໔. ຣາຊວຄ຺ໂຄ

໑. ຆຏິກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຆຏິກາຣສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສີຕິ ມຫາມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠູມິປ຺ປເທສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ມຍາ ຈຣິຍໍ ຈຣມາເນນ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ – ‘‘ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເວຄຬິງ຺ຄໍ ນາມ ຄາມນິຄໂມ ອໂຫສິ, ອຫໍ ຕທາ ໂຊຕິປາໂລ ນາມ ມາຓໂວ ອໂຫສິໍ, ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ ຆຏິກາໂຣ ນາມ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ອໂຫສິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມຍາ ອິຘ ເອກໍ ສຸກາຣຓໍ ກຕໍ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອປາກຏໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ຫນ຺ທ ນໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາກຏໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປເທເສ ຐິຕໂກວ ສິຕປາຕຸກມ຺ມມກາສິ, ອຄ຺ຄຄ຺ຄທນ຺ເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມນ຺ທຫສິຕໍ ຫສິ. ຍຖາ ຫິ ໂລກິຍມນຸສ຺ສາ ອຸຣໍ ປຫຣນ຺ຕາ – ‘‘ກຸຫໍ ກຸຫ’’ນ຺ຕິ ຫສນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ພຸທ຺ຘາ, ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ຫສິຕໍ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາກາຣມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ.

ຫສິຕຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ເຕຣສຫິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕຫິ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍມຫາຊໂນ ອກຸສລໂຕ ຈຕູຫິ, ກາມາວຈຣກຸສລໂຕ ຈຕູຫີຕິ ອຏ຺ຐຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ຫສຕິ, ເສກ຺ຂາ ອກຸສລໂຕ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ທ຺ເວ ອປເນຕ຺ວາ ຉຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ຫສນ຺ຕິ, ຂີຓາສວາ ຈຕູຫິ ສເຫຕຸກກິຣິຍຈິຕ຺ເຕຫິ ເອເກນ ອເຫຕຸກກິຣິຍຈິຕ຺ເຕນາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ຫສນ຺ຕິ. ເຕສຸປິ ພລວາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ທ຺ວີຫິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕຫິ ຫສນ຺ຕິ, ທຸພ຺ພລາຣມ຺ມເຓ ທຸເຫຕຸກຈິຕ຺ຕທ຺ວເຍນ ຈ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕນ ຈາຕິ ຕີຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ຫສນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາກາຣມຕ຺ຕໍ ຫສິຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ.

ຕໍ ປເນຕໍ ຫສິຕໍ ເອວໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ເຖຣສ຺ສ ປາກຏໍ ອໂຫສິ. ກຖໍ? ຕຖາຣູເປ ຫິ ກາເລ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຈຕູຫິ ທາຐາຫິ ຈຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມຆມຸຂໂຕ ສເຕຣຕາວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ວິໂຣຈມານາ ມຫາຕາລກ຺ຂນ຺ຘປມາຓາ ຣສ຺ມິວຏ຺ຏິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີສວຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ທາຐຄ຺ເຄສຸເຍວ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕິ. ເຕນ ສຎ຺ຎາເຓນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉມາໂນປິ ສິຕປາຕຸຠາວໍ ຊານາຕິ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາຕິ – ‘‘ເອຕ຺ຖ ກິຣ ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂອວທິ, ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປກາສນໍ ອກາສິ, ຠຄວໂຕປິ ເອຕ຺ຖ ນິສີທິຕຸໍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ເອວມຍໍ ຠູມິຠາໂຄ ທ຺ວີຫິ ພຸທ຺ເຘຫິ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຫາຊໂນ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ເຈຕິຍຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຈຣນ຺ໂຕ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄປຣາຍໂຓ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອຕໍ ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

໒໘໓. ມຸຓ຺ຑເກນ ສມຓເກນາຕິ ມຸຓ຺ຑໍ ມຸຓ຺ໂຑຕິ, ສມຓໍ ວາ ສມໂຓຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຍໍ ປນ ອປຣິປກ຺ກຎາຓຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ອຸຄ຺ຄຫິຕໂວຫາຣວເສເນວ ຫີເຬນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ໂສຕ຺ຕິສິນານິນ຺ຕິ ສິນານຕ຺ຖາຍ ກຕໂສຕ຺ຕິໍ. ໂສຕ຺ຕິ ນາມ ກຸຣຸວິນ຺ທປາສາຓຈຸຓ຺ຓານິ ລາຂາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຕຄຸຬິກກລາປກາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ກຸຣຸວິນ຺ທກສຸຕ຺ຕິຍາ ນຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໓) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ອຸໂຠສຸ ອນ຺ເຕສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ຆໍສນ຺ຕິ. ເອວໍ ສມ຺ມາຕິ ຍຖາ ເອຕຣຫິປິ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ເຈຕິຍວນ຺ທນາຍ ຄຈ຺ຉາມ, ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສາຫໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ‘‘ນຏສມຊ຺ຊາທິທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ປນ ເອກວຈເນເນວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕເຖວ ສິນ຺ຫາຍິຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອກວຈເນນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

໒໘໔. ໂຊຕິປາລໍ ມາຓວໍ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ເອກປສ຺ເສ ອຣິຍປຣິຫາເຣນ ປຐມຕຣໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ເຕນ ອິສ຺ສຣິຍປຣິຫາເຣນ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ນ຺ຫານປຣິໂຍສານໍ ອາຄເມຕ຺ວາ ຕໍ ນິວຕ຺ຖນິວາສນໍ ເກເສ ໂວທເກ ກຸຣຸມານໍ ອາມນ຺ເຕສິ. ອຍນ຺ຕິ ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ໂອວຏ຺ຏິກໍ ວິນິວຏ຺ເຐຕ຺ວາຕິ ນາຄພໂລ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອເປຫິ ສມ຺ມາ’’ຕິ ອີສກໍ ປຣິວຕ຺ຕມາໂນວ ເຕນ ຄຫິຕຄຫຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກເສສຸ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈາຕິ ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຊຕິປາໂລ ປຎ຺ຎວາ, ສກິໍ ທສ຺ສນໍ ລຠມາໂນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທສ຺ສເນປິ ປສີທິສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມກຖາຍປິ ປສີທິສ຺ສຕິ, ປສນ຺ໂນ ຈ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ມິຕ຺ຕາ ນາມ ເອຕທຕ຺ຖໍ ໂຫນ຺ຕິ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ມມ ສຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ນໍ ເກເສສຸ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ.

ອິຕ຺ຕຣຊຈ຺ໂຈຕິ ອຎ຺ຎຊາຕິໂກ, ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອສມານຊາຕິໂກ, ລາມກຊາຕິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ວຕິທນ຺ຕິ ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ຄມນໍ ນ ວຕ ໂອຣກໍ ຠວິສ຺ສຕິ ນ ຂຸທ຺ທກໍ, ມຫນ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ນ ອຕ຺ຕໂນ ຖາເມນ ຄຓ຺ຫິ, ສຕ຺ຖຸ ຖາເມນ ຄຓ຺ຫີຕິ ຄຫຓສ຺ມິໍເຍວ ນິຏ຺ຐໍ ອຄມາສິ. ຍາວຕາໂທຫິປີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂທກາຣຫິກາຣປິກາຣາ ນິປາຕາ, ຍາວຕຸປຣິມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ວາຈາຍ ອາລປນໍ ໂອວຏ຺ຏິກາຍ ຄຫຓຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາວ ເກສຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ຄມນຕ຺ຖໍ ປໂຍໂຄ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໒໘໕. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ອິຘ ສຕິປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ປຸພ຺ເພນິວາສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມີ ກຖາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ສ ຫິ ຠຄວາ, – ‘‘ໂຊຕິປາລ, ຕ຺ວໍ ນ ລາມກຏ຺ຐານໍ ໂອຕິຓ຺ຓສຕ຺ໂຕ, ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ໂອຕິຓ຺ໂຓສິ, ຕາທິສສ຺ສ ນາມ ປມາທວິຫາໂຣ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຕິປຏິລາຠາຍ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ປຣສມຸທ຺ທວາສີເຖຣາ ປນ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ໂຊຕິປາລ, ຍຖາ ອຫໍ ທສປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວີສຕິສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ໂລເກ ວິຈຣາມິ, ເອວເມວໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ທສປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສມຓຄຓປຣິວາໂຣ ໂລເກ ວິຈຣິສ຺ສສິ. ເອວຣູເປນ ນາມ ຕຍາ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຍຖາສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ເອວໍ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ກເຖສີຕິ.

໒໘໖. ອລຕ຺ຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ,…ເປ… ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທນ຺ຕິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກິມກາສິ? ຍໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂພຘິສຕ຺ຕາ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ມຸເຂ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ປນ ອິຕ຺ຕຣສຕ຺ຕາ ວິຍ ປຕິຕສິງ຺ຄາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ປນ ສຸປຕິຏ຺ຐາຍ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປູຣຍມານາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຍາວ ອນຸໂລມຎາຓໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄຜລຕ຺ຖໍ ວາຍາມໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂຊຕິປາໂລປິ ຕເຖວ ອກາສິ.

໒໘໗. ອຑ຺ຒມາສຸປສມ຺ປນ຺ເນຕິ ກຸລທາຣກຎ຺ຫິ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຑ຺ຒມາສມ຺ປິ ອວສິຕ຺ວາ ຄເຕ ມາຕາປິຕູນໍ ໂສໂກ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ໂສປິ ປຕ຺ຕຈີວຣຄ຺ຄຫຓໍ ນ ຊານາຕິ, ທຫຣຠິກ຺ຂຸສາມເຓເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຖເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສິເນໂຫ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຕກໍ ປນ ກາລໍ ນິວາເສ ສຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ປສ຺ສິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ເຕນ ເຕສໍ ໂສໂກ ຕນຸຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຕ຺ຕຈີວຣຄ຺ຄຫຓໍ ຊານາຕິ, ສາມເຓຣທຫຣຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ຊາຍຕິ, ເຖເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສິເນໂຫ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ອຠິຣມຕິ, ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຕກໍ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຑ຺ຒມາສໍ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ປຓ຺ຑຸປຸຏກສ຺ສ ສາລິໂນຕິ ປຸຏເກ ກຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂາປິຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕສາລິໂນ. ຕສ຺ສ ກິຣ ສາລິໂນ ວປ຺ປກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຍໍ ປຣິຫາໂຣ – ເກທາຣາ ສຸປຣິກມ຺ມກຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ພີຊານິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ໂຘທເກນ ສິຎ຺ຈິໍສຸ, ວປ຺ປກາເລ ວິຕານໍ ວິຍ ອຸປຣິ ວຕ຺ຖກິລຎ຺ຊໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ກກາເລ ວີຫິສີສານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຸຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ປຸຏເກ ກຕ຺ວາ ໂຍຕ຺ຕພທ຺ເຘ ເວຫາສໍເຍວ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓານິ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐເກສຸ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຕິເຍ ວສ຺ເສ ວິວຣິໍສຸ. ເອວໍ ຕິວສ຺ສໍ ປຣິວຸຕ຺ຖສ຺ສ ສຸຄນ຺ຘຣຕ຺ຕສາລິໂນ ອປຄຕກາຬເກ ສຸປຣິສຸທ຺ເຘ ຕຓ຺ຑຸເລ ຄເຫຕ຺ວາ ຂຊ຺ຊກວິກຕິມ຺ປິ ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ປຏິຍາທິຍິໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ…ເປ… ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສີຕິ.

໒໘໘. ອຘິວຸຏ຺ໂຐ ເມຕິ ກິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ? ເວຄຬິງ຺ຄໂຕ ນິກ຺ຂມນກາເລ ຆຏິກາໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ວສ຺ສາວາສໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອຫຸເທວ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອຫຸ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ເຕມາສໍ ທານໍ ທາຕຸໍ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ, ອິມິນາ ຈ ນິຍາເມນ ວີສຕິ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ນາລຕ຺ຖນ຺ຕິ ອລາຠໍ ອາຣພ຺ຠ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໂທມນສ຺ສໍ ອໂຫສິ, ນ ຕຖາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ. ກສ຺ມາ? ໂສຕາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ກຸປິເຕ ວູປສມນຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸຣຈ຺ຉທໍ ນາມ ຘີຕຣມາຫ – ‘‘ອມ຺ມ ອມ຺ຫາກໍ ເທເວ ມາ ປມຊ຺ຊີ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕໍ ຣາຊຘີຕຣໍ ທິສ຺ວາ ວິສຎ຺ຎິໂນ ອເຫສຸໍ. ເກ ອິເມ ຈາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠູມິເທວາຕິ. ຠູມິເທວາ ນາມ ເອວຣູປາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິ. ສາ ເອກທິວສໍ ວີຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ຐິຕາ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຄ຺ຄສາວກໍ ທິສ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ສຸຓມານາເຍວ ໂສຕາປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ອິສິປຕເນ ວສຕີ’’ຕິ ຈ ສຸຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານໍ ອທາສິ.

ຣາຊາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄໂຕ. ອຖ ນໍ ປຐມຕຣເມວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘີຕຸ ອວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ວາ ປຣິຠິນ຺ທິໍສຸ. ຣາຊາ ປນ ຘີຕຸ ຊາຕກາເລເຍວ ວຣໍ ອທາສິ. ຕສ຺ສາ ‘‘ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ຣຊ຺ຊໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຣໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ອຖສ຺ສາ ຣາຊາ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເຕສິ. ສາ ສຕ຺ຖາຣໍ ໂຠຊຍມານາ ຣາຊານໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ພຫິສາຓິຍໍ ນິສີທາເປສິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ອນຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາວ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຊາໂຕ. ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ຈ ນາມ ຕຖາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອາຆາໂຕ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນ ຕຖາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ.

ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ ຕໍ ຫຣຕູຕິ ໂສ ກິຣ ຠາຊນານິ ປຈິຕ຺ວາ ກຍວິກ຺ກຍໍ ນ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ປນ ວຕ຺ວາ ທາຣຸຕ຺ຖາຍ ວາ ມຕ຺ຕິກຕ຺ຖາຍ ວາ ປລາລຕ຺ຖາຍ ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມຫາຊນາ ‘‘ຆຏິກາເຣນ ຠາຊນານິ ປກ຺ການີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຣິສຸທ຺ຘຕຓ຺ຑຸລໂລຓທຘິເຕລຜາຓິຕາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສເຈ ຠາຊນໍ ມຫຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ມູລໍ ອປ຺ປໍ, ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ທຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມາຕິ ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມິໂກ ວາຓິໂຊ ມາຕາປິຕໂຣ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ພຫຸ ໂນ ອກຸສລໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມູລໍ ອາຫຣນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ຠາຊນໍ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ອາຠຕໍ ມູລໍ ພຫຸ, ຘມ຺ມິໂກ ວາຓິໂຊ, ອມ຺ຫາກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຍຖາຠຕໍ ຆຣສາມິກາ ວິຍ ສາຘຸກໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍຄຸໂຓ ປນ ກສ຺ມາ ນ ປພ຺ພຊຕີຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ວຈນປຖໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ອນ຺ເຘ ຊິຓ຺ເຓ ມາຕາປິຕໂຣ ໂປເສຕີຕິ ອາຫ.

໒໘໙. ໂກ ນຸ ໂຂຕິ ກຸຫິໍ ນຸ ໂຂ. ກຸມ຺ຠິຍາຕິ ອຸກ຺ຂລິໂຕ. ປຣິໂຍຄາຕິ ສູປຠາຊນໂຕ. ປຣິຠຸຎ຺ຊາຕິ ຠຸຎ຺ຊ. ກສ຺ມາ ປເນເຕ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ? ຆຏິກາໂຣ ກິຣ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ສູປໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ໂຠເຊຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ວຑ຺ຒມານກໍ ຠຕ຺ຕສູປໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອາຘາຣກໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ. ອຠິວິສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ອຕິວິສ຺ສຕ຺ໂຖ. ປີຕິສຸຂໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວິຊຫຕິ, ອຖ ໂຂ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ວາ ທິວສຠາເຄ ວາ ຄາເມ ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ – ‘‘ສເທວເກ ນາມ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ ມຍ຺ຫໍ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຫຕ຺ເຖນ ອາມິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໙໐. ກໂຬປິຍາຕິ ປຈ຺ຉິໂຕ. ກິໍ ປນ ຠຄວາ ເອວມກາສີຕິ. ປຈ຺ຈໂຍ ຘມ຺ມິໂກ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕສທິໂສ, ຕສ຺ມາ ເອວມກາສິ. ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິປິ ຈ ສາວການໍເຍວ ໂຫຕິ, ພຸທ຺ຘານໍ ສິກ຺ຂາປທເວລາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍາເນ ປຸປ຺ຜຜລານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ຕານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣາຊາ ຍຖາຣຸຈິຍາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອວໍສມ຺ປທເມຕໍ. ປຣສມຸທ຺ທວາສີເຖຣາ ປນ ‘‘ເທວຕາ ກິຣ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອທໍສູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໒໙໑. ຫຣຖ, ຠນ຺ເຕ, ຫຣຖ ຠທ຺ຣມຸຂາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ກຸຫິໍ ຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ກຸຫິໍ ນຸ ໂຂ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຕ຺ຖຸ ວສນຏ຺ຐານສ຺ສ ໂອວສ຺ສກຠາວມ຺ປິ ນ ຊານາຕີຕິ ປຸຕ຺ເຕ ອປຣາຘສຎ຺ຎິໂນ ຄຫເຓ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ເອວມາຫໍສຸ.

ເຕມາສໍ ອາກາສຈ຺ຉທນໍ ອຏ຺ຐາສີຕິ ຠຄວາ ກິຣ ຈຕຸນ຺ນໍ ວສ຺ສິການໍ ມາສານໍ ເອກໍ ມາສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິຓໍ ອາຫຣາເປສິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປທຕ຺ໂຖ – ອາກາສໍ ຉທນມສ຺ສາຕິ ອາກາສຈ຺ຉທນໍ. ນ ເທໂວຕິວສ຺ສີຕິ ເກວລໍ ນາຕິວສ຺ສິ, ຍຖາ ປເນຕ຺ຖ ປກຕິຍາ ຈ ນິພ຺ພໂກສສ຺ສ ອຸທກປາຕຏ຺ຐານພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອກມ຺ປິ ອຸທກພິນ຺ທຸ ນາຕິວສ຺ສິ, ເອວໍ ຆນຉທນເຄຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວິຍ ນ ວາຕາຕປາປິ ອາພາຘໍ ອກໍສຸ, ປກຕິຍາ ອຸຕຸຜຣຓເມວ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ຕສ຺ມິໍ ນິຄເມ ຉຑ຺ຑິເຕປິ ຕໍ ຐານໍ ອໂນວສ຺ສກເມວ ອໂຫສິ. ມນຸສ຺ສາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ສາຏເກ ຐເປຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຍາວ ກປ຺ປຸຏ຺ຐານາ ຕໍ ຐານໍ ຕາທິສເມວ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປນ ນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ, ເຕສໍເຍວ ປນ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ເຕສຎ຺ຫິ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ກຕ຺ຖ ນ ລເຠຍ຺ຍ, ອມ຺ຫາກໍ ນາມ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນ຺ຘການໍ ນິເວສນໍ ອຸຕ຺ຕິຓໍ ກາເຣສີ’’ຕິ ນ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸທປາທິ – ‘‘ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ ອມ຺ຫາກໍ ນິເວສນາ ຕິຓໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ຉາທາເປສີ’’ຕິ ປນ ເຕສໍ ອນປ຺ປກໍ ພລວໂສມນສ຺ສໍ ອຸທປາທິ. ອິຕິ ເຕສໍເຍວ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິທໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ຊາຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໙໒. ຕຓ຺ຑຸລວາຫສຕານີຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ສກຏານິ ເອໂກ ວາໂຫຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕທຸປິຍຎ຺ຈ ສູເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ສູປຕ຺ຖາຍ ຕທນຸຣູປໍ ເຕລຜາຓິຕາທິໍ. ວີສຕິຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສສ຺ສ ເຕມາສຕ຺ຖາຍ ຠຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ກິຣ ສຎ຺ຎາຍ ຣາຊາ ເອຕ຺ຕກໍ ເປເສສິ. ອລໍ ເມ ຣຎ຺ໂຎວ ໂຫຕູຕິ ກສ຺ມາ ປຏິກ຺ຂິປິ? ອຘິຄຕອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ນາຫໍ ຣຎ຺ຎາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ເປເສສີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ພາຣາຓສິໍ ຄໂຕ, ອທ຺ຘາ ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ວສ຺ສາວາສໍ ຍາຈິຍມາໂນ ມຍ຺ຫໍ ປຏິຎ຺ຎາຕຠາວໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ມມ ຄຸຓກຖໍ ກເຖສິ, ຄຸຓກຖາຍ ລທ຺ຘລາໂຠ ປນ ນເຏນ ນຈ຺ຈິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ວິຍ ຄາຍເກນ ຄາຍິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ. ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ, ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມາຕາປິຕູນມ຺ປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສປິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຆຏິກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິກນ຺ຕິ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ. ໂສ ກິຣ ຊນປໂທ ນິຈ຺ຈສສ຺ໂສ ສທາ ພີຊຠຓ຺ຑໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ຂລຠຓ຺ຑໍ ປວິສຕິ. ເຕນ ຕສ຺ມິໍ ນິຄເມ ໂກຏ຺ຐາ ນິຈ຺ຈປູຣາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິກນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ.

໒໙໔. ຣຏ຺ຐປາໂລຕິ ກສ຺ມາ ຣຏ຺ຐປາໂລ? ຠິນ຺ນໍ ຣຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ປາເລຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ຣຏ຺ຐປາໂລ. ກທາ ປນສ຺ເສຕໍ ນາມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ. ປທຸມຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ. ອິໂຕ ຫິ ປຸພ຺ເພ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ສຕ຺ຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ໂລກຫິຕາຍ ຈາຣິກໍ ຈຣິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ນຄຣໍ ຫໍສວຕີ ນາມ, ອານນ຺ໂທ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ສຸຊາຕາ ນາມ ຊນິກາ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑໒.໑໙);

ປທຸມຸຕ຺ຕເຣ ປນ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ເອວ ຫໍສວຕິຍາ ທ຺ເວ ກຸຏຸມ຺ພິກາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ກປຓທ຺ຘິກຍາຈກາທີນໍ ທານໍ ປຏ຺ຐປຍິໍສຸ. ຕທາ ປພ຺ພຕວາສິໂນ ປຎ຺ຈສຕາ ຕາປສາ ຫໍສວຕິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ. ເຕ ທ຺ເວປິ ຊນາ ຕາປສຄຓໍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕາປສາ ກິຎ຺ຈິກາລໍ ວສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາທເມວ ຄຕາ. ທ຺ເວ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣາ ໂອຫີຍິໍສຸ. ຕທາ ເຕສໍ ເຕ ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອກໍສຸ. ຕາປເສສຸ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ສກ຺ກຠວນສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ, ເອໂກ ຠູມິນ຺ຘຣນາຄຣາຊຠວນສ຺ສ.

ກຸຏຸມ຺ພິເກສຸ ເອໂກ ສກ຺ກຠວນໍ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເອໂກ ນາຄຠວເນ ປາລິຕນາຄຣາຊາ ນາມ. ຕໍ ສກ຺ໂກ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ນາຄໂຍນິຍໍ ອຠິຣມສີຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ນາຠິຣມາມີຕິ ອາຫ. ເຕນ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຕ຺ຖນໍ ກໂຣຫິ, ອຸໂຠ ສຸຂໍ ວສິສ຺ສາມາຕິ. ນາຄຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທທມາໂນ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ທສພລສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ອຸປເຣວຕໍ ນາມ ສາມເຓຣໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິພ຺ພວຕ຺ຖານິ ທຕ຺ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ຠຄວາ ອນາຄຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕມສ຺ສ ນາມ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຣາຫຸລກຸມາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ເຕ ປຕ຺ຖນາ’’ຕິ ກເຖສິ. ນາຄຣາຊາ ຕມຕ຺ຖໍ ສກ຺ກສ຺ສ ກເຖສິ. ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕເຖວ ສຕ຺ຕາຫໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຠິນ຺ນໍ ຣຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ປາເລຕຸໍ ສມຕ຺ຖກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕໍ ຣຏ຺ຐປາລໍ ນາມ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ໂລກສ຺ມິໍ ຕຸມ຺ຫາທິເສ ພຸທ຺ເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຠິນ຺ນໍ ຣຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ປາເລຕຸໍ ສມຕ຺ຖກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິໂຕ ຣຏ຺ຐປາໂລ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນມກາສິ. ສຕ຺ຖາ ສມິຊ຺ຌນກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສຣາຊິກໍ ຈາຕຸວຓ຺ຓໍ, ໂປເສຕຸໍ ຍໍ ປໂຫສ຺ສຕິ;

ຣຏ຺ຐປາລກຸລໍ ນາມ, ຕຕ຺ຖ ຊາຍິສ຺ສເຕ ອຍ’’ນ຺ຕິ. –

ເອວໍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຕທໂຫສີຕິ ກິໍ ອໂຫສິ? ຍຖາ ຍຖາ ໂຂຕິອາທິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປກຖາ – ອຫໍ ໂຂ ເຍນ ເຍນ ກາຣເຓນ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ເຕນ ເຕນ ເມ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຍເທຕໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ເອກທິວສມ຺ປິ ຈ ກິເລສມເລນ ອມລີນໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ, ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ວິລິຂິຕສງ຺ຂສທິສໍ ໂຘຕສງ຺ຂສປ຺ປຏິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ເຕນ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ…ເປ… ຈຣິຕຸໍ, ຍໍນູນາຫໍ ເກສຎ຺ຈ ມສ຺ສຸຎ຺ຈ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍຣສປີຕຕາຍ ກາສາຍານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕານໍ ອນຸຈ຺ຉວິການິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິເກສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຣຏ຺ຐປາໂລ ອນຸຏ຺ຐິເຕສຸ ເຕສຸ ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ກສ຺ມາ? ຕຕ຺ຖສ຺ສ ພຫູ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ສນ຺ຕິ, ເຕ – ‘‘ຕ຺ວໍ ມາຕາປິຕູນໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ, ນ ລພ຺ຠາ ຕຍາ ປພ຺ພຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ພາຫາຍມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ສເຫວ ປຣິສາຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ເກນຈິ ສຣີຣກິຈ຺ຈເລເສນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຣຏ຺ຐປາໂລ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິເກສຸ…ເປ… ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ຠຄວາ ປນ ຍສ຺ມາ ຣາຫຸລກຸມາຣສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕໂຕ ປຠຸຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ປພ຺ພາເຊຕິ, ຕສ຺ມາ ນໍ ປຸຈ຺ຉິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣຏ຺ຐປາລ, ມາຕາປິຕູຫິ…ເປ… ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ.

໒໙໕. ອມ຺ມຕາຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອມ຺ມາຕິ ມາຕຣໍ ອາລປຕິ, ຕາຕາຕິ ປິຕຣໍ. ເອກປຸຕ຺ຕໂກຕິ ເອໂກວ ປຸຕ຺ຕໂກ, ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ເຊຏ຺ໂຐ ວາ ກນິຏ຺ໂຐ ວາ ນຕ຺ຖິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກປຸຕ຺ໂຕຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອນຸກມ຺ປາວເສນ ເອກປຸຕ຺ຕໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິໂຍຕິ ປີຕິຊນໂກ. ມນາໂປຕິ ມນວຑ຺ຒນໂກ. ສຸເຂຘິໂຕຕິ ສຸເຂນ ເອຘິໂຕ, ສຸຂສໍວຑ຺ຒິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂປຣິຠໂຕຕິ ສຸເຂນ ປຣິຠໂຕ, ຊາຕກາລໂຕ ປຠຸຕິ ຘາຕີຫິ ອງ຺ກໂຕ ອງ຺ກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຘາຣິຍມາໂນ ອສ຺ສກຣຖກາທີຫິ ພາລກີຬນເກຫິ ກີຬຍມາໂນ ສາທຸຣສໂຠຊນໍ ໂຠຊຍມາໂນ ສຸເຂນ ປຣິຫໂຏ. ນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ, ກສ຺ສຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສີຕິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກລຠາຄໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນ ຊານາສິ ນ ສຣສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຣເຓນປິ ເຕ ມຍໍ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ສເຈປິ ຕວ ອມ຺ເຫສຸ ຊີວມາເນສຸ ມຣຓໍ ຠເວຍ຺ຍ, ເຕນ ເຕ ມຣເຓນປິ ມຍໍ ອກາມກາ ອນິຈ຺ຉກາ ນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ, ຕຍາ ວິໂຍຄໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກິໍ ປນ ກິໍ ນາມ ຕໍ ກາຣຓໍ, ເຍນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມ. ອຖ ວາ ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕນ຺ຕິ ເກນ ປນ ກາຣເຓນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໒໙໖. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຍຕ຺ຖ ນໍ ຐິຕໍ ມາຕາປິຕໂຣ ນານຸຊານິໍສຸ, ຕຕ຺ເຖວ ຐາເນ. ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍາຕິ ເກນຈິ ອຕ຺ຖຣເຓນ ອນຕ຺ຖຕາຍ. ປຣິຈາເຣຫີຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພນຏນາຏກາທີນິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຫາຍເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຖາສຸຂໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈາເຣຫິ ສຎ຺ຈາເຣຫິ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຸປເນຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ປຣິຈາເຣຫີຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພນຏນາຏກາທີນິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຫາຍເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ລຬ ອຸປລຬ ຣມ, ກີຬສ຺ສູຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ. ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ອາຣພ຺ຠ ທານປ຺ປທານາທີນິ ສຸຄຕິມຄ຺ຄສໍໂສຘການິ ກຸສລກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ກຖານຸປ຺ປພນ຺ຘວິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ນິຣາລາປສລ຺ລາໂປ ອໂຫສິ.

ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ ປຏິວຈນມ຺ປິ ອລຠມານາ ສຫາຍເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ໂວ ສຫາຍໂກ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ, ນິວາເຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕປິ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອໂວຈຸໍ, ເຕສມ຺ປິ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ອຖ ໂຂ ຣຏ຺ຐປາລສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ…ເປ… ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ. ອຖສ຺ສ ສຫາຍການໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ອຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠມາໂນ ມຣິສ຺ສຕິ, ນ ໂກຈິ ຄຸໂຓ ລພ຺ຠຕິ. ປພ຺ພຊິຕໍ ປນ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣປິ ກາເລນ ກາລໍ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍມ຺ປິ ປສ຺ສິສ຺ສາມ, ປພ຺ພຊ຺ຊາປິ ຈ ນາເມສາ ຠາຣິຍາ, ທິວເສ ທິວເສ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ເອກເສຍ຺ຍໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຕິທຸກ຺ກຣໍ, ອຍຎ຺ຈ ສຸຂຸມາໂລ ນາຄຣິກຊາຕິໂຍ, ໂສ ຕໍ ຈຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຸນ ອິເຘວ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຫນ຺ທສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ມາຕາປິຕໂຣປິ ນໍ ‘‘ປພ຺ພຊິເຕນ ຈ ປນ ເຕ ມາຕາປິຕໂຣ ອຸທ຺ທສ຺ເສຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິມໍ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ອນຸຊານິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຣຏ຺ຐປາລສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ເຍນ ຣຏ຺ຐປາລສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ…ເປ… ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ມາຕາປິຕູຫິ…ເປ… ອຸທ຺ທສ຺ເສຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ທສ຺ເສຕພ຺ພາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ, ຍຖາ ຕໍ ກາເລນ ກາລໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ.

໒໙໙. ພລໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສປ຺ປາຍໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຉາທນາທີຫິ ຈ ກາຍໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ກາຍພລໍ ຊເນຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອສ຺ສຸມຸຂໍ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ…ເປ… ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາຕິ. ຠຄວາ ສມີເປ ຐິຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຣຏ຺ຐປາລໍ ປພ຺ພາເຊຫິ ເຈວ ອຸປສມ຺ປາເທຫິ ຈາ’’ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຣຏ຺ຐປາລໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ຊິນທຕ຺ຕິຍໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ລທ຺ຘາ ປພ຺ພາເຊສິ ເຈວ ອຸປສມ຺ປາເທສິ ຈ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອລຕ຺ຖ ໂຂ ຣຏ຺ຐປາໂລ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ.

ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕຕິ ທ຺ວາທສ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ. ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ອຍມາຍສ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ປຸຎ຺ຎວາ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນປິ ສມາໂນ ‘‘ອຊ຺ຊ ອຊ຺ເຊວ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ທ຺ວາທສເມ ວສ຺ເສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ມຍ຺ຫໍ ມາຕາປິຕໂຣ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານມານາ – ‘‘ຕຍາ ກາເລນ ກາລໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸຊານິໍສຸ, ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ ໂຂ ປນ ມາຕາປິຕໂຣ, ອຫຎ຺ຈ ເຍນຊ຺ຌາສເຍນ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂສ ເມ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ, ອິທານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ມາຕາປິຕູນໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉິຕຸກາໂມ ອຸປສງ຺ກມິ. ມນສາກາສີຕິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຣຏ຺ຐປາເລ ຄເຕ ໂກຈິ ອຸປທ຺ທໂວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມນສິ ອກາສິ. ຕໂຕ ‘‘ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ຣຏ຺ຐປາໂລ ຕໍ ມທ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ຍຖາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ…ເປ… ກາລໍ ມຎ຺ຎສີຕິ.

ມິຄຈີເຣຕິ ເອວໍນາມເກ ອຸຍ຺ຍາເນ. ຕຎ຺ຫິ ຣຎ຺ຎາ – ‘‘ອກາເລ ສມ຺ປຕ຺ຕປພ຺ພຊິຕານໍ ທິນ຺ນເມວ ອິທໍ, ຍຖາສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕູ’’ຕິ ເອວມນຸຎ຺ຎາຕເມວ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ – ‘‘ມມ ອາຄຕຠາວໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມິ, ເຕ ເມ ປາທໂຘວນອຸຓ຺ໂຫທກປາທມກ຺ຂນເຕລາທີນິ ເປສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານເມວ ປາວິສິ. ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສີຕິ ທຸຕິຍທິວເສ ປາວິສິ.

ມຊ຺ຌິມາຍາຕິ ສຕ຺ຕທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ຆຣສ຺ສ ມຊ຺ຌິເມ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ. ອຸລ຺ລິຂາເປຕີຕິ ກປ຺ປເກນ ເກເສ ປຫຣາເປຕິ. ເອຕທໂວຈາຕິ – ‘‘ອິເມ ສມຓກາ ອມ຺ຫາກໍ ປິຍປຸຕ຺ຕກໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ໂຈຣານໍ ຫຕ຺ເຖ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຍ ເອກທິວສມ຺ປິ ນ ທສ຺ສາເປນ຺ຕິ, ເອວໍ ຜຣຸສກາຣກາ ເອເຕ ປຸນ ອິມໍ ຐານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເອຕ຺ໂຕວ ນິກຑ຺ຒິຕພ຺ພາ ເອເຕ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອຕໍ ‘‘ອິເມຫິ ມຸຓ຺ຑເກຫີ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຎາຕິທາສີຕິ ຎາຕການໍ ທາສີ. ອາຠິໂທສິກນ຺ຕິ ປາຣິວາສິກໍ ເອກຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປູຕິຠູຕໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ປທຕ຺ໂຖ – ປູຕິຠາວໂທເສນ ອຠິຠູໂຕຕິ ອຠິໂທໂສ, ອຠິໂທໂສວ ອາຠິໂທສິໂກ. ເອກຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ເສວ ນາມສຎ຺ຎາ ເອສາ ຍທິທໍ ອາຠິໂທສິໂກຕິ, ຕໍ ອາຠິໂທສິກໍ. ກຸມ຺ມາສນ຺ຕິ ຍວກຸມ຺ມາສໍ. ຉຑ຺ເຑຕຸກາມາ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມາ ອນ຺ຕມໂສ ທາສກມ຺ມກາຣານໍ ໂຄຣູປານມ຺ປິ ອປຣິໂຠຄາຣໂຫ, ຕສ຺ມາ ນໍ ກຈວຣໍ ວິຍ ພຫິ ຉຑ຺ເຑຕຸກາມາ ໂຫຕິ. ສເຈຕນ຺ຕິ ສເຈ ເອຕໍ. ຠຄິນີຕິ ອຣິຍໂວຫາເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ຘາຕິໍ ຎາຕິທາສິໍ ອາລປຕິ. ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພສຠາວໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຠຄິນິ ເອຕໍ ສເຈ ພຫິ ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐປຣິຄ຺ຄຫໍ, ອິຘ ເມ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣາຫີ’’ຕິ. ກິໍ ປນ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາ ປຍຸຕ຺ຕວາຈາ ວາ ນ ໂຫຕີຕິ. ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ນິສ຺ສຏ຺ຐປຣິຄ຺ຄຫຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຫິ ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐປຣິຄ຺ຄຫໍ, ຍຕ຺ຖ ສາມິກາ ອນາລຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ‘‘ເທຖ ອາຫຣຖ ອາກິຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕເນວ ຫິ ອຍມາຍສ຺ມາ ອຄ຺ຄອຣິຍວໍສິໂກ ສມາໂນປິ ເອວມາຫ.

ຫຕ຺ຖານນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂາຄຫຓຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຕໍ ອຸປນາມຍໂຕ ມຓິພນ຺ຘໂຕ ປຠຸຕິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຫຕ຺ຖານໍ. ປາທານນ຺ຕິ ນິວາສນນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປາທານໍ. ສຣສ຺ສາຕິ ສເຈ ຕໍ ຠຄິນີຕິ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາຣຍໂຕ ສຣສ຺ສ ຈ. ນິມິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ ຫຕ຺ຖປິຏ຺ຐິອາທີນິ ໂອໂລກຍມານາ – ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ຣຏ຺ຐປາລສ຺ສ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓກຈ຺ຉປປິຏ຺ຐິສທິສາ ອິມາ ຫຕ຺ຖປາທປິຏ຺ຐິໂຍ, ຫຣິຕາລວຏ຺ຏິໂຍ ວິຍ ສຸວຏ຺ຏິຕາ ອງ຺ຄຸລິໂຍ, ມຘຸໂຣ ສໂຣ’’ຕິ ຄິຫິກາເລ ສລ຺ລກ຺ຂິຕປຸພ຺ພໍ ອາກາຣໍ ອຄ຺ຄເຫສິ ສຎ຺ຊານິ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ຕສ຺ສ ຫາຍສ຺ມໂຕ ທ຺ວາທສວສ຺ສານິ ອຣຎ຺ຎາວາສຎ຺ເຈວ ປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນຎ຺ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາທິໂສ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ, ເຕນ ນໍ ສາ ຎາຕິທາສີ ທິສ຺ວາວ ນ ສຎ຺ຊານິ, ນິມິຕ຺ຕໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ.

໓໐໐. ຣຏ຺ຐປາລສ຺ສ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ເຖຣສ຺ສ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ສຓ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍຕ຺ວາ ສໍວຑ຺ຒິຕຘາຕີປິ ສມານາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມຫາຂີຓາສວຠາວປ຺ປຕ຺ເຕນ ສາມິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ນຸ ໂຂ, ເມ ຠນ຺ເຕ, ປຸຕ຺ໂຕ ຣຏ຺ຐປາໂລ’’ຕິອາທິວຈນໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕີ ເວເຄນ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຏ຺ຐປາລສ຺ສ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ. ຍຄ຺ເຆຕິ ອາໂຣຈນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ສເຈ ເຊ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຊຕິ ອາລປເນ ນິປາໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ຕສ຺ມິໍ ເທເສ ທາສິຊນໍ ອາລປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕ຺ວຎ຺ຫິ, ໂຠຕິ ທາສິ, ສເຈ ສຈ຺ຈໍ ຠຓສີ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ມຫາກຸເລ ອິຕ຺ຖິໂຍ ພຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ຄຣຫໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ອິທຎ຺ຈ ອຈ຺ຈາຍິກກິຈ຺ຈໍ, ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ນໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ. ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸຏ຺ຏມູລນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ເທເສ ທານປຕີນໍ ຆເຣສຸ ສາລາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາສນານິ ເຈຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸປຏ຺ຐາປິຕໍ ອຸທກກຎ຺ຊິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພຊິຕາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ສເຈ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທານປຕີນມ຺ປິ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ອີທິສາຍ ສາລາຍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸຏ຺ຏມູລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປພ຺ພຊິຕາ ກປຓມນຸສ຺ສາ ວິຍ ອສາຣຸປ຺ເປ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ.

ອຕ຺ຖິ ນາມ ຕາຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ເຖ, ນາມາຕິ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ເຖ ມຎ຺ຎນຕ຺ເຖ ວາ ນິປາໂຕ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ, ອມ຺ຫາກໍ ຘນໍ, ນນຸ ມຍໍ ນິທ຺ຘນາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຍສໍ ໂນ ຕ຺ວໍ ອີທິເສ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ. ຕຖາ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ, ອມ຺ຫາກໍ ຊີວິຕໍ, ນນຸ ມຍໍ ມຕາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຍສໍ ໂນ ຕ຺ວໍ ອີທິເສ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ. ຕຖາ ອຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ, ຕວ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສາສນໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິລທ຺ໂຘ ສມຓຄຸໂຓ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ສຸໂຠຊນຣສສໍວຑ຺ຒິໂຕປິ ອິມໍ ຊິຄຸຈ຺ຉເນຍ຺ຍໍ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ອມຕມິວ ນິພ຺ພິກາໂຣ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສີຕິ. ໂສ ປນ ຄຫປຕິ ທຸກ຺ຂາຠິຕຸນ຺ນຕາຍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸມສກ຺ໂກນ຺ໂຕ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນາມ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ, ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອວຈ. ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ປເນຕ຺ຖ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ ວທນ຺ຕິ – ອໂນກປ຺ປນາມຣິສນຕ຺ຖວເສເນຕໍ ອຕ຺ຖິສທ຺ເທ ອຸປປເທ ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສີ’’ຕິ ອນາຄຕວຈນໍ ກຕໍ. ຕສ຺ສາຍມຕ຺ໂຖ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນາມ…ເປ… ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ, ອິທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂມ຺ປິ ອຫໍ ນ ສທ຺ທຫາມິ ນ ມຣິສຍາມີ’’ຕິ. ອິທໍ ເອຕ຺ຕກໍ ວຈນໍ ຄຫປຕິ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ກເຖສິ. ເຖໂຣປິ ປິຕຣິ ປຕ຺ຕມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິເຕເຍວ ຕໍ ປູຕິກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ ສຸນຂວນ຺ຕສທິສໍ ປູຕິກຸກ຺ກຸຏຓ຺ຑມິວ ຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ປູຕິກໍ ວາຍນ຺ຕໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ ກິຣ ຕຖາຣູປໍ ກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເຖໂຣ ປນ ອຣິຍິທ຺ຘິຍໍ ຐຕ຺ວາ ທິພ຺ໂພຊໍ ອມຕຣສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊມາໂນ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຘມກຣເຓນ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ມຸຂຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖປາເທ ຈ ໂຘວິຕ຺ວາ ກຸໂຕ ໂນ ຄຫປຕີຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ກຸໂຕ ໂນຕິ ກຸໂຕ ນຸ. ເນວ ທານນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມວເສນ ເນວ ທານໍ ອລຕ຺ຖມ຺ຫ. ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານນ຺ຕິ ‘‘ກິໍ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ, ກຈ຺ຈິ ເຕ ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິສິ ອປ຺ປກິລມເຖນ ອາຄໂຕ, ນ ຕາວ ຕາຕ ເຄເຫ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາທິຍຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິສນ຺ຖາຣວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານມ຺ປິ ນ ອລຕ຺ຖມ຺ຫ. ກສ຺ມາ ປນ ເຖໂຣ ເອວມາຫ? ປິຕຸ ອນຸຄ຺ຄເຫນ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ຍຖາ ເອສ ມໍ ວທຕິ, ອຎ຺ເຎປິ ປພ຺ພຊິເຕ ເອວໍ ວທຕິ ມຎ຺ເຎ. ພຸທ຺ຘສາສເນ ຈ ປຕ຺ຕນ຺ຕເຣ ປທຸມໍ ວິຍ ຠສ຺ມາຉນ຺ໂນ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ເຜຄ຺ຄຸປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ຈນ຺ທນສາໂຣ ວິຍ ສຸຕ຺ຕິກາປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ມຸຕ຺ຕຣຕນໍ ວິຍ ວລາຫກປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ຈນ຺ທິມາ ວິຍ ມາທິສານໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຄຸຓານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ເຕສຸປິ ນ ເອວຣູປໍ ວຈນໍ ປວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ, ສໍວເຣ ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນຸຄ຺ຄເຫນ ເອວມາຫ.

ເອຫິ ຕາຕາຕິ ຕາຕ ຕຸຍ຺ຫໍ ຆຣໍ ມາ ໂຫຕຸ, ເອຫິ ຆຣໍ ຄມິສ຺ສາມາຕິ ວທຕິ. ອລນ຺ຕິ ເຖໂຣ ອຸກ຺ກຏ຺ຐເອກາສນິກຕາຍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອຘິວາເສສີຕິ ເຖໂຣ ປນ ປກຕິຍາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐສປທານຈາຣິໂກ ສ຺ວາຕນາຍຠິກ຺ຂໍ ນາມ ນາຘິວາເສຕິ, ມາຕຸ ອນຸຄ຺ຄເຫນ ປນ ອຘິວາເສສິ. ມາຕຸ ກິຣສ຺ສ ເຖຣໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ມຫາໂສໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂຣທເນເນວ ປກ຺ກກ຺ຂິ ວິຍ ຊາຕາ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ‘‘ສຈາຫໍ ຕໍ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມິ, ຫທຍມ຺ປິສ຺ສາ ຜາເລຍ຺ຍາ’’ຕິ ອນຸຄ຺ຄເຫນ ອຘິວາເສສິ. ກາຣາເປຕ຺ວາຕິ ເອກໍ ຫິຣຎ຺ຎສ຺ສ, ເອກໍ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສາຕິ ທ຺ເວ ປຸຎ຺ເຊ ກາຣາເປຕ຺ວາ. ກີວມຫນ຺ຕາ ປນ ປຸຎ຺ຊາ ອເຫສຸນ຺ຕິ. ຍຖາ ໂອຣໂຕ ຐິໂຕ ປຸຣິໂສ ປາຣໂຕ ຐິຕໍ ມຊ຺ຌິມປ຺ປມາຓໍ ປຸຣິສໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ເອວໍມຫນ຺ຕາ.

໓໐໑. ອິທໍ ເຕ ຕາຕາຕິ ກຫາປຓປຸຎ຺ຊຎ຺ຈ ສຸວຓ຺ຓປຸຎ຺ຊຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ມຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ມາຕິໂຕ ອາຄຕໍ, ອິທໍ ເຕ ມາຕາມຫິຍາ ມາຕຸ ອິມໍ ເຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ຄນ຺ຘມາລາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ຘນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎໍ ເປຕ຺ຕິກໍ ອຎ຺ຎໍ ປິຕາມຫນ຺ຕິ ຍໍ ປນ ເຕ ປິຕຸ ຈ ປິຕາມຫານຎ຺ຈ ສນ຺ຕກໍ, ຕໍ ອຎ຺ຎໍເຍວ, ນິຫິຕຎ຺ຈ ປຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຕິວິຍ ພຫຸ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປິຕາມຫ’’ນ຺ຕິ ຕທ຺ຘິຕໂລປໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເປຕາມຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ສກ຺ກາ ຕໂຕນິທານນ຺ຕິ ຘນເຫຕຸ ຘນປຈ຺ຈຍາ. ຕໍ ຕໍ ຘນໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຣາຊາທີນໍ ວເສນ ຘນປຣິກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓນ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໂສກາທໂຍ ສນ຺ຘາຍ ເອວມາຫ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ – ‘‘ອຫໍ ອິມໍ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມີຕິ ອາເນສິໍ, ໂສ ທານິ ເມ ຘມ຺ມກຖໍ ກາຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ, ອຍໍ ນ ເມ ວຈນໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສ ໂອໂຣຘານໍ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ໂວ ສາມິໂກ, ຄຈ຺ຉຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ນໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວາຍມຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ສຸວເຍ ຐິຕາ ນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ, ຕາສຸ ທ຺ເວ ເຊຏ຺ຐກິຕ຺ຖິໂຍ ສນ຺ຘາຍ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ເຈກໍ ປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອເກກມ຺ຫິ ປາເທ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ.

ກີທິສາ ນາມ ຕາ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ ອຈ຺ຉຣາໂຍຕິ ກສ຺ມາ ເອວມາຫໍສຸ? ຕທາ ກິຣ ສມ຺ພຫຸເລ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາເຣປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາເຣປິ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ເຕປິ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຄຸຓໍ ອຊານນ຺ຕາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ ‘‘ກສ຺ມາ ເອເຕ ປພ຺ພຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖຎ຺ເຎ ວທນ຺ຕິ ‘‘ເທວຈ຺ຉຣາເທວນາຏການໍ ກາຣຓາ’’ຕິ. ສາ ກຖາ ວິຕ຺ຖາຣິກາ ອໂຫສິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ເອວມາຫໍສຸ. ອຖ ເຖໂຣ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ນ ໂຂ ມຍໍ ຠຄິນີຕິອາທິມາຫ. ສມຸທາຈຣຕີຕິ ໂວຫຣຕິ ວທຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ມຸຈ຺ຉິຕາ ປປຕິໍສູຕິ ຕໍ ຠຄິນິວາເທນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ອຊ຺ຊ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ອຊ຺ຊ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ພຫິ ນ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ໂນ ທາຣກາ ນ ລທ຺ຘາ, ເຍສໍ ອານຸຠາເວນ ຊີເວຍ຺ຍາມ, ອິໂຕ ຈມ຺ຫາ ປຣິຫີນາ ອຎ຺ຎໂຕ ຈ. ອຍໍ ໂລໂກ ນາມ ອຕ຺ຕໂນວ ຈິນ຺ເຕສິ, ຕສ຺ມາ ຕາປິ ‘‘ອິທານິ ມຍໍ ອນາຖາ ຊາຕາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນວ ຈິນ຺ຕຍມານາ – ‘‘ອນຕ຺ຖິໂກ ທານິ ອມ຺ເຫຫິ ອຍໍ, ໂສ ອມ຺ເຫ ປຊາປຕິໂຍ ສມານາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍາ ສຍິຕທາຣິກາ ວິຍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ສມຸປ຺ປນ຺ນພລວໂສກາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ ມຸຈ຺ຉິຕາ ປປຕິໍສຸ, ປຕິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມາ ໂນ ວິເຫເຐຖາຕິ ມາ ອມ຺ເຫ ຘນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມາຕຸຄາເມ ຈ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ວິເຫຐຍິຕ຺ຖ, ວິເຫສາ ເຫສາ ປພ຺ພຊິຕານນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ເອວມາຫ? ມາຕາປິຕູນໍ ອນຸຄ຺ຄເຫນ. ໂສ ກິຣ ເສຏ຺ຐິ – ‘‘ປພ຺ພຊິຕລິງ຺ຄໍ ນາມ ກິລິຏ຺ຐໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊາເວສໍ ຫາເຣຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ຕໂຍ ຊນາ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເຖຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ນ ເທຕິ. ເຖໂຣ – ‘‘ມາທິສສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ອາຫາຣນ຺ຕຣາຍໍ ກຕ຺ວາ ເອເຕ ພຫຸໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສເວຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ອນຸຄ຺ຄເຫນ ເອວມາຫ.

໓໐໒. ຄາຖາ ອຠາສີຕິ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕໍ. ພິມ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ. ອຣຸກາຍນ຺ຕິ ນວນ຺ນໍ ວຓມຸຂານໍ ວເສນ ວຓກາຍໍ. ສມຸສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຕີຓິ ອຏ຺ຐິສຕານິ ນວຫິ ນ຺ຫາຣຸສເຕຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນວຫິ ມໍສເປສິສເຕຫິ ລິມ຺ປິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ອຸສ຺ສິຕໍ. ອາຕຸຣນ຺ຕິ ຊຣາຕຸຣຕາຍ ໂຣຄາຕຸຣຕາຍ ກິເລສາຕຸຣຕາຍ ຈ ນິຈ຺ຈາຕຸຣໍ. ພຫຸສງ຺ກປ຺ປນ຺ຕິ ປເຣສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຕ຺ຖນາສງ຺ກປ຺ເປຫິ ພຫຸສງ຺ກປ຺ປໍ. ອິຕ຺ຖີນຎ຺ຫິ ກາເຍ ປຸຣິສານໍ ສງ຺ກປ຺ປາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ກາເຍ ອິຕ຺ຖີນໍ. ສຸສາເນ ຉຑ຺ຑິຕກເຬວຣຠູຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ກາກກຸລລາທໂຍ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕິເຍວາຕິ ພຫຸສງ຺ກປ຺ໂປ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ຘຸວໍ ຐິຕີຕິ ຍສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ມາຍາມຣີຈິເຜຓປິຓ຺ຑ ອຸທກປຸປ຺ຜຸຬາທີນໍ ວິຍ ເອກໍເສເນວ ຐິຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຠິຊ຺ຊນຘມ຺ມຕາວ ນິຍຕາ.

ຕເຈນ ໂອນທ຺ຘນ຺ຕິ ອລ຺ລມນຸສ຺ສຈມ຺ເມນ ໂອນທ຺ຘໍ. ສຫ ວຕ຺ເຖຠິ ໂສຠຕີຕິ ຄນ຺ຘາທີຫິ ມຓິກຸຓ຺ຑເລຫິ ຈ ຈິຕ຺ຕກຕມ຺ປິ ຣູປໍ ວຕ຺ເຖຫິ ສເຫວ ໂສຠຕິ, ວິນາ ວຕ຺ເຖຫິ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ໂຫຕິ ອໂນໂລກນກ຺ຂມໍ.

ອລຕ຺ຕກກຕາຕິ ອລຕ຺ຕເກນ ຣຎ຺ຊິຕາ. ຈຸຓ຺ຓກມກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ສາສປກກ຺ເກນ ມຸຂປີຬກາທີນິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ໂລຓມຕ຺ຕິກາຍ ທຸຏ຺ຐໂລຫິຕໍ ວິລິຍາເປຕ຺ວາ ຕິລປິຏ຺ເຐນ ໂລຫິຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ຫລິທ຺ທິຍາ ວຓ຺ຓໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓກຄຓ຺ຑິກາຍ ມຸຂໍ ປຫຣນ຺ຕິ, ເຕເນສ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຏ຺ຐາປທກຕາຕິ ຣໂສທເກນ ມກ຺ຂິຕ຺ວາ ນລາຏປຣິຍນ຺ເຕ ອາວຕ຺ຕນປຣິວຕ຺ເຕ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐປທກຣຈນາຍ ຣຈິຕາ. ອຎ຺ຊນີຕິ ອຎ຺ຊນນາຬິກາ.

ໂອທຫີຕິ ຐເປສິ. ປາສນ຺ຕິ ວາກຣາຊາລໍ. ນາສທາຕິ ນ ຆຏ຺ຏຍິ. ນິວາປນ຺ຕິ ນິວາປສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນິວາປຕິຓສທິສໂຠຊນໍ. ກນ຺ທນ຺ເຕຕິ ວິຣວມາເນ ປຣິເທວມາເນ. ອິມາຍ ຫິ ຄາຖາຍ ເຖໂຣ ມາຕາປິຕໂຣ ມິຄລຸທ຺ທເກ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ, ອວເສສຎາຕເກ ມິຄລຸທ຺ທກປຣິສໍ ວິຍ, ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ວາກຣາຊາລໍ ວິຍ, ອຕ຺ຕນາ ຠຸຕ຺ຕໂຠຊນໍ ນິວາປຕິຓໍ ວິຍ, ອຕ຺ຕານໍ ມຫາມິຄໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ຍຖາ ຫິ ມຫາມິໂຄ ຍາວທຕ຺ຖໍ ນິວາປຕິຓໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ນາມ ຐານໍ ຄຕສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມິຄລຸທ຺ທການໍ ປຣິເທວນ຺ຕານໍເຍວ ວາກຣໍ ອຆຏ຺ຏຍມາໂນວ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຆນຈ຺ຉາຍສ຺ສ ຉຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ຄຸມ຺ພສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ມນ຺ທມນ຺ເທນ ວາເຕນ ພີຊຍມາໂນ ອາຄຕມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວເມວ ເຖໂຣ ອິມາ ຄາຖາ ຠາສິຕ຺ວາ ອາກາເສເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມິຄຈີເຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາສິ.

ກສ຺ມາ ປນ ເຖໂຣ ອາກາເສນ ຄໂຕຕິ. ປິຕາ ກິຣສ຺ສ ເສຏ຺ຐິ ສຕ຺ຕສຸ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກສຸ ອຄ຺ຄຬໍ ທາເປຕ຺ວາ ມລ຺ເລ ອາຓາເປສິ – ‘‘ສເຈ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຫຕ຺ຖປາເທສຸ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ຫຣິຕ຺ວາ ຄິຫິເວສໍ ຄຓ຺ຫາເປຖາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ – ‘‘ເອເຕ ມາທິສໍ ມຫາຂີຓາສວໍ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປາເທ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ເນສໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາກາເສນ ອຄມາສິ. ປຣສມຸທ຺ທວາສິຕ຺ເຖຣານໍ ປນ – ‘‘ຐິຕໂກວ ອິມາ ຄາຖາ ຠາສິຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ໂກຣພ຺ຍສ຺ສ ມິຄຈີເຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາສີ’’ຕິ ອຍໍ ວາຈນາມຄ຺ໂຄເຍວ.

໓໐໓. ມິຄໂວຕິ ຕສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານປາລສ຺ສ ນາມໍ. ໂສເຘນ຺ໂຕຕິ ອຸຍ຺ຍານມຄ຺ຄໍ ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕອຸຍ຺ຍາເນ ຕຈ຺ຉິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານານິ ຕຈ຺ຉາເປນ຺ໂຕ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕານິ ຐານານິ ສມ຺ມຊ຺ຊາເປນ຺ໂຕ ວາລຸກາໂອກິຣຓ-ປຸປ຺ຜວິກິຣຓ-ປຸຓ຺ຓຆຏຏ຺ຐປນ-ກທລິກ຺ຂນ຺ຘຐປນາທີນິ ຈ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນ ຣາຊາ ໂກຣພ຺ໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ສທາ ອິມສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ, ປສ຺ສິຕຸກາໂມ ເອຕໍ, ອາຄຕຠາວໍ ປນສ຺ສ ນ ຊານາຕິ, ມຫາ ໂຂ ປນາຍໍ ປຓ຺ຓາກາໂຣ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊາ ໂກຣພ຺ໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ກິຕ຺ຕຍມາໂນ ອໂຫສີຕິ ໂສ ກິຣ ຣາຊາ ເຖຣໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ພລມຊ຺ເຌປິ ນາຏກມຊ຺ເຌປິ – ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ຕາວ ມຫນ຺ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຸນນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນປໂລເກນ຺ເຕນາ’’ຕິ ຄຸຓໍ ກເຖສິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຍໍ ເອວມາຫ. ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖາຕິ ວຕ຺ວາຕິ ໂອໂຣຘມຫາມຕ຺ຕພລກາຍາທີສຸ ຍສ຺ສ ຍໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ຕສ຺ສ ຕໍ ທາເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸສ຺ສຏາຍ ອຸສ຺ສຏາຍາຕິ ອຸສ຺ສິຕາຍ ອຸສ຺ສິຕາຍ, ມຫາມຕ຺ຕມຫາຣຏ຺ຐິກາທີນໍ ວເສນ ອຸຄ຺ຄຕຸຄ຺ຄຕເມວ ປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ຠວໍ ຣຏ຺ຐປາໂລ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖເຣ ນິສີທຕູຕິ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖໂຣ ຕນຸໂກ ພຫລປຸປ຺ຜາທິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ອຠິລກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ, ຕາທິເສ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອວມາຫ.

໓໐໔. ປາຣິຊຸຎ຺ຎານີຕິ ປາຣິຊຸຎ຺ຎຠາວາ ປຣິກ຺ຂຍາ. ຊິຓ຺ໂຓຕິ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ. ວຸຑ຺ໂຒຕິ ວໂຍວຸຑ຺ໂຒ. ມຫລ຺ລໂກຕິ ຊາຕິມຫລ຺ລໂກ. ອທ຺ຘຄໂຕຕິ ອທ຺ຘານໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ປຈ຺ຉິມວຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ປພ຺ພຊຕີຕິ ຘຸຣວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ທຫຣກາເລ ພຫຸໍ ກຸສລໍ ກຕໍ, ອິທານິ ມຫລ຺ລໂກມ຺ຫິ, ມຫລ຺ລກສ຺ສ ເຈສາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ, ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປ຺ປຫຣິຕໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິສ຺ສາມິ, ປພ຺ພາເຊຖ ມໍ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຍາຈຕິ, ເຖຣາ ອນຸກມ຺ປາຍ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍວາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອປ຺ປາພາໂຘຕິ ອໂຣໂຄ. ອປ຺ປາຕງ຺ໂກຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ. ສມເວປາກິນິຍາຕິ ສມວິປາຈນິຍາ. ຄຫຓິຍາຕິ ກມ຺ມຊເຕໂຊຘາຕຸຍາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕຠຸຕ຺ໂຕ ອາຫາໂຣ ຊີຣຕິ, ຍສ຺ສ ວາ ປນ ປຸຏຠຕ຺ຕໍ ວິຍ ຕເຖວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຸໂຠເປເຕ ນ ສມເວປາກິນິຍາ ຄຫຓິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຍສ຺ສ ປນ ຠຸຕ຺ຕກາເລ ຠຕ຺ຕຈ຺ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ, ອຍໍ ສມເວປາກິນິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ນາຕິສີຕາຍ ນຈ຺ຈຸຓ຺ຫາຍາຕິ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ນາຕິສີຕາຍ ນຈ຺ຈຸຓ຺ຫາຍ. ອນຸປຸພ຺ເພນາຕິ ຣາຊາໂນ ວາ ຫຣນ຺ຕີຕິອາທິນາ ອນຸກ຺ກເມນ. ທຸຕິຍວາເຣ ຣາຊຠຍໂຈຣຠຍຉາຕກຠຍາທິນາ ອນຸກ຺ກເມນ.

໓໐໕. ຘມ຺ມຸທ຺ເທສາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ຘມ຺ມນິທ຺ເທສາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ. ອຸປນິຍ຺ຍຕີຕິ ຊຣາມຣຓສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອາຍຸກ຺ຂເຍນ ວາ ຕຕ຺ຖ ນິຍ຺ຍຕິ. ອທ຺ຘຸໂວຕິ ຘຸວຏ຺ຐານວິຣຫິໂຕ. ອຕາໂຓຕິ ຕາຍິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ວິຣຫິໂຕ. ອນຠິສ຺ສໂຣຕິ ອສຣໂຓ ອຠິສຣິຕ຺ວາ ອຠິຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສາເສຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ວິຣຫິໂຕ. ອສ຺ສໂກຕິ ນິສ຺ສໂກ ສກຠຓ຺ຑວິຣຫິໂຕ. ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄມນີຍນ຺ຕິ ສກຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ຂິຕໍ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ໂລເກນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຓ຺ຫາທາໂສຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ທາໂສ.

໓໐໖. ຫຕ຺ຖິສ຺ມິນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ເປ. ກຕາວີຕິ ກຕກຣຓີໂຍ, ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ໂຂ ປຄຸຓສິປ຺ໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອູຣຸພລີຕິ ອູຣຸພລສມ຺ປນ຺ໂນ. ຍສ຺ສ ຫິ ຜລກຎ຺ຈ ອາວຸຘຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣເສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຠິນ຺ນໍ ຠິນ຺ທໂຕ ຠິນ຺ນໍ ສນ຺ຘາຣຍໂຕ ປຣຫຕ຺ຖຄຕໍ ຣຊ຺ຊໍ ອາຫຣິຕຸໍ ອູຣຸພລໍ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ອູຣຸພລີ ນາມ. ພາຫຸພລີຕິ ພາຫຸພລສມ຺ປນ຺ໂນ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ອລມຕ຺ໂຕຕິ ສມຕ຺ຖອຕ຺ຕຠາໂວ.

ປຣິໂຍຘາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປ຺ປທ຺ທວໍ ໂອຘາຍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຄຫິຕາ.

ສໍວິຊ຺ຊຕິ ໂຂ, ໂຠ ຣຏ຺ຐປາລ, ອິມສ຺ມິໍ ຣາຊກຸເລ ປຫູຕໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ອິທໍ ໂສ ຣາຊາ ອຸປຣິ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສສ຺ສ ກາຣຓໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ອາຫ.

ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ ‘‘ປສ຺ສາມິ ໂລເກ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສານໍ ອນຸຄີຕິໍ ອໂວຈ.

໓໐໗. ຕຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍວ ກາເມ ອຠິປຕ຺ຖຍນ຺ຕີຕິ ເອກໍ ລຠິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ລຠິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ເອວໍ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕິເຍວ.

ປສຍ຺ຫາຕິ ສປຕ຺ຕຄຓໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ. ສສາຄຣນ຺ຕນ຺ຕິ ສທ຺ຘິໍ ສາຄຣນ຺ເຕນ. ໂອຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສາຕິ ຍໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ໂອຣໂຕ ສກຣຏ຺ຐໍ, ເຕນ ອຕິຕ຺ຕຣູໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫຕ຺ຖີຕິ ນ ຫິ ອຕ຺ຖິ.

ອໂຫ ວຕາ ໂນຕິ ອໂຫ ວຕ ນຸ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອມຣາຕິ ຈາຫູຕິ ອມຣໍ ອິຕິ ຈ ອາຫຸ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ມຕໍ ຎາຕີ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ກນ຺ທນ຺ຕິ, ຕໍ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠາຕາ ມໂຕ, ປຸຕ຺ໂຕ ມໂຕ’’ຕິອາທີນິປິ ວທນ຺ຕິ.

ຜຸສນ຺ຕິ ຜສ຺ສນ຺ຕິ ມຣຓຜສ຺ສໍ ຜຸສນ຺ຕິ. ຕເຖວ ຜຸຏ຺ໂຐຕິ ຍຖາ ພາໂລ, ຘີໂຣປິ ຕເຖວ ມຣຓຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ໂຐ, ອຜຸຏ຺ໂຐ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ. ພາໂລ ຈ ພາລ຺ຍາ ວຘິໂຕວ ເສຕີຕິ ພາໂລ ພາລຠາເວນ ມຣຓຜສ຺ສໍ ອາຄມ຺ມ ວຘິໂຕວ ເສຕິ ອຠິຫໂຕວ ສຍຕິ. ອກຕໍ ວຕ ເມ ກລ຺ຍາຓນ຺ຕິອາທິວິປ຺ປຏິສາຣວເສນ ຈລຕິ ເວຘຕິ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ. ຘີໂຣ ຈ ນ ເວຘຕີຕິ ຘີໂຣ ສຸຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ເວຘຕິ ນ ຈລຕິ.

ຍາຍ ໂວສານໍ ອິຘາຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ສພ຺ພກິຈ຺ຈໂວສານໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ສາວ ຘນໂຕ ອຸຕ຺ຕມຕຣາ. ອພ຺ໂຍສິຕຕ຺ຕາຕິ ອປຣິໂຍສິຕຕ຺ຕາ, ອຣຫຕ຺ຕປຕ຺ຕິຍາ, ອຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວາຠເວສູຕິ ຫີນປ຺ປຓີເຕສຸ ຠເວສຸ.

ອຸເປຕິ ຄພ຺ຠຎ຺ຈ ປຣຎ຺ຈ ໂລກນ຺ຕິ ເຕສຸ ປາປໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ໂຍ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ປຣມ຺ປຣາຍ ສໍສາຣໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄພ຺ຠຎ຺ຈ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ອຸເປຕິ. ຕສ຺ສປ຺ປປຎ຺ໂຎຕິ ຕສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ອປ຺ປປຎ຺ຎສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ອປ຺ປປຎ຺ໂຎ ອຠິສທ຺ທຫນ຺ໂຕ.

ສກມ຺ມຸນາ ຫຎ຺ຎຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມວເສນ ‘‘ກສາຫິປິ ຕາເລຕີ’’ຕິອາທີຫິ ກມ຺ມກາຣຓາຫິ ຫຎ຺ຎຕິ. ເປຈ຺ຈ ປຣມ຺ຫິ ໂລເກຕິ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣມ຺ຫິ ອປາຍໂລເກ.

ວິຣູປຣູເປນາຕິ ວິວິຘຣູເປນ, ນານາສຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມຄຸເຓສູຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິເກສຸ ສພ຺ພກາມຄຸເຓສຸ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ. ທຫຣາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ກລລມຕ຺ຕຠາວໍ ອຸປາທາຍ ຕຣຸຓາ. ວຸຑ຺ຒາຕິ ວສ຺ສສຕາຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ອປຓ຺ຓກໍ ສາມຎ຺ຎເມວ ເສຍ຺ໂຍຕິ ອວິຣຸທ຺ຘໍ ອທ຺ວຊ຺ຌຄາມິໍ ເອກນ຺ຕນິຍ຺ຍານິກໍ ສາມຎ຺ຎເມວ ‘‘ເສຍ຺ໂຍ, ອຸຕ຺ຕຣິຕຣຎ຺ຈ ປຓີຕຕຣຎ຺ຈາ’’ຕິ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕສ຺ມິ ມຫາຣາຊາຕິ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຕ຺ວໍ ວທສິ – ‘‘ກິໍ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ, ອິທໍ ທິສ຺ວາ ຈ ສຸຕ຺ວາ ຈ ປພ຺ພຊິໂຕສ຺ມີຕິ ມໍ ຘາເຣຫີຕິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ມຆເທວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຆເທວສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມຆເທວອມ຺ພວເນຕິ ປຸພ຺ເພ ມຆເທໂວ ນາມ ຣາຊາ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ໂຣເປສິ. ເຕສຸ ຣຸກ຺ເຂສຸ ປລຸຊ຺ຊມາເນສຸ ອປຣຠາເຄ ອຎ຺ເຎປິ ຣາຊາໂນ ໂຣເປສຸໍເຍວ. ຕໍ ປນ ປຐມໂວຫາຣວເສນ ມຆເທວມ຺ພວນນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ. ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສີຕິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຣມຓີຍໍ ຠູມິຠາຄໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ວສິຕປຸພ຺ພໍ ນຸ ໂຂ ເມ ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ອຫໍ ມຆເທໂວ ນາມ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ອມ຺ພວນໍ ໂຣເປສິໍ, ເອຕ຺ເຖວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ. ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ກາຣຓໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອປາກຏໍ, ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຄ຺ຄຄ຺ຄທນ຺ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສິຕໍ ປາຕຸ ອກາສິ.

ຘມ຺ໂມ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມິໂກ. ຘມ຺ເມນ ຣາຊາ ຊາໂຕຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຘມ຺ເມ ຐິໂຕຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ເມ ຐິໂຕ. ຘມ຺ມໍ ຈຣຕີຕິ ສມໍ ຈຣຕິ. ຕຕ຺ຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສູຕິ ໂຍປິ ໂສ ປຸພ຺ພຣາຊູຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທິນ຺ນປຣິຫາໂຣ, ຕໍ ອຫາເປຕ຺ວາ ປກຕິນິຍາເມເນວ ອທາສິ, ຕຖາ ຄຫປຕິການໍ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປກ຺ຂສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ປາຏິຫາຣິກປກ຺ໂຂປິ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ອຏ຺ຐມີອຸໂປສຖສ຺ສ ຫິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນານຸຄ຺ຄມນວເສນ ສຕ຺ຕມິຍຎ຺ຈ ນວມິຍຎ຺ຈ, ຈາຕຸທ຺ທສປນ຺ນຣສານໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນານຸຄ຺ຄມນວເສນ ເຕຣສິຍຎ຺ຈ ປາຏິປເທ ຈາຕິ ອິເມ ທິວສາ ປາຏິຫາຣິກປກ຺ຂາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕສຸປິ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິ.

໓໐໙. ເທວທູຕາຕິ ເທໂວຕິ ມຈ຺ຈຸ, ຕສ຺ສ ທູຕາຕິ ເທວທູຕາ. ສິຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ປລິເຕສຸ ປາຕຸຠູເຕສຸ ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປລິຕານິ ມຈ຺ຈຸເທວສ຺ສ ທູຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເທວາ ວິຍ ທູຕາຕິປິ ເທວທູຕາ. ຍຖາ ຫິ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາຍ ເທວຕາຍ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກທິວເສ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສິຣສ຺ມິໍ ປລິເຕສຸ ປາຕຸຠູເຕສຸ ເທວຕາພ຺ຍາກຣຓສທິສເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປລິຕານິ ເທວສທິສາ ທູຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວິສຸທ຺ຘິເທວານໍ ທູຕາຕິປິ ເທວທູຕາ. ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕາ ຫິ ຊິຓ຺ຓພ຺ຍາຘິຕມຕປພ຺ພຊິເຕ ທິສ຺ວາວ ສໍເວຄມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຊິຓ຺ຓຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ທຸຂິຕຎ຺ຈ ພ຺ຍາຘິຕໍ,

ມຕຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ຄຕມາຍຸສງ຺ຂຍໍ;

ກາສາຍວຕ຺ຖໍ ປພ຺ພຊິຕຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ,

ຕສ຺ມາ ອຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫິ ຣາຊາ’’ຕິ.

ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ປລິຕານິ ວິສຸທ຺ຘິເທວານໍ ທູຕຕ຺ຕາ ເທວທູຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ກປ຺ປກສ຺ສ ຄາມວຣໍ ທຕ຺ວາຕິ ສຕສຫສ຺ສຸຏ຺ຐານກໍ ເຊຏ຺ຐກຄາມໍ ທຕ຺ວາ. ກສ຺ມາ ອທາສິ? ສໍວິຄ຺ຄມານສຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຎ຺ຊລິສ຺ມິໍ ຐປິຕານິ ປລິຕານິ ທິສ຺ວາວ ສໍເວໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຎ຺ຎານິ ຈຕຸຣາສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອາຍຸ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕໍ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ສໍວິຄ຺ໂຄ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ໂຣເຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສິເຣ ທິສ຺ວານ ປລິຕໍ, ມຆເທໂວ ທິສມ຺ປຕິ;

ສໍເວຄໍ ອລຠີ ຘີໂຣ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສມໂຣຈຍີ’’ຕິ.

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄຣຸຫາ ມຍ຺ຫໍ, ອິເມ ຊາຕາ ວໂຍຫຣາ;

ປາຕຸຠູຕາ ເທວທູຕາ, ປພ຺ພຊ຺ຊາສມໂຍ ມມາ’’ຕິ.

ປຸຣິສຍຸເຄຕິ ວໍສສມ຺ຠເວ ປຸຣິເສ. ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາຕິ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕາປິ ຫິ ປຐມໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຑ຺ຒິເຕ ເກເສ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຊຏາກລາປຘຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ. ປພ຺ພຊິໂຕ ປນ ອເນສນໍ ອນນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຣາຊເຄຫໂຕ ອາຫຏຠິກ຺ຂາຍ ຍາເປນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣໍ ຠາເວສິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກຸມາຣກີຬິຕໍ ກີຬີຕິ ອງ຺ເກນ ອງ຺ກໍ ປຣິຫຣິຍມາໂນ ກີຬິ. ມາລາກລາປໍ ວິຍ ຫິ ນໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາວ ວິຈຣິໍສຸ. ຣຎ຺ໂຎ ມຆເທວສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ…ເປ… ປພ຺ພຊີຕິ ອິມສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕທິວເສ ປຎ຺ຈ ມງ຺ຄລານິ ອເຫສຸໍ. ມຆເທວຣຎ຺ໂຎ ມຕກຠຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປພ຺ພຊິຕມງ຺ຄລໍ, ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຉຕ຺ຕຸສ຺ສາປນມງ຺ຄລໍ, ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣຊ຺ຊມງ຺ຄລໍ, ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນາມກຣຓມງ຺ຄລນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ປຎ຺ຈ ມງ຺ຄລານິ ອເຫສຸໍ, ສກລຊມ຺ພຸທີປຕເລ ອຸນ຺ນງ຺ຄລມໂຫສິ.

໓໑໑. ປຸຕ຺ຕປປຸຕ຺ຕກາຕິ ປຸຕ຺ຕາ ຈ ປຸຕ຺ຕປຸຕ຺ຕາ ຈາຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຣມ຺ປຣາ. ປຈ຺ຉິມໂກ ອໂຫສີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາປຈ຺ຉິມໂກ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກິຣ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ – ‘‘ປວຕ຺ຕຕິ ນຸ ໂຂ ຕໍ ມຍາ ມນຸສ຺ສໂລເກ ນິຫຕໍ ກລ຺ຍາຓວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ – ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອິທານິ ນ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ມຍ຺ຫໍ ປເວຓິຍາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິຕຸໍ ທສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວໍເສ ຊາຕຣຎ຺ໂຎເຍວ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວໍສສ຺ສ ເນມິໍ ຆເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເຕເນວສ຺ສ ນິມີຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ. ອິຕິ ໂສ ປພ຺ພຊິຕຣາຊູນໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາປຈ຺ຉິມໂກ ອໂຫສິ. ຄຸເຓຫິ ປນ ອຕິເຣກຕໂຣ. ຕສ຺ສ ຫິ ສພ຺ພຣາຊູຫິ ອຕິເຣກຕຣາ ທ຺ເວ ຄຸຓາ ອເຫສຸໍ. ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສຕສຫສ຺ສໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ທານໍ ອທາສິ, ອນຸໂປສຖິກສ຺ສ ຈ ທສ຺ສນໍ ນິວາເຣສິ. ອນຸໂປສຖິເກສຸ ຫິ ຣາຊານໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາຕິ ຄເຕສຸ ໂທວາຣິໂກ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອຸໂປສຖິກາ ໂນ ວາ’’ຕິ. ເຍ ອນຸໂປສຖິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ນິວາເຣຕິ ‘‘ອນຸໂປສຖິການໍ ຣາຊາ ທສ຺ສນໍ ນ ເທຕີ’’ຕິ. ‘‘ມຍໍ ຊນປທວາສິໂນ ກາເລ ໂຠຊນໍ ກຸຫິໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິປິ ຕຕ຺ຖ ວຈໂນກາໂສ ນຕ຺ຖິ. ຈຕູສຸ ຫິ ທ຺ວາເຣສຸ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຈ ອເນການິ ຠຕ຺ຕຈາຏິສຫສ຺ສານິ ປຏິຍຕ຺ຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ມຫາຊໂນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐາເນ ມສ຺ສຸໍ ກາເຣຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖານິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິຕໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຣຎ຺ໂຎ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂທວາຣິເກນ ‘‘ອຸໂປສຖິກາ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕາ ‘‘ອາມ ອາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ອາຄຈ຺ຉຖາຕິ ປເວເສຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຕິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ຄຸເຓຫິ ອຕິເຣກຕໂຣ ອໂຫສິ.

໓໑໒. ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານນ຺ຕິ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວານໍ. ເຕ ກິຣ ເທວາ ວິເທຫຣຏ຺ເຐ ມິຖິລນຄຣວາສິໂນ ຣຎ຺ໂຎ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ຄຸຓກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ. ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານ’’ນ຺ຕິ.

ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ປາສາທວຣສ຺ສ ອຸປຣິຄໂຕ ທານຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ອຸປປຣິກ຺ຂມາໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ທານໍ ນຸ ໂຂ ມຫນ຺ຕໍ ອຸທາຫຸ ສີລໍ, ຍທິ ທານໍ ມຫນ຺ຕໍ, ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ທານເມວ ທສ຺ສາມິ. ອຖ ສີລໍ, ສີລເມວ ປູຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ມຫນ຺ຕໍ ອິທໍ ມຫນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນິຈ຺ຉິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ເສວ ສກ຺ໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ,…ເປ… ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສີຕິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ກງ຺ຂາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕສ຺ສ ກງ຺ຂຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຫຎ຺ຈ ກເຖສ຺ສາມິ, ອິຘາຄມນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສິ. ຣາຊາ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ຠີໂຕ ອໂຫສິ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ. ອຖ ນໍ ສກ຺ໂກ – ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉ, ກງ຺ຂໍ ເຕ ປຏິວິໂນເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ຣາຊາ –

‘‘ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ທານໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວາ, ກຕມໍ ສຸ ມຫປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ. –

ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສກ຺ໂກ – ‘‘ທານໍ ນາມ ກິໍ, ສີລເມວ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕາຍ ມຫນ຺ຕໍ. ອຫຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ, ມຫາຣາຊ, ທສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ທສນ຺ນໍ ຊຏິລສຫສ຺ສານໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໂຕ ນ ມຸຕ຺ໂຕ, ສີລວນ຺ຕາ ປນ ມຍ຺ຫໍ ທານໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

‘‘ຫີເນນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ, ຂຕ຺ຕິເຍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ;

ມຊ຺ຌິເມນ ຈ ເທວຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕເມນ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

ນ ເຫເຕ ສຸລຠາ ກາຍາ, ຍາຈໂຍເຄນ ເກນຈິ;

ເຍ ກາເຍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອນາຄາຣາ ຕປສ຺ສິໂນ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໔໒໙-໔໓໐);

ເອວໍ ຣຎ຺ໂຎ ກງ຺ຂໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ເທວໂລກຄມນາຍ ປຏິຎ຺ຎາຄຫຓຕ຺ຖໍ ລາຠາ ເຕ ມຫາຣາຊາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອວິກມ຺ປມາໂນຕິ ອຠາຍມາໂນ. ອຘິວາເສສີຕິ ອຫໍ ມຫາຊນໍ ກຸສລໍ ສມາທເປມິ, ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ປນ ວສນຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ອາຄເຕນ ມນຸສ຺ສປເຖ ສຸຂໍ ກເຖຕຸໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິວາເສສິ.

໓໑໓. ເອວໍ ຠທ຺ທນ຺ຕວາຕິ ເອວໍ ໂຫຕຸ ຠທ຺ທກໍ ຕວ ວຈນນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ. ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຍຸເຄ ສຫສ຺ສອສ຺ສາຊານີເຍ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ເຕສໍ ປນ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ໂຍຊນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ມນໍ ອາຄມ຺ມ ຍຸຕ຺ຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ປນ ທິພ຺ພຣໂຖ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິໂກ ໂຫຕິ, ນທ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣຖສີສໍ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນານິ, ອກ຺ຂພນ຺ໂຘ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນານິ, ອກ຺ຂພນ຺ຘໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຉາຠາໂຄ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນານິ, ສພ຺ໂພ ສຕ຺ຕວຓ຺ຓຣຕນມໂຍ. ເທວໂລໂກ ນາມ ອຸທ຺ຘໍ, ມນຸສ຺ສໂລໂກ ອໂຘ, ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາມຸຂໍ ຣຖໍ ເປເສສີຕິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ປນ ປກຕິມຄ຺ຄໍ ເປເສຕິ, ເອວເມວ ມນຸສ຺ສານໍ ສາຍມາສຠຕ຺ເຕ ນິຏ຺ຐິເຕ ຈນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ເປເສສິ, ຍມກຈນ຺ທາ ອຸຏ຺ຐິຕາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ມຫາຊໂນ ທິສ຺ວາ ‘‘ຍມກຈນ຺ທາ ອຸຄ຺ຄຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ນ ຍມກຈນ຺ທາ, ເອກໍ ວິມານໍ, ນ ວິມານໍ, ເອໂກ ຣໂຖຕິ. ຣໂຖປິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປກຕິຣຖປ຺ປມາໂຓວ, ອສ຺ສາປິ ປກຕິອສ຺ສປ຺ປມາຓາວ ອເຫສຸໍ. ເອວໍ ຣຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປາສາທໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປາຈີນສີຫປຎ຺ຊຣຏ຺ຐາເນ ຣຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄຕມຄ຺ຄາຠິມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ສີຫປຎ຺ຊເຣ ຐຕ຺ວາວ ອາໂຣຫນສຊ຺ຊໍ ຐເປສິ.

ອຠິຣຸຫ ມຫາຣາຊາຕິ ຣາຊາ – ‘‘ທິພ຺ພຍານໍ ເມ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ນ ຕາວເທວ ອຠິຣຸຫິ, ນາຄຣານໍ ປນ ໂອວາທໍ ອທາສິ ‘‘ປສ຺ສຖ ຕາຕາ, ຍໍ ເມ ສກ຺ເກນ ເທວຣຎ຺ຎາ ທິພ຺ພຣໂຖ ເປສິໂຕ, ໂສ ຈ ໂຂ ນ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕໍ ວາ ກຸລປ຺ປເທສໍ ວາ ປຏິຈ຺ຈ ເປສິໂຕ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສີລາຈາຣຄຸເຓ ປສີທິຕ຺ວາ ເປສິໂຕ. ສເຈ ຕຸມ຺ເຫປິ ສີລໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສຖ, ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ເປເສສ຺ສຕິ, ເອວໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ສີລໍ. ນາຫໍ ເທວໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິຣາຍິສ຺ສາມິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ ມຫາຊນໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຣຖໍ ອຠິຣຸຫິ. ຕໂຕ ມາຕລິ ສງ຺ຄາຫໂກ ‘‘ອຫມ຺ປິ ມຫາຣາຊສ຺ສ ມມານຸຈ຺ຉວິກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາກາສມ຺ຫິ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອປິຈ ມຫາຣາຊາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ກຕເມນາຕິ, ມຫາຣາຊ, ອິເມສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ເອໂກ ນິຣຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ເທວໂລກໍ, ເຕສຸ ຕໍ ກຕເມນ ເນມິ. ເຍນາຕິ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ປາປກມ຺ມນ຺ຕາ ປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວທິຍນ຺ຕິ, ຕໍ ຐານໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ປສ຺ສິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຊາຕເກປິ –

‘‘ເກນ ຕໍ ເນມິ ມຄ຺ເຄນ, ຣາຊເສຏ຺ຐ ທິສມ຺ປຕິ;

ເຍນ ວາ ປາປກມ຺ມນ຺ຕາ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມາ ຈ ເຍ ນຣາ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໔໕໐) –

ຄາຖາຍ ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ນິຣເຍ ຕາວ ປສ຺ສາມິ, ອາວາເສ ປາປກມ຺ມິນໍ;

ຐານານິ ລຸທ຺ທກມ຺ມານໍ, ທຸສ຺ສີລານຎ຺ຈ ຍາ ຄຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໔໕໑);

ອຸຠເຍເນວ ມໍ ມາຕລິ ເນຫີຕິ ມາຕລິ ທ຺ວີຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ມໍ ເນຫິ, ອຫໍ ນິຣຍໍ ປສ຺ສິຕຸກາໂມ ເທວໂລກມ຺ປີຕິ. ປຐມໍ ກຕເມນ ເນມີຕິ. ປຐມໍ ນິຣຍມຄ຺ເຄນ ເນຫີຕິ. ຕໂຕ ມາຕລິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຣາຊານໍ ປຎ຺ຈທສ ມຫານິຣເຍ ທສ຺ເສສິ. ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ປເນຕ຺ຖ –

‘‘ທສ຺ເສສິ ມາຕລິ ຣຎ຺ໂຎ, ທຸຄ຺ຄໍ ເວຕຣຓິໍ ນທິໍ;

ກຸຖິຕໍ ຂາຣສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິສິຂູປມ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໔໕໒) –

ຊາຕເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິຣຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຣຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເທວໂລກາຠິມຸຂໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພີຣຓີເທວຘີຕາຍ ໂສຓທິນ຺ນເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄຓເທວປຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ວິມານານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເທວໂລກໍ ເນສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ –

‘‘ຍທິ ເຕ ສຸຕາ ພີຣຓີ ຊີວໂລເກ,

ອາມາຍທາສີ ອຫຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ;

ສາ ປຕ຺ຕກາເລ ອຕິຖິໍ ວິທິຕ຺ວາ,

ມາຕາວ ປຸຕ຺ຕໍ ສກິມາຠິນນ຺ທີ;

ສໍຍມາ ສໍວິຠາຄາ ຈ,

ສາ ວິມານສ຺ມິ ໂມທຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໕໐໗) –

ຊາຕເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ຄຈ຺ຉໂຕ ປນ ຕສ຺ສ ຣຖເນມິ ວຏ຺ຏິຍາ ຈິຕ຺ຕກູຏທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ອຸມ຺ມາເຣ ປຫຕມຕ຺ເຕວ ເທວນຄເຣ ໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ. ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ເອກກໍເຍວ ໂອຫາຍ ເທວສງ຺ໂຆ ມຫາສຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນມກາສິ, ຕໍ ເທວຕານໍ ອາທຣໍ ທິສ຺ວາ ສກ຺ໂກ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ – ‘‘ອຠິຣມ, ມຫາຣາຊ, ເທເວສຸ ເທວານຸຠາເວນາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ຣາຊາ ອຊ຺ຊ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກທິວເສເນວ ເທວຄຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິມຸຂມກາສິ. ສເຈ ເອກໍ ທ຺ເວ ທິວເສ ວສິສ຺ສຕິ, ນ ມໍ ເທວາ ໂອໂລເກສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ອຸສູຍມາໂນ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕຸຍ຺ຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ເທວໂລເກ ວສິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ເຎສໍ ປຸຎ຺ເຎນ ວສາຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ເອວມາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ – ‘‘ນາສກ຺ຂິ ຊຣສກ຺ໂກ ມນໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ປຣໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ຍາຈິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຠຓ຺ຑກໍ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອລໍ ມາຣິສາຕິອາທິມາຫ. ຊາຕເກປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຍຖາ ຍາຈິຕກໍ ຍານໍ, ຍຖາ ຍາຈິຕກໍ ຘນໍ;

ເອວໍສມ຺ປທເມເວ ຕໍ, ຍໍ ປຣໂຕ ທານປຈ຺ຈຍາ;

ນ ຈາຫເມຕມິຈ຺ຉາມິ, ຍໍ ປຣໂຕ ທານປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໕໘໕-໕໘໖) –

ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາເວນ ກຕິວາເຣ ເທວໂລກໍ ຄໂຕຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ – ມນ຺ຘາຕຸຣາຊກາເລ ສາຘິນຣາຊກາເລ ຄຸຕ຺ຕິລວີຓາວາທກກາເລ ນິມິມຫາຣາຊກາເລຕິ. ໂສ ມນ຺ຘາຕຸກາເລ ເທວໂລເກ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ກາລໍ ວສິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ວສມາເນເຍວ ຉຕ຺ຕິໍສ ສກ຺ກາ ຈວິໍສຸ. ສາຘິນຣາຊກາເລ ສຕ຺ຕາຫໍ ວສິ, ມນຸສ຺ສຄຓນາຍ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຄຸຕ຺ຕິລວີຓາວາທກກາເລ ຈ ນິມິຣາຊກາເລ ຈ ມຸຫຸຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ວສິ, ມນຸສ຺ສຄຓນາຍ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ໂຫນ຺ຕິ.

໓໑໔. ຕຕ຺ເຖວ ມິຖິລໍ ປຏິເນສີຕິ ປຏິເນຕ຺ວາ ປກຕິສິຣິຄພ຺ເຠເຍວ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

໓໑໕. ກຬາຣຊນໂກຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ກຬາຣທນ຺ຕຕາຍ ປນ ກຬາຣຊນໂກຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ໂສ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊີຕິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕເມວ ນ ອກາສິ, ເສສໍ ສພ຺ພໍ ປາກຕິກເມວ ອໂຫສິ.

໓໑໖. ສມຸຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກລ຺ຍາຓວຕ຺ຕໍ ໂກ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ເກນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ໂກ ປວຕ຺ເຕຕິ, ເກນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສີລວາ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘຸ’’ນ຺ຕິ ວີຣິຍໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ທຸສ຺ສີເລນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຕ ເສຂາ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ຂີຓາສເວນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຆເທວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ມຘຸຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຘຸຣສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມຫາກຈ຺ຈາໂນຕິ ຄິຫິກາເລ ອຸຊ຺ເຊນິກຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ໂຕ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ຈ. ມຘຸຣາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຄຸນ຺ທາວເນຕິ ກຓ຺ຫກຄຸນ຺ທາວເນ. ອວນ຺ຕິປຸຕ຺ໂຕຕິ ອວນ຺ຕິຣຏ຺ເຐ ຣຎ຺ໂຎ ຘີຕາຍ ປຸຕ຺ໂຕ. ວຸທ຺ໂຘ ເຈວ ອຣຫາ ຈາຕິ ທຫຣໍ ອຣຫນ຺ຕມ຺ປິ ນ ຕຖາ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕິ ຍຖາ ມຫລ຺ລກໍ, ເຖໂຣ ປນ ວຸທ຺ໂຘ ເຈວ ອໂຫສິ ອຣຫາ ຈ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ໂຠ ກຈ຺ຈານາຕິ ໂສ ກິຣ ຣາຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓລທ຺ຘິໂກ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓຕິອາທີສຸ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕາທີນໍ ປຎ຺ຎາປນຏ຺ຐາເນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາວ ເສຏ຺ຐາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓຕິ ອິຕເຣ ຕໂຍ ວຓ຺ຓາ ຫີນາ ລາມກາຕິ ວທຕິ. ສຸກ຺ໂກຕິ ປຓ຺ຑໂຣ. ກຓ຺ໂຫຕິ ກາຬໂກ. ສຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕາທິປຎ຺ຎາປນຏ຺ຐາເນສຸ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຕ຺ຕາຕິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຕ຺ຕາ. ໂອຣສາ ມຸຂໂຕ ຊາຕາຕິ ອຸເຣ ວສິຕ຺ວາ ມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ອຸເຣ ກຕ຺ວາ ສໍວທ຺ຘິຕາຕິ ວາ ໂອຣສາ. ພ຺ຣຫ຺ມຊາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ພ຺ຣຫ຺ມນິມ຺ມິຕາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ນິມ຺ມິຕາ. ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ທາຍາທາ. ໂຆໂສເຍວ ໂຂ ເອໂສຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕເມເວຕໍ.

໓໑໘. ອິຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ ສມິຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ຍຕ຺ຕການິ ຘນາທີນິ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຕເກຫິສ຺ສ ມໂນຣໂຖ ປູເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຕ຺ຕິໂຍປິສ຺ສາສ຺ສາຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍປິ ອສ຺ສ ອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍີ ອສ຺ສ. ເນສໍ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈີຕິ ນ ເອເຕສໍ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ.

໓໒໒. ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາມາຕິ ນິສິນ຺ນາສນໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອິຘ ນິສີທາຕິ ວເທຍ຺ຍາມ. ອຠິນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາມປິ ນນ຺ຕິ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາມ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິໂຘ ອຠິຫາໂຣ ວາຈາຍ ເຈວ ກາເຍນ ຈ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ມມໍ ຈີວຣາທີຫິ ວເທຍ຺ຍາຖ ເຍນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຫິ ວາຈາຍ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕິ ນາມ. ຈີວຣາທິເວກລ຺ລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຕານິ ເທນ຺ໂຕ ປນ ກາເຍນ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕິ ນາມ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຠິນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາມປິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຣກ຺ຂາສງ຺ຂາຕຎ຺ເຈວ ອາວຣຓສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ຄຸຕ຺ຕິໍ. ຍາ ປເນສາ ອາວຸຘຫຕ຺ເຖ ປຸຣິເສ ຐເປນ຺ເຕນ ຣກ຺ຂາ, ສາ ຘມ຺ມິກາ ນາມ ສໍວິຫິຕາ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ອເວລາຍ ກຏ຺ຐຫາຣິກາປຓ຺ຓຫາຣິກາທໂຍ ວິຫາຣໍ ນ ປວິສນ຺ຕິ, ມິຄລຸທ຺ທກາທໂຍ ວິຫາຣສີມາຍ ມິເຄ ວາ ມຈ຺ເຉ ວາ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ສໍວິທຫນ຺ເຕນ ຘມ຺ມິກາ ນາມ ສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຘມ຺ມິກ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ວຓ຺ຓານໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ປພ຺ພຊິຕສກ຺ກາເຣນ ສເມ ສມາເນ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຘຸຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ໂພຘິຣາຊກຸມາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ໂພຘິຣາຊກຸມາຣສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂກກນໂທຕິ ໂກກນທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປທຸມໍ. ໂສ ຈ ມງ຺ຄລປາສາໂທ ໂອໂລກນກປທຸມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຕ, ຕສ຺ມາ ໂກກນໂທຕິ ສງ຺ຂໍ ລຠິ.

໓໒໕. ຍາວ ປຈ຺ຉິມໂສປານກເຬວຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມໂສປານກເຬວຣນ຺ຕິ ປຐມໍ ໂສປານຜລກໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທ຺ທສາ ໂຂຕິ ໂອໂລກນຕ຺ຖໍເຍວ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິໂຕ ອທ຺ທສ. ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ‘‘ກິສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຕ຺ຖາຍ ຣາຊກຸມາເຣນ ອຍໍ ມຫາສກ຺ກາໂຣ ກໂຕ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕປຕ຺ຖນາຍ ກຕຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ. ໂສ ຫິ ຣາຊກຸມາໂຣ ອປຸຕ຺ຕໂກ, ສຸຕຎ຺ຈາເນນ ອໂຫສິ – ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ກິຣ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ມນສາ ອິຈ຺ຉິຕໍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ – ‘‘ສຈາຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ມມ ເຈລປ຺ປຏິກໍ ອກ຺ກມິສ຺ສຕິ. ໂນ ເຈ ລຠິສ຺ສາມິ, ນ ອກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ຖຣາເປສິ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ເອຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອທ຺ທສ.

ປຸພ຺ເພ ກິຣ ໂສ ເອກສ຺ມິໍ ທີເປ ວສມາໂນ ສມຈ຺ຉນ຺ເທນ ສກຸຓໂປຕເກ ຂາທິ. ສຈສ຺ສ ມາຕຸຄາໂມ ອຎ຺ໂຎວ ຠເວຍ຺ຍ, ປຸຕ຺ຕໍ ລເຠຍ຺ຍ. ອຸໂຠຫິ ປນ ສມານຈ຺ຉນ຺ເທຫິ ຫຸຕ຺ວາ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ, ເຕນສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ທຸສ຺ເສ ປນ ອກ຺ກນ຺ເຕ – ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖິຕໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ໂລເກ ອນຸສ຺ສໂວ, ມຍາ ຈ ມຫາອຠິນີຫາໂຣ ກໂຕ, ນ ຈ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠາມິ, ຕຸຈ຺ຉໍ ອິທໍ ວຈນ’’ນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາຄຫຓໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ຕິຕ຺ຖິຍາປິ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ສມຓານໍ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາມ, ເຈລປ຺ປຏິກໍ ມທ຺ທນ຺ຕາ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸຊ຺ຌາເຍຍ຺ຍຸໍ. ເອຕຣຫິ ຈ ອກ຺ກມນ຺ເຕສຸ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ປຣຈິຕ຺ຕວິທຸໂນ, ເຕ ຠພ຺ພໍ ຊານິຕ຺ວາ ອກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພໍ ຊານິຕ຺ວາ ນ ອກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ. ອນາຄເຕ ປນ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ມນ຺ໂທ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄຕໍ ນ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕສຸ ອກ຺ກມນ຺ເຕສຸ ສເຈ ປຕ຺ຖິຕໍ ອິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ອິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, – ‘‘ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຠິນີຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕໍ ລຠນ຺ຕິ, ຕໍ ອິທານິ ນ ລຠນ຺ຕິ. ເຕເຍວ ມຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປຕ຺ຕິປູຣກາ ອເຫສຸໍ, ອິເມ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ອກ຺ກມິຕຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈລປ຺ປຏິກາ ອກ຺ກມິຕພ຺ພາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໘). ມງ຺ຄລຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອນກ຺ກມນ຺ເຕສຸ ປນ ອກ຺ກມນຕ຺ຖາຍ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປສິ – ‘‘ຄິຫີ, ຠິກ຺ຂເວ, ມງ຺ຄລິກາ, ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິຫີນໍ ມງ຺ຄລຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໘).

໓໒໖. ປຈ຺ຉິມໍ ຊນຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸກມ຺ປຕີຕິ ອິທໍ ເຖໂຣ ວຸຕ຺ເຕສຸ ກາຣເຓສຸ ຕຕິຍໍ ກາຣຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ນ ໂຂ ສຸເຂນ ສຸຂນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ອາຫ? ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ນ ອກ຺ກມິ, ຕສ຺ມາ ອຫມ຺ປິ ສຕ຺ຖາຣາ ສມານຈ຺ຉນ຺ໂທ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອວມາຫ.

໓໒໗. ໂສ ໂຂ ອຫນ຺ຕິອາທິ ‘‘ຍາວ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິເມ ຍາເມ’’ຕິ ຕາວ ມຫາສຈ຺ຈເກ (ມ. ນິ. ໑.໓໖໔ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ຍາວ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ອາສວກ຺ຂຍາ ປາສຣາສິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໒ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໓໔໓. ອງ຺ກຸສຄຍ຺ເຫ ສິປ຺ເປຕິ ອງ຺ກຸສຄຫຓສິປ຺ເປ. ກຸສໂລ ອຫນ຺ຕິ ເຉໂກ ອຫໍ. ກສ຺ສ ປນາຍໍ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫີຕິ? ປິຕຸ ສນ຺ຕິເກ, ປິຕາປິສ຺ສ ປິຕຸ ສນ຺ຕິເກວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ໂກສມ຺ພິຍໍ ກິຣ ປຣນ຺ຕປຣາຊາ ນາມ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຣາຊມເຫສີ ຄຣຸຠາຣາ ອາກາສຕເລ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ພາລາຕປໍ ຕປ຺ປມານາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ໂຫຕິ, ເອໂກ ຫຕ຺ຖິລິງ຺ຄສກຸໂຓ ‘‘ມໍສເປສີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ສາ ‘‘ຉຑ຺ເຑຍ຺ຍ ມ’’ນ຺ຕິ ຠເຍນ ນິສ຺ສທ຺ທາ ອໂຫສິ, ໂສ ຕໍ ປພ຺ພຕປາເທ ຣຸກ຺ຂວິຏເປ ຐເປສິ. ສາ ປາຓິສ຺ສຣໍ ກໂຣນ຺ຕີ ມຫາສທ຺ທມກາສິ. ສກຸໂຓ ປລາຍິ, ຕສ຺ສາ ຕຕ຺ເຖວ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ກມ຺ພລໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຕໂຕ ຈ ອວິທູເຣ ຕາປໂສ ວສຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ສທ຺ເທນ ອຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄເຕ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອາຄໂຕ ຊາຕິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ເນຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ປາເຍສິ. ທາຣກສ຺ສ ເມຆອຸຕຸຎ຺ຈ ປພ຺ພຕອຸຕຸຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຊາຕຕ຺ຕາ ອຸເທໂນຕິ ນາມໍ ອກາສິ. ຕາປໂສ ຜລາຜລານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ຊເນ ໂປເສສິ.

ສາ ເອກທິວສໍ ຕາປສສ຺ສ ອາຄມນເວລາຍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕາປສໍ ສີລເຠທໍ ອາປາເທສິ. ເຕສໍ ເອກໂຕ ວສນ຺ຕານໍ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປຣນ຺ຕປຣາຊາ ກາລໍ ອກາສິ. ຕາປໂສ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ມຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ – ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຣາຊາ ມໂຕ, ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ກິໍ ອິຘ ວສິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຸທາຫຸ ເປຕ຺ຕິເກ ຣຊ຺ເຊ ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕຸກາມຕຎ຺ຈສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ຕາປສສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ຕາປໂສ ຈ ຫຕ຺ຖິຄນ຺ຖສິປ຺ປໍ ຊານາຕິ, ກຸໂຕເນນ ລທ຺ຘໍ? ສກ຺ກສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ. ປຸພ຺ເພ ກິຣສ຺ສ ສກ຺ໂກ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເກນ ກິລມຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ຫຕ຺ຖິປຣິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ຕສ຺ສ ສກ຺ໂກ ຫຕ຺ຖິຄນ຺ຖຎ຺ເຈວ ວີຓກຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ ‘‘ປລາເປຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ອິມໍ ຕນ຺ຕິໍ ວາເທຕ຺ວາ ອິມໍ ສິໂລກໍ ວເທຍ຺ຍາຖ, ປກ຺ໂກສິຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ອິມໍ ສິໂລກໍ ວເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕາປໂສ ຕໍ ສິປ຺ປໍ ກຸມາຣສ຺ສ ອທາສິ. ໂສ ເອກໍ ວຏຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖີສຸ ອາຄເຕສຸ ຕນ຺ຕິໍ ວາເທຕ຺ວາ ສິໂລກໍ ວທຕິ, ຫຕ຺ຖີ ຠີຕາ ປລາຍິໍສຸ.