຕິ, ນ ວິຈາຣິຕໍ, ກິຎ຺ຈາປິ ນ ວິຈາຣິຕໍ, ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍເມວ ປເນຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຐມມຄ຺ຄາທີນໍ ຠວນ຺ຕເຣ ຜລສມາປຕ຺ຕິວິປາໂກ, ໂສ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຄຸໂຓຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ໂຕ. ກິຎ຺ຈາປິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ມຄ຺ຄກມ຺ມໍ ປນ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຄ຺ຄເຈຕນາເຍວ ຫິ ສພ຺ພລຫຸໍ ຜລທາຍິກາ ອນນ຺ຕຣຜລຕ຺ຕາຕິ.

໘. ພຫຸເວທນີຍນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຠວູປຄໍ. ອປ຺ປເວທນີຍນ຺ຕິ ອສຎ຺ຎາຠວູປຄໍ. ສເວທນີຍນ຺ຕິ ສວິປາກໍ ກມ຺ມໍ. ອເວທນີຍນ຺ຕິ ອວິປາກໍ ກມ຺ມໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ອິເມສໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາທີນໍ ກມ຺ມານໍ ອຸປກ຺ກເມນ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍາທິ ຠາວກາຣຓສ຺ສ ອລາເຠ ສຕິ. ອຜໂລຕິ ນິປ຺ຜໂລ ນິຣຕ຺ຖໂກຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປໂຍຄສ຺ສ ອຜລຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຘານຈ຺ເຉທກວາໂທ ນາມ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຫຘມ຺ມິກາ ວາທານຸວາທາຕິ ປເຣຫິ ວຸຕ຺ຕກາຣເຓນ ສກາຣຓາ ຫຸຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ຐານໍ ວາທາ ຈ ອນຸວາທາ ຈ. ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວິຎ຺ຎູຫິ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ກາຣຓໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ວາທານຸປ຺ປຕ຺ຕາ ຄາຣຍ຺ຫຏ຺ຐານາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປເຣຫິ ວຸຕ຺ເຕນ ກາຣເຓນ ສກາຣຓາ ນິຄຓ຺ຐານໍ ວາທໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ຕໍ ວາທໍ ໂສເສນ຺ຕາ ມິລາເປນ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣິໂນຕິອາທໂຍ ທສ ຄາຣຍ຺ຫຏ຺ຐານາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໙. ສງ຺ຄຕິຠາວເຫຕູຕິ ນິຍຕິຠາວກາຣຓາ. ປາປສງ຺ຄຕິກາຕິ ປາປນິຍຕິໂນ. ອຠິຊາຕິເຫຕູຕິ ຉຬຠິຊາຕິເຫຕຸ.

໑໐. ເອວໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ອຸປກ຺ກມສ຺ສ ອຜລຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ອຸປກ຺ກມສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ຈ ສຜລຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນທ຺ຘຠູຕນ຺ຕິ ອນຘິຠູຕໍ. ທຸກ຺ເຂນ ອນຘິຠູໂຕ ນາມ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕໍ ອທ຺ຘຠາເວຕິ ນາຠິຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕມ຺ປິ ນານປ຺ປກາຣາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ປໂຍເຊນ຺ໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ອທ຺ຘຠາເວຕິ ນາມ. ເຍ ປນ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂມູລິກາທໂຍ ວາ, ເຕ ທຸກ຺ເຂນ ນ ອທ຺ຘຠາເວນ຺ຕິ ນາມ. ນິຍ຺ຍານິກສາສນສ຺ມິຎ຺ຫິ ວີຣິຍໍ ສມ຺ມາວາຍາໂມ ນາມ ໂຫຕິ.

ເຖໂຣ ປນາຫ – ໂຍ ອິສ຺ສຣກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ໂຕ ປິຕຸອງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ຆເຣ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ອນຸໂມທນາຍ ກຣິຍມານາຍ ຕິສ຺ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຈ຺ເຈສຸ ປກາສິເຕສຸ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ມາຕາປິຕູຫິ ວາ ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສສິ ຕາຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອາມ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ນີໂຕ ຕຈປຎ຺ຈກໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ເກເສສຸ ໂອຫາຣິຍມາເນສຸ ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ນວປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ປນ ມໂນສິລາເຕລມກ຺ຂິເຕນ ສີເສນ ປຸນທິວເສ ມາຕາປິຕູຫິ ເປສິຕໍ ກາຊຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຍໍ ນ ທຸກ຺ເຂນ ອຕ຺ຕານໍ ອທ຺ຘຠາເວຕິ ນາມ. ອຍໍ ປນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐສກ຺ກາໂຣ. ໂຍ ທາສິກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕມໂສ ຣຊຕມຸທ຺ທິກມ຺ປິ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂຄຣກປິຍງ຺ຄຸມຕ຺ເຕນາປິ ສຣີຣໍ ວິລິມ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ ນ’’ນ຺ຕິ ນີໂຕ ຂຸຣຄ຺ເຄ ວາ ປຸນທິວເສ ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຍມ຺ປິ ນ ອນທ຺ຘຠູຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ທຸກ຺ເຂນ ອທ຺ຘຠາເວຕິ ນາມ.

ຘມ຺ມິກໍ ສຸຂໍ ນາມ ສງ຺ຆໂຕ ວາ ຄຓໂຕ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສຸຂໍ. ອນຘິມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາມຸຈ຺ຉນາຍ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ. ຘມ຺ມິກຎ຺ຫິ ສຸຂໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊາມີຕິ ນ ຕຕ຺ຖ ເຄໂຘ ກາຕພ຺ໂພ. ສງ຺ຆໂຕ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ວາ ‘‘ອິທມຕ຺ຖໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕເຣ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຕ຺ຕນ຺ຕເຣ ປທຸມໍ ວິຍ ສີລສມາຘິວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜເລຫິ ວຑ຺ຒຕິ. ອິມສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ມູລຠູຕສ຺ສ. ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ. ສາ ຫິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິທານໍ. ສງ຺ຂາຣໍ ປທຫໂຕຕິ ສມ຺ປໂຍຄວີຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ວິຣາໂຄ ໂຫຕີຕິ ມຄ຺ເຄນ ວິຣາໂຄ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ສງ຺ຂາຣປຘາເນນ ເມ ອິມສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ວິຣາໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຊານາຕີຕິ ອິມິນາ ສຸຂາປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ ກຖິຕາ. ທຸຕິຍວາເຣນ ຕສ຺ສ ສມ຺ປໂຍຄວີຣິຍສ຺ສ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາກາໂຣ ກຖິໂຕ. ໂສ ຍສ຺ສ ຫິ ຂ຺ວາສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ສງ຺ຂາຣປຘາເນນ ວິຣາໂຄ ໂຫຕິ, ສງ຺ຂາຣໍ ຕຕ຺ຖ ປທຫຕິ, ມຄ຺ຄປຘາເນນ ປທຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂໂຕ ອຸເປກ຺ຂໍ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ວິຣາໂຄ ໂຫຕິ, ອຸເປກ຺ຂໍ ຕຕ຺ຖ ຠາເວຕິ, ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ຠາເວຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ.

໑໑. ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕຕິ ຉນ຺ທຣາເຄນ ພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ພຫລຈ຺ຉນ຺ໂທ. ຕິພ຺ພາເປກ຺ໂຂຕິ ພຫລປຕ຺ຖໂນ. ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິນ຺ຕິ ເອກໂຕ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິໍ. ສຎ຺ຊຄ຺ຆນ຺ຕິນ຺ຕິ ມຫາຫສິຕໍ ຫສມານໍ. ສໍຫສນ຺ຕິນ຺ຕິ ສິຕໍ ກຸຣຸມານໍ.

ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມວິຠາວນໍ – ເອໂກ ຫິ ປຸຣິໂສ ເອກິສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ສາຣຕ຺ໂຕ ຆາສຈ຺ຉາທນມາລາລງ຺ກາຣາທີນິ ທຕ຺ວາ ຆເຣ ວາເສຕິ. ສາ ຕໍ ອຕິຈຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ເສວຕິ. ໂສ ‘‘ນູນ ອຫໍ ອສ຺ສາ ອນຸຣູປໍ ສກ຺ກາຣໍ ນ ກໂຣມີ’’ຕິ ສກ຺ກາຣໍ ວຑ຺ເຒສິ. ສາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຕິຈຣຕິເຍວ. ໂສ – ‘‘ອຍໍ ສກ຺ກຣິຍມານາປິ ອຕິຈຣເຕວ, ຆເຣ ເມ ວສມານາ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍ, ນີຫຣາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ປຣິສມຊ຺ເຌ ອລໍວຈນີຍໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມາ ປຸນ ເຄຫໍ ປາວິສີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ສາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ນຏນຈ຺ຈກາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣຕິ. ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສໍ, ໂສມນສ຺ສໍ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິສສ຺ສ ອິຕ຺ຖິຍາ ສາຣຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຕ຺ຕຠາເວ ອາລໂຍ. ຆາສຈ຺ຉາທນາທີນິ ທຕ຺ວາ ຆເຣ ວສາປນກາໂລ ວິຍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປຏິຊຄ຺ຄນກາໂລ. ຕສ຺ສາ ອຕິຈຣຓກາໂລ ວິຍ ຊຄ຺ຄິຍມານສ຺ເສວ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປິຕ຺ຕປໂກປາທີນໍ ວເສນ ສາພາຘຕາ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປໍ ສກ຺ກາຣໍ ອລຠນ຺ຕີ ອຕິຈຣຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສກ຺ກາຣວຑ຺ຒນໍ ວິຍ ‘‘ເຠສຊ຺ຊໍ ອລຠນ຺ໂຕ ເອວໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊກຣຓກາໂລ. ສກ຺ກາເຣ ວຑ຺ຒິເຕປິ ປຸນ ອຕິຈຣຓໍ ວິຍ ປິຕ຺ຕາທີສຸ ເອກສ຺ສ ເຠສຊ຺ເຊ ກຣິຍມາເນ ເສສານໍ ປໂກປວເສນ ປຸນ ສາພາຘຕາ. ປຣິສມຊ຺ເຌ ອລໍວຈນີຍໍ ກຕ຺ວາ ເຄຫາ ນິກ຺ກຑ຺ຒນໍ ວິຍ ‘‘ອິທານິ ເຕ ນາຫໍ ທາໂສ ນ ກມ຺ມກໂຣ, ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ຕໍເຍວ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ວິຈຣິໍ, ໂກ ເມ ຕຍາ ອຕ຺ໂຖ, ຉິຊ຺ຊ ວາ ຠິຊ຺ຊ ວາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອນເປກ຺ຂຕໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ຖິຣໍ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄນ ກິເລສສມຸຄ຺ຆາຕນໍ. ນຏນຈ຺ຈກາທີຫິ ນຈ຺ຈມານໍ ວິຈຣນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຍຖາ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ໂທມນສ຺ສໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສມນສ຺ສເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕ຺ຕປໂກປາທີນໍ ວເສນ ອາພາຘິກໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ໂທມນສ຺ສໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘‘ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມິ ວຕ ຂນ຺ຘປຣິຫາຣທຸກ຺ຂໂຕ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ອຍໍ ປນ ອຸປມາ ‘‘ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອປ຺ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ເຖຕນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິຍາ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫຕິ, ເອວມຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຂາຣໍ ວາ ປທຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂໍ ວາ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິທານໍ ປຫີຍຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ຎຕ຺ວາ ຕທຸຠຍໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂນິທານໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ອາຄຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໒. ຍຖາ ສຸຂໍ ໂຂ ເມ ວິຫຣໂຕຕິ ເຍນ ສຸເຂນ ວິຫຣິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມິ ເຕນ, ເມ ວິຫຣໂຕ. ປທຫໂຕຕິ ເປເສນ຺ຕສ຺ສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ສ ສຸຂາ ປຏິປທາ ອສປ຺ປາຍາ, ສຸຂຸມຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ປາສາທິເກ ເສນາສເນ ວສນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕິ, ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ສປ຺ປາຍາ, ຉິນ຺ນຠິນ຺ນານິ ຖູລຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ສຸສານຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ວສນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ, ອຸສຸກາໂຣ ວິຍ ຫິ ຊາຕິຊຣາມຣຓຠີໂຕ ໂຍຄີ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ວງ຺ກກຸຏິລຊິມ຺ຫເຕຊນໍ ວິຍ ວງ຺ກກຸຏິລຊິມ຺ຫຈິຕ຺ຕໍ, ທ຺ເວ ອລາຕາ ວິຍ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍໍ, ເຕຊນໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກຎ຺ຊິກເຕລໍ ວິຍ ສທ຺ຘາ, ນມນທຓ຺ຑໂກ ວິຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ, ອຸສ຺ສຸກາຣສ຺ສ ວງ຺ກກຸຏິລຊິມ຺ຫເຕຊນໍ ກຎ຺ຊິກເຕເລນ ສິເນເຫຕ຺ວາ ອລາເຕສຸ ຕາເປຕ຺ວາ ນມນທຓ຺ຑເກນ ອຸຊຸກຣຓໍ ວິຍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວງ຺ກກຸຏິລຊິມ຺ຫຈິຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘາຍ ສິເນເຫຕ຺ວາ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິເຍນ ຕາເປຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ເຄນ ອຸຊຸກຣຓໍ, ອຸສຸກາຣສ຺ເສວ ເອວໍ ອຸຊຸກເຕນ ເຕຊເນນ ສປຕ຺ຕໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິອນຸຠວນໍ ວິຍ ອິມສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ຕຖາ ອຸຊຸກເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກິເລສຄຓໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປາສາທິເກ ເສນາສເນ ນິໂຣຘວຣຕລຄຕສ຺ສ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂານຸຠວນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ສຸຂາປຏິປທາຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຠິກ຺ຂຸໂນ, ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎຠິກ຺ຂຸໂນ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິໂຍ ກຖິຕາ, ອິຕເຣສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນ ກຖິຕາ, ຕາ ກເຖຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ອິມາສຸ ວາ ທ຺ວີສຸ ກຖິຕາສຸ ອິຕຣາປິ ກຖິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຄມນີຍປຏິປທາ ປນ ນ ກຖິຕາ, ຕໍ ກເຖຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ສຫາຄມນີຍາປິ ວາ ປຏິປທາ ກຖິຕາວ, ອທສ຺ສິຕໍ ປນ ເອກໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂມນເທສນໍ ອຣຫຕ຺ເຕນ ວິນິວຏ຺ເຏສ຺ສາມີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ເທວທຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຎ຺ຈຕ຺ຕຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຕ຺ຕຍສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອເກຕິ ເອກຈ຺ເຈ. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ປຣິພ຺ພຊຸປຄຕຠາເວນ ສມຓາ ຊາຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ໂລເກນ ວາ ສມຓາຕິ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ຈ ເອວໍ ສມ຺ມຕາ. ອປຣນ຺ຕໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປິກາ. ອປຣນ຺ຕກປ຺ໂປ ວາ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິປິ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປິກາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນ຺ໂຕຕິ ‘‘ສກ຺ກາໂຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອໂກ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໖.໖໑) ວິຍ ອິຘ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກປ຺ໂປຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ກປ຺ໂປຕິ ອຸທ຺ທານໂຕ ທ຺ເວ ກປ຺ປາ ຕຓ຺ຫາກປ຺ໂປ ຈ ທິຏ຺ຐິກປ຺ໂປ ຈາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ອນາຄຕໍ ຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາສໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ຐິຕາຕິ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປິກາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕສໍ ເອວໍ ອປຣນ຺ຕໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ອປຣນ຺ຕເມວ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂນ. ເຕ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ ຕໍ ອປຣນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອາຄມ຺ມ ປຏິຈ຺ຈ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຊນໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິກໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອເນກວິຫິຕານິ ອຘິວຸຕ຺ຕິປທານິ ອຠິວທນ຺ຕິ. ອເນກວິຫິຕານີຕິ ອເນກວິຘານິ. ອຘິວຸຕ຺ຕິປທານີຕິ ອຘິວຈນປທານິ. ອຖ ວາ ຠູຕມຕ຺ຖໍ ອຘິຠວິຕ຺ວາ ຍຖາສຠາວໂຕ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຕນໂຕ ອຘິວຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຘິວຸຕ຺ຕີນໍ ປທານິ ອຘິວຸຕ຺ຕິປທານິ, ທິຏ຺ຐິທີປການິ ວຈນານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຎ຺ຎີຕິ ສຎ຺ຎາສມງ຺ຄີ. ອໂຣໂຄຕິ ນິຈ຺ໂຈ. ອິຕ຺ເຖເກຕິ ອິຕ຺ຖໍ ເອເກ, ເອວເມເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ໂສຬສ ສຎ຺ຎີວາທາ ກຖິຕາ, ອສຎ຺ຎີຕິ ອິມິນາ ອຏ຺ຐ ອສຎ຺ຎີວາທາ, ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີຕິ ອິມິນາ ອຏ຺ຐ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ, ສໂຕ ວາ ປນ ສຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ສຕ຺ຕ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ. ຕຕ຺ຖ ສໂຕຕິ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ. ອຸຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ອຸປຈ຺ເຉທໍ. ວິນາສນ຺ຕິ ອທສ຺ສນໍ. ວິຠວນ຺ຕິ ຠວວິຄມໍ. ສພ຺ພາເນຕານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນາເນວ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານໍ ວາຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາ ກຖິຕາ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຏິລທ຺ຘອຕ຺ຕຠາວສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ນິພ຺ພານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານໍ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ທຸກ຺ຂວູປສມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕໍ ວາຕິ ສຎ຺ຎີຕິອາທິວເສນ ຕີຫາກາເຣຫິ ສນ຺ຕໍ. ຕີຓິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາຕິອາທີນິ ສນ຺ຕອຕ຺ຕວເສນ ເອກໍ, ອິຕຣານິ ທ຺ເວຕິ ເອວໍ ຕີຓິ.

໒໒. ຣູປິໍ ວາຕິ ກຣຊຣູເປນ ວາ ກສິຓຣູເປນ ວາ ຣູປິໍ. ຕຕ຺ຖ ລາຠີ ກສິຓຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕກ຺ກີ ອຸໂຠປິ ຣູປານິ ຄຓ຺ຫາຕິເຍວ. ອຣູປິນ຺ຕິ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ວາ, ຐເປຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍ ເສສອຣູປຘມ຺ເມ ວາ ອຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕາ ລາຠິໂນປິ ຕກ຺ກິກາປິ ເອວໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ຕຕິຍທິຏ຺ຐິ ປນ ມິສ຺ສກຄາຫວເສນ ປວຕ຺ຕາ, ຈຕຸຕ຺ຖາ ຕກ຺ກຄາເຫເນວ. ທຸຕິຍຈຕຸກ຺ເກ ປຐມທິຏ຺ຐິ ສມາປນ຺ນກວາເຣນ ກຖິຕາ, ທຸຕິຍທິຏ຺ຐິ ອສມາປນ຺ນກວາເຣນ, ຕຕິຍທິຏ຺ຐິ ສຸປ຺ປມຕ຺ເຕນ ວາ ສຣາວມຕ຺ເຕນ ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມວເສນ, ຈຕຸຕ຺ຖທິຏ຺ຐິ ວິປຸລກສິຓວເສນ ກຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕໍ ວາ ປເນເກສໍ ອຸປາຕິວຕ຺ຕຕນ຺ຕິ ສຎ຺ຎີຕິປເທນ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຎາສຕ຺ຕກໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປເຣ ອຏ຺ຐກນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕທຸຠຍໍ ປຣໂຕ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ເກຈິ ຫິ ເອຕາ ສຕ຺ຕ ວາ ອຏ຺ຐ ວາ ສຎ຺ຎາ ສມຕິກ຺ກມິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເກຈິ ປນ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເຕວ ຄຫິຕາ. ເຕສໍ ປນ ເອເກສໍ ອຸປາຕິວຕ຺ຕຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ຍຖາປິ ນາມ ຄງ຺ຄໍ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ເຓສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ເອໂກ ທີຆວາປິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເອໂກ ຕໂຕ ປຣໍ ມຫາຄາມໍ; ເອວເມວ ເອເກ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອປ຺ປມາຓໍ ອາເນຎ຺ຊນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເອເກ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ. ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິຎ຺ຎາຓກສິຓເມເກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣໂຕ ‘‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນເມເກ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕຍິທນ຺ຕິ ຕໍ ອິທໍ ທິຏ຺ຐິຄຕຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ. ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕີຕິ. ອິມິນາ ປຈ຺ຈເຍນ ອິທໍ ນາມ ທສ຺ສນໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ຊານາຕິ.

ອິທານິ ຕເທວ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕຕິອາທິມາຫ. ຍາ ວາ ປນ ເອຕາສໍ ສຎ຺ຎານນ຺ຕິ ຍາ ວາ ປນ ເອຕາສໍ ‘‘ຍທິ ຣູປສຎ຺ຎານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ. ປຣິສຸທ຺ຘາຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລສາ. ປຣມາຕິ ອຸຕ຺ຕມາ. ອຄ຺ຄາຕິ ເສຏ຺ຐາ. ອນຸຕ຺ຕຣິຍາ ອກ຺ຂາຍຕີຕິ ອສທິສາ ກຖີຍຕິ. ຍທິ ຣູປສຎ຺ຎານນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈຕສ຺ໂສ ຣູປາວຈຣສຎ຺ຎາ ກຖິຕາ. ຍທິ ອຣູປສຎ຺ຎານນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາ. ອິຕເຣຫິ ປນ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສມາປນ຺ນກວາໂຣ ຈ ອສມາປນ຺ນກວາໂຣ ຈ ກຖິໂຕຕິ ເອວເມຕາ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ອຏ຺ຐ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎາ ໂຫນ຺ຕິ. ສມາປນ຺ນກວາໂຣ ຫິ ປຸຣິມາຫິ ຉຫິສງ຺ຄຫິໂຕເຍວ. ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ຕໍ ອິທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສທ຺ຘິໍ ທິຏ຺ຐິຄເຕນ ສງ຺ຂຕໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕໍ. ໂອຬາຣິກນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕຕ຺ຕາວ ໂອຬາຣິກໍ. ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘຕິ ເອເຕສໍ ປນ ສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣຘສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອຕ຺ເຖຕນ຺ຕິ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາຕິ ຕໍ ໂຂ ປນ ນິພ຺ພານໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານິຕ຺ວາ. ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສີ ນິພ຺ພານທສ຺ສີ. ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕຕິ ຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໓. ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ອສຎ຺ຎີວາເທສຸ. ຣູປິໍ ວາຕິອາທີນິ ສຎ຺ຎີວາເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຍຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ອສຎ຺ຎີວາໂທ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ທຸຕິຍຈຕຸກ຺ກໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕີຕິ ປຏິພາຫນ຺ຕິ ປຏິເສເຘນ຺ຕິ. ສຎ຺ຎາ ໂຣໂຄຕິອາທີສຸ ອາພາຘຏ຺ເຐນ ໂຣໂຄ, ສໂທສຏ຺ເຐນ ຄຓ຺ໂຑ, ອນຸປວິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ສລ຺ລໍ. ອາຄຕິໍ ວາ ຄຕິໍ ວາຕິອາທີສຸ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອາຄຕິໍ, ຈຸຕິວເສນ ຄຕິໍ, ຈວນວເສນ ຈຸຕິໍ, ອຸປປຊ຺ຊນວເສນ ອຸປປຕ຺ຕິໍ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ວຑ຺ຒນວເສນ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ. ກາມຎ຺ຈ ຈຕຸໂວກາຣຠເວ ຣູປໍ ວິນາປິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ເສເສ ປນ ຕໂຍ ຂນ຺ເຘ ວິນາ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ປນ ປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠວວເສນ ກຖິໂຕ. ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ຫິ ເອຕ຺ຕເກ ຂນ຺ເຘ ວິນາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ວິຕຓ຺ຑວາທີ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາຕິອາທິວຈນໂຕ ອຣູປຠເວປິ ຣູປໍ, ອສຎ຺ຎາຠເວ ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາ ນິໂຣຘສມາປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ວທຕິ. ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ເຈ ອຕ຺ຖໍ ປຏິພາຫສິ, ອາຄຕິໍ ວາຕິອາທິວຈນໂຕ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປກ຺ຂິທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທາ ວິຍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ປທສາປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂຄວິສາຓວລ຺ລິອາທີນິ ວິຍ ຈ ວຑ຺ຒຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເຍ ຈ ຠຄວຕາ ອເນກສເຕສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຕໂຍ ຠວາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ອຣູປຠວສ຺ສ ອຠາວາ ທ຺ເວວ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ມາ ເອວໍ ອວຈ, ຍຖາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຘາເຣຫີຕິ.

໒໔. ຕຕ຺ຣາຕິ ອຏ຺ຐສຸ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາເທສຸ ຠຸມ຺ມໍ. ອິຘາປິ ຣູປິໍ ວາຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອສຎ຺ຎາ ສມ຺ໂມໂຫຕິ ນິສ຺ສຎ຺ຎຠາໂວ ນາເມສ ສມ຺ໂມຫຏ຺ຐານໍ. ໂຍ ຫິ ກິຎ຺ຈິ ນ ຊານາຕິ, ຕໍ ອສຎ຺ຎີ ເອໂສຕິ ວທນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕພ຺ພສງ຺ຂາຣມຕ຺ເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐວິຎ຺ຎາຕພ຺ພມຕ຺ເຕນ ສຸຕວິຎ຺ຎາຕພ຺ພມຕ຺ເຕນ ມຸຕວິຎ຺ຎາຕພ຺ພມຕ຺ເຕນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິຊານາຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ, ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕພ຺ພມຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກສຎ຺ຎາປວຕ຺ຕິມຕ຺ເຕນາຕິ ອຍຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຂາຣມຕ຺ເຕນາຕິ ໂອຬາຣິກສງ຺ຂາຣປວຕ຺ຕິມຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕສ຺ສ ອາຍຕນສ຺ສາຕິ ເອຕສ຺ສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ. ອຸປສມ຺ປທນ຺ຕິ ປຏິລາຠໍ. ພ຺ຍສນໍ ເຫຕນ຺ຕິ ວິນາໂສ ເຫສ, ວຸຏ຺ຐານໍ ເຫຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກສຎ຺ຎາປວຕ຺ຕຎ຺ຫິ ໂອຬາຣິກສງ຺ຂາຣປວຕ຺ຕໍ ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ປນ ປວຕ຺ເຕນ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສງ຺ຂາຣສມາປຕ຺ຕິປຕ຺ຕພ຺ພມກ຺ຂາຍຕີຕິ ໂອຬາຣິກສງ຺ຂາຣປວຕ຺ຕິຍາ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ອກ຺ຂາຍຕິ. ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣານໍເຍວ ອວເສສາ ຠາວນາວເສນ ສພ຺ພສຸຂຸມຠາວໍ ປຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣາ, ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ເອຕໍ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຣູເປສຸ ຫິ ສງ຺ຂາເຣສຸ ປວຕ຺ເຕສຸ ເອຕໍ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຍິທນ຺ຕິ ຕໍ ອິທໍ ເອຕໍ ສຸຂຸມມ຺ປິ ສມານໍ ສງ຺ຂຕໍ ສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ຈ ໂອຬາຣິກໍ.

໒໕. ຕຕ຺ຣາຕິ ສຕ຺ຕສຸ ອຸຈ຺ເຉທວາເທສຸ ຠຸມ຺ມໍ. ອຸທ຺ຘໍ ສຣນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນາຄຕສໍສາຣວາໂທ, ອນາຄຕໍ ສໍສາຣວາທໍ ສຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສຕ຺ຕິໍເຍວ ອຠິວທນ຺ຕິ ລຄ຺ຄນກໍເຍວ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອາສຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕຓ຺ຫໍເຍວ ວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ເອວໍ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມ. ຂຕ຺ຕິຍາ ຠວິສ຺ສາມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ. ວາຓິຊູປມາ ມຎ຺ເຎຕິ ວາຓິຊູປມາ ວິຍ ວາຓິຊປຏິຠາຄາ ວາຓິຊສທິສາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ສກ຺ກາຍຠຍາຕິ ສກ຺ກາຍສ຺ສ ຠຍາ. ເຕ ຫິ ຍເຖວ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຠຍສ຺ສ ຠາຍນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາໂທ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຍາ ປຖວິໍ ນ ຂາທຕິ ‘ມາ ປຖວີ ຂິຍີ’ຕິ, ໂກນ຺ໂຕ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອກປາເທນ ຕິຏ຺ຐຕິ ‘ມາ ປຖວີ ໂອສີທີ’ຕິ, ກິກີ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕານາ ເສຕິ ‘ມາ ອມ຺ຠາ ອຸນ຺ທ຺ຣິຍີ’ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ມິໂກ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ຈຣຕິ ‘ມາ ໂລໂກ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊີ’ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຠຍສ຺ສ ຠາຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ສກ຺ກາຍສ຺ສ ຠາຍນ຺ຕິ’’. ສກ຺ກາຍປຣິເຊຄຸຈ຺ຉາຕິ ຕເມວ ເຕຠູມກສງ຺ຂາຕໍ ສກ຺ກາຍໍ ປຣິຊິຄຸຈ຺ຉມານາ. ສາ ຄທ຺ທຸລພທ຺ໂຘຕິ ທຓ຺ຑເກ ຣຊ຺ຊຸໍ ປເວເສຕ຺ວາ ພທ຺ຘສຸນໂຂ. ເອວເມວິເມຕິ ເອຕ຺ຖ ທຬ຺ຫຕ຺ຖມ຺ໂຠ ວິຍ ຂີໂລ ວິຍ ຈ ເຕຠູມກຘມ຺ມສງ຺ຂາໂຕ ສກ຺ກາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ສາ ວິຍ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ, ທຓ຺ຑໂກ ວິຍ ທິຏ຺ຐິ, ຣຊ຺ຊຸ ວິຍ ຕຓ຺ຫາ, ຄທ຺ທຸເລນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຖມ຺ເຠ ວາ ຂີເລ ວາ ອຸປນິພທ຺ຘສຸນຂສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ອສມຕ຺ຖສ຺ສ ອນຸປຣິຘາວນໍ ວິຍ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ທິຏ຺ຐິທຓ຺ຑເກ ປເວສິຕາຍ ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສກ຺ກາເຍ ອຸປນິພທ຺ຘສ຺ສ ອນຸປຣິຘາວນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໖. ອິມາເນວ ປຎ຺ຈາຍຕນານີຕິ ອິມາເນວ ປຎ຺ຈ ກາຣຓານິ. ອິຕິ ມາຕິກໍ ຐເປນ຺ເຕນປິ ປຎ຺ເຈວ ຐປິຕານິ, ນິຄເມນ຺ເຕນປິ ປຎ຺ເຈວ ນິຄມິຕານິ, ຠາເຊນ຺ເຕນ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠາຊິຕານິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານໍ ກຸຫິໍ ປວິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເອກຕ຺ຕນານຕ຺ຕວເສນ ທ຺ວີສຸ ປເທສຸ ປວິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໗. ເອວຎ຺ຈ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປິເກ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຏ຺ຐາຣສ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິເກ ທສ຺ເສຕຸໍ ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕີຕໂກຏ຺ຐາສສງ຺ຂາຕໍ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ. ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ໂປ ວາ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ. ເອວໍ ເສສມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາຕິ ຣູປາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຈ ໂລໂກຕິ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ສສ຺ສໂຕ ອມໂຣ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວຕິ ອຠິວທນ຺ຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ ເຈວ ໂລໂກ ຈ ສສ຺ສໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີ’’ຕິ ວິຕ຺ຖາໂຣ. ອສສ຺ສຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມວາເທນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສສ຺ສຕວາທາ ວຸຕ຺ຕາ, ທຸຕິຍວາເທນ ສຕ຺ຕ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ.

ນນຸ ເຈເຕ ເຫຏ຺ຐາ ອາຄຕາ, ອິຘ ກສ຺ມາ ປຸນ ຄຫິຕາຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ມໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຄຕາ. ອິຘ ປນ ປຸພ຺ເພນິວາສລາຠີ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ອຕີຕໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ອນາຄຕໍ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕ ອາຄໂຕ ອຕ຺ຕາ ອິເຘວ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ອິໂຕ ປຣໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຄຫິຕາ. ຕຕິຍວາເທນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທາ ວຸຕ຺ຕາ, ຈຕຸຕ຺ຖວາເທນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ ວຸຕ຺ຕາ. ອນ຺ຕວາຕິ ສປຣິຍນ຺ໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ປຣິວຏຸໂມ. ອວຑ຺ຒິຕກສິຓສ຺ສ ຕໍ ກສິຓໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຈ ໂລໂກຕິ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວໍ ໂຫຕິ. ທຸຕິຍວາໂທ ວຑ຺ຒິຕກສິຓສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຕິຍວາໂທ ຕິຣິຍໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘມໂຘ ອວຑ຺ຒິຕກສິຓສ຺ສ, ຈຕຸຕ຺ຖວາໂທ ຕກ຺ກິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອນນ຺ຕຣຈຕຸກ຺ກໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເອກນ຺ຕສຸຂີຕິ ນິຣນ຺ຕຣສຸຂີ. ອຍໍ ທິຏ຺ຐິ ລາຠີຊາຕິສ຺ສຣຕກ຺ກີນໍ ວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ລາຠິໂນ ຫິ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ຂຕ຺ຕິຍາທິກຸເລ ເອກນ຺ຕສຸຂເມວ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຊາຕິສ຺ສຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຂມນຸຠວໂຕ ອຕີຕາສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຊາຕີສຸ ຕາທິສເມວ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ. ຕກ຺ກິສ຺ສ ປນ ອິຘ ສຸຂສມງ຺ຄິໂນ ‘‘ອຕີເຕປາຫໍ ເອວເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ຕກ຺ເກເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂີຕິ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິ ລາຠິໂນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຫິ ເອກນ຺ເຕເນວ ອິຘ ຌານສຸເຂນ ສຸຂີ ໂຫຕິ. ອິຘ ທຸກ຺ເຂນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ປນ ຊາຕິສ຺ສຣສ຺ສ ຕກ຺ກິສ຺ເສວ ຈ ສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕິຍາ ອິຘ ໂວກິຓ຺ຓສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖາ ທິຏ຺ຐິ. ລາຠິໂນ ຫິ ອິທານິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວເສນ ອທຸກ຺ຂມສຸຂສ຺ສ, ປຸພ຺ເພ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກເມວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ. ຊາຕິສ຺ສຣສ຺ສາປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕສ຺ສ, ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠູຕຏ຺ຐານເມວ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ, ຕກ຺ກິໂນປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕສ຺ສ, ອຕີເຕປິ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຕກ຺ເກເນວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ເອສາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສສ຺ສຕວາທາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ, ທ຺ເວ ອຘິຈ຺ຈ-ສມຸປ຺ປນ຺ນິກາຕິ ອຏ຺ຐາຣສປິ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ ກຖິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

໒໘. ອິທານິ ທິຏ຺ຐຸທ຺ຘາຣໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ຎາຓນ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຎາຓໍ. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ. ປຣິໂຍທາຕນ຺ຕິ ປຠສ຺ສຣໍ. ສພ຺ພປເທຫິ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍເຍວ ກຖິຕໍ. ສທ຺ຘາທໂຍ ຫິ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ພາຫິຣສມຍສ຺ມິມ຺ປິ ໂຫນ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ສາສນສ຺ມິໍເຍວ. ຕຕ຺ຖ ຎາຓຠາຄມຕ຺ຕເມວ ປຣິໂຍທເປນ຺ຕີຕິ ມຍມິທໍ ຊານາມາຕິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຎາຓໂກຏ຺ຐາສໍ ໂອຕາເຣນ຺ຕິເຍວ. ອຸປາທານມກ຺ຂາຍຕີຕິ ນ ຕໍ ຎາຓໍ, ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນໍ ນາເມຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕທປິ ເຕສໍ ຠວນ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ ອກ຺ຂາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖາປິ ຕໍ ຊານນມຕ຺ຕລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ຎາຓຠາຄມຕ຺ຕເມວ, ຕຖາປິ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນສ຺ສ ອນຸປາຕິວຕ຺ຕນໂຕ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍໂຕ ຈ ອຸປາທານເມວ. ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕຕິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສສ຺ສຕວາທາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ, ທ຺ເວ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກາ, ໂສຬສ ສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ອສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ, ສຕ຺ຕ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ, ປຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ອາຄຕາ ທ຺ວາສຏ຺ຐິປິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ກຖິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ປນ ກຖິເຕ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອກຖິຕເມວ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອິຘ ຕໂຕ ອຕິເຣກາຍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກຖິເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລໍ ກຖິຕເມວ ໂຫຕິ.

໓໐. ອິທານິ ອິມາ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປມຸເຂເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຕິ ປຣິຈ຺ຈາເຄນ. ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓຕຓ຺ຫານໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ປວິເວກໍ ປີຕິນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກຊ຺ຌານທ຺ວຍປີຕິໍ. ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຌານນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ປນ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ນິຣຸທ຺ຘາ ນາມ ໂຫຕິ. ຍເຖວ ຫິ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ, ນິຣາມິສສຸຂສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ອຍມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ – ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານນິໂຣຘາ ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕຕິຍຊ຺ຌານາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ຫີນຊ຺ຌານປຣິຍາທານກໂທມນສ຺ສໍ. ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ກມ຺ມນີຍຠາໂວ ກຖິໂຕ.

ປວິເວກາ ປີຕີຕິ ສາ ເອວ ຌານທ຺ວຍປີຕິ. ຍໍ ຉາຍາ ຊຫຕີຕິ ຍໍ ຐານໍ ຉາຍາ ຊຫຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຉາຍາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ອາຕໂປ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ມິໍ ອາຕໂປ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ຉາຍາ ນຕ຺ຖີຕິ.

໓໑. ນິຣາມິສໍ ສຸຂນ຺ຕິ ຕຕິຍຊ຺ຌານສຸຂໍ.

໓໒. ອທຸກ຺ຂມສຸຂນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເວທນໍ.

໓໓. ອນຸປາທາໂນຫມສ຺ມີຕິ ນິຄ຺ຄຫໂຓ ອຫມສ຺ມິ. ນິພ຺ພານສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສປ຺ປາຍໍ ອຸປກາຣຠູຕໍ. ນນຸ ຈ ມຄ຺ຄທສ຺ສນໍ ນາມ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິກນ຺ຕິຍາ ສຸກ຺ຂາປິຕາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກຖເມຕໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸປກາຣປຏິປທາ ນາມ ຊາຕນ຺ຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນຸປາທິຍນວເສນ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ອຸປກາຣປຏິປທາ ນາມ ຊາຕໍ. ອຠິວທຕີຕິ ອຠິມາເນນ ອຸປວທຕິ. ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ອຏ຺ຐາຣສວິຘມ຺ປິ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ. ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາຣີສວິຘມ຺ປິ ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ. ອຸປາທານມກ຺ຂາຍຕີຕິ ອຫມສ຺ມີຕິ ຄຫຓສ຺ສ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ ອກ຺ຂາຍຕິ.

ສນ຺ຕິວຣປທນ຺ຕິ ວູປສນ຺ຕກິເລສຕ຺ຕາ ສນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕມປທໍ. ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານນ຺ຕິ ຠຄວຕາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຣູປສຎ຺ຎາ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ໂສ ອາຍຕໂນ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ປຏິກ຺ເຂເປນ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ສິຕໍ.

‘‘ຍຕ຺ຖ ອາໂປ ຈ ປຖວີ, ເຕໂຊ ວາໂຍ ນ ຄາຘຕິ;

ອໂຕ ສຣາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ວຏ຺ຏໍ ນ ວຕ຺ຕຕິ;

ເອຕ຺ຖ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ອເສສໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໗) –

ເອຕ຺ຖ ປນ ສງ຺ຂາຣປຏິກ຺ເຂເປນ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ສິຕໍ.

‘‘ກຕ຺ຖ ອາໂປ ຈ ປຖວີ, ເຕໂຊ ວາໂຍ ນ ຄາຘຕິ;

ກຕ຺ຖ ທີຆຎ຺ຈ ຣສ຺ສຎ຺ຈ, ອຓຸໍ ຖູລໍ ສຸຠາສຸຠໍ;

ກຕ຺ຖ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ອເສສໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໑.໔໙໘);

ຕຕ຺ຣ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຠວຕິ –

‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິທສ຺ສນໍ, ອນນ຺ຕໍ ສພ຺ພໂຕ ປຠ’’ນ຺ຕິ –

ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣປຏິກ຺ເຂເປນ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ຉອາຍຕນປຏິກ຺ເຂເປນ ທສ຺ສິຕໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈ ອນຸປາທາວິໂມກ຺ໂຂຕິ ນິພ຺ພານເມວ ທສ຺ສິຕໍ, ອິຘ ປນ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ປຎ຺ຈຕ຺ຕຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ກິນ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ກິນ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປິສິນາຣາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ມຓ຺ຑລປເທເສ. ພລິຫຣເຓຕິ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ຠູຕານໍ ພລິໍ ອາຫຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ພລິຫຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈີວຣເຫຕູຕິ ຈີວຣກາຣຓາ, ຈີວຣໍ ປຈ຺ຈາສີສມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິຠວາຠວເຫຕູຕິ ເອວໍ ອິມໍ ເທສນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ສຸຂໍ ເວທິສ຺ສາມີຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໕. ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິອາທໂຍ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາວ ກຖິຕາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ສຕ຺ຕຕິໍສາຍ ຘມ຺ເມສຸ. ສິຍໍສູຕິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ອຠິຘມ຺ເມຕິ ວິສິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ, ອິເມສຸ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣ ເຈຕິ ອິທມ຺ປິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມສ຺ເວວ ຠຸມ຺ມໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ເຈວ ນານໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກາໂຍວ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ເວທນາວ ສຕິປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ນານໍ ໂຫຕິ, ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ນານໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕທມິນາປີຕິ ຕໍ ຕຸມ຺ເຫ ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ ຊານາຖາຕິ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ສມາເນຕ຺ວາ ອຖສ຺ສ ຈ ອຎ຺ຎຖາ ຄຫິຕຠາໂວ ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ຈ ມິຈ຺ຉາ ໂຣປິຕຠາໂວ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຘມ຺ໂມ ໂຍ ວິນໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາປນກາຣຓເມວ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ.

໓໗. ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ໂຂ ສເມຕີຕິ ສຕິເຍວ ສຕິປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຄຫິຕາ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ນານນ຺ຕິ ເກວລໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ສຕິປຏ຺ຐາໂນຕິ ວາ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ວາ ມິຈ຺ຉາ ໂຣເປຖ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ນາມ ໂຫຕິ. ປຣິຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ຘນິຕໍ ກຕ຺ວາ ໂຣປິເຕປິ ຫິ ນິພ຺ພຸຕິໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ວິຊຍາຣາມວິຫາຣວາສີ ກິເຣໂກ ຂີຓາສວຕ຺ເຖໂຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖນ຺ໂຕ – ‘‘ສມຸທ຺ໂຘ ສມຸທ຺ໂຘຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕີ’’ຕິ ຘນິຕໍ ກຕ຺ວາ ອາຫ. ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ສມຸທ຺ໂຘ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ອາວຸໂສ, ສມຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ສມຸທ຺ໂທຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ມຍໍ ໂລຓສາຄຣເມວ ຊານາມ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ໂນ ອຕ຺ຖຄເວສກາ, ພ຺ຍຎ຺ຊນຄເວສກາ, ຄຈ຺ຉຖ ມຫາວິຫາເຣ ປຄຸຓພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ໂສຘາເປຖາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອກເຖຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐາເປສິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ມຫາວິຫາເຣ ເຠຣິໍ ປຫຣາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕ຺ວາວ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ເອວໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ວິນຍໍ ປນ ປຕ຺ວາ ໂນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ. ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊາປິ ຫິ ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິໂຕ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸປສມ຺ປທາທິກມ຺ມານິປິ ສິຖິລາທີນໍ ຘນິຕາທິກຣຓມຕ຺ເຕເນວ ກຸປ຺ປນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໘. ອຖ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ວິວາໂທ ກສ຺ມາ? ສຎ຺ຎາຍ ວິວາໂທ. ‘‘ອຫໍ ສຕິເມວ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ວທາມິ, ອຍໍ ‘ກາໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານ’ນ຺ຕິ ວທຕີ’’ຕິ ຫິ ເນສໍ ສຎ຺ຎາ ໂຫຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊເນປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໓໙. ນ ໂຈທນາຍ ຕຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ໂຈທນຕ຺ຖາຍ ເວຄາຍິຕພ຺ພໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ນລາເຏ ເຕ ສາສປມຕ຺ຕາ ປິຬກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ນລາເຏ ສາສປມຕ຺ຕໍ ປິຬກໍ ປສ຺ສສິ, ອຕ຺ຕໂນ ນລາເຏ ຕາລປກ຺ກມຕ຺ຕໍ ມຫາຄຓ຺ຑໍ ນ ປສ຺ສສີ’’ຕິ ວທຕິ. ຕສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ອທຬ຺ຫທິຏ຺ຐີຕິ ອນາທານທິຏ຺ຐີ ສຸໍສຸມາຣໍ ຫທເຍ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ທຬ຺ຫໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອຸປຆາໂຕຕິ ຈຓ຺ຑຠາເວນ ວຓຆຏ຺ຏິຕສ຺ສ ວິຍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ສຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີຕິ ‘‘ກິໍ ນາມ ອຫໍ ອາປນ຺ໂນ, ກທາ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕວ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວາ ເອກໍ ທ຺ເວ ວາເຣ ວຕ຺ວາປິ ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ອສຸກທິວເສ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ອາປນ຺ນຕ຺ຖ, ສຓິກໍ ອນຸສ຺ສຣຖາ’’ຕິ ສຣິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ວິເຫສາຕິ ພຫຸໍ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ກາຣຓຎ຺ຈ ອາຫຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍຈິຕ຺ຕກິລມໂຖ. ສກ຺ໂກມີຕິ ເອວຣູໂປ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ກທາ ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກທິວເສ ອສຸກສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ສຣາມິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ‘‘ສຓິກໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຣຖາ’’ຕິ ພຫຸໍ ວຕ຺ວາ ສາຣິໂຕ ສຣິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸເປກ຺ຂາ ນາຕິມຎ຺ຎິຕພ຺ພາຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ນ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພາ, ກຕ຺ຕພ຺ພາ ຊເນຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຫິ ເອວຣູປໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຐິຕກໍເຍວ ປສ຺ສາວໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາປິ ‘‘ນນຸ, ອາວຸໂສ, ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ໂສ ອຸເປກ຺ຂໍ ອຕິມຎ຺ຎຕິ ນາມ.

໔໐. ວຈີສໍຫາໂຣຕິ ວຈນສຎ຺ຈາໂຣ. ອິເມຫິ ກຖິຕໍ ອມູສໍ ອນ຺ຕຣໍ ປເວເສຍ຺ຍ, ຕຸມ຺ເຫ ອິເມຫິ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອມູຫິ ກຖິຕໍ ອິເມສໍ ອນ຺ຕຣໍ ປເວເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິປຬາໂສຕິອາທີຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນາຣາຘນິຍຠາໂວ ກຖິໂຕ. ຕໍ ຊານມາໂນ ສມາໂນ ຄຣເຫຍ຺ຍາຕິ ຕໍ ສຕ຺ຖາ ຊານມາໂນ ສມາໂນ ນິນ຺ເທຍ຺ຍ ອມ຺ເຫຕິ. ເອຕໍ ປນາວຸໂສ, ຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕໍ ກລຫຠຓ຺ຑນຘມ຺ມໍ.

ຕຎ຺ເຈຕິ ຕໍ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິກາຣກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ. ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາຕິ ມຍາ ເອເຕ ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາປິຕາຕິ ອວຕ຺ວາ ເຍນ ກາຣເຓນ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິ ກຕາ, ຕເທວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ. ຕາຫໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິ ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ນ ເຈວ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປ຺ປມາໂຓ ເຫສ ອຄ຺ຄິ ອຸຏ຺ຐາສິ, ໂກ ເອຕມຎ຺ຎຕ຺ຣ ມຍາ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຫິ ວທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສຕິ ນາມ. ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຊນາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ໂອກາໂສ ລທ຺ຘຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອໂກປິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທມາໂນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ ນາມ. ຕທຸຠຍມ຺ເປສ ນ ກໂຣຕິ. ຘມ຺ໂມ ປເນຕ຺ຖ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ພ຺ຍາກຣຓໍ, ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິກຣຓໍ ອນຸຘມ຺ໂມ, ຕເທວ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ນາມ. ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກຕິ ອຎ຺ໂຎ ຈສ຺ສ ໂກຈິ ສເຫຕຸໂກ ປເຣຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ວາໂທ ວາ ອນຸວາໂທ ວາ ຄຣຫິຕພ຺ພຠາວໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ກິນ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສາມຄາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ສາມຄາມສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສາມຄາເມຕິ ສາມາການໍ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາເມ ຄາເມ. ອຘຸນາ ກາລງ຺ກໂຕຕິ ສມ຺ປຕິ ກາລໍ ກໂຕ. ທ຺ເວຘິກຊາຕາຕິ ທ຺ເວຊ຺ຌຊາຕາ ທ຺ເວຠາຄຊາຕາ. ຠຓ຺ຑນາທີສຸ ຠຓ຺ຑນໍ ປຸພ຺ພຠາຄກລໂຫ, ຕໍ ທຓ຺ຑາທານາທິວເສນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມວເສນ ຈ ວທ຺ຘິຕໍ ກລໂຫ, ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາສີ’’ຕິອາທິກໍ ວິຣຸທ຺ຘວຈນໍ ວິວາໂທ. ວິຕຸທນ຺ຕາຕິ ວິຕຸຊ຺ຊນ຺ຕາ. ສຫິຕໍ ເມຕິ ມມ ວຈນໍ ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ. ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ເຕ ວິປຣາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕວ ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ຈິຣກາລເສວນວເສນ ປຄຸຓໍ, ຕໍ ມມ ວາທໍ ອາຄມ຺ມ ນິວຕ຺ຕໍ. ອາໂຣປິໂຕ ເຕ ວາໂທຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຸປຣິ ມຍາ ໂທໂສ ອາໂຣປິໂຕ. ຈຣ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂາຍາຕິ ຠຕ຺ຕປຸຏໍ ອາທາຍ ຕໍ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຣິເຍສມາໂນ ຈຣ. ນິພ຺ເພເຐຫິ ວາຕິ ອຖ ມຍາ ອາໂຣປິຕວາທໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈຫິ. ສເຈ ປໂຫສີຕິ ສເຈ ສກ຺ໂກສິ. ວໂຘເຍວາຕິ ມຣຓເມວ.

ນາຏປຸຕ຺ຕິເຍສູຕິ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ. ນິພ຺ພິນ຺ນຣູປາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕສຠາວາ, ອຠິວາທນາທີນິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ວິຣຕ຺ຕຣູປາຕິ ວິຄຕເປມາ. ປຏິວານຣູປາຕິ ເຕສໍ ນິປຈ຺ຈກິຣິຍໂຕ ນິວຕ຺ຕສຠາວາ. ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ຈ ທຸຣກ຺ຂາຕາທິສຠາເວ ຘມ຺ມວິນເຍ ນິພ຺ພິນ຺ນວິຣຕ຺ຕປຏິວານຣູເປຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕເຖວ ຊາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຣກ຺ຂາເຕຕິ ທຸກ຺ກຖິເຕ. ທຸປ຺ປເວທິເຕຕິ ທຸວິຎ຺ຎາປິເຕ. ອນຸປສມສໍວຕ຺ຕນິເກຕິ ຣາຄາທີນໍ ອຸປສມໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ. ຠິນ຺ນຖູເປຕິ ຠິນ຺ນປຕິຏ຺ເຐ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ນາຏປຸຕ຺ໂຕວ ເນສໍ ປຕິຏ຺ເຐນ ຖູໂປ, ໂສ ປນ ຠິນ຺ໂນ ມໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠິນ຺ນຖູເປ’’ຕິ. ອປ຺ປຏິສຣເຓຕິ ຕສ຺ເສວ ອຠາເວນ ປຏິສຣຓວິຣຫິເຕ.

ນນຸ ຈາຍໍ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ນາຬນ຺ທວາສິໂກ, ໂສ ກສ຺ມາ ປາວາຍໍ ກາລໍກໂຕຕິ. ໂສ ກິຣ ອຸປາລິນາ ຄຫປຕິນາ ປຏິວິທ຺ຘສຈ຺ເຈນ ທສຫິ ຄາຖາຫິ ຠາສິເຕ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ສຸຕ຺ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ຉຑ຺ເຑສິ. ອຖ ນໍ ອຜາສຸກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາວໍ ອຄມໍສຸ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ກາລມກາສິ. ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ຈ ‘‘ມມ ລທ຺ຘິ ອນິຍ຺ຍານິກາ ສາຣຣຫິຕາ, ມຍໍ ຕາວ ນຏ຺ຐາ, ອວເສສຊໂນ ມາ ອປາຍປູຣໂກ ອໂຫສິ. ສເຈ ປນາຫໍ ‘ມມ ສາສນໍ ອນິຍ຺ຍານິກ’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂາມິ, ນ ສທ຺ທຫິສ຺ສນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ທ຺ເວປິ ຊເນ ນ ເອກນີຫາເຣນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຍ຺ຍໍ, ເຕ ມມຈ຺ຈເຍນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວທິສ຺ສນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ວິວາທໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ເຕ ສາສນສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ຊາຕິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ເອໂກ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ທຸພ຺ພລາ, ມຍ຺ຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ສາຣໍ ອາຈິກ຺ຂຖ ອາຈຣິຍປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິ. ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ມມຈ຺ຈເຍນ ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສີຕິ. ອປໂຣປິ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ, ຕໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ຄຓ຺ຫາເປສິ. ເອວໍ ທ຺ເວປິ ຊເນ ເອກລທ຺ຘິເກ ອກຕ຺ວາ ພຫູ ນານານີຫາເຣນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ກສ຺ສາວຸໂສ, ອາຈຣິໂຍ ສາຣມາຈິກ຺ຂີ’’ຕິ? ເອໂກ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ອາຫ. ກິໍ ອາຈິກ຺ຂີຕິ? ສສ຺ສຕນ຺ຕິ. ອປໂຣ ຕໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ສາຣໍ ອາຈິກ຺ຂີຕິ ອາຫ. ເອວໍ ສພ຺ເພ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສາຣໍ ອາຈິກ຺ຂິ, ອຫໍ ເຊຏ຺ຐໂກ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວາທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອກ຺ໂກເສ ເຈວ ປຣິຠາເສ ຈ ຫຕ຺ຖປາທປຫາຣາທີນິ ຈ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກມຄ຺ເຄນ ທ຺ເວ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນານາທິສາສຸ ປກ຺ກມິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ຄິຫີ ອເຫສຸໍ.

ຠຄວໂຕ ປນ ຘຣມານກາເລປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ວິວາໂທ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ສຕ຺ຖາ ຫິ ເຕສໍ ວິວາທກາຣເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ເຕເຍວ ສຍໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ວາ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຂນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາ ປຏິສງ຺ຂາ ອວິຫິໍສາ ສາຣຓີຍຘມ຺ເມສຸ ເອກໍ ກາຣຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ວິວາທໍ ວູປສເມຕິ. ເອວໍ ຘຣມາໂນປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາວ ອໂຫສິ. ປຣິນິພ຺ພາຍມາໂນປິ ອວິວາທກາຣຓໍ ກຕ຺ວາວ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຠຄວຕາ ຫິ ສຸຕ຺ເຕ ເທສິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ (ອ. ນິ. ໔.໑໘໐; ທີ. ນິ. ໒.໑໘໗) ຍາວຊ຺ຊທິວສາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຈ ອວສ຺ສໂຍ ຈ. ຕຖາ ຂນ຺ຘເກ ເທສິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ (ມຫາວ. ໓໐໕) ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓານິ (ອ. ນິ. ໔.໔໒) ຈ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ໂຍ ໂວ ມຍາ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ເທສິໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ໂສ ໂວ ມມຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໖).

໔໒. ອຖ ໂຂ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສຕິ ອຍໍ ເຖໂຣ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ. ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສຕິ ສມຸທາຈຣິຕ຺ວາ ເຖຣກາເລປິ ຕເຖວ ສມຸທາຈຣິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ’’ຕິ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ນາຏປຸຕ຺ເຕ ກິຣ ກາລໍກເຕ ຊມ຺ພຸທີເປ ມນຸສ຺ສາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ເອໂກ ສຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ກາລກິຣິຍາຍ ສາວການໍ ເອວຣູໂປ ວິວາໂທ ຊາໂຕ, ສມໂຓ ປນ ໂຄຕໂມ ຊມ຺ພຸທີເປ ຈນ຺ໂທ ວິຍ ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ປາກໂຏເຍວ, ກີທິໂສ ນຸ ໂຂ ສມເຓ ໂຄຕເມ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສາວການໍ ວິວາໂທ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ ກຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ອາໂຣເຈສ຺ສາມິ, ສຕ຺ຖາ ຈ ເອຕໍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ເທສນໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຍນ ສາມຄາໂມ, ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຸຊຸເມວ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍນສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ ມຫາປຎ຺ໂຎ, ໂສ ອິມໍ ສາສນໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສ຺ສຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ຕທນຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕີ’’ຕິ. ກຖາປາຠຕນ຺ຕິ ກຖາມູລໍ, ມູລຎ຺ຫິ ປາຠຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ອປ຺ປເກນປິ ເມຘາວີ, ປາຠເຕນ ວິຈກ຺ຂໂຓ;

ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຕ຺ຕານໍ, ອຓຸໍ ອຄ຺ຄິໍວ ສນ຺ຘມ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໒.໑.໔);

ທສ຺ສນາຍາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ. ກິໍ ປນິມິນາ ຠຄວາ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພຕິ? ໂນ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ອຍຎ຺ຫິ ອາຍສ຺ມາ ທິວາ ນວ ວາເຣ ຣຕ຺ຕິໍ ນວ ວາເຣຕິ ເອກາຫໍ ອຏ຺ຐາຣສ ວາເຣ ອຸປຏ຺ຐານເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ທິວສສ຺ສ ປນ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ສມາໂນປິ ນ ອກາຣຓາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອກໍ ປຎ຺ຫຸທ຺ຘາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຕໍທິວສໍ ເຕນ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ເອວມາຫ.

ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິວາໂທ ກຖໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໔໕໑) ວິຍ ຫິ ທ຺ວີສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ວິວາທໍ ອາປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເຕສໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ວິວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ວິວທຕິ, ຕໂຕ ເຕສໍ ອຸປຏ຺ຐາກາ ວິວທນ຺ຕິ, ອຖ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມວາທີນໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ຘມ຺ມວາທິນິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ອຘມ຺ມວາທີນໍ ອຘມ຺ມວາທິນິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຕາສໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕານໍ ມິຕ຺ຕາ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຣມ຺ປຣາຍ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຍສາວເກ ສພ຺ເພ ເທວມນຸສ຺ສາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມວາທີຫິ ປນ ອຘມ຺ມວາທິໂນວ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຍໍ ພຫູຫິ ຄຫິຕໍ, ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພຫຸຕຣາວ ອຘມ຺ມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕ ອຘມ຺ມໍ ປູເຣຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕາ ອປາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິວາໂທ ພຫູນໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ໂຫຕິ.

໔໓. ອຠິຎ຺ຎາ ເທສິຕາຕິ ມຫາໂພຘິມູເລ ນິສິນ຺ເນນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ປເວທິຕາ. ປຕິສ຺ສຍມານຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຈເຍນາຕິ ເອຕຣຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸຄ຺ຄເຕຊຕາຍ ທຸຣາສທຕາຍ ວິວາທໍ ຊເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຠຄວໂຕ ປນ ອຈ຺ຈເຍນ ວິວາທໍ ຊເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ວທຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຕໍ ວິວາທໍ ຊເນຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຊ຺ຌາຊີເວ ວາ ອຘິປາຕິໂມກ຺ເຂ ວາຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌາຊີເວຕິ ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປຕິ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໒໘໗) ນເຍນ ປຣິວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ຉ ສິກ຺ຂາປທານິ, ຕານິ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານິ ອຘິປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນາມ. ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ໂສ ອານນ຺ທາຕິ ອຊ຺ຌາຊີວໍ ອຘິປາຕິໂມກ຺ຂຎ຺ຈ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນວິວາໂທ ນາມ ຍສ຺ມາ ປຣສ຺ສ ກຖາຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍປິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຊໂຫ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອນຸລ຺ລປນ຺ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ລທ຺ຘຸ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຊີວເຫຕຸ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ວາ ອຸລ຺ລປຕິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫາຕິອາທິນາ ນເຍນ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນໍ ວາ ກໂຣຕິ, ອຄິລາໂນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ປຓີຕໂຠຊນານິ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ປນ ຕານິ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປາຏິເທສນີຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂຍ ໂກຈິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເມວ ວາ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ປນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ຕເມນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເອວໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ – ‘‘ກິໍ ອິມສ຺ສ ອິມິນາ ລາເຠນ ລທ຺ເຘນ, ໂຍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍປິສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ກິສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ລາເຠນ, ຍ຺ວາຫໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປມິ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕໂຕ ໂອຣມຕິ. ເອວໍ ປຣສ຺ສ ກຖາຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍປິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຊໂຫ ໂຫຕິ. ເຕນ ຠຄວາ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ອາຫ.

ມຄ຺ເຄ ວາ ຫິ, ອານນ຺ທ, ປຏິປທາຍ ວາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ວິວາໂທ ນາມ ສພ຺ພໂສ ວູປສມ຺ມຕິ, ນຕ຺ຖິ ອຘິຄຕມຄ຺ຄານໍ ວິວາໂທ. ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄໍ ປນ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທຎ຺ຈ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ມນຸສ຺ສາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕິ. ໂສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິເຕ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ກິໍ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ. ມນສິກາຕພ຺ພກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ນິສີທຖ, ຂເຓເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖກມ຺ມຏ຺ຐານກຖໍ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ ວຕ຺ວາ ວທຕິ – ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ມນສິກໂຣໂຕ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ປຐມມຄ຺ໂຄ ນາມ. ໂສ ທຸຕິຍໍ ໂອຠາສຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ທຸຕິຍມຄ຺ໂຄ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕຕິຍຎ຺ຈ ຈຕຸຕ຺ຖຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຈວ ຜລປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຖ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຂີຓາສໂວ ນາມ ເອວໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອທ຺ຘາຍໍ ຂີຓາສໂວ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ກາລໍ ກໂຣຕິ. ສມນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂາຈາຣຄາເມຫິ ມນຸສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ເກນຈິ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ. ອຸປາສກາ ປຸພ຺ເພວ ເຖເຣນ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ. ເຕ ປຸປ຺ຜມຓ຺ຑປໍ ປຸປ຺ຜກູຏາຄາຣໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ເຓນ ອກ຺ຂິປິຘານມຸຂປິຘານາທິໍ ກຣິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ສາຘຸກີຬິກໍ ກີເຬຕ຺ວາ ຌາເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐີນິ ອາທາຍ ເຈຕິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ອາຄນ຺ຕຸກາ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາເຖຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມ, ກຫໍ, ອາວຸໂສ, ມຫາເຖໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຠນ຺ເຕຕິ. ທຸກ຺ກຣໍ, ອາວຸໂສ, ເຖເຣນ ກຕໍ ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ເຕນ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ຖ, ອາວຸໂສຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອິມິນາ ນິຍາເມນ ກເຖສິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ນ ເອໂສ, ອາວຸໂສ, ມຄ຺ໂຄ, ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລໂສ ນາເມສ, ນ ຕຸມ຺ເຫ ຊານິຕ຺ຖ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ອາວຸໂສ, ເຖໂຣຕິ. ເຕ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ສກລວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂາຈາຣຄາເມສຸ ມນຸສ຺ສາ ຈ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ຊານາຖ. ກຕຣມຄ຺ເຄນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຄຕາ, ກິໍ ໂວ ວິຫາຣທ຺ວາເຣ ເຈຕິຍໍ ນ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍວາທີນໍ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຕໍ ວາ, ໂຫຕຸ ສຫສ຺ສໍ ວາ, ຍາວ ຕໍ ລທ຺ຘິໍ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ, ສຄ຺ໂຄປິ ມຄ຺ໂຄປິ ວາຣິໂຕເຍວ.

ອປໂຣປິ ຕາທິໂສວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເອວໍ ກເຖຕິ – ຈິຕ຺ເຕເນວ ຕີສຸ ອຸທ຺ຘເນສຸ ຕີຓິ ກປລ຺ລານິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອຕ຺ຕໂນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ກປລ຺ເລສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ທຓ຺ຑເກນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຍາ ຌາຍມາເນ ຉາຣິກາ ໂຫຕິ, ສາ ມຸຂວາເຕນ ປລາເສຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຕເກນ ຘູຕປາໂປ ນາເມສ ສມໂຓ ໂຫຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

ອປໂຣ ເອວໍ ກເຖຕິ – ຈິຕ຺ເຕເນວ ມຫາຈາຏິໍ ຐເປຕ຺ວາ ມຕ຺ຖຸໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອຕ຺ຕໂນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຕ຺ຖຸໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ມນ຺ຖິຕພ຺ພໍ. ມຖິຍມານໍ ວິລີຍຕິ, ວິລີເນ ອຸປຣິ ເຜໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ເຜໂຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂວ ອມຕໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິໂຕ ປຣໍ ‘‘ອຖ ເຕ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

໔໔. ອິທານິ ໂຍ ເອວໍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ມູລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຉຍິມານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຄາຣໂວຕິ ຄາຣວວິຣຫິໂຕ. ອປ຺ປຕິສ຺ໂສຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສໂຍ ອນີຈວຸຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ຘຣມາເນ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນ ຍາຕິ, ສຕ຺ຖຣິ ອນຸປາຫເນ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ສອຸປາຫໂນ ຈງ຺ກມຕິ, ນີເຈ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ອຸຈ຺ເຈ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ວສນ຺ເຕ ອຸປຣິ ວສຕິ, ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນຏ຺ຐາເນ ອຸໂຠ ອໍເສ ປາຣຸປຕິ, ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕິ, ອຸປາຫນໍ ຘາເຣຕິ, ນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖ ອຸຈ຺ຈາຣໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ ກໂຣຕິ, ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ວາ ປນ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຈຕິຍສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍນຏ຺ຐາເນ ສຕ຺ຖຸທສ຺ສນຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣສິ, ນ ອິທໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສມ຺ມາສພຸທ຺ຘສ຺ສ ນາມ ລຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕູຓ຺ຫີ ໂຫຕິ, ກິໍ ພຸທ຺ໂຘ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວທສີ’’ຕິ ຠຓຕິ, ອຍໍ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ນາມ.

ໂຍ ປນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ສງ຺ຆຸຏ຺ເຐ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ນ ສຸຓາຕິ, ນິທ຺ທາຍຕິ ວາ ສລ຺ລເປນ຺ໂຕ ວາ ນິສີທຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ ນ ຘາເຣຕິ, ‘‘ກິໍ ຘມ຺ເມ ອຄາຣວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕິ, ຘມ຺ໂມ ຘມ຺ໂມຕິ ວທສິ, ກິໍ ຘມ຺ໂມ ນາມາ’’ຕິ ວທຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ນາມ.

ໂຍ ປນ ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ນິສີທຕິ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕິ, ວຸຑ຺ເຒ ຠິກ຺ຂູ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕິຏ຺ຐຕິ ນິສີທຕິ, ທຸສ຺ສປລ຺ລຕ຺ຖິກໍ ວາ ຫຕ຺ຖປລ຺ລຕ຺ຖິກໍ ວາ ກໂຣຕິ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸໂຠ ອໍເສ ປາຣຸປຕິ, ຉຕ຺ຕຸປາຫນໍ ຘາເຣຕິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ລຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕິ, ສງ຺ໂຆ ສງ຺ໂຆຕິ ວທສິ, ກິໍ ສງ຺ໂຆ, ມິຄສງ຺ໂຆ ອຊສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທີນິ ວທຕິ, ອຍໍ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ນາມ. ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ມິມ຺ປິ ຫິ ອຄາຣເວ ກເຕ ສງ຺ເຆ ກໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ປນ ອປຣິປູຣຍມາໂນວ ສິກ຺ຂາຍ ນ ປຣິປູຣກາຣີ ນາມ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາຕິ ອຕ຺ຕນິ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ວາ. ພາຫິທ຺ຘາຕິ ປຣສ຺ມິໍ ວາ ປຣສ຺ສ ປຣິສາຍ ວາ.

໔໖. ອິທານິ ອຍໍ ຉ ຐານານິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນວິວາໂທ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ຍານິ ອຘິກຣຓານິ ປາປຸຓາຕິ, ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈຕ຺ຕາຣິມານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວູປສມນຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕມາເນຫິ ສມເຖຫິ ອຘິກາຕພ຺ພານີຕິ ອຘິກຣຓານິ. ວິວາໂທວ ອຘິກຣຓໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອິທານິ ອິມານິປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິກຣຓານິ ປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ໂສ ວິວາໂທ ເຍຫິ ສມເຖຫິ ວູປສມ຺ມຕິ, ເຕສໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຕ ໂຂ ປນິເມຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຘິກຣຓານິ ສເມນ຺ຕິ ວູປສເມນ຺ຕີຕິ ອຘິກຣຓສມຖາ. ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ. ອຘິກຣຓານນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ວິວາທາຘິກຣຓາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ. ສມຖາຍ ວູປສມາຍາຕິ ສມນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ວູປສມນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ…ເປ… ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ສມຖາ ທາຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ – ອຘິກຣເຓສຸ ຕາວ ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວາຕິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ວິວທນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂຍ ວິວາໂທ, ອິທໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ນາມ. ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອາຈາຣທິຏ຺ຐິອາຊີວວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອນຸວທນ຺ຕານໍ ໂຍ ອນຸວາໂທ ອຸປວທນາ ເຈວ ໂຈທນາ ຈ, ອິທໍ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ນາມ. ມາຕິກາຍໍ ອາຄຕາ ປຎ຺ຈ ວິຠງ຺ເຄ ທ຺ເວຕິ ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ນາມ. ຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອປໂລກນາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ກຣຓໍ, ອິທໍ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ຈ. ສມ຺ມຸຂາວິນເຍເນວ ສມ຺ມມານໍ ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ວາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວູປສເມຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ວາ, ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາຕິຕໍ, ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຆນ ວາ ຄເຓນ ວາ ວູປສເມຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ຕຕ຺ເຖວ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ສມ຺ມຕປຸຄ຺ຄເລຫິ ວາ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ ສມ຺ມຕິ. ເອວໍ ສມ຺ມມາເນ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຍາ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ, ອຍໍ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ກາຣກສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄິວເສນ ສມ຺ມຸຂີຠາໂວ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ. ສເມຕພ຺ພສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ຠູຕຕາ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ. ຍຖາ ຕໍ ສເມຕພ຺ພໍ, ຕເຖວ ສມນໍ ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ. ໂຍ ຈ ວິວທຕິ, ເຍນ ຈ ວິວທຕິ, ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ສມ຺ມຸຂີຠາໂວ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ວູປສເມ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ ປຣິຫາຍຕິ. ເອວໍ ຕາວ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍເນວ ສມ຺ມຕິ.

ສເຈ ປເນວມ຺ປິ ນ ສມ຺ມຕິ, ອຖ ນໍ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ສມ຺ມຕາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ນ ມຍໍ ສກ຺ໂກມ ວູປສເມຕຸ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ຕິ. ຕໂຕ ສງ຺ໂຆ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສລາກຄ຺ຄາຫກໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ເຕນ ຄຸຬ຺ຫກວິວຏກສກຓ຺ຓຊປ຺ປເກສຸ ຕີສຸ ສລາກຄ຺ຄາເຫສຸ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ສລາກໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມວາທີນໍ ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍ ຍຖາ ເຕ ຘມ຺ມວາທິໂນ ວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ຈ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ. ຍໍ ປນ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ, ອຍໍ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ ນາມ. ເອວໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ.

ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ຈຕູຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ສຕິວິນເຍນ ຈ ອມູຬ຺ຫວິນເຍນ ຈ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາຍ ຈ. ສມ຺ມຸຂາວິນເຍເນວ ສມ຺ມມານໍ ໂຍ ຈ ອນຸວທຕິ, ຍຎ຺ຈ ອນຸວທຕິ, ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ສເຈ ກາຈິ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ອຸໂຠ ຂມາເປຕ຺ວາ, ສເຈ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ນາເມຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ ວູປສມ຺ມຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຍທາ ປນ ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍສິຕສ຺ສ ສຕິວິນຍໍ ຍາຈມານສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ສຕິວິນຍໍ ເທຕິ, ຕທາ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ສຕິວິນເຍນ ຈ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທິນ຺ເນ ປນ ສຕິວິນເຍ ປຸນ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ກສ຺ສຈິ ອນຸວາໂທ ນ ຣຸຫຕິ.

ຍທາ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຸມ຺ມາທວເສນ ກເຕ ອສ຺ສາມຓເກ ອຊ຺ຌາຈາເຣ ‘‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ – ‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ເມ, ອາວຸໂສ, ເອຕໍ ກຕໍ, ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມີ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ໂຈທິຍມາໂນວ ປຸນ ອໂຈທນຕ຺ຖາຍ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ຍາຈຕິ, ສງ຺ໂຆ ຈສ຺ສ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ເທຕິ, ຕທາ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ອມູຬ຺ຫວິນເຍນ ຈ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທິນ຺ເນ ປນ ອມູຬ຺ຫວິນເຍ ປຸນ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ກສ຺ສຈິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອນຸວາໂທ ນ ຣຸຫຕິ.

ຍທາ ປນ ປາຣາຊິເກນ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ເຕນ ວາ ໂຈທິຍມານສ຺ສ ອຎ຺ເຎນາຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣໂຕ ປາປຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ປາປິຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ – ‘‘ສຈາຍໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຠວິສ຺ສຕິ, ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອສາຣຓໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ສເຈ ຉິນ຺ນມູໂລ, ອຍເມວສ຺ສ ນາສນາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ສງ຺ໂຆ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ຕສ຺ສປາປິຍສິກໍ ກໂຣຕິ, ຕທາ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ຕສ຺ສ ປາປິຍສິກາຍ ຈ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ຈຕູຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ.

ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ຕີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣເຓນ ຈ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ຈ. ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍເນວ ວູປສໂມ ນຕ຺ຖິ. ຍທາ ປນ ເອກສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ສງ຺ຆຄຓມຊ຺ເຌສຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸ ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທເສຕິ, ຕທາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣເຓນ ຈ ວູປສມ຺ມຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ຕາວ ໂຍ ຈ ເທເສຕິ, ຍສ຺ສ ຈ ເທເສຕິ, ເຕສໍ ສມ຺ມຸຂຕາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈ ຄຓສ຺ສ ຈ ເທສນາກາເລ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ ປຣິຫາຍຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອປນ຺ໂນ’’ຕິ ຈ, ອາມ ‘‘ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈ ປຏິຎ຺ຎາຕາຍ ‘‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ກຣຓໍ, ຕໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ ນາມ. ສງ຺ຆາທິເສເສ ປຣິວາສາທິຍາຈນາ ປຏິຎ຺ຎາ, ປຣິວາສາທີນໍ ທານໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ ນາມ.

ທ຺ເວປກ຺ຂຊາຕາ ປນ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຸນ ລຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ‘‘ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາຣາປເນ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ຍທາ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕທາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ຈ ສມ຺ມຕິ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ຍຕ຺ຕກາ ຫຕ຺ຖປາສຸປຄຕາ ‘‘ນ ເມ ຕໍ ຂມຕີ’’ຕິ ເອວໍ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ກຏໍ ກມ຺ມໍ ປຸນ ກາຕພ຺ພໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ນ ອຸກ຺ໂກເຏນ຺ຕິ, ນິທ຺ທມ຺ປິ ໂອກ຺ກນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊຎ຺ຈ ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພາປຕ຺ຕິໂຍ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ຕີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ. ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ເອເກນ ສມເຖນ ສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍເນວ.

ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິກຣຓານິ ຍຖານຸຣູປໍ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຘິກຣຓານໍ ສມຖາຍ ວູປສມາຍ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ…ເປ… ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກ’’ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໑໘໕) ອາຄໂຕເຍວ. ວິນິຈ຺ຉໂຍປິສ຺ສ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວຸຕ຺ໂຕ.

໔໗. ໂຍ ປນາຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ວິວທນ຺ຕີ’’ຕິອາທິໂກ ວິຕ຺ຖາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ເອເຕນ ນເຍນ ສງ຺ເຂປໂຕວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິອາທີສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ຕາວ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ຘມ຺ໂມ, ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ອຘມ຺ໂມ. ຕຖາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອາຄຕາ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ, ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຕໂຍ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຕໂຍ ອິທ຺ຘິປາທາ ຉ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຉ ພລານິ ອຏ຺ຐ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ນວງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຈາຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປາທານາ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານີຕິອາທໂຍ ສງ຺ກລິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ຈາຕິ ອຍໍ ອຘມ຺ໂມ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກໍ ອຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ກຣິສ຺ສາມ, ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍກຸລໍ ນິຍ຺ຍານິກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍຎ຺ຈ ໂລເກ ປາກຏາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໍ ອຘມ຺ມໍ ‘‘ຘມ຺ໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ຘມ຺ໂມຕິ ວິວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ເອກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຘມ຺ໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວິວທນ຺ຕິ.

ວິນຍປຣິຍາເຍນ ປນ ຠູເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຍ ກາຕພ຺ພກມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມ ນາມ, ອຠູເຕນ ປນ ວຕ຺ຖຸນາ ອໂຈເທຕ຺ວາ ອສາເຣຕ຺ວາ ອປຏິຎ຺ຎາຍ ກຕພ຺ພກມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມ ນາມ. ເຕສຸປິ ອຘມ຺ມໍ ‘‘ຘມ຺ໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ຘມ຺ໂມຕິ ວິວທນ຺ຕິ, ‘‘ອຘມ຺ໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວິວທນ຺ຕິ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ປນ ຣາຄວິນໂຍ ໂທສວິນໂຍ ໂມຫວິນໂຍ ສໍວໂຣ ປຫານໍ ປຏິສງ຺ຂາຕິ ອຍໍ ວິນໂຍ ນາມ, ຣາຄາທີນໍ ອວິນໂຍ ອສໍວໂຣ ອປ຺ປຫານໍ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາຕິ ອຍໍ ອວິນໂຍ ນາມ. ວິນຍປຣິຍາເຍນ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິ ອນຸສາວນສມ຺ປຕ຺ຕິ ສີມສມ຺ປຕິ ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຍໍ ວິນໂຍ ນາມ, ວຕ຺ຖຸວິປຕ຺ຕິ…ເປ… ປຣິສວິປຕ຺ຕີຕິ ອຍໍ ອວິນໂຍ ນາມ. ເຕສຸປິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອວິນຍໍ ‘‘ວິນໂຍ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ວິນໂຍຕິ ວິວທນ຺ຕິ, ວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ກເຖນ຺ຕາ ອວິນໂຍຕິ ວິວທນ຺ຕິ.

ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິ ສມນຸມຊ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ຘມ຺ມຣຊ຺ຊຸ ອນຸມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ຎາເຓນ ຆໍສິຕພ຺ພາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ສາ ປເນສາ ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິ ‘‘ອິຕິ ໂຂ ວຈ຺ຉ ອິເມ ທສ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ທສ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ເອວໍ ມຫາວຈ຺ຉໂຄຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໑໙໔) ອາຄຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສາ ເອວ ວາ ໂຫຕຸ, ໂຍ ວາ ອິຘ ຘມ຺ໂມຕິ ຈ ວິນໂຍ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ສເມຕີຕິ ຍຖາ ຕາຍ ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິຍາ ສເມຕິ, ‘‘ຘມ຺ໂມ ຘມ຺ໂມວ ໂຫຕິ, ອຘມ຺ໂມ ອຘມ຺ໂມວ, ວິນໂຍ ວິນໂຍວ ໂຫຕິ, ອວິນໂຍ ອວິນໂຍວ’’. ຕຖາ ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພໍ. ເອກຈ຺ຈານໍ ອຘິກຣຓານນ຺ຕິ ອິຘ ວິວາທາຘິກຣຓເມວ ທສ຺ສິຕໍ, ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ປນ ນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ອຘິກຣເຓ ນ ລພ຺ຠຕິ.

໔໘. ຕໍ ປເນຕໍ ຍສ຺ມາ ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ຈ, ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ມາຕິກາຍ ຐປິຕານຸກ຺ກເມນ ອິທານິ ສຕິວິນຍສ຺ສ ວາເຣ ປຕ຺ເຕປິ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ວິວາທາຘິກຣຓເຍວ ຕາວ ທຸຕິຍສມຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພຫຸຕຣາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ທ຺ວີຫິ ຕີຫິປິ ອຕິເຣກຕຣາ. ເສສເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໙. ອິທານິ ເຫຏ຺ຐາ ອວິຕ຺ຖາຣິຕໍ ສຕິວິນຍໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາວເສສສມເຖ ປຏິປາຏິຍາ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸໍ ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ສຕິວິນໂຍຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປາຣາຊິກສາມນ຺ເຕນ ວາຕິ ທ຺ເວ ສາມນ຺ຕານິ ຂນ຺ຘສາມນ຺ຕຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິສາມນ຺ຕຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍ-ປາຈິຕ຺ຕິຍ-ປາຏິເທສນີຍ-ທຸກ຺ກຏ-ທຸພ຺ຠາສິຕາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ເອວໍ ປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຂນ຺ຘໍ ຂນ຺ຘສາມນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ປຐມປາຣາຊິກສ຺ສ ປນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ເສສານໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອິທໍ ອາປຕ຺ຕິສາມນ຺ຕໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘສາມນ຺ເຕ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ສຣຕາຍສ຺ມາຕິ ສຣຕຸ ອາຍສ຺ມາ. ເອກຈ຺ຈານໍ ອຘິກຣຓານນ຺ຕິ ອິຘ ອນຸວາທາຘິກຣຓເມວ ທສ຺ສິຕໍ.

໕໐. ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ວາຈາຍ ຠາສິຕໍ ກາເຍນ ຈ ປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ, ປຣກ຺ກມິຕ຺ວາ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຈ຺ຈານນ຺ຕິ ອິຘາປິ ອນຸວາທາຘິກຣຓເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ປຏິຎ຺ຎາຕກຣເຓ ‘‘ເອກຈ຺ຈານ’’ນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ.

໕໒. ທວາຕິ ສຫສາ. ຣວາຕິ ອຎ຺ຎໍ ຠຓິຕຸກາເມນ ອຎ຺ຎໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕສ຺ສປາປິຍສິກາ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາປຸສ຺ສນ຺ນຕາ ປາປິຍສິກາ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ກມ຺ມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ທສ຺ສິຕໍ. ເອວຣູປສ຺ສ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກາຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກມ຺ເມນ ຫິ ອຘິກຣຓສ຺ສ ວູປສໂມ ໂຫຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາປຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ. ອິຘາປິ ຈ ອນຸວາທາຘິກຣຓເມວ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໕໓. ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສທິສຕ຺ຕາ ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ຄູຖໍ ວາ ມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຆຏ຺ຏິຍມານໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕາຍ ພາຘຕິ, ຕິເຓຫິ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິຕສ຺ສ ປນສ຺ສ ໂສ ຄນ຺ໂຘ ນ ພາຘຕິ, ເອວເມວ ຍໍ ອຘິກຣຓໍ ມູລານຸມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວູປສມິຍມານໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ອິມິນາ ກມ຺ເມນ ວູປສນ຺ຕໍ ຄູຖໍ ວິຍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສທິສຕ຺ຕາ ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານນ຺ຕິອາທິວຈເນນ ອາກາຣມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ສິຕໍ, ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕາເຍວ ປເນຕ຺ຖ ກມ຺ມວາຈາ ປມາຓໍ. ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊນ຺ຕິ ຖູລ຺ລວຊ຺ຊໍ ປາຣາຊິກຎ຺ເຈວ ສງ຺ຆາທິເສສຎ຺ຈ. ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄິຫີນໍ ຫີເນນ ຂຸໍສນວມ຺ຠນຘມ຺ມິກປຏິສ຺ສເວສຸ ອາປນ຺ນາ ອາປຕ຺ຕິ. ອຘິກຣຓານນ຺ຕິ ອິຘ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓເມວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓສ຺ສ ປນ ວເສນ ອິຘ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ສມ຺ມຸຂາວິນເຍເນວ ປນສ຺ສ ວູປສໂມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໔. ຉຍິເມ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມາ ສາຣຓີຍາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ກລຫວເສນ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຣທ຺ຘໍ, ອຸປຣິ ສາຣຓີຍຘມ຺ມາ ອາຄຕາ. ອິຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນາ ຄຕາ ໂຫຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ໂກສມ຺ພິຍສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໔໙໘-໕໐໐) ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຓຸນ຺ຕິ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ. ຖູລນ຺ຕິ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ສາມຄາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ພ຺ຍາກຕາຕິ ຂີຓາ ຊາຕີຕິອາທີຫິ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ກຖິຕາ. ອຘິມາເນນາຕິ ອປ຺ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ອນຘິຄເຕ ອຘິຄຕສຎ຺ຎິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຘິຄຕໍ ອມ຺ເຫຫີຕິ ມາເນນ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ.

໕໖. ເອວຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ ເອຕ຺ຖ ເອເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣເຓ – ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ເອເຕສໍ ອວິຠູຕໍ ອນ຺ຘກາຣໍ, ເຕນິເມ ອນຘິຄເຕ ອຘິຄຕສຎ຺ຎິໂນ, ຫນ຺ທ ເນສໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສມີ’’ຕິ, ເອວຎ຺ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຫຕິ. ອຖ ຈ ປນິເຘກຈ຺ເຈ…ເປ… ຕສ຺ສປິ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຄວາ ປຏິປນ຺ນການໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ ຐິຕາ ເອກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຠຄວາ ປສ຺ສຕິ – ‘‘ອິເມ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຊານິຕ຺ວາວ ຊານນ຺ຕາ ວິຍ ອປ຺ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຄາມນິຄມາທີສຸ ວິເສວມານາ ວິຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໍ ເນສໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ ເອວມສ຺ສາຍໍ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ ຐິຕານໍ ກາຣຓາ ປຏິປນ຺ນການມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ‘‘ຘມ຺ມໍ ເທສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໘. ໂລກາມິສາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວຏ຺ຏາມິສ-ກາມາມິສ-ໂລກາມິສຠູເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕນ຺ນິນ຺ໂນ ຕຄ຺ຄຣຸໂກ ຕປ຺ປພ຺ຠາໂຣ. ຕປ຺ປຕິຣູປີຕິ ກາມຄຸຓສຠາຄາ. ອາເນຎ຺ຊປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍາຕິ ອາເນຎ຺ຊສມາປຕ຺ຕິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ. ສໍເສຍ຺ຍາຕິ ກເຖຍ຺ຍ. ອາເນຎ຺ຊສໍໂຍຊເນນ ຫິ ໂຂ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອາເນຎ຺ຊສມາປຕ຺ຕິສໍໂຍຊເນນ ວິສໍສຏ຺ໂຐ. ໂລກາມິສາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວຣູໂປ ຫິ ລູຂຈີວຣຘໂຣ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສທິເສຫິ ກຕິປເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຊນປທໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐກາເລ ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາປໍສຸກຸລິກາ ອາຄຕາ’’ຕິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ຠຕ຺ຕກິຈ຺ເຈ ນິຏ຺ຐິເຕ ອນຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ສ຺ເວປິ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘວ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອລໍ ອຸປາສກາ, ອຊ຺ຊາປິ ໂວ ພຫູນໍ ທິນ຺ນນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ອິຘ ວເສຍ຺ຍາຖາຕິ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ວິຫາຣມຄ຺ຄໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເສນາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິສາເມນ຺ຕິ. ສາຍໍ ເອໂກ ອາວາສິໂກ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ກຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ອສຸກຄາເມຕິ. ຠິກ຺ຂາສມ຺ປນ຺ນາຕິ? ອາມ ເອວຣູປາ ນາມ ມນຸສ຺ສານໍ ສທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ‘‘ອຊ຺ເຊວ ນຸ ໂຂ ເອເຕ ເອທິສາ, ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ເອທິສາ’’ຕິ? ສທ຺ຘາ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ເອທິສາ, ເຕ ນິສ຺ສາເຍວ ອຍໍ ວິຫາໂຣ ວຑ຺ຒຕີຕິ. ຕໂຕ ເຕ ປໍສຸກຸລິກາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເຕສໍ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕິ, ທິວສາວເສສໍ ກເຖຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ກເຖນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ສີສໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ໂຫຕິ ອຸທຣໍ ຜາລິຕໍ. ເອວໍ ໂລກາມິສາຘິມຸຕ຺ໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໙. ອິທານິ ອາເນຎ຺ຊສມາປຕ຺ຕິລາຠິໍ ອຘິມານິກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຐານໍ ໂຂ ປເນຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອາເນຎ຺ຊາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ກິເລສສິຎ຺ຈນວິຣຫິຕາສຸ ເຫຏ຺ຐິມາສຸ ຉສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ອຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕນ຺ນິນ຺ນສ຺ສ ຕຄ຺ຄຣຸໂນ ຕປ຺ປພ຺ຠາຣສ຺ສ. ເສ ປວຸຕ຺ເຕຕິ ຕໍ ປວຸຕ຺ຕໍ. ຉ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ຫິ ອຘິມານິກສ຺ສ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາມິສພນ຺ຘນາ ປຕິຕປຓ຺ຑຸປລາໂສ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໐. ອິທານິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ລາຠິໂນ ອຘິມານິກສ຺ສ ນິຆໍສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຐານໍ ໂຂ ປນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວຘາ ຠິນ຺ນາຕິ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນາ. ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາຕິ ຂຸທ຺ທກາ ມຸຏ຺ຐິປາສາຓມຕ຺ຕາ ຊຕຸນາ ວາ ສິເລເສນ ວາ ອລ຺ລີຍາເປຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘາຕຸໍ ສກ຺ກາ. ມຫນ຺ຕໍ ປນ ກຸຏາຄາຣປ຺ປມາຓໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສ ຠິນ຺ເນຕິ ຕໍ ຠິນ຺ນໍ. ອຸປຣິ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ຫິ ເຫຏ຺ຐາສມາປຕ຺ຕິ ທ຺ເວຘາຠິນ຺ນາ ເສລາ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໑. ອິທານິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນລາຠິໂນ ອຘິມານິກສ຺ສ ຈ ນິຆໍສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຐານໍ ໂຂ ປນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເສ ວນ຺ເຕຕິ ຕໍ ວນ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ຫິ ເຫຏ຺ຐາສມາປຕ຺ຕິໂຍ ວນ຺ຕສທິສາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ປຸນ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໒. ອິທານິ ຂີຓາສວສ຺ສ ນິຆໍສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຐານໍ ໂຂ ປນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເສ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູເລຕິ ໂສ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ. ອຸປຣິ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ຫິ ເຫຏ຺ຐາສມາປຕ຺ຕິ ມູລຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໓. ຐານໍ ໂຂ ປນາຕິ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ. ເຫຏ຺ຐາ ຫິ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ອຘິມານິກສ຺ສປິ ຂີຓາສວສ຺ສປິ ນິຆໍໂສ ກຖິໂຕ, ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສ ປນ ອຘິມານິກສ຺ສປິ ຂີຓາສວສ຺ສປິ ນ ກຖິໂຕ. ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ນິຆໍສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ຫິ ອຘິມານິກສ຺ສ ນິຆໍເສ ກຖິເຕ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສປິ ອຘິມານິກສ຺ສ ກຖິໂຕວ ໂຫຕິ, ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ຈ ຂີຓາສວສ຺ສ ກຖິເຕ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຂີຓາສວສ຺ສ ກຖິໂຕວ ໂຫຕິ. ເອເຕສໍ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ກເຖຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ຕາວ ອາຣມ຺ມຓໍ ອສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕຸ, ຂີຓາສວສ຺ສ ກຖໍ ອສປ຺ປາຍນ຺ຕິ. ຍທຄ຺ເຄນ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອສປ຺ປາຍໍ, ຕທຄ຺ເຄນ ຂີຓາສວສ຺ສາປິ ອສປ຺ປາຍເມວ. ວິສໍ ນາມ ຊານິຕ຺ວາ ຂາທິຕມ຺ປິ ອຊານິຕ຺ວາ ຂາທິຕມ຺ປິ ວິສເມວ. ນ ຫິ ຂີຓາສເວນປິ ‘‘ອຫໍ ຂີຓາສໂວ’’ຕິ ອສໍວຸເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຂີຓາສເວນປິ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ເຕເນວ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໖໔. ຕຕ຺ຖ ສມເຓນາຕິ ພຸທ຺ຘສມເຓນ. ຉນ຺ທຣາຄພ຺ຍາປາເທນາຕິ ໂສ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາໂຕ ວິສໂທໂສ ຉນ຺ທຣາເຄນ ຈ ພ຺ຍາປາເທນ ຈ ຣຸປ຺ປຕິ ກຸປ຺ປຕິ. ອສປ຺ປາຍານີຕິ ອວຑ຺ຒິກຣານິ ອາຣມ຺ມຓານິ. ອນຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍາຕິ ໂສເສຍ຺ຍ ມິລາເປຍ຺ຍ. ສອຸປາທິເສສນ຺ຕິ ສຄຫຓເສສໍ, ອຸປາທິຕພ຺ພໍ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ ອິຘ ອຸປາທີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນລຎ຺ຈ ເຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍາຕິ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍໍ ເຕ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ. ຣໂຊສູກນ຺ຕິ ຣໂຊ ຈ ວີຫິສຸກາທິ ຈ ສູກໍ. ອສຸ ຈ ວິສໂທໂສຕິ ໂສ ຈ ວິສໂທໂສ. ຕທຸຠເຍນາຕິ ຍາ ສາ ອສປ຺ປາຍກິຣິຍາ ຈ ໂຍ ວິສໂທໂສ ຈ, ເຕນ ອຸຠເຍນ. ປຸຖຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕຠາວໍ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ສອຸປາທານສລ຺ລຸທ຺ຘາໂຣ ວິຍ ອປ຺ປຫີໂນ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອສປ຺ປາຍກິຣິຍາຍ ຐິຕຠາໂວ ວິຍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອສໍວຸຕກາໂລ, ຕທຸຠເຍນ ວເຓ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ຄເຕ ມຣຓໍ ວິຍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນໍ, ມຣຓມຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິຍ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ຄຣຸກາຍ ສໍກິລິຏ຺ຐາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຊ຺ຊນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຸກ຺ກປກ຺ເຂປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖໕. ສຕິຍາເຍຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕິ ປຎ຺ຎາຄຕິກາ. ໂລກິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ໂລກິກາ ໂຫຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ. ອຣິຍາເຍຕໍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ.

ອິທານິ ຂີຓາສວສ຺ສ ພລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂສ ວຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສໍວຸຕກາຣີຕິ ປິຫິຕກາຣີ. ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ນິຣຸປຘີຕິ ເອວໍ ຊານິຕ຺ວາ ກິເລສຸປຘິປຫານາ ນິຣຸປຘິ ໂຫຕິ, ນິຣຸປາທາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸປຘີນໍ ສງ຺ຂຍຠູເຕ ນິພ຺ພາເນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ອຸປຘິສ຺ມິນ຺ຕິ ກາມຸປຘິສ຺ມິໍ. ກາຍໍ ອຸປສໍຫຣິສ຺ສຕີຕິ ກາຍໍ ອລ຺ລີຍາເປສ຺ສຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕຓ຺ຫກ຺ຂເຍ ນິພ຺ພາເນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ ຂີຓາສໂວ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ເສວິຕຸໍ, ກາຍໍ ວາ ອຸປສໍຫຣິສ຺ສຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈາຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈາ. ກາມາຕິ ວຕ຺ຖຸກາມາປິ ກິເລສກາມາປິ. ຕຸຈ຺ຉາຕິ ນິຈ຺ຈສາຣຘຸວສາຣອຕ຺ຕສາຣວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ຣິຕ຺ຕາ, ນ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ຕຸຈ຺ຉມຸຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຸຏ຺ຐິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຸຈ຺ໂຉ. ມຸສາຕິ ນາສນກາ. ໂມສຘມ຺ມາຕິ ນສ຺ສນສຠາວາ, ເຂຕ຺ຕໍ ວິຍ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ກຕິປາເຫເນວ ສຸປິນເກ ທິຏ຺ຐາ ວິຍ ນສ຺ສນ຺ຕິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂມສຘມ຺ມາ’’ຕິ, ມາຍາກຕເມຕນ຺ຕິ ຍຖາ ມາຍາຍ ອຸທກໍ ມຓີຕິ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ, ພທຣິປຓ຺ຓໍ ກຫາປໂຓຕິ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ເອວຣູປໍ ທສ຺ສນູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ເສວ ຕຖາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອຸປຈາຣາຕິກ຺ກມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາກຕິກເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເອວໍ ກາມາປິ ອິຕ຺ຕຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ‘‘ມາຍາກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຈ ມາຍາກາໂຣ ອຸທກາທີນິ ມຓິອາທີນໍ ວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວຎ຺ເຈຕິ, ເອວໍ ກາມາປິ ອນິຈ຺ຈາທີນິ ນິຈ຺ຈາທິສຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕາ ວຎ຺ເຈນ຺ຕີຕິ ວຎ຺ຈນກຏ຺ເຐນປິ ‘‘ມາຍາກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ພາລລາປນນ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ, ມຍ຺ຫໍ ຘີຕາ, ມຍ຺ຫໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ ມຍ຺ຫໍ ສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ເອວໍ ພາລານໍ ລາປນໂຕ ພາລລາປນໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມາຕິ ມານຸສກາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ສມ຺ປຣາຍິກາຕິ ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ. ກາມສຎ຺ຎາຕິ ມານຸສເກ ກາເມ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາ. ອຸຠຍເມຕໍ ມາຣເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອເຕ ກາມາ ຈ ກາມສຎ຺ຎາ ຈ ອຸຠຍມ຺ປິ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ. ເຍຫິ ອຸຠຍເມຕໍ ຄຫິຕໍ, ເຕສຎ຺ຫິ ອຸປຣິ ມາໂຣ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸຠຍເມຕໍ ມາຣເຘຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມາຣສ຺ເສສ ວິສໂຍຕິອາທີສຸປິ ຍຖາ ໂຈຬສ຺ສ ວິສໂຍ ໂຈຬວິສໂຍ, ປຓ຺ຑສ຺ສ ວິສໂຍ ປຓ຺ຑວິສໂຍ, ສໍວຣານໍ ວິສໂຍ ສໍວຣວິສໂຍຕິ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ວິສໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ເຍຫິ ເອເຕ ກາມາ ຄຫິຕາ, ເຕສໍ ອຸປຣິ ມາໂຣ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ມາຣສ຺ເສສ ວິສໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈ ປນ ກາມຄຸເຓ ນິວາປພີຊໍ ວິຍ ວິປ຺ປກິຣນ຺ໂຕ ມາໂຣ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຍຫິ ປນ ເຕ ຄຫິຕາ, ເຕສໍ ອຸປຣິ ມາໂຣ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ມາຣສ຺ເສສ ນິວາໂປຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຈ ຍຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ໂສ ຫຕ຺ຖິໂຄຈໂຣ ອສ຺ສໂຄຈໂຣ ອຊໂຄຈໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ເຍຫິ ເອເຕ ກາມາ ຄຫິຕາ, ເຕສຸ ມາໂຣ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ມາຣສ຺ເສສ ໂຄຈໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ກາເມສຸ. ມານສາຕິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາ. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ທຸວິເຘ ຕາວ ກາເມ ອາຣພ຺ຠ ອຠິຊ຺ຌານລກ຺ຂຓາ ອຠິຊ຺ຌາ, ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍລກ຺ຂໂຓ ສາຣມ຺ໂຠ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕຸ, ພ຺ຍາປາໂທ ກຖໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ມມາຍິເຕ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຈ຺ຉິນ຺ເນປິ ໂສຈນ຺ຕິ, ອຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ໂສຈນ຺ຕິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນສງ຺ກິໂນປິ ໂສຈນ຺ຕິ, ໂຍ ເອວຣູໂປ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຆາໂຕຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕວ ອຣິຍສາວກສ຺ສາຕິ ເຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ. ວກາໂຣ ອາຄມສນ຺ຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຘ ມນຸສິກ຺ຂໂຕຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ເຕ ຕໂຍປິ ກິເລສາ ອນ຺ຕຣາຍກຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຠິຠຸຍ຺ຍ ໂລກນ຺ຕິ ກາມໂລກໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ. ອຘິຏ຺ຐາຍ ມນສາຕິ ຌານາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ. ອປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ນາມ, ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂເປນ ມຫຄ຺ຄຕໍ ອປຣິຕ຺ຕໍ ນາມ. ປມາຓນ຺ຕິປິ ກາມາວຈຣເມວ, ຣູປາວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣໍ ອປ຺ປມາຓໍ. ສຸຠາວິຕນ຺ຕິ ປນ ເອຕໍ ກາມາວຈຣາທີນໍ ນາມໍ ນ ໂຫຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ເສເວຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ມາ ເອຕສ຺ສ ວເສນ ອປຣິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປມາຓໍ ສຸຠາວິຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ ວຏ຺ຏຕິ.

ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣິໂນຕິ ກາມປຏິພາຫເນນ ຕເມວ ປຏິປທໍ ພຫຸລໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ. ອາຍຕເນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕີຕິ ກາຣເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ກາຣຓໍ? ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ, ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນໍ ວາ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ວາ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ວາ. ສມ຺ປສາເທ ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸວິໂຘ ສມ຺ປສາໂທ ອຘິໂມກ຺ຂສມ຺ປສາໂທ ຈ ປຏິລາຠສມ຺ປສາໂທ ຈ. ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວິຫຣໂຕ ມຫາຠູຕາທີສຸ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕສຸ ເຍນິເມ ນີຫາເຣນ ມຫາຠູຕາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອຸປາທາຣູປາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນາມຣູປາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຍາ ສພ຺ພຖາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓາ ວິປສ຺ສນາ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ອຊ຺ເຊວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ອປ຺ປຏິລທ຺ເຘເຍວ ອາສາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຘິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ ວາ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຕ຺ຖາຍ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ນີວຣຓວິກ຺ຂມ຺ຠນາທີນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ເຍນິເມ ນີຫາເຣນ ນີວຣຓາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ, ກິເລສາ ສນ຺ນິສີທນ຺ຕິ, ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວາ ວິຠູຕໍ ປາກຏໍ ຫຸຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກສ຺ສ ປຣໂລໂກ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ເລປປິຓ຺ເຑ ລຄ຺ຄມາໂນ ວິຍ ອຸປຈາເຣນ ສມາຘິຍຕິ, ອຊ຺ເຊວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມີຕິ ອປຏິລທ຺ເຘເຍວ ອາສາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຘິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ອຍໍ ອຘິໂມກ຺ຂສມ຺ປສາໂທ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ປສາເທ ສຕິ. ໂຍ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ ປຏິລຠຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ວາ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ໂຫຕິເຍວ. ອິຘ ປນ ‘‘ອາຍຕເນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຣຫຕ຺ຕວິປສ຺ສນາຍ ເຈວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານູປຈາຣສ຺ສ ຈ ປຏິລາໂຠ ປຏິລາຠສມ຺ປສາໂທຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິປສ຺ສນາ ຫິ ປຎ຺ຎາຍ ອຘິມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ກາຣຓໍ, ອຸປຈາຣໍ ອາເນຎ຺ຊສມາປຕ຺ຕິຍາ.

ເອຕຣຫິ ວາ ອາເນຎ຺ຊໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອຕຣຫິ ວາ ປຎ຺ຎາຍ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອາເນຎ຺ຊໍ ວາ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ປທປຣິວຕ຺ຕນໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ປສາເທ ສຕິ ເອຕຣຫິ ວາ ປຎ຺ຎາຍ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓນ຺ໂຕ ອາເນຎ຺ຊໍ ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອຖ ວາ ປຎ຺ຎາຍ ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕິ, ຕໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓນ຺ໂຕ ອາເນຎ຺ຊໍ ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເອຕຣຫິ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ຕໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓນ຺ໂຕ ອາເນຎ຺ຊໍ ວາ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ນີວຣຓາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ, ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຸປຈາເຣນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ໂສ ຣູປາຣູປໍ ປຣິຄຓ຺ຫາຕິ, ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກໍ ວິປສ຺ສນໍ ວວຕ຺ຖເປຕິ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອຸປຈາເຣນ ເມ ຌານໍ ວິເສສຠາຄິຍໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ວິເສສຠາຄິຍຕາ, ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ເອຕ຺ຕເກນສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ກຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປນ ຕໂຕ ໂອສກ຺ກິຕມານໂສ ອນ຺ຕຣາ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊຕິເຍວ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ປຸຣິໂສ ‘‘ວນມຫິໍສໍ ຆາເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ສເຈ ຕໍ ຆາເຕຕິ, ສກລຄາມວາສິໂນ ໂຕເສສ຺ສຕິ, ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປນ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສສໂຄຘາທໂຍ ຂຸທ຺ທກມິເຄ ຆາເຕຕ຺ວາ ກາຊໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເອຕິເຍວ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິສສ຺ສ ສຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວນມຫິໍສານຸພນ຺ຘນໍ ວິຍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ປຣິກມ຺ມກຣຓໍ, ວນມຫິໍສຆາຕນໍ ວິຍ – ‘‘ນີວຣຓວິກ຺ຂມ຺ຠນາທີນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ວິເສສຠາຄິຍໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ວິເສສຠາຄິຍຕາ, ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກຣຓໍ, ມຫິໍສໍ ຆາເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສສໂຄຘາທໂຍ ຂຸທ຺ທກມິເຄ ຆາເຕຕ຺ວາ ກາຊໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຄມນໍ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ, ຕໂຕ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປຊ຺ຊນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຄ຺ຄຠາວນາ ຈຕຸສຈ຺ຈສຈ຺ຉິກິຣິຍາໂຍຊນາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອິທານິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕໍ ສໍວຕ຺ຕນິກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອສ຺ສ ອາເນຎ຺ຊູປຄໍ, ຕໍ ກາຣຓໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕໍສໍວຕ຺ຕນິກນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສໍວຕ຺ຕນິກໍ. ເຍນ ວິປາກວິຎ຺ຎາເຓນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສໍວຕ຺ຕຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ອາເນຎ຺ຊູປຄນ຺ຕິ ກຸສລາເນຎ຺ຊສຠາວູປຄຕໍ ອສ຺ສ, ຕາທິສເມວ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ກຸສລວິຎ຺ຎາຓໍ ວທນ຺ຕິ. ຍໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສໍວຕ຺ຕນິກໍ ອຸປປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕໍ ກຸສລວິຎ຺ຎາຓໍ ອາເນຎ຺ຊູປຄຕໍ ອສ຺ສ, ວິປາກກາເລປິ ຕນ຺ນາມກເມວ ອສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນາຍມຕ຺ໂຖ – ‘‘ປຸຎ຺ຎໍ ເຈ ສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ປຸຎ຺ຎູປຄໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ອປຸຎ຺ຎໍ ເຈ ສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາໂຣຕິ, ອປຸຎ຺ຎຸປຄໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ອາເນຎ຺ຊໍ ເຈ ສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ອາເນຎ຺ຊູປຄໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໑) ອິມິນາ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍາຕິ ອາເນຎ຺ຊສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ສປ຺ປາຍາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ສາ ອາເນຎ຺ຊສ຺ເສວ, ອຸປຣິ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສາປິ ສປ຺ປາຍາວ ອຸປກາຣຠູຕາເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຐມກອາເນຎ຺ເຊ ສມາຘິວເສນ ໂອສກ຺ກນາ ກຖິຕາ.