໔. ສາມຄາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ສາມຄາມສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສາມຄາເມຕິ ສາມາການໍ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາເມ ຄາເມ. ອຘຸນາ ກາລງ຺ກໂຕຕິ ສມ຺ປຕິ ກາລໍ ກໂຕ. ທ຺ເວຘິກຊາຕາຕິ ທ຺ເວຊ຺ຌຊາຕາ ທ຺ເວຠາຄຊາຕາ. ຠຓ຺ຑນາທີສຸ ຠຓ຺ຑນໍ ປຸພ຺ພຠາຄກລໂຫ, ຕໍ ທຓ຺ຑາທານາທິວເສນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມວເສນ ຈ ວທ຺ຘິຕໍ ກລໂຫ, ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາສີ’’ຕິອາທິກໍ ວິຣຸທ຺ຘວຈນໍ ວິວາໂທ. ວິຕຸທນ຺ຕາຕິ ວິຕຸຊ຺ຊນ຺ຕາ. ສຫິຕໍ ເມຕິ ມມ ວຈນໍ ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ. ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ເຕ ວິປຣາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕວ ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ຈິຣກາລເສວນວເສນ ປຄຸຓໍ, ຕໍ ມມ ວາທໍ ອາຄມ຺ມ ນິວຕ຺ຕໍ. ອາໂຣປິໂຕ ເຕ ວາໂທຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຸປຣິ ມຍາ ໂທໂສ ອາໂຣປິໂຕ. ຈຣ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂາຍາຕິ ຠຕ຺ຕປຸຏໍ ອາທາຍ ຕໍ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຣິເຍສມາໂນ ຈຣ. ນິພ຺ເພເຐຫິ ວາຕິ ອຖ ມຍາ ອາໂຣປິຕວາທໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈຫິ. ສເຈ ປໂຫສີຕິ ສເຈ ສກ຺ໂກສິ. ວໂຘເຍວາຕິ ມຣຓເມວ.

ນາຏປຸຕ຺ຕິເຍສູຕິ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ. ນິພ຺ພິນ຺ນຣູປາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕສຠາວາ, ອຠິວາທນາທີນິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ວິຣຕ຺ຕຣູປາຕິ ວິຄຕເປມາ. ປຏິວານຣູປາຕິ ເຕສໍ ນິປຈ຺ຈກິຣິຍໂຕ ນິວຕ຺ຕສຠາວາ. ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ຈ ທຸຣກ຺ຂາຕາທິສຠາເວ ຘມ຺ມວິນເຍ ນິພ຺ພິນ຺ນວິຣຕ຺ຕປຏິວານຣູເປຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕເຖວ ຊາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຣກ຺ຂາເຕຕິ ທຸກ຺ກຖິເຕ. ທຸປ຺ປເວທິເຕຕິ ທຸວິຎ຺ຎາປິເຕ. ອນຸປສມສໍວຕ຺ຕນິເກຕິ ຣາຄາທີນໍ ອຸປສມໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ. ຠິນ຺ນຖູເປຕິ ຠິນ຺ນປຕິຏ຺ເຐ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ນາຏປຸຕ຺ໂຕວ ເນສໍ ປຕິຏ຺ເຐນ ຖູໂປ, ໂສ ປນ ຠິນ຺ໂນ ມໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠິນ຺ນຖູເປ’’ຕິ. ອປ຺ປຏິສຣເຓຕິ ຕສ຺ເສວ ອຠາເວນ ປຏິສຣຓວິຣຫິເຕ.

ນນຸ ຈາຍໍ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ນາຬນ຺ທວາສິໂກ, ໂສ ກສ຺ມາ ປາວາຍໍ ກາລໍກໂຕຕິ. ໂສ ກິຣ ອຸປາລິນາ ຄຫປຕິນາ ປຏິວິທ຺ຘສຈ຺ເຈນ ທສຫິ ຄາຖາຫິ ຠາສິເຕ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ສຸຕ຺ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ຉຑ຺ເຑສິ. ອຖ ນໍ ອຜາສຸກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາວໍ ອຄມໍສຸ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ກາລມກາສິ. ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ຈ ‘‘ມມ ລທ຺ຘິ ອນິຍ຺ຍານິກາ ສາຣຣຫິຕາ, ມຍໍ ຕາວ ນຏ຺ຐາ, ອວເສສຊໂນ ມາ ອປາຍປູຣໂກ ອໂຫສິ. ສເຈ ປນາຫໍ ‘ມມ ສາສນໍ ອນິຍ຺ຍານິກ’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂາມິ, ນ ສທ຺ທຫິສ຺ສນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ທ຺ເວປິ ຊເນ ນ ເອກນີຫາເຣນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຍ຺ຍໍ, ເຕ ມມຈ຺ຈເຍນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວທິສ຺ສນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ວິວາທໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ເຕ ສາສນສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ຊາຕິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ເອໂກ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ທຸພ຺ພລາ, ມຍ຺ຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ສາຣໍ ອາຈິກ຺ຂຖ ອາຈຣິຍປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິ. ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ມມຈ຺ຈເຍນ ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສີຕິ. ອປໂຣປິ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ, ຕໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ຄຓ຺ຫາເປສິ. ເອວໍ ທ຺ເວປິ ຊເນ ເອກລທ຺ຘິເກ ອກຕ຺ວາ ພຫູ ນານານີຫາເຣນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ກສ຺ສາວຸໂສ, ອາຈຣິໂຍ ສາຣມາຈິກ຺ຂີ’’ຕິ? ເອໂກ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ອາຫ. ກິໍ ອາຈິກ຺ຂີຕິ? ສສ຺ສຕນ຺ຕິ. ອປໂຣ ຕໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ສາຣໍ ອາຈິກ຺ຂີຕິ ອາຫ. ເອວໍ ສພ຺ເພ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສາຣໍ ອາຈິກ຺ຂິ, ອຫໍ ເຊຏ຺ຐໂກ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວາທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອກ຺ໂກເສ ເຈວ ປຣິຠາເສ ຈ ຫຕ຺ຖປາທປຫາຣາທີນິ ຈ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກມຄ຺ເຄນ ທ຺ເວ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນານາທິສາສຸ ປກ຺ກມິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ຄິຫີ ອເຫສຸໍ.

ຠຄວໂຕ ປນ ຘຣມານກາເລປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ວິວາໂທ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ສຕ຺ຖາ ຫິ ເຕສໍ ວິວາທກາຣເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ເຕເຍວ ສຍໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ວາ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຂນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາ ປຏິສງ຺ຂາ ອວິຫິໍສາ ສາຣຓີຍຘມ຺ເມສຸ ເອກໍ ກາຣຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ວິວາທໍ ວູປສເມຕິ. ເອວໍ ຘຣມາໂນປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາວ ອໂຫສິ. ປຣິນິພ຺ພາຍມາໂນປິ ອວິວາທກາຣຓໍ ກຕ຺ວາວ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຠຄວຕາ ຫິ ສຸຕ຺ເຕ ເທສິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ (ອ. ນິ. ໔.໑໘໐; ທີ. ນິ. ໒.໑໘໗) ຍາວຊ຺ຊທິວສາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຈ ອວສ຺ສໂຍ ຈ. ຕຖາ ຂນ຺ຘເກ ເທສິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ (ມຫາວ. ໓໐໕) ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓານິ (ອ. ນິ. ໔.໔໒) ຈ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ໂຍ ໂວ ມຍາ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ເທສິໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ໂສ ໂວ ມມຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໖).

໔໒. ອຖ ໂຂ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສຕິ ອຍໍ ເຖໂຣ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ. ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສຕິ ສມຸທາຈຣິຕ຺ວາ ເຖຣກາເລປິ ຕເຖວ ສມຸທາຈຣິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ’’ຕິ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ນາຏປຸຕ຺ເຕ ກິຣ ກາລໍກເຕ ຊມ຺ພຸທີເປ ມນຸສ຺ສາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ເອໂກ ສຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ກາລກິຣິຍາຍ ສາວການໍ ເອວຣູໂປ ວິວາໂທ ຊາໂຕ, ສມໂຓ ປນ ໂຄຕໂມ ຊມ຺ພຸທີເປ ຈນ຺ໂທ ວິຍ ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ປາກໂຏເຍວ, ກີທິໂສ ນຸ ໂຂ ສມເຓ ໂຄຕເມ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສາວການໍ ວິວາໂທ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ ກຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ອາໂຣເຈສ຺ສາມິ, ສຕ຺ຖາ ຈ ເອຕໍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ເທສນໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຍນ ສາມຄາໂມ, ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຸຊຸເມວ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍນສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ ມຫາປຎ຺ໂຎ, ໂສ ອິມໍ ສາສນໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສ຺ສຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ຕທນຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕີ’’ຕິ. ກຖາປາຠຕນ຺ຕິ ກຖາມູລໍ, ມູລຎ຺ຫິ ປາຠຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ອປ຺ປເກນປິ ເມຘາວີ, ປາຠເຕນ ວິຈກ຺ຂໂຓ;

ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຕ຺ຕານໍ, ອຓຸໍ ອຄ຺ຄິໍວ ສນ຺ຘມ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໒.໑.໔);

ທສ຺ສນາຍາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ. ກິໍ ປນິມິນາ ຠຄວາ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພຕິ? ໂນ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ອຍຎ຺ຫິ ອາຍສ຺ມາ ທິວາ ນວ ວາເຣ ຣຕ຺ຕິໍ ນວ ວາເຣຕິ ເອກາຫໍ ອຏ຺ຐາຣສ ວາເຣ ອຸປຏ຺ຐານເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ທິວສສ຺ສ ປນ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ສມາໂນປິ ນ ອກາຣຓາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອກໍ ປຎ຺ຫຸທ຺ຘາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຕໍທິວສໍ ເຕນ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ເອວມາຫ.

ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິວາໂທ ກຖໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໔໕໑) ວິຍ ຫິ ທ຺ວີສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ວິວາທໍ ອາປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເຕສໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ວິວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ວິວທຕິ, ຕໂຕ ເຕສໍ ອຸປຏ຺ຐາກາ ວິວທນ຺ຕິ, ອຖ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມວາທີນໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ຘມ຺ມວາທິນິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ອຘມ຺ມວາທີນໍ ອຘມ຺ມວາທິນິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຕາສໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕານໍ ມິຕ຺ຕາ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຣມ຺ປຣາຍ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຍສາວເກ ສພ຺ເພ ເທວມນຸສ຺ສາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມວາທີຫິ ປນ ອຘມ຺ມວາທິໂນວ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຍໍ ພຫູຫິ ຄຫິຕໍ, ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພຫຸຕຣາວ ອຘມ຺ມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕ ອຘມ຺ມໍ ປູເຣຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕາ ອປາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິວາໂທ ພຫູນໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ໂຫຕິ.

໔໓. ອຠິຎ຺ຎາ ເທສິຕາຕິ ມຫາໂພຘິມູເລ ນິສິນ຺ເນນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ປເວທິຕາ. ປຕິສ຺ສຍມານຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຈເຍນາຕິ ເອຕຣຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸຄ຺ຄເຕຊຕາຍ ທຸຣາສທຕາຍ ວິວາທໍ ຊເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຠຄວໂຕ ປນ ອຈ຺ຈເຍນ ວິວາທໍ ຊເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ວທຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຕໍ ວິວາທໍ ຊເນຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຊ຺ຌາຊີເວ ວາ ອຘິປາຕິໂມກ຺ເຂ ວາຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌາຊີເວຕິ ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປຕິ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໒໘໗) ນເຍນ ປຣິວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ຉ ສິກ຺ຂາປທານິ, ຕານິ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານິ ອຘິປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນາມ. ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ໂສ ອານນ຺ທາຕິ ອຊ຺ຌາຊີວໍ ອຘິປາຕິໂມກ຺ຂຎ຺ຈ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນວິວາໂທ ນາມ ຍສ຺ມາ ປຣສ຺ສ ກຖາຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍປິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຊໂຫ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອນຸລ຺ລປນ຺ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ລທ຺ຘຸ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຊີວເຫຕຸ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ວາ ອຸລ຺ລປຕິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫາຕິອາທິນາ ນເຍນ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນໍ ວາ ກໂຣຕິ, ອຄິລາໂນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ປຓີຕໂຠຊນານິ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ປນ ຕານິ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປາຏິເທສນີຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂຍ ໂກຈິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເມວ ວາ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ປນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ຕເມນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເອວໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ – ‘‘ກິໍ ອິມສ຺ສ ອິມິນາ ລາເຠນ ລທ຺ເຘນ, ໂຍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍປິສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ກິສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ລາເຠນ, ຍ຺ວາຫໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປມິ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕໂຕ ໂອຣມຕິ. ເອວໍ ປຣສ຺ສ ກຖາຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍປິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຊໂຫ ໂຫຕິ. ເຕນ ຠຄວາ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ອາຫ.

ມຄ຺ເຄ ວາ ຫິ, ອານນ຺ທ, ປຏິປທາຍ ວາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ວິວາໂທ ນາມ ສພ຺ພໂສ ວູປສມ຺ມຕິ, ນຕ຺ຖິ ອຘິຄຕມຄ຺ຄານໍ ວິວາໂທ. ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄໍ ປນ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທຎ຺ຈ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ມນຸສ຺ສາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕິ. ໂສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິເຕ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ກິໍ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ. ມນສິກາຕພ຺ພກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ນິສີທຖ, ຂເຓເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖກມ຺ມຏ຺ຐານກຖໍ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ ວຕ຺ວາ ວທຕິ – ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ມນສິກໂຣໂຕ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ປຐມມຄ຺ໂຄ ນາມ. ໂສ ທຸຕິຍໍ ໂອຠາສຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ທຸຕິຍມຄ຺ໂຄ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕຕິຍຎ຺ຈ ຈຕຸຕ຺ຖຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຈວ ຜລປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຖ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຂີຓາສໂວ ນາມ ເອວໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອທ຺ຘາຍໍ ຂີຓາສໂວ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ກາລໍ ກໂຣຕິ. ສມນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂາຈາຣຄາເມຫິ ມນຸສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ເກນຈິ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ. ອຸປາສກາ ປຸພ຺ເພວ ເຖເຣນ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ. ເຕ ປຸປ຺ຜມຓ຺ຑປໍ ປຸປ຺ຜກູຏາຄາຣໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ເຓນ ອກ຺ຂິປິຘານມຸຂປິຘານາທິໍ ກຣິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ສາຘຸກີຬິກໍ ກີເຬຕ຺ວາ ຌາເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐີນິ ອາທາຍ ເຈຕິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ອາຄນ຺ຕຸກາ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາເຖຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມ, ກຫໍ, ອາວຸໂສ, ມຫາເຖໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຠນ຺ເຕຕິ. ທຸກ຺ກຣໍ, ອາວຸໂສ, ເຖເຣນ ກຕໍ ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ເຕນ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ຖ, ອາວຸໂສຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອິມິນາ ນິຍາເມນ ກເຖສິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ນ ເອໂສ, ອາວຸໂສ, ມຄ຺ໂຄ, ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລໂສ ນາເມສ, ນ ຕຸມ຺ເຫ ຊານິຕ຺ຖ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ອາວຸໂສ, ເຖໂຣຕິ. ເຕ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ສກລວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂາຈາຣຄາເມສຸ ມນຸສ຺ສາ ຈ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ຊານາຖ. ກຕຣມຄ຺ເຄນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຄຕາ, ກິໍ ໂວ ວິຫາຣທ຺ວາເຣ ເຈຕິຍໍ ນ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍວາທີນໍ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຕໍ ວາ, ໂຫຕຸ ສຫສ຺ສໍ ວາ, ຍາວ ຕໍ ລທ຺ຘິໍ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ, ສຄ຺ໂຄປິ ມຄ຺ໂຄປິ ວາຣິໂຕເຍວ.

ອປໂຣປິ ຕາທິໂສວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເອວໍ ກເຖຕິ – ຈິຕ຺ເຕເນວ ຕີສຸ ອຸທ຺ຘເນສຸ ຕີຓິ ກປລ຺ລານິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອຕ຺ຕໂນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ກປລ຺ເລສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ທຓ຺ຑເກນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຍາ ຌາຍມາເນ ຉາຣິກາ ໂຫຕິ, ສາ ມຸຂວາເຕນ ປລາເສຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຕເກນ ຘູຕປາໂປ ນາເມສ ສມໂຓ ໂຫຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

ອປໂຣ ເອວໍ ກເຖຕິ – ຈິຕ຺ເຕເນວ ມຫາຈາຏິໍ ຐເປຕ຺ວາ ມຕ຺ຖຸໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອຕ຺ຕໂນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຕ຺ຖຸໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ມນ຺ຖິຕພ຺ພໍ. ມຖິຍມານໍ ວິລີຍຕິ, ວິລີເນ ອຸປຣິ ເຜໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ເຜໂຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂວ ອມຕໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິໂຕ ປຣໍ ‘‘ອຖ ເຕ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

໔໔. ອິທານິ ໂຍ ເອວໍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ມູລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຉຍິມານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຄາຣໂວຕິ ຄາຣວວິຣຫິໂຕ. ອປ຺ປຕິສ຺ໂສຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສໂຍ ອນີຈວຸຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ຘຣມາເນ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນ ຍາຕິ, ສຕ຺ຖຣິ ອນຸປາຫເນ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ສອຸປາຫໂນ ຈງ຺ກມຕິ, ນີເຈ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ອຸຈ຺ເຈ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ວສນ຺ເຕ ອຸປຣິ ວສຕິ, ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນຏ຺ຐາເນ ອຸໂຠ ອໍເສ ປາຣຸປຕິ, ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕິ, ອຸປາຫນໍ ຘາເຣຕິ, ນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖ ອຸຈ຺ຈາຣໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ ກໂຣຕິ, ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ວາ ປນ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຈຕິຍສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍນຏ຺ຐາເນ ສຕ຺ຖຸທສ຺ສນຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣສິ, ນ ອິທໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສມ຺ມາສພຸທ຺ຘສ຺ສ ນາມ ລຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕູຓ຺ຫີ ໂຫຕິ, ກິໍ ພຸທ຺ໂຘ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວທສີ’’ຕິ ຠຓຕິ, ອຍໍ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ນາມ.

ໂຍ ປນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ສງ຺ຆຸຏ຺ເຐ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ນ ສຸຓາຕິ, ນິທ຺ທາຍຕິ ວາ ສລ຺ລເປນ຺ໂຕ ວາ ນິສີທຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ ນ ຘາເຣຕິ, ‘‘ກິໍ ຘມ຺ເມ ອຄາຣວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕິ, ຘມ຺ໂມ ຘມ຺ໂມຕິ ວທສິ, ກິໍ ຘມ຺ໂມ ນາມາ’’ຕິ ວທຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ເມ ອຄາຣໂວ ນາມ.

ໂຍ ປນ ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ນິສີທຕິ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕິ, ວຸຑ຺ເຒ ຠິກ຺ຂູ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕິຏ຺ຐຕິ ນິສີທຕິ, ທຸສ຺ສປລ຺ລຕ຺ຖິກໍ ວາ ຫຕ຺ຖປລ຺ລຕ຺ຖິກໍ ວາ ກໂຣຕິ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸໂຠ ອໍເສ ປາຣຸປຕິ, ຉຕ຺ຕຸປາຫນໍ ຘາເຣຕິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ລຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕິ, ສງ຺ໂຆ ສງ຺ໂຆຕິ ວທສິ, ກິໍ ສງ຺ໂຆ, ມິຄສງ຺ໂຆ ອຊສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທີນິ ວທຕິ, ອຍໍ ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ນາມ. ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ມິມ຺ປິ ຫິ ອຄາຣເວ ກເຕ ສງ຺ເຆ ກໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ປນ ອປຣິປູຣຍມາໂນວ ສິກ຺ຂາຍ ນ ປຣິປູຣກາຣີ ນາມ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາຕິ ອຕ຺ຕນິ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ວາ. ພາຫິທ຺ຘາຕິ ປຣສ຺ມິໍ ວາ ປຣສ຺ສ ປຣິສາຍ ວາ.

໔໖. ອິທານິ ອຍໍ ຉ ຐານານິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນວິວາໂທ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ຍານິ ອຘິກຣຓານິ ປາປຸຓາຕິ, ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈຕ຺ຕາຣິມານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວູປສມນຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕມາເນຫິ ສມເຖຫິ ອຘິກາຕພ຺ພານີຕິ ອຘິກຣຓານິ. ວິວາໂທວ ອຘິກຣຓໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອິທານິ ອິມານິປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິກຣຓານິ ປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ໂສ ວິວາໂທ ເຍຫິ ສມເຖຫິ ວູປສມ຺ມຕິ, ເຕສໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຕ ໂຂ ປນິເມຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຘິກຣຓານິ ສເມນ຺ຕິ ວູປສເມນ຺ຕີຕິ ອຘິກຣຓສມຖາ. ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ. ອຘິກຣຓານນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ວິວາທາຘິກຣຓາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ. ສມຖາຍ ວູປສມາຍາຕິ ສມນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ວູປສມນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ…ເປ… ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ສມຖາ ທາຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ – ອຘິກຣເຓສຸ ຕາວ ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວາຕິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ວິວທນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂຍ ວິວາໂທ, ອິທໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ນາມ. ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອາຈາຣທິຏ຺ຐິອາຊີວວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອນຸວທນ຺ຕານໍ ໂຍ ອນຸວາໂທ ອຸປວທນາ ເຈວ ໂຈທນາ ຈ, ອິທໍ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ນາມ. ມາຕິກາຍໍ ອາຄຕາ ປຎ຺ຈ ວິຠງ຺ເຄ ທ຺ເວຕິ ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ນາມ. ຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອປໂລກນາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ກຣຓໍ, ອິທໍ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ຈ. ສມ຺ມຸຂາວິນເຍເນວ ສມ຺ມມານໍ ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ວາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວູປສເມຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ວາ, ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາຕິຕໍ, ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຆນ ວາ ຄເຓນ ວາ ວູປສເມຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ຕຕ຺ເຖວ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ສມ຺ມຕປຸຄ຺ຄເລຫິ ວາ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ ສມ຺ມຕິ. ເອວໍ ສມ຺ມມາເນ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຍາ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ, ອຍໍ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ກາຣກສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄິວເສນ ສມ຺ມຸຂີຠາໂວ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ. ສເມຕພ຺ພສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ຠູຕຕາ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ. ຍຖາ ຕໍ ສເມຕພ຺ພໍ, ຕເຖວ ສມນໍ ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ. ໂຍ ຈ ວິວທຕິ, ເຍນ ຈ ວິວທຕິ, ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ສມ຺ມຸຂີຠາໂວ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ວູປສເມ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ ປຣິຫາຍຕິ. ເອວໍ ຕາວ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍເນວ ສມ຺ມຕິ.

ສເຈ ປເນວມ຺ປິ ນ ສມ຺ມຕິ, ອຖ ນໍ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ສມ຺ມຕາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ນ ມຍໍ ສກ຺ໂກມ ວູປສເມຕຸ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ຕິ. ຕໂຕ ສງ຺ໂຆ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສລາກຄ຺ຄາຫກໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ເຕນ ຄຸຬ຺ຫກວິວຏກສກຓ຺ຓຊປ຺ປເກສຸ ຕີສຸ ສລາກຄ຺ຄາເຫສຸ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ສລາກໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມວາທີນໍ ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍ ຍຖາ ເຕ ຘມ຺ມວາທິໂນ ວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ຈ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ. ຍໍ ປນ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ, ອຍໍ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ ນາມ. ເອວໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ.

ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ຈຕູຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ສຕິວິນເຍນ ຈ ອມູຬ຺ຫວິນເຍນ ຈ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາຍ ຈ. ສມ຺ມຸຂາວິນເຍເນວ ສມ຺ມມານໍ ໂຍ ຈ ອນຸວທຕິ, ຍຎ຺ຈ ອນຸວທຕິ, ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ສເຈ ກາຈິ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ອຸໂຠ ຂມາເປຕ຺ວາ, ສເຈ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ນາເມຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ ວູປສມ຺ມຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຍທາ ປນ ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍສິຕສ຺ສ ສຕິວິນຍໍ ຍາຈມານສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ສຕິວິນຍໍ ເທຕິ, ຕທາ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ສຕິວິນເຍນ ຈ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທິນ຺ເນ ປນ ສຕິວິນເຍ ປຸນ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ກສ຺ສຈິ ອນຸວາໂທ ນ ຣຸຫຕິ.

ຍທາ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຸມ຺ມາທວເສນ ກເຕ ອສ຺ສາມຓເກ ອຊ຺ຌາຈາເຣ ‘‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ – ‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ເມ, ອາວຸໂສ, ເອຕໍ ກຕໍ, ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມີ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ໂຈທິຍມາໂນວ ປຸນ ອໂຈທນຕ຺ຖາຍ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ຍາຈຕິ, ສງ຺ໂຆ ຈສ຺ສ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ເທຕິ, ຕທາ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ອມູຬ຺ຫວິນເຍນ ຈ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທິນ຺ເນ ປນ ອມູຬ຺ຫວິນເຍ ປຸນ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ກສ຺ສຈິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອນຸວາໂທ ນ ຣຸຫຕິ.

ຍທາ ປນ ປາຣາຊິເກນ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ເຕນ ວາ ໂຈທິຍມານສ຺ສ ອຎ຺ເຎນາຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣໂຕ ປາປຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ປາປິຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ – ‘‘ສຈາຍໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຠວິສ຺ສຕິ, ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອສາຣຓໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ສເຈ ຉິນ຺ນມູໂລ, ອຍເມວສ຺ສ ນາສນາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ສງ຺ໂຆ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ຕສ຺ສປາປິຍສິກໍ ກໂຣຕິ, ຕທາ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ຕສ຺ສ ປາປິຍສິກາຍ ຈ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ຈຕູຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ.

ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ຕີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣເຓນ ຈ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ຈ. ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍເນວ ວູປສໂມ ນຕ຺ຖິ. ຍທາ ປນ ເອກສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ສງ຺ຆຄຓມຊ຺ເຌສຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸ ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທເສຕິ, ຕທາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣເຓນ ຈ ວູປສມ຺ມຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ຕາວ ໂຍ ຈ ເທເສຕິ, ຍສ຺ສ ຈ ເທເສຕິ, ເຕສໍ ສມ຺ມຸຂຕາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈ ຄຓສ຺ສ ຈ ເທສນາກາເລ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ ປຣິຫາຍຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອປນ຺ໂນ’’ຕິ ຈ, ອາມ ‘‘ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈ ປຏິຎ຺ຎາຕາຍ ‘‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ກຣຓໍ, ຕໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ ນາມ. ສງ຺ຆາທິເສເສ ປຣິວາສາທິຍາຈນາ ປຏິຎ຺ຎາ, ປຣິວາສາທີນໍ ທານໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ ນາມ.

ທ຺ເວປກ຺ຂຊາຕາ ປນ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຸນ ລຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ‘‘ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາຣາປເນ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ຍທາ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕທາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ຈ ສມ຺ມຕິ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ຍຕ຺ຕກາ ຫຕ຺ຖປາສຸປຄຕາ ‘‘ນ ເມ ຕໍ ຂມຕີ’’ຕິ ເອວໍ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ກຏໍ ກມ຺ມໍ ປຸນ ກາຕພ຺ພໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ນ ອຸກ຺ໂກເຏນ຺ຕິ, ນິທ຺ທມ຺ປິ ໂອກ຺ກນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊຎ຺ຈ ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພາປຕ຺ຕິໂຍ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ຕີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ. ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ເອເກນ ສມເຖນ ສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍເນວ.

ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິກຣຓານິ ຍຖານຸຣູປໍ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຘິກຣຓານໍ ສມຖາຍ ວູປສມາຍ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ…ເປ… ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກ’’ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໑໘໕) ອາຄໂຕເຍວ. ວິນິຈ຺ຉໂຍປິສ຺ສ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວຸຕ຺ໂຕ.

໔໗. ໂຍ ປນາຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ວິວທນ຺ຕີ’’ຕິອາທິໂກ ວິຕ຺ຖາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ເອເຕນ ນເຍນ ສງ຺ເຂປໂຕວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິອາທີສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ຕາວ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ຘມ຺ໂມ, ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ອຘມ຺ໂມ. ຕຖາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອາຄຕາ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ, ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຕໂຍ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຕໂຍ ອິທ຺ຘິປາທາ ຉ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຉ ພລານິ ອຏ຺ຐ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ນວງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຈາຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປາທານາ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານີຕິອາທໂຍ ສງ຺ກລິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ຈາຕິ ອຍໍ ອຘມ຺ໂມ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກໍ ອຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ກຣິສ຺ສາມ, ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍກຸລໍ ນິຍ຺ຍານິກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍຎ຺ຈ ໂລເກ ປາກຏາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໍ ອຘມ຺ມໍ ‘‘ຘມ຺ໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ຘມ຺ໂມຕິ ວິວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ເອກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຘມ຺ໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວິວທນ຺ຕິ.

ວິນຍປຣິຍາເຍນ ປນ ຠູເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຍ ກາຕພ຺ພກມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມ ນາມ, ອຠູເຕນ ປນ ວຕ຺ຖຸນາ ອໂຈເທຕ຺ວາ ອສາເຣຕ຺ວາ ອປຏິຎ຺ຎາຍ ກຕພ຺ພກມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມ ນາມ. ເຕສຸປິ ອຘມ຺ມໍ ‘‘ຘມ຺ໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ຘມ຺ໂມຕິ ວິວທນ຺ຕິ, ‘‘ອຘມ຺ໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວິວທນ຺ຕິ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ປນ ຣາຄວິນໂຍ ໂທສວິນໂຍ ໂມຫວິນໂຍ ສໍວໂຣ ປຫານໍ ປຏິສງ຺ຂາຕິ ອຍໍ ວິນໂຍ ນາມ, ຣາຄາທີນໍ ອວິນໂຍ ອສໍວໂຣ ອປ຺ປຫານໍ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາຕິ ອຍໍ ອວິນໂຍ ນາມ. ວິນຍປຣິຍາເຍນ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິ ອນຸສາວນສມ຺ປຕ຺ຕິ ສີມສມ຺ປຕິ ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຍໍ ວິນໂຍ ນາມ, ວຕ຺ຖຸວິປຕ຺ຕິ…ເປ… ປຣິສວິປຕ຺ຕີຕິ ອຍໍ ອວິນໂຍ ນາມ. ເຕສຸປິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອວິນຍໍ ‘‘ວິນໂຍ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ວິນໂຍຕິ ວິວທນ຺ຕິ, ວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ກເຖນ຺ຕາ ອວິນໂຍຕິ ວິວທນ຺ຕິ.

ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິ ສມນຸມຊ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ຘມ຺ມຣຊ຺ຊຸ ອນຸມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ຎາເຓນ ຆໍສິຕພ຺ພາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ສາ ປເນສາ ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິ ‘‘ອິຕິ ໂຂ ວຈ຺ຉ ອິເມ ທສ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ທສ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’’ຕິ ເອວໍ ມຫາວຈ຺ຉໂຄຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໑໙໔) ອາຄຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສາ ເອວ ວາ ໂຫຕຸ, ໂຍ ວາ ອິຘ ຘມ຺ໂມຕິ ຈ ວິນໂຍ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ສເມຕີຕິ ຍຖາ ຕາຍ ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິຍາ ສເມຕິ, ‘‘ຘມ຺ໂມ ຘມ຺ໂມວ ໂຫຕິ, ອຘມ຺ໂມ ອຘມ຺ໂມວ, ວິນໂຍ ວິນໂຍວ ໂຫຕິ, ອວິນໂຍ ອວິນໂຍວ’’. ຕຖາ ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພໍ. ເອກຈ຺ຈານໍ ອຘິກຣຓານນ຺ຕິ ອິຘ ວິວາທາຘິກຣຓເມວ ທສ຺ສິຕໍ, ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ປນ ນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ອຘິກຣເຓ ນ ລພ຺ຠຕິ.

໔໘. ຕໍ ປເນຕໍ ຍສ຺ມາ ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ຈ, ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ມາຕິກາຍ ຐປິຕານຸກ຺ກເມນ ອິທານິ ສຕິວິນຍສ຺ສ ວາເຣ ປຕ຺ເຕປິ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ວິວາທາຘິກຣຓເຍວ ຕາວ ທຸຕິຍສມຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພຫຸຕຣາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ທ຺ວີຫິ ຕີຫິປິ ອຕິເຣກຕຣາ. ເສສເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໙. ອິທານິ ເຫຏ຺ຐາ ອວິຕ຺ຖາຣິຕໍ ສຕິວິນຍໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາວເສສສມເຖ ປຏິປາຏິຍາ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸໍ ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ສຕິວິນໂຍຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປາຣາຊິກສາມນ຺ເຕນ ວາຕິ ທ຺ເວ ສາມນ຺ຕານິ ຂນ຺ຘສາມນ຺ຕຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິສາມນ຺ຕຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍ-ປາຈິຕ຺ຕິຍ-ປາຏິເທສນີຍ-ທຸກ຺ກຏ-ທຸພ຺ຠາສິຕາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ເອວໍ ປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຂນ຺ຘໍ ຂນ຺ຘສາມນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ປຐມປາຣາຊິກສ຺ສ ປນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ເສສານໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອິທໍ ອາປຕ຺ຕິສາມນ຺ຕໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘສາມນ຺ເຕ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ສຣຕາຍສ຺ມາຕິ ສຣຕຸ ອາຍສ຺ມາ. ເອກຈ຺ຈານໍ ອຘິກຣຓານນ຺ຕິ ອິຘ ອນຸວາທາຘິກຣຓເມວ ທສ຺ສິຕໍ.

໕໐. ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ວາຈາຍ ຠາສິຕໍ ກາເຍນ ຈ ປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ, ປຣກ຺ກມິຕ຺ວາ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຈ຺ຈານນ຺ຕິ ອິຘາປິ ອນຸວາທາຘິກຣຓເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ປຏິຎ຺ຎາຕກຣເຓ ‘‘ເອກຈ຺ຈານ’’ນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ.

໕໒. ທວາຕິ ສຫສາ. ຣວາຕິ ອຎ຺ຎໍ ຠຓິຕຸກາເມນ ອຎ຺ຎໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕສ຺ສປາປິຍສິກາ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາປຸສ຺ສນ຺ນຕາ ປາປິຍສິກາ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ກມ຺ມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ທສ຺ສິຕໍ. ເອວຣູປສ຺ສ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກາຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກມ຺ເມນ ຫິ ອຘິກຣຓສ຺ສ ວູປສໂມ ໂຫຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາປຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ. ອິຘາປິ ຈ ອນຸວາທາຘິກຣຓເມວ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໕໓. ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສທິສຕ຺ຕາ ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ຄູຖໍ ວາ ມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຆຏ຺ຏິຍມານໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕາຍ ພາຘຕິ, ຕິເຓຫິ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິຕສ຺ສ ປນສ຺ສ ໂສ ຄນ຺ໂຘ ນ ພາຘຕິ, ເອວເມວ ຍໍ ອຘິກຣຓໍ ມູລານຸມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວູປສມິຍມານໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ອິມິນາ ກມ຺ເມນ ວູປສນ຺ຕໍ ຄູຖໍ ວິຍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສທິສຕ຺ຕາ ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານນ຺ຕິອາທິວຈເນນ ອາກາຣມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ສິຕໍ, ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕາເຍວ ປເນຕ຺ຖ ກມ຺ມວາຈາ ປມາຓໍ. ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊນ຺ຕິ ຖູລ຺ລວຊ຺ຊໍ ປາຣາຊິກຎ຺ເຈວ ສງ຺ຆາທິເສສຎ຺ຈ. ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄິຫີນໍ ຫີເນນ ຂຸໍສນວມ຺ຠນຘມ຺ມິກປຏິສ຺ສເວສຸ ອາປນ຺ນາ ອາປຕ຺ຕິ. ອຘິກຣຓານນ຺ຕິ ອິຘ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓເມວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓສ຺ສ ປນ ວເສນ ອິຘ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ສມ຺ມຸຂາວິນເຍເນວ ປນສ຺ສ ວູປສໂມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໔. ຉຍິເມ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມາ ສາຣຓີຍາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ກລຫວເສນ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຣທ຺ຘໍ, ອຸປຣິ ສາຣຓີຍຘມ຺ມາ ອາຄຕາ. ອິຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນາ ຄຕາ ໂຫຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ໂກສມ຺ພິຍສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໔໙໘-໕໐໐) ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຓຸນ຺ຕິ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ. ຖູລນ຺ຕິ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ສາມຄາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.