໖. ອງ຺ຄຸລິມາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລິມາລສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄຸລີນໍ ມາລໍ ຘາເຣຕີຕິ ກສ຺ມາ ຘາເຣຕິ? ອາຈຣິຍວຈເນນ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ –

ອຍໍ ກິຣ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ມນ຺ຕາຓິຍາ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມນກາເລ ສກລນຄເຣ ອາວຸຘານິ ປຊ຺ຊລິໍສຸ, ຣຎ຺ໂຎ ມງ຺ຄລສກຸນ຺ໂຕປິ ສິຣິສຍເນ ຐປິຕາ ອສິລຏ຺ຐິປິ ປຊ຺ຊລິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ໂຈຣນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ຊາໂຕຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຂເສຍ຺ຍຠາວໍ ປຸຈ຺ຉິ.

ຣາຊາ ‘‘ກຸໂຕ, ເມ ອາຈຣິຍ, ສຸຂເສຍ຺ຍາ? ມຍ຺ຫໍ ມງ຺ຄລາວຸຘໍ ປຊ຺ຊລິ, ຣຊ຺ຊສ຺ສ ວາ ຊີວິຕສ຺ສ ວາ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ມຍ຺ຫໍ ຆເຣ ກຸມາໂຣ ຊາໂຕ, ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ນ ເກວລໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ນິເວສເນ, ສກລນຄເຣປິ ອາວຸຘານິ ປຊ຺ຊລິຕານີຕິ. ກິໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອາຈຣິຍາຕິ? ໂຈໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ ມຫາຣາຊາຕິ. ກິໍ ເອກໂຈຣໂກ, ອຸທາຫຸ ຣຊ຺ຊທູສໂກ ໂຈໂຣຕິ? ເອກໂຈຣໂກ ເທວາຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຈ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ມນໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ອາຫ – ‘‘ມາເຣຖ ນໍ ເທວາ’’ຕິ. ເອກໂຈຣໂກ ສມາໂນ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ? ກຣີສສຫສ຺ສເຂຕ຺ເຕ ເອກສາລິສີສໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ປຏິຊຄ຺ຄຖ ນນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ສຍເນ ຐປິຕມງ຺ຄລອສິລຏ຺ຐິ, ຉທເນ ຐປິຕາ ສຣາ, ກປ຺ປາສປິຈຸມ຺ຫິ ຐປິຕໍ ຕາລວຓ຺ຏກຣຓສຕ຺ຖກນ຺ຕິ ເອເຕ ປຊ຺ຊລນ຺ຕາ ກິຎ຺ຈິ ນ ຫິໍສິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ອຫິໍສໂກຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕໍ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓກາເລ ຕກ຺ກສີລໍ ເປສຍິໍສຸ.

ໂສ ຘມ຺ມນ຺ເຕວາສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ກິໍກາຣປຏິສ຺ສາວີ ມນາປຈາຣີ ປິຍວາທີ ອໂຫສິ. ເສສອນ຺ເຕວາສິກາ ພາຫິຣກາ ອເຫສຸໍ. ເຕ – ‘‘ອຫິໍສກມາຓວກສ຺ສ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍໍ ນ ປຎ຺ຎາຍາມ, ກຖໍ ນໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາມາ’’ຕິ? ນິສີທິຕ຺ວາ ມນ຺ຕຍນ຺ຕາ – ‘‘ສພ຺ເພຫິ ອຕິເຣກປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎຕິ. ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ. ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸຊ຺ຊາໂຕຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ກິນ຺ຕິ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ຕໂຕ ເອກໍ ຂຣມນ຺ຕໍ ມນ຺ຕຍິໍສຸ ‘‘ອາຈຣິຍສ຺ສ ອນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາ ນໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໂຍ ຣາສີ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມໍ ເອກຈ຺ເຈ ອາຈຣິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ກິໍ ຕາຕາຕິ? ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ເອກາ ກຖາ ສຸຍ຺ຍຕີຕິ. ກິໍ ຕາຕາຕິ? ອຫິໍສກມາຓໂວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນ຺ຕເຣ ທຸພ຺ຠຕີຕິ ມຎ຺ຎາມາຕິ. ອາຈຣິໂຍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ວສລາ, ມາ ເມ ປຸຕ຺ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ອນ຺ຕເຣ ປຣິຠິນ຺ທຖາ’’ຕິ ນິຏ຺ຐຸຠິ. ຕໂຕ ອິຕເຣ, ອຖ ອິຕເຣຫິ ຕໂຍປິ ໂກຏ຺ຐາສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອສທ຺ທຫນ຺ຕາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຊານາຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ອາຈຣິໂຍ ສິເນເຫນ ວທນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ ສນ຺ຖໂວ’’ຕິ ປຣິຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຆາເຕມິ ນ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ຆາເຕສ຺ສາມິ ‘ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອາຄເຕ ມາຓວເກ ໂທສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕີ’ຕິ. ປຸນ ໂກຈິ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ນ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເມ ລາໂຠ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕິ, ອຖ ນໍ ສິປ຺ປສ຺ສ ປຣິໂຍສານຸປຈາໂຣຕິ ວຕ຺ວາ ຊງ຺ຆສຫສ຺ສໍ ຆາເຕຫີຕິ ວກ຺ຂາມິ. ອວສ຺ສໍ ເອຕ຺ຖ ເອໂກ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຆາເຕສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ເອຫິ ຕາຕ ຊງ຺ຆສຫສ຺ສໍ ຆາເຕຫິ, ເອວໍ ເຕ ສິປ຺ປສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ກໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ມຍໍ ອຫິໍສກກຸເລ ຊາຕາ, ນ ສກ຺ກາ ອາຈຣິຍາຕິ. ອລທ຺ຘຸປຈາຣໍ ສິປ຺ປໍ ຜລໍ ນ ເທຕິ ຕາຕາຕິ. ໂສ ປຎ຺ຈາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏວິໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ອຏວິໍ ປວິສນຏ຺ຐາເນປິ ອຏວິມຊ຺ເຌປິ ອຏວິໂຕ ນິກ຺ຂມນຏ຺ຐາເນປິ ຐຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ຆາເຕຕິ. ວຕ຺ຖໍ ວາ ເວຐນໍ ວາ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອໂກ ທ຺ເວຕິ ຄຓິຕມຕ຺ຕເມວ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ຄຓນມ຺ປິ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປກຕິຍາປິ ປຎ຺ຎວາ ເອສ, ປາຓາຕິປາຕິໂນ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຸກ຺ກເມນ ຄຓນມ຺ປິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ, ເອເກກໍ ອງ຺ຄຸລິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ຐປິຕຏ຺ຐາເນ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸລີນໍ ມາລໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣສິ, ເຕເນວ ຈສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິມາໂລຕິ ສງ຺ຂາ ອຸທປາທິ. ໂສ ສພ຺ພໍ ອຣຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສຎ຺ຈາຣມກາສິ, ທາຣຸອາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອນ຺ໂຕຄາມມ຺ປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ອຸຄ຺ຆາເຕຕິ. ຕໂຕ ສຍິເຕເຍວ ມາເຣຕ຺ວາ ເອໂກ ເອໂກຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ຄາໂມ ໂອສຣິຕ຺ວາ ນິຄເມ ອຏ຺ຐາສິ, ນິຄໂມ ນຄເຣ. ມນຸສ຺ສາ ຕິໂຍຊນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຆຣານິ ປຫາຍ ທາຣເກ ຫຕ຺ເຖສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ – ‘‘ໂຈໂຣ, ເຕ ເທວ, ວິຊິເຕ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ນາມາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ກນ຺ທນ຺ຕິ. ຠຄ຺ຄໂວ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາຫ – ໂຠຕິ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ນາມ ໂຈໂຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ນ ອຎ຺ໂຎ, ຕວ ປຸຕ຺ໂຕ ອຫິໍສກກຸມາໂຣ. ອິທານິ ຣາຊາ ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕິ, ກິໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຄຈ຺ຉ ສາມິ, ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຫີຕິ. ນາຫໍ ຠທ຺ເທ ອຸສ຺ສຫາມິ, ຈຕູສຸ ຫິ ຊເນສຸ ວິສ຺ສາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂຈໂຣ ເມ ປຸຣາຓສຫາໂຍຕິ ອວິສ຺ສາສນີໂຍ, ສາຂາ ເມ ປຸຣາຓສນ຺ຖຕາຕິ ອວິສ຺ສາສນີຍາ, ຣາຊາ ມໍ ປູເຊຕີຕິ ອວິສ຺ສາສນີໂຍ, ອິຕ຺ຖີ ເມ ວສໍ ຄຕາຕິ ອວິສ຺ສາສນີຍາຕິ. ມາຕຸ ຫທຍໍ ປນ ມຸທຸກໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອຫໍ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ອາເນສ຺ສາມີຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ.

ຕໍທິວສຎ຺ຈ ຠຄວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ອງ຺ຄຸລິມາລໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ມຍິ ຄເຕ ເອຕສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎ ຐິໂຕ ຈຕຸປ຺ປທິກໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕິ. ສເຈ ນ ຄມິສ຺ສາມິ, ມາຕຣິ ອປຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອນຸທ຺ຘຣຓີໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຣິສ຺ສາມິສ຺ສ ສງ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໔໘. ສງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສງ຺ກຣິຕ຺ວາຕິ ສງ຺ເກຕໍ ກຕ຺ວາ ວຄ຺ຄວຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ. ຫຕ຺ຖຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຫຕ຺ເຖ ອຕ຺ຖໍ ວິນາສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ອສຎ຺ຊານິຕ຺ວາຕິ? ອສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ. ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ຫິ ຠຄວາ ເອກໂກວ ອຄມາສິ. ໂຈໂຣປິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ທຸພ຺ໂຠຊເນນ ຈ ທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາຍ ຈ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ກິຕ຺ຕກາ ປນາເນນ ມນຸສ຺ສາ ມາຣິຕາຕິ? ເອເກນູນສຫສ຺ສໍ. ໂສ ປນ ອິທານິ ເອກໍ ລຠິຕ຺ວາ ສຫສ຺ສໍ ປູເຣສ຺ສຕີຕິ ສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຍເມວ ປຐມໍ ປສ຺ສາມິ, ຕໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ຄຓນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສິປ຺ປສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ກຕ຺ວາ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖານິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ປສ຺ສິສ຺ສາມີຕິ ອຏວິມຊ຺ຌໂຕ ອຏວິມຸຂໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາສີຕິ ມຫາປຖວິໍ ອຸມ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ວິຍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ອກ຺ກມຕິ, ໂອຣຠາເຄ ວລິໂຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ສຣກ຺ເຂປມຕ຺ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠຄວາ ປຸຣໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ອງ຺ຄຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຍໍ ມຊ຺ເຌ ໂຫຕິ, ໂຈໂຣ ອນ຺ເຕ. ໂສ ‘‘ອິທານິ ນໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສພ຺ພຖາເມນ ຘາວຕິ. ຠຄວາ ອງ຺ຄຓສ຺ສ ປາຣິມນ຺ເຕ ໂຫຕິ, ໂຈໂຣ ມຊ຺ເຌ. ໂສ ‘‘ເອຕ຺ຖ ນໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເວເຄນ ຘາວຕິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ມາຕິກໍ ວາ ຖລໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ເອເຕນຸປາເຍນ ຕີຓິ ໂຍຊນານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ໂຈໂຣ ກິລມິ, ມຸເຂ ເຂໂຬ ສຸສ຺ສິ, ກຈ຺ເຉຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ. ອຖສ຺ສ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ’’ຕິ ເອຕທໂຫສິ. ມິຄມ຺ປີຕິ ມິຄໍ ກສ຺ມາ ຄຓ຺ຫາຕິ? ຉາຕສມເຍ ອາຫາຣຕ຺ຖໍ. ໂສ ກິຣ ເອກໍ ຄຸມ຺ພໍ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມິເຄ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ມິຄໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທຕິ. ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນາຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ຐິໂຕ ນາມ, ອຫຎ຺ຈ ຐິໂຕວ ອຏ຺ຐິໂຕ ນາມ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ສມຓໍ ຕໍ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໔໙. ນິຘາຍາຕິ ໂຍ ວິຫິໍສນຕ຺ຖໍ ຠູເຕສຸ ທຓ຺ໂຑ ປວຕ຺ຕຍິຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ຕໍ ນິຘາຍ ອປເນຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາຍ ຂນ຺ຕິຍາ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອວິຫິໍສາຍ ສາຣຓີຍຘມ຺ເມສຸ ຈ ຐິໂຕ ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຸວມຏ຺ຐິໂຕສີຕິ ປາເຓສຸ ອສຎ຺ຎຕຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຕການິ ປາຓສຫສ຺ສານິ ຆາເຕນ຺ຕສ຺ສ ຕວ ເມຕ຺ຕາ ວາ ຂນ຺ຕິ ວາ ປຏິສງ຺ຂາ ວາ ອວິຫິໍສາ ວາ ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕຸວໍ ອຏ຺ຐິໂຕສິ, ອິທານິ ອິຣິຍາປເຖນ ຐິໂຕປິ ນິຣເຍ ຘາວິສ຺ສສິ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອສຸຣກາເຍ ວາ ຘາວິສ຺ສສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕໂຕ ໂຈໂຣ – ‘‘ມຫາ ອຍໍ ສີຫນາໂທ, ມຫນ຺ຕໍ ຄຊ຺ຊິຕໍ, ນ ອິທໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຫາມາຍາຍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ສມຓຣຎ຺ໂຎ ເອຕໍ ຄຊ຺ຊິຕໍ, ທິຏ຺ໂຐ ວຕມ຺ຫິ ມຎ຺ເຎ ຕິຂິຓຈກ຺ຂຸນາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ, ສງ຺ຄຫກຣຓຕ຺ຖໍ ເມ ຠຄວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມຫິໂຕຕິ ເທວມນຸສ຺ສາທີຫິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍປູຊາຍ ປູຊິໂຕ. ປຈ຺ຈຸປາທີຕິ ຈິຣສ຺ສໍ ກາລສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ມຫາວນໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ປຫາຍ ປາປນ຺ຕິ ປຊຫິຕ຺ວາ ປາປໍ.

ອິຕ຺ເວວາຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາເຍວ. ອາວຸຘນ຺ຕິ ປຎ຺ຈາວຸຘໍ. ໂສພ຺ເຠຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຉິນ຺ເນ. ປປາເຕຕິ ເອກໂຕ ຉິນ຺ເນ. ນຣເກຕິ ຜລິຕຏ຺ຐາເນ. ອິຘ ປນ ຕີຫິປິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ອຣຎ຺ຎເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກິຣີຕິ ຂິປິ ຉຑ຺ເຑສິ.

ຕເມຫິ ຠິກ຺ຂູຕິ ຕທາ ອໂວຈາຕິ ຠຄວໂຕ ອິມໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ໂຕ ກຸຫິໍ ສຕ຺ຖກໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ກຸຫິໍ ປຕ຺ຕຈີວຣນ຺ຕິ ປຣິເຍສນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ກມ຺ມໍ ປນ ໂອໂລເກສິ. ອຖສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ສີລວນ຺ຕານໍ ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑກສ຺ສ ທິນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ – ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຈຣ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ສຫ ວຈເນເນວ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິລຠິ. ຕາວເທວສ຺ສ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ສມຓລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຣໂຫສິ.

‘‘ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ ຈ, ວາສິ ສູຈິ ຈ ພນ຺ຘນໍ;

ປຣິສ຺ສາວເນນ ອຏ຺ເຐເຕ, ຍຸຕ຺ຕໂຍຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐ ປຣິກ຺ຂາຣາ ສຣີຣປຏິພທ຺ຘາວ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເອເສວ ຕສ຺ສ ອຫຸ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວຕິ ເອສ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ອໂຫສິ, ນ ຫິ ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ວິສຸໍ ອຸປສມ຺ປທາ ນາມ ອຕ຺ຖິ.

໓໕໐. ປຈ຺ຉາສມເຓນາຕິ ຠຓ຺ຑຄ຺ຄາຫເກນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ, ເຕເນວ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕໍ ປຈ຺ຉາສມຓໍ ກຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຕາປິສ຺ສ ອຏ຺ຐອຸສຠມຕ຺ເຕນ ຐາເນນ ອນ຺ຕຣິຕາ, – ‘‘ຕາຕ, ອຫິໍສກ ກຕ຺ຖ ຐິໂຕສິ, ກຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນສິ, ກຸຫິໍ ຄໂຕສິ? ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ນ ກເຖສິ ຕາຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕີ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ອປສ຺ສມານາ ເອຕ຺ໂຕວ ຄຕາ.

ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ອສ຺ສສເຕຫີຕິ ສເຈ ໂຈຣສ຺ສ ປຣາຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ. ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ປຣາຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເວເຄນ ປລາຍິສ຺ສາມີຕິ ສລ຺ລຫຸເກນ ພເລນ ນິກ຺ຂມິ. ເຍນ ອາຣາໂມຕິ ກສ຺ມາ ອາຣາມໍ ອຄມາສິ? ໂສ ກິຣ ໂຈຣສ຺ສ ຠາຍຕິ, ຈິຕ຺ເຕນ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຄຣຫາຠເຍນ ນິກ຺ຂມິ. ເຕນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິສ຺ສາມິ, ໂສ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ ‘ກສ຺ມາ ພລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕສີ’ຕິ. ອຖາຫໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມິ, ຠຄວາ ຫິ ມໍ ນ ເກວລໍ ສມ຺ປຣາຍິເກເນວ ອຕ຺ເຖນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກນປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິເຍວ. ໂສ ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຘິວາເສສ຺ສຕິ. ສເຈ ປຣາຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ ‘ກິໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ເອກໍ ໂຈຣໍ ອາຣພ຺ຠ ຄມເນນາ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕໂຕ ມໍ ຊໂນ ເອວໍ ສຎ຺ຊານິສ຺ສຕິ – ‘ຣາຊາ ໂຈຣໍ ຄເຫຕຸໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປນ ນິວຕ຺ຕິໂຕ’ຕິ’’ ຄຣຫໂມກ຺ຂໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຄມາສິ.

ກຸໂຕ ປນສ຺ສາຕິ ກສ຺ມາ ອາຫ? ອປິ ນາມ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍາຕິ ຠຄວໂຕ ປຣິຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ອາຫ. ຣຎ຺ໂຎຕິ ນ ເກວລໍ ຣຎ຺ໂຎເຍວ ຠຍໍ ອໂຫສິ, ອວເສໂສປິ ມຫາຊໂນ ຠີໂຕ ຜລກາວຸຘານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນວ ປລາຍິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ອຏ຺ຏາລເກ ອາຣຸຍ຺ຫ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ເອວຎ຺ຈ ອໂວຈ – ‘‘ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ‘ຣາຊາ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ, ຣາຊາ ເຕນ ຄຫິໂຕ, ມຍໍ ປນ ປລາຍິຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນຕ຺ຖິ ເຕ ອິໂຕ ຠຍນ຺ຕິ ອຍຎ຺ຫິ ອິທານິ ກຸນ຺ຖກິປິລ຺ລິກໍ ຊີວິຕາ ນ ໂວໂຣເປຕິ, ນຕ຺ຖິ ເຕ ອິມສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ຠຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຖໍ ໂຄຕ຺ໂຕຕິ? ກສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉຕິ? ປພ຺ພຊິຕໍ ທາຣຸຓກມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂວຫຣິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ມາຕາປິຕູນໍ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ນໍ ສມຸທາຈຣິສ຺ສາມີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ປຸຈ຺ຉິ. ປຣິກ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຫໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກເຖນ຺ໂຕເຍວ ຈ ອຸທເຣ ພທ຺ຘສາຏກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາທມູເລ ຐເປສິ.

໓໕໑. ອາຣຎ຺ຎິໂກຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕານິ. ເຖເຣນ ປນ ເຕຣສປິ ສມາທິນ຺ນາເນວ ອເຫສຸໍ, ຕສ຺ມາ ອລນ຺ຕິ ອາຫ. ຍຎ຺ຫິ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ກິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ? ‘‘ຫຕ຺ຖິມ຺ປິ ຘາວນ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ຣຎ຺ຎາ ເປສິຕຫຕ຺ຖາທໂຍ ໂສ ເອວໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຣາຊາປິ – ‘‘ຫຕ຺ຖີຫິເຍວ ນໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖ, ອສ຺ເສເຫວ, ຣເຖເຫວາ’’ຕິ ເອວໍ ອເນກວາຣໍ ພຫູ ຫຕ຺ຖາທໂຍ ເປເສສິ. ເອວໍ ຄເຕສຸ ປນ ເຕສຸ – ‘‘ອຫໍ ອເຣ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ເຕ ເອໂກປິ ອາວຸຘໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ສພ຺ເພວ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມາເຣສິ. ຫຕ຺ຖີ ອຣຎ຺ຎຫຕ຺ຖີ, ອສ຺ສາ ອຣຎ຺ຎອສ຺ສາ, ຣຖາປິ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ຣາຊາ ເອວໍ ວທຕິ.

ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສີຕິ ນ ອິທໍ ປຐມໍ ປາວິສິ. ອິຕ຺ຖິທສ຺ສນທິວສໍ ສນ຺ຘາຍ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວສິກມ຺ປິ ປເນສ ປວິສເຕວ, ມນຸສ຺ສາ ຈ ນໍ ທິສ຺ວາ ອຸຕ຺ຕສນ຺ຕິປິ ປລາຍນ຺ຕິປິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ຖເກນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ອງ຺ຄຸລິມາໂລຕິ ສຸຕ຺ວາວ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ວາ ປວິສນ຺ຕິ, ຆຣໍ ວາ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ຖເກນ຺ຕິ. ປລາຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປິຏ຺ຐິໍ ທຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ອຸຬຸງ຺ຄຍາຄຸມ຺ປິ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂມ຺ປິ ນ ລຠຕິ, ປິຓ຺ຑປາເຕນ ກິລມຕິ. ພຫິ ອລຠນ຺ໂຕ ນຄຣໍ ສພ຺ພສາຘາຣຓນ຺ຕິ ນຄຣໍ ປວິສຕິ. ເຍນ ທ຺ວາເຣນ ປວິສຕິ, ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ອາຄໂຕຕິ ກູຏສຫສ຺ສານໍ ຠິຊ຺ຊນກາຣຓໍ ໂຫຕິ. ເອຕທໂຫສີຕິ ກາຣຸຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອໂຫສິ. ເອເກນ ອູນມນຸສ຺ສສຫສ຺ສໍ ຆາເຕນ຺ຕສ຺ສ ເອກທິວສມ຺ປິ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ນາໂຫສິ, ຄພ຺ຠມູຬ຺ຫາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ທສ຺ສນມຕ຺ເຕເນວ ກຖໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ? ປພ຺ພຊ຺ຊາພເລນ, ປພ຺ພຊ຺ຊາພລຎ຺ຫິ ເອຕໍ.

ເຕນ ຫີຕິ ຍສ຺ມາ ເຕ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາຕິ, ອງ຺ຄຸລິມາລ, ເອຕໍ ຕ຺ວໍ ມາ ຄຓ຺ຫິ, ເນສາ ຕວ ຊາຕິ. ຄິຫິກາໂລ ເອສ, ຄິຫີ ນາມ ປາຓມ຺ປິ ຫນນ຺ຕິ, ອທິນ຺ນາທານາທີນິປິ ກໂຣນ຺ຕິ. ອິທານິ ປນ ເຕ ອຣິຍາ ນາມ ຊາຕິ. ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ‘‘ຍໂຕ ອຫໍ, ຠຄິນິ, ຊາໂຕ’’ຕິ ສເຈ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍສິ, ເຕນ ຫິ ‘‘ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ’’ຕິ ເອວໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວທາຫີຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ອິຕ຺ຖີນໍ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາ ປຸຣິເສນ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ. ເຖໂຣ ກິໍ ກໂຣສີຕິ? ອງ຺ຄຸລິມາລຕ຺ເຖໂຣ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິກຣຓຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕຕິ ອາໂຣຈາເປສິ. ຕໂຕ ເຕ ສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ພຫິສາຓິຍໍ ປີຐກໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ. ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ – ‘‘ຍໂຕ ອຫໍ ຠຄິນິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາໂຕ’’ຕິ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ອກາສິ, ສຫ ສຈ຺ຈວຈເນເນວ ຘມກຣຓໂຕ ມຸຕ຺ຕອຸທກໍ ວິຍ ທາຣໂກ ນິກ຺ຂມິ. ມາຕາປຸຕ຺ຕານໍ ໂສຕ຺ຖິ ອໂຫສິ. ອິມຎ຺ຈ ປນ ປຣິຕ຺ຕໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ປຣິສ຺ສຍໍ ນ ມທ຺ທຕິ, ມຫາປຣິຕ຺ຕໍ ນາເມຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖເຣນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈກິຣິຍກຕຏ຺ຐາເນ ປີຐກໍ ອກໍສຸ. ຄພ຺ຠມູຬ຺ຫໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິມ຺ປິ ອາເນຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສຊ຺ຊາເປນ຺ຕິ, ຕາວເທວ ສຸເຂນ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ຍາ ທຸພ຺ພລາ ໂຫຕິ ນ ສກ຺ກາ ອາເນຕຸໍ, ຕສ຺ສາ ປີຐກໂຘວນອຸທກໍ ເນຕ຺ວາ ສີເສ ສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ໂຣຄໍ ວູປສເມຕິ. ຍາວ ກປ຺ປາ ຕິຏ຺ຐນກປາຏິຫາຣິຍໍ ກິເຣຕໍ.

ກິໍ ປນ ຠຄວາ ເຖຣໍ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ກາຣາເປສີຕິ? ນ ກາຣາເປສິ. ເຖຣຎ຺ຫິ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຠີຕາ ປລາຍນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂາຫາເຣນ ກິລມຕິ, ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄເຫນ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກາເຣສິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອິທານິ ກິຣ ອງ຺ຄຸລິມາລຕ຺ເຖໂຣ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ມນຸສ຺ສານໍ ໂສຕ຺ຖິຠາວໍ ກໂຣຕີຕິ ມນຸສ຺ສາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຠິກ຺ຂາຫາເຣນ ອກິລມນ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນຸຄ຺ຄເຫນ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກາເຣສິ. ນ ຫິ ສຈ຺ຈກິຣິຍາ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ເຖຣສ຺ສາປິ ຈ ‘‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຏວິຍໍ ຐຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ຆາຕິຕຏ຺ຐານເມວ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ‘‘ທຸຄ຺ຄໂຕມ຺ຫິ, ຂຸທ຺ທກປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ຊີວິຕໍ ເມ ເທຫິ ສາມີຕິ ມຣຓຠີຕານໍ ວຈນາກາໂຣ ຈ ຫຕ຺ຖປາທວິກາໂຣ ຈ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຕໍ ຊາຕິໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ກຕ຺ວາວາຍໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີຕິ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກາເຣສິ. ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐຕິອາທິ ວຕ຺ຖສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໘໐) ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ.

໓໕໒. ອຎ຺ເຎນປິ ເລຑ຺ຑຸ ຂິຕ຺ໂຕຕິ ກາກສຸນຂສູກຣາທີນໍ ປຏິກ຺ກມາປນຕ຺ຖາຍ ສມນ຺ຕາ ສຣກ຺ເຂປມຕ຺ເຕ ຐາເນ ເຍນ ເກນຈິ ທິສາຠາເຄນ ຂິຕ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ເສວ ກາເຍ ປຕຕິ. ກິຕ຺ຕເກ ຐາເນ ເອວໍ ໂຫຕິ? ຄຓ຺ຐິກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຍາວ ຄຓ຺ຐິກປຏິມຸກ຺ກຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ໂຫຕິ. ຠິນ຺ເນນ ສີເສນາຕິ ມຫາຈມ຺ມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍາວ ອຏ຺ຐິມຣິຍາທາ ຠິນ຺ເນນ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ຂີຓາສວຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອາຫ. ຍສ຺ສ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນາຕິ ອິທໍ ສຠາຄທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມຎ຺ຫິ ກຣິຍມານເມວ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ປູເຣຕິ. ສຕ຺ຕສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ກຸສລາ ວາ ອກຸສລາ ວາ ປຐມຊວນເຈຕນາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕິ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ອໂຫສິກມ຺ມໍ, ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ອິມສ຺ສ ຕິກສ຺ສ ວເສນ ອໂຫສິກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຖສາຘິກາ ສຕ຺ຕມຊວນເຈຕນາ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕໍ ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕິ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕໍ ອໂຫສິກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈຊວນເຈຕນາ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໍ ອນາຄເຕ ຍທາ ໂອກາສໍ ລຠຕິ, ຕທາ ວິປາກໍ ເທຕິ. ສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອໂຫສິກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ເຖຣສ຺ສ ປນ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍຎ຺ຈ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍຎ຺ຈາຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ກມ຺ມານິ ກມ຺ມກ຺ຂຍກເຣນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຏິຕານິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ອຕ຺ຖິ. ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາປິ ວິປາກໍ ເທຕິເຍວ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ ‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາທິສສ຺ສ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນາຕິ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ເທສນາສີສມຕ຺ຕເມຕໍ, ອພ຺ຠາ ມຫິກາ ຘູໂມ ຣໂຊ ຣາຫູຕິ ອິເມຫິ ປນ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ມຸຕ຺ໂຕ ຈນ຺ທິມາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍຖາ ຫິ ເອວໍ ນິຣຸປກ຺ກິເລໂສ ຈນ຺ທິມາ ໂລກໍ ປຠາເສຕິ, ເອວໍ ປມາທກິເລສວິມຸຕ຺ໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂລກໍ ປຠາເສຕິ, ວິຫຕກິເລສນ຺ຘກາຣໍ ກໂຣຕິ.

ກຸສເລນ ປິຘີຍຕີຕິ ມຄ຺ຄກຸສເລນ ປິຘີຍຕິ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ ກຣີຍຕິ. ຍຸຎ຺ຊຕິ ພຸທ຺ຘສາສເນຕິ ພຸທ຺ຘສາສເນ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ ຈ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ເຖຣສ຺ສ ອຸທານຄາຖາ ນາມ.

ທິສາ ຫິ ເມຕິ ອິທໍ ກິຣ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຕ຺ຕາຓາກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ທິສາ ຫິ ເມຕິ ມມ ສປຕ຺ຕາ. ເຍ ມໍ ເອວໍ ອຸປວທນ຺ຕິ – ‘‘ຍຖາ ມຍໍ ອງ຺ຄຸລິມາເລນ ມາຣິຕານໍ ຎາຕການໍ ວເສນ ທຸກ຺ຂໍ ເວທິຍາມ, ເອວໍ ອງ຺ຄຸລິມາໂລປິ ເວທິຍຕູ’’ຕິ, ເຕ ມຍ຺ຫໍ ທິສາ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕູຕິ ກາຍວາຈາມເນຫິ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕຸ. ເຍ ຘມ຺ມເມວາທປຍນ຺ຕິ ສນ຺ໂຕຕິ ເຍ ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ຘມ຺ມໍເຍວ ອາທເປນ຺ຕິ ສມາທເປນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕິ, ເຕ ມນຸຊາ ມຍ຺ຫໍ ສປຕ຺ຕາ ຠຊນ຺ຕຸ ເສວນ຺ຕຸ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອວິໂຣຘປ຺ປສໍສີນນ຺ຕິ ອວິໂຣໂຘ ວຸຈ຺ຈຕິ ເມຕ຺ຕາ, ເມຕ຺ຕາປສໍສການນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຓນ຺ຕຸ ຘມ຺ມໍ ກາເລນາຕິ ຂເຓ ຂເຓ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕາປຏິສງ຺ຂາສາຣຓີຍຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕຸ. ຕຎ຺ຈ ອນຸວິຘີຍນ຺ຕູຕິ ຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ອນຸກໂຣນ຺ຕຸ ປູເຣນ຺ຕຸ.

ນ ຫິ ຊາຕຸ ໂສ ມມໍ ຫິໍເສຕິ ໂຍ ມຍ຺ຫໍ ທິໂສ, ໂສ ມໍ ເອກໍເສເນວ ນ ຫິໍເສຍ຺ຍ. ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ກິຎ຺ຈິ ນນ຺ຕິ ນ ເກວລໍ ມໍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ປນ ກຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄລໍ ມາ ຫິໍສນ຺ຕຸ ມາ ວິເຫເຐນ຺ຕຸ. ປປ຺ປຸຍ຺ຍ ປຣມໍ ສນ຺ຕິນ຺ຕິ ປຣມໍ ສນ຺ຕິຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ. ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ຕສຖາວເຣຕິ ຕສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ສຕຓ຺ຫາ, ຖາວຣາ ນິຕ຺ຕຓ຺ຫາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓາຕິ, ໂສ ສພ຺ພໍ ຕສຖາວຣໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ທິສາ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓນ຺ຕຸ, ເອວໍ ມໍ ເອກໍເສເນວ ນ ຫິໍສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ອາຫ.

ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນວ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອຸທກຎ຺ຫິ ນຍນ຺ຕິ ເນຕ຺ຕິກາຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ຕິກາຕິ ເຍ ມາຕິກໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ນຍນ຺ຕິ. ອຸສຸກາຣາຕິ ອຸສຸກາຣກາ. ນມຍນ຺ຕີຕິ ເຕລກຎ຺ຊິເກນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸເຬ ຕາເປຕ຺ວາ ອຸນ຺ນຕຸນ຺ນຕຏ຺ຐາເນ ນເມນ຺ຕາ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕຊນນ຺ຕິ ກຓ຺ຑໍ. ຕຎ຺ຫິ ອິສ຺ສາໂສ ເຕຊໍ ກໂຣຕິ, ປຣຎ຺ຈ ຕຊ຺ເຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕຊນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕ຺ຕານໍ ທມຍນ຺ຕີຕິ ຍຖາ ເນຕ຺ຕິກາ ອຸຊຸມຄ຺ເຄນ ອຸທກໍ ນຍນ຺ຕິ, ອຸສຸກາຣາ ເຕຊນໍ, ຕຈ຺ຉກາ ຈ ທາຣຸໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວເມວໍ ປຓ຺ຑິຕາ ອຕ຺ຕານໍ ທເມນ຺ຕິ ອຸຊຸກໍ ກໂຣນ຺ຕິ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ຕາທິນາຕິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທີສຸ ນິພ຺ພິກາເຣນ – ‘‘ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຠຄວາ ຕາທີ, ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐ ຕາທີ, ວນ຺ຕາວີຕິ ຕາທີ, ຈຕ຺ຕາວີຕິ ຕາທີ, ຕິຓ຺ຓາວີຕິ ຕາທີ, ຕນ຺ນິທ຺ເທສາຕິ ຕາທີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໓໘; ໑໙໒) ເອວໍ ຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ເຕນ ສຕ຺ຖາຣາ. ຠວເນຕ຺ຕີຕິ ຠວຣຊ຺ຊຸ, ຕຓ຺ຫາເຍຕໍ ນາມໍ. ຕາຍ ຫິ ໂຄຓາ ວິຍ ຄີວາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ, ສຕ຺ຕາ ຫທເຍ ພທ຺ຘາ ຕໍ ຕໍ ຠວໍ ນີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠວເນຕ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຜຸຏ຺ໂຐ ກມ຺ມວິປາເກນາຕິ ມຄ຺ຄເຈຕນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ. ຍສ຺ມາ ຫິ ມຄ຺ຄເຈຕນາຍ ກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຕິ ວິປຈ຺ຈຕິ ຑຍ຺ຫຕິ, ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາຍ ຫິ ຜຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເອສ ອຓໂຓ ນິກ຺ກິເລໂສ ຊາໂຕ, ນ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ອຓໂຓ. ຠຸຎ຺ຊາມີຕິ ເຈຕ຺ຖ ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ອິຓປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ສາມິປຣິໂຠໂຄຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິໂຠຄາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ໂສ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ເຖເນຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ເຖຍ຺ຍາຍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຏ຺ຐປິຓ຺ໂຑ ຠຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໙໕). ສີລວໂຕ ປນ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິໂຠໂຄ ອິຓປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສກ຺ຂານໍ ປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ຂີຓາສວສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ສາມິປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ອິຘ ກິເລສອິຓານໍ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຓໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອນິໂຓ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ສາມິປຣິໂຠຄໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຠຸຎ຺ຊາມິ ໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກາມຣຕິສນ຺ຖວນ຺ຕິ ທຸວິເຘສຸປິ ກາເມສຸ ຕຓ຺ຫາຣຕິສນ຺ຖວໍ ມາ ອນຸຍຸຎ຺ຊຖ ມາ ກຣິຕ຺ຖ. ນຍິທໍ ທຸມ຺ມນ຺ຕິຕໍ ມມາຕິ ຍໍ ມຍາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ ມນ຺ຕິຕໍ, ຕໍ ມມ ມນ຺ຕິຕໍ ນ ທຸມ຺ມນ຺ຕິຕໍ. ສໍວິຠຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ອຫໍ ສຕ຺ຖາຕິ ເອວໍ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ ສໍວິຠຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຍໍ ເສຏ຺ຐໍ ນິພ຺ພານໍ, ຕເທວ ອຫໍ ອຸປຄມໍ ອຸປຄໂຕ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ມຍ຺ຫໍ ອິທໍ ອາຄມນໍ ສ຺ວາຄຕໍ ນາມ ຄຕນ຺ຕິ. ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສທິພ຺ພຈກ຺ຂຸອາສວກ຺ຂຍປຎ຺ຎາ. ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນນ຺ຕິ ຍໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ມຍາ ກຕໍ. ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ນວຫິ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມຫິ ເທສນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ອງ຺ຄຸລິມາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.