໓. ມຆເທວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຆເທວສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມຆເທວອມ຺ພວເນຕິ ປຸພ຺ເພ ມຆເທໂວ ນາມ ຣາຊາ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ໂຣເປສິ. ເຕສຸ ຣຸກ຺ເຂສຸ ປລຸຊ຺ຊມາເນສຸ ອປຣຠາເຄ ອຎ຺ເຎປິ ຣາຊາໂນ ໂຣເປສຸໍເຍວ. ຕໍ ປນ ປຐມໂວຫາຣວເສນ ມຆເທວມ຺ພວນນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ. ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສີຕິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຣມຓີຍໍ ຠູມິຠາຄໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ວສິຕປຸພ຺ພໍ ນຸ ໂຂ ເມ ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ອຫໍ ມຆເທໂວ ນາມ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ອມ຺ພວນໍ ໂຣເປສິໍ, ເອຕ຺ເຖວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ. ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ກາຣຓໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອປາກຏໍ, ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຄ຺ຄຄ຺ຄທນ຺ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສິຕໍ ປາຕຸ ອກາສິ.

ຘມ຺ໂມ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມິໂກ. ຘມ຺ເມນ ຣາຊາ ຊາໂຕຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຘມ຺ເມ ຐິໂຕຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ເມ ຐິໂຕ. ຘມ຺ມໍ ຈຣຕີຕິ ສມໍ ຈຣຕິ. ຕຕ຺ຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສູຕິ ໂຍປິ ໂສ ປຸພ຺ພຣາຊູຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທິນ຺ນປຣິຫາໂຣ, ຕໍ ອຫາເປຕ຺ວາ ປກຕິນິຍາເມເນວ ອທາສິ, ຕຖາ ຄຫປຕິການໍ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປກ຺ຂສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ປາຏິຫາຣິກປກ຺ໂຂປິ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ອຏ຺ຐມີອຸໂປສຖສ຺ສ ຫິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນານຸຄ຺ຄມນວເສນ ສຕ຺ຕມິຍຎ຺ຈ ນວມິຍຎ຺ຈ, ຈາຕຸທ຺ທສປນ຺ນຣສານໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນານຸຄ຺ຄມນວເສນ ເຕຣສິຍຎ຺ຈ ປາຏິປເທ ຈາຕິ ອິເມ ທິວສາ ປາຏິຫາຣິກປກ຺ຂາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕສຸປິ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິ.

໓໐໙. ເທວທູຕາຕິ ເທໂວຕິ ມຈ຺ຈຸ, ຕສ຺ສ ທູຕາຕິ ເທວທູຕາ. ສິຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ປລິເຕສຸ ປາຕຸຠູເຕສຸ ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປລິຕານິ ມຈ຺ຈຸເທວສ຺ສ ທູຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເທວາ ວິຍ ທູຕາຕິປິ ເທວທູຕາ. ຍຖາ ຫິ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາຍ ເທວຕາຍ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກທິວເສ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສິຣສ຺ມິໍ ປລິເຕສຸ ປາຕຸຠູເຕສຸ ເທວຕາພ຺ຍາກຣຓສທິສເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປລິຕານິ ເທວສທິສາ ທູຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວິສຸທ຺ຘິເທວານໍ ທູຕາຕິປິ ເທວທູຕາ. ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕາ ຫິ ຊິຓ຺ຓພ຺ຍາຘິຕມຕປພ຺ພຊິເຕ ທິສ຺ວາວ ສໍເວຄມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຊິຓ຺ຓຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ທຸຂິຕຎ຺ຈ ພ຺ຍາຘິຕໍ,

ມຕຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ຄຕມາຍຸສງ຺ຂຍໍ;

ກາສາຍວຕ຺ຖໍ ປພ຺ພຊິຕຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ,

ຕສ຺ມາ ອຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫິ ຣາຊາ’’ຕິ.

ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ປລິຕານິ ວິສຸທ຺ຘິເທວານໍ ທູຕຕ຺ຕາ ເທວທູຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ກປ຺ປກສ຺ສ ຄາມວຣໍ ທຕ຺ວາຕິ ສຕສຫສ຺ສຸຏ຺ຐານກໍ ເຊຏ຺ຐກຄາມໍ ທຕ຺ວາ. ກສ຺ມາ ອທາສິ? ສໍວິຄ຺ຄມານສຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຎ຺ຊລິສ຺ມິໍ ຐປິຕານິ ປລິຕານິ ທິສ຺ວາວ ສໍເວໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຎ຺ຎານິ ຈຕຸຣາສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອາຍຸ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕໍ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ສໍວິຄ຺ໂຄ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ໂຣເຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສິເຣ ທິສ຺ວານ ປລິຕໍ, ມຆເທໂວ ທິສມ຺ປຕິ;

ສໍເວຄໍ ອລຠີ ຘີໂຣ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສມໂຣຈຍີ’’ຕິ.

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄຣຸຫາ ມຍ຺ຫໍ, ອິເມ ຊາຕາ ວໂຍຫຣາ;

ປາຕຸຠູຕາ ເທວທູຕາ, ປພ຺ພຊ຺ຊາສມໂຍ ມມາ’’ຕິ.

ປຸຣິສຍຸເຄຕິ ວໍສສມ຺ຠເວ ປຸຣິເສ. ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາຕິ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕາປິ ຫິ ປຐມໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຑ຺ຒິເຕ ເກເສ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຊຏາກລາປຘຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ. ປພ຺ພຊິໂຕ ປນ ອເນສນໍ ອນນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຣາຊເຄຫໂຕ ອາຫຏຠິກ຺ຂາຍ ຍາເປນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣໍ ຠາເວສິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກຸມາຣກີຬິຕໍ ກີຬີຕິ ອງ຺ເກນ ອງ຺ກໍ ປຣິຫຣິຍມາໂນ ກີຬິ. ມາລາກລາປໍ ວິຍ ຫິ ນໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາວ ວິຈຣິໍສຸ. ຣຎ຺ໂຎ ມຆເທວສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ…ເປ… ປພ຺ພຊີຕິ ອິມສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕທິວເສ ປຎ຺ຈ ມງ຺ຄລານິ ອເຫສຸໍ. ມຆເທວຣຎ຺ໂຎ ມຕກຠຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປພ຺ພຊິຕມງ຺ຄລໍ, ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຉຕ຺ຕຸສ຺ສາປນມງ຺ຄລໍ, ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣຊ຺ຊມງ຺ຄລໍ, ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນາມກຣຓມງ຺ຄລນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ປຎ຺ຈ ມງ຺ຄລານິ ອເຫສຸໍ, ສກລຊມ຺ພຸທີປຕເລ ອຸນ຺ນງ຺ຄລມໂຫສິ.

໓໑໑. ປຸຕ຺ຕປປຸຕ຺ຕກາຕິ ປຸຕ຺ຕາ ຈ ປຸຕ຺ຕປຸຕ຺ຕາ ຈາຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຣມ຺ປຣາ. ປຈ຺ຉິມໂກ ອໂຫສີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາປຈ຺ຉິມໂກ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກິຣ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ – ‘‘ປວຕ຺ຕຕິ ນຸ ໂຂ ຕໍ ມຍາ ມນຸສ຺ສໂລເກ ນິຫຕໍ ກລ຺ຍາຓວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ – ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອິທານິ ນ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ມຍ຺ຫໍ ປເວຓິຍາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິຕຸໍ ທສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວໍເສ ຊາຕຣຎ຺ໂຎເຍວ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວໍສສ຺ສ ເນມິໍ ຆເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເຕເນວສ຺ສ ນິມີຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ. ອິຕິ ໂສ ປພ຺ພຊິຕຣາຊູນໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາປຈ຺ຉິມໂກ ອໂຫສິ. ຄຸເຓຫິ ປນ ອຕິເຣກຕໂຣ. ຕສ຺ສ ຫິ ສພ຺ພຣາຊູຫິ ອຕິເຣກຕຣາ ທ຺ເວ ຄຸຓາ ອເຫສຸໍ. ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສຕສຫສ຺ສໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ທານໍ ອທາສິ, ອນຸໂປສຖິກສ຺ສ ຈ ທສ຺ສນໍ ນິວາເຣສິ. ອນຸໂປສຖິເກສຸ ຫິ ຣາຊານໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາຕິ ຄເຕສຸ ໂທວາຣິໂກ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອຸໂປສຖິກາ ໂນ ວາ’’ຕິ. ເຍ ອນຸໂປສຖິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ນິວາເຣຕິ ‘‘ອນຸໂປສຖິການໍ ຣາຊາ ທສ຺ສນໍ ນ ເທຕີ’’ຕິ. ‘‘ມຍໍ ຊນປທວາສິໂນ ກາເລ ໂຠຊນໍ ກຸຫິໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິປິ ຕຕ຺ຖ ວຈໂນກາໂສ ນຕ຺ຖິ. ຈຕູສຸ ຫິ ທ຺ວາເຣສຸ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຈ ອເນການິ ຠຕ຺ຕຈາຏິສຫສ຺ສານິ ປຏິຍຕ຺ຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ມຫາຊໂນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐາເນ ມສ຺ສຸໍ ກາເຣຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖານິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິຕໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຣຎ຺ໂຎ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂທວາຣິເກນ ‘‘ອຸໂປສຖິກາ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕາ ‘‘ອາມ ອາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ອາຄຈ຺ຉຖາຕິ ປເວເສຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຕິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ຄຸເຓຫິ ອຕິເຣກຕໂຣ ອໂຫສິ.

໓໑໒. ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານນ຺ຕິ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວານໍ. ເຕ ກິຣ ເທວາ ວິເທຫຣຏ຺ເຐ ມິຖິລນຄຣວາສິໂນ ຣຎ຺ໂຎ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ຄຸຓກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ. ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານ’’ນ຺ຕິ.

ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ປາສາທວຣສ຺ສ ອຸປຣິຄໂຕ ທານຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ອຸປປຣິກ຺ຂມາໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ທານໍ ນຸ ໂຂ ມຫນ຺ຕໍ ອຸທາຫຸ ສີລໍ, ຍທິ ທານໍ ມຫນ຺ຕໍ, ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ທານເມວ ທສ຺ສາມິ. ອຖ ສີລໍ, ສີລເມວ ປູຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ມຫນ຺ຕໍ ອິທໍ ມຫນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນິຈ຺ຉິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ເສວ ສກ຺ໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ,…ເປ… ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສີຕິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ກງ຺ຂາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕສ຺ສ ກງ຺ຂຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຫຎ຺ຈ ກເຖສ຺ສາມິ, ອິຘາຄມນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສິ. ຣາຊາ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ຠີໂຕ ອໂຫສິ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ. ອຖ ນໍ ສກ຺ໂກ – ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉ, ກງ຺ຂໍ ເຕ ປຏິວິໂນເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ຣາຊາ –

‘‘ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣ;

ທານໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວາ, ກຕມໍ ສຸ ມຫປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ. –

ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສກ຺ໂກ – ‘‘ທານໍ ນາມ ກິໍ, ສີລເມວ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕາຍ ມຫນ຺ຕໍ. ອຫຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ, ມຫາຣາຊ, ທສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ທສນ຺ນໍ ຊຏິລສຫສ຺ສານໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໂຕ ນ ມຸຕ຺ໂຕ, ສີລວນ຺ຕາ ປນ ມຍ຺ຫໍ ທານໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອໂວຈ –

‘‘ຫີເນນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ, ຂຕ຺ຕິເຍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ;

ມຊ຺ຌິເມນ ຈ ເທວຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕເມນ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

ນ ເຫເຕ ສຸລຠາ ກາຍາ, ຍາຈໂຍເຄນ ເກນຈິ;

ເຍ ກາເຍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອນາຄາຣາ ຕປສ຺ສິໂນ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໔໒໙-໔໓໐);

ເອວໍ ຣຎ຺ໂຎ ກງ຺ຂໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ເທວໂລກຄມນາຍ ປຏິຎ຺ຎາຄຫຓຕ຺ຖໍ ລາຠາ ເຕ ມຫາຣາຊາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອວິກມ຺ປມາໂນຕິ ອຠາຍມາໂນ. ອຘິວາເສສີຕິ ອຫໍ ມຫາຊນໍ ກຸສລໍ ສມາທເປມິ, ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ປນ ວສນຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ອາຄເຕນ ມນຸສ຺ສປເຖ ສຸຂໍ ກເຖຕຸໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິວາເສສິ.

໓໑໓. ເອວໍ ຠທ຺ທນ຺ຕວາຕິ ເອວໍ ໂຫຕຸ ຠທ຺ທກໍ ຕວ ວຈນນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ. ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຍຸເຄ ສຫສ຺ສອສ຺ສາຊານີເຍ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ເຕສໍ ປນ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ໂຍຊນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ມນໍ ອາຄມ຺ມ ຍຸຕ຺ຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ປນ ທິພ຺ພຣໂຖ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິໂກ ໂຫຕິ, ນທ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣຖສີສໍ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນານິ, ອກ຺ຂພນ຺ໂຘ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນານິ, ອກ຺ຂພນ຺ຘໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຉາຠາໂຄ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນານິ, ສພ຺ໂພ ສຕ຺ຕວຓ຺ຓຣຕນມໂຍ. ເທວໂລໂກ ນາມ ອຸທ຺ຘໍ, ມນຸສ຺ສໂລໂກ ອໂຘ, ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາມຸຂໍ ຣຖໍ ເປເສສີຕິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ປນ ປກຕິມຄ຺ຄໍ ເປເສຕິ, ເອວເມວ ມນຸສ຺ສານໍ ສາຍມາສຠຕ຺ເຕ ນິຏ຺ຐິເຕ ຈນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ເປເສສິ, ຍມກຈນ຺ທາ ອຸຏ຺ຐິຕາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ມຫາຊໂນ ທິສ຺ວາ ‘‘ຍມກຈນ຺ທາ ອຸຄ຺ຄຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ນ ຍມກຈນ຺ທາ, ເອກໍ ວິມານໍ, ນ ວິມານໍ, ເອໂກ ຣໂຖຕິ. ຣໂຖປິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປກຕິຣຖປ຺ປມາໂຓວ, ອສ຺ສາປິ ປກຕິອສ຺ສປ຺ປມາຓາວ ອເຫສຸໍ. ເອວໍ ຣຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປາສາທໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປາຈີນສີຫປຎ຺ຊຣຏ຺ຐາເນ ຣຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄຕມຄ຺ຄາຠິມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ສີຫປຎ຺ຊເຣ ຐຕ຺ວາວ ອາໂຣຫນສຊ຺ຊໍ ຐເປສິ.

ອຠິຣຸຫ ມຫາຣາຊາຕິ ຣາຊາ – ‘‘ທິພ຺ພຍານໍ ເມ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ນ ຕາວເທວ ອຠິຣຸຫິ, ນາຄຣານໍ ປນ ໂອວາທໍ ອທາສິ ‘‘ປສ຺ສຖ ຕາຕາ, ຍໍ ເມ ສກ຺ເກນ ເທວຣຎ຺ຎາ ທິພ຺ພຣໂຖ ເປສິໂຕ, ໂສ ຈ ໂຂ ນ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕໍ ວາ ກຸລປ຺ປເທສໍ ວາ ປຏິຈ຺ຈ ເປສິໂຕ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສີລາຈາຣຄຸເຓ ປສີທິຕ຺ວາ ເປສິໂຕ. ສເຈ ຕຸມ຺ເຫປິ ສີລໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສຖ, ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ເປເສສ຺ສຕິ, ເອວໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ສີລໍ. ນາຫໍ ເທວໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິຣາຍິສ຺ສາມິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ ມຫາຊນໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຣຖໍ ອຠິຣຸຫິ. ຕໂຕ ມາຕລິ ສງ຺ຄາຫໂກ ‘‘ອຫມ຺ປິ ມຫາຣາຊສ຺ສ ມມານຸຈ຺ຉວິກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາກາສມ຺ຫິ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອປິຈ ມຫາຣາຊາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ກຕເມນາຕິ, ມຫາຣາຊ, ອິເມສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ເອໂກ ນິຣຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ເທວໂລກໍ, ເຕສຸ ຕໍ ກຕເມນ ເນມິ. ເຍນາຕິ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ປາປກມ຺ມນ຺ຕາ ປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວທິຍນ຺ຕິ, ຕໍ ຐານໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ປສ຺ສິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຊາຕເກປິ –

‘‘ເກນ ຕໍ ເນມິ ມຄ຺ເຄນ, ຣາຊເສຏ຺ຐ ທິສມ຺ປຕິ;

ເຍນ ວາ ປາປກມ຺ມນ຺ຕາ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມາ ຈ ເຍ ນຣາ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໔໕໐) –

ຄາຖາຍ ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ນິຣເຍ ຕາວ ປສ຺ສາມິ, ອາວາເສ ປາປກມ຺ມິນໍ;

ຐານານິ ລຸທ຺ທກມ຺ມານໍ, ທຸສ຺ສີລານຎ຺ຈ ຍາ ຄຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໔໕໑);

ອຸຠເຍເນວ ມໍ ມາຕລິ ເນຫີຕິ ມາຕລິ ທ຺ວີຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ມໍ ເນຫິ, ອຫໍ ນິຣຍໍ ປສ຺ສິຕຸກາໂມ ເທວໂລກມ຺ປີຕິ. ປຐມໍ ກຕເມນ ເນມີຕິ. ປຐມໍ ນິຣຍມຄ຺ເຄນ ເນຫີຕິ. ຕໂຕ ມາຕລິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຣາຊານໍ ປຎ຺ຈທສ ມຫານິຣເຍ ທສ຺ເສສິ. ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ປເນຕ຺ຖ –

‘‘ທສ຺ເສສິ ມາຕລິ ຣຎ຺ໂຎ, ທຸຄ຺ຄໍ ເວຕຣຓິໍ ນທິໍ;

ກຸຖິຕໍ ຂາຣສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິສິຂູປມ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໔໕໒) –

ຊາຕເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິຣຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຣຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເທວໂລກາຠິມຸຂໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພີຣຓີເທວຘີຕາຍ ໂສຓທິນ຺ນເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄຓເທວປຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ວິມານານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເທວໂລກໍ ເນສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ –

‘‘ຍທິ ເຕ ສຸຕາ ພີຣຓີ ຊີວໂລເກ,

ອາມາຍທາສີ ອຫຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ;

ສາ ປຕ຺ຕກາເລ ອຕິຖິໍ ວິທິຕ຺ວາ,

ມາຕາວ ປຸຕ຺ຕໍ ສກິມາຠິນນ຺ທີ;

ສໍຍມາ ສໍວິຠາຄາ ຈ,

ສາ ວິມານສ຺ມິ ໂມທຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໕໐໗) –

ຊາຕເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ຄຈ຺ຉໂຕ ປນ ຕສ຺ສ ຣຖເນມິ ວຏ຺ຏິຍາ ຈິຕ຺ຕກູຏທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ອຸມ຺ມາເຣ ປຫຕມຕ຺ເຕວ ເທວນຄເຣ ໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ. ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ເອກກໍເຍວ ໂອຫາຍ ເທວສງ຺ໂຆ ມຫາສຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນມກາສິ, ຕໍ ເທວຕານໍ ອາທຣໍ ທິສ຺ວາ ສກ຺ໂກ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ – ‘‘ອຠິຣມ, ມຫາຣາຊ, ເທເວສຸ ເທວານຸຠາເວນາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ຣາຊາ ອຊ຺ຊ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກທິວເສເນວ ເທວຄຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິມຸຂມກາສິ. ສເຈ ເອກໍ ທ຺ເວ ທິວເສ ວສິສ຺ສຕິ, ນ ມໍ ເທວາ ໂອໂລເກສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ອຸສູຍມາໂນ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕຸຍ຺ຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ເທວໂລເກ ວສິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ເຎສໍ ປຸຎ຺ເຎນ ວສາຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ເອວມາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ – ‘‘ນາສກ຺ຂິ ຊຣສກ຺ໂກ ມນໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ປຣໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ຍາຈິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຠຓ຺ຑກໍ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອລໍ ມາຣິສາຕິອາທິມາຫ. ຊາຕເກປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຍຖາ ຍາຈິຕກໍ ຍານໍ, ຍຖາ ຍາຈິຕກໍ ຘນໍ;

ເອວໍສມ຺ປທເມເວ ຕໍ, ຍໍ ປຣໂຕ ທານປຈ຺ຈຍາ;

ນ ຈາຫເມຕມິຈ຺ຉາມິ, ຍໍ ປຣໂຕ ທານປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໕໘໕-໕໘໖) –

ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາເວນ ກຕິວາເຣ ເທວໂລກໍ ຄໂຕຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ – ມນ຺ຘາຕຸຣາຊກາເລ ສາຘິນຣາຊກາເລ ຄຸຕ຺ຕິລວີຓາວາທກກາເລ ນິມິມຫາຣາຊກາເລຕິ. ໂສ ມນ຺ຘາຕຸກາເລ ເທວໂລເກ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ກາລໍ ວສິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ວສມາເນເຍວ ຉຕ຺ຕິໍສ ສກ຺ກາ ຈວິໍສຸ. ສາຘິນຣາຊກາເລ ສຕ຺ຕາຫໍ ວສິ, ມນຸສ຺ສຄຓນາຍ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຄຸຕ຺ຕິລວີຓາວາທກກາເລ ຈ ນິມິຣາຊກາເລ ຈ ມຸຫຸຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ວສິ, ມນຸສ຺ສຄຓນາຍ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ໂຫນ຺ຕິ.

໓໑໔. ຕຕ຺ເຖວ ມິຖິລໍ ປຏິເນສີຕິ ປຏິເນຕ຺ວາ ປກຕິສິຣິຄພ຺ເຠເຍວ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

໓໑໕. ກຬາຣຊນໂກຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ກຬາຣທນ຺ຕຕາຍ ປນ ກຬາຣຊນໂກຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ໂສ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊີຕິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕເມວ ນ ອກາສິ, ເສສໍ ສພ຺ພໍ ປາກຕິກເມວ ອໂຫສິ.

໓໑໖. ສມຸຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກລ຺ຍາຓວຕ຺ຕໍ ໂກ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ເກນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ໂກ ປວຕ຺ເຕຕິ, ເກນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສີລວາ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘຸ’’ນ຺ຕິ ວີຣິຍໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ທຸສ຺ສີເລນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຕ ເສຂາ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ຂີຓາສເວນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຆເທວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.