໒. ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິກນ຺ຕິ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ. ໂສ ກິຣ ຊນປໂທ ນິຈ຺ຈສສ຺ໂສ ສທາ ພີຊຠຓ຺ຑໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ຂລຠຓ຺ຑໍ ປວິສຕິ. ເຕນ ຕສ຺ມິໍ ນິຄເມ ໂກຏ຺ຐາ ນິຈ຺ຈປູຣາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິກນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ.

໒໙໔. ຣຏ຺ຐປາໂລຕິ ກສ຺ມາ ຣຏ຺ຐປາໂລ? ຠິນ຺ນໍ ຣຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ປາເລຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ຣຏ຺ຐປາໂລ. ກທາ ປນສ຺ເສຕໍ ນາມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ. ປທຸມຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ. ອິໂຕ ຫິ ປຸພ຺ເພ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ສຕ຺ຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ໂລກຫິຕາຍ ຈາຣິກໍ ຈຣິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ນຄຣໍ ຫໍສວຕີ ນາມ, ອານນ຺ໂທ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ສຸຊາຕາ ນາມ ຊນິກາ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑໒.໑໙);

ປທຸມຸຕ຺ຕເຣ ປນ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ເອວ ຫໍສວຕິຍາ ທ຺ເວ ກຸຏຸມ຺ພິກາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ກປຓທ຺ຘິກຍາຈກາທີນໍ ທານໍ ປຏ຺ຐປຍິໍສຸ. ຕທາ ປພ຺ພຕວາສິໂນ ປຎ຺ຈສຕາ ຕາປສາ ຫໍສວຕິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ. ເຕ ທ຺ເວປິ ຊນາ ຕາປສຄຓໍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕາປສາ ກິຎ຺ຈິກາລໍ ວສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາທເມວ ຄຕາ. ທ຺ເວ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣາ ໂອຫີຍິໍສຸ. ຕທາ ເຕສໍ ເຕ ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອກໍສຸ. ຕາປເສສຸ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ສກ຺ກຠວນສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ, ເອໂກ ຠູມິນ຺ຘຣນາຄຣາຊຠວນສ຺ສ.

ກຸຏຸມ຺ພິເກສຸ ເອໂກ ສກ຺ກຠວນໍ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເອໂກ ນາຄຠວເນ ປາລິຕນາຄຣາຊາ ນາມ. ຕໍ ສກ຺ໂກ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ນາຄໂຍນິຍໍ ອຠິຣມສີຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ນາຠິຣມາມີຕິ ອາຫ. ເຕນ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຕ຺ຖນໍ ກໂຣຫິ, ອຸໂຠ ສຸຂໍ ວສິສ຺ສາມາຕິ. ນາຄຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທທມາໂນ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ທສພລສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ອຸປເຣວຕໍ ນາມ ສາມເຓຣໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິພ຺ພວຕ຺ຖານິ ທຕ຺ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ຠຄວາ ອນາຄຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕມສ຺ສ ນາມ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຣາຫຸລກຸມາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ເຕ ປຕ຺ຖນາ’’ຕິ ກເຖສິ. ນາຄຣາຊາ ຕມຕ຺ຖໍ ສກ຺ກສ຺ສ ກເຖສິ. ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕເຖວ ສຕ຺ຕາຫໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຠິນ຺ນໍ ຣຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ປາເລຕຸໍ ສມຕ຺ຖກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕໍ ຣຏ຺ຐປາລໍ ນາມ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ໂລກສ຺ມິໍ ຕຸມ຺ຫາທິເສ ພຸທ຺ເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຠິນ຺ນໍ ຣຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ປາເລຕຸໍ ສມຕ຺ຖກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິໂຕ ຣຏ຺ຐປາໂລ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນມກາສິ. ສຕ຺ຖາ ສມິຊ຺ຌນກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສຣາຊິກໍ ຈາຕຸວຓ຺ຓໍ, ໂປເສຕຸໍ ຍໍ ປໂຫສ຺ສຕິ;

ຣຏ຺ຐປາລກຸລໍ ນາມ, ຕຕ຺ຖ ຊາຍິສ຺ສເຕ ອຍ’’ນ຺ຕິ. –

ເອວໍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຕທໂຫສີຕິ ກິໍ ອໂຫສິ? ຍຖາ ຍຖາ ໂຂຕິອາທິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປກຖາ – ອຫໍ ໂຂ ເຍນ ເຍນ ກາຣເຓນ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ເຕນ ເຕນ ເມ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຍເທຕໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ເອກທິວສມ຺ປິ ຈ ກິເລສມເລນ ອມລີນໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ, ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ວິລິຂິຕສງ຺ຂສທິສໍ ໂຘຕສງ຺ຂສປ຺ປຏິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ເຕນ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ…ເປ… ຈຣິຕຸໍ, ຍໍນູນາຫໍ ເກສຎ຺ຈ ມສ຺ສຸຎ຺ຈ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍຣສປີຕຕາຍ ກາສາຍານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕານໍ ອນຸຈ຺ຉວິການິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິເກສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຣຏ຺ຐປາໂລ ອນຸຏ຺ຐິເຕສຸ ເຕສຸ ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ກສ຺ມາ? ຕຕ຺ຖສ຺ສ ພຫູ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ສນ຺ຕິ, ເຕ – ‘‘ຕ຺ວໍ ມາຕາປິຕູນໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ, ນ ລພ຺ຠາ ຕຍາ ປພ຺ພຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ພາຫາຍມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ສເຫວ ປຣິສາຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ເກນຈິ ສຣີຣກິຈ຺ຈເລເສນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຣຏ຺ຐປາໂລ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິເກສຸ…ເປ… ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ຠຄວາ ປນ ຍສ຺ມາ ຣາຫຸລກຸມາຣສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕໂຕ ປຠຸຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ປພ຺ພາເຊຕິ, ຕສ຺ມາ ນໍ ປຸຈ຺ຉິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣຏ຺ຐປາລ, ມາຕາປິຕູຫິ…ເປ… ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ.

໒໙໕. ອມ຺ມຕາຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອມ຺ມາຕິ ມາຕຣໍ ອາລປຕິ, ຕາຕາຕິ ປິຕຣໍ. ເອກປຸຕ຺ຕໂກຕິ ເອໂກວ ປຸຕ຺ຕໂກ, ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ເຊຏ຺ໂຐ ວາ ກນິຏ຺ໂຐ ວາ ນຕ຺ຖິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກປຸຕ຺ໂຕຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອນຸກມ຺ປາວເສນ ເອກປຸຕ຺ຕໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິໂຍຕິ ປີຕິຊນໂກ. ມນາໂປຕິ ມນວຑ຺ຒນໂກ. ສຸເຂຘິໂຕຕິ ສຸເຂນ ເອຘິໂຕ, ສຸຂສໍວຑ຺ຒິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂປຣິຠໂຕຕິ ສຸເຂນ ປຣິຠໂຕ, ຊາຕກາລໂຕ ປຠຸຕິ ຘາຕີຫິ ອງ຺ກໂຕ ອງ຺ກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຘາຣິຍມາໂນ ອສ຺ສກຣຖກາທີຫິ ພາລກີຬນເກຫິ ກີຬຍມາໂນ ສາທຸຣສໂຠຊນໍ ໂຠຊຍມາໂນ ສຸເຂນ ປຣິຫໂຏ. ນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ, ກສ຺ສຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສີຕິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກລຠາຄໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນ ຊານາສິ ນ ສຣສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຣເຓນປິ ເຕ ມຍໍ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ສເຈປິ ຕວ ອມ຺ເຫສຸ ຊີວມາເນສຸ ມຣຓໍ ຠເວຍ຺ຍ, ເຕນ ເຕ ມຣເຓນປິ ມຍໍ ອກາມກາ ອນິຈ຺ຉກາ ນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ, ຕຍາ ວິໂຍຄໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກິໍ ປນ ກິໍ ນາມ ຕໍ ກາຣຓໍ, ເຍນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມ. ອຖ ວາ ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕນ຺ຕິ ເກນ ປນ ກາຣເຓນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໒໙໖. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຍຕ຺ຖ ນໍ ຐິຕໍ ມາຕາປິຕໂຣ ນານຸຊານິໍສຸ, ຕຕ຺ເຖວ ຐາເນ. ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍາຕິ ເກນຈິ ອຕ຺ຖຣເຓນ ອນຕ຺ຖຕາຍ. ປຣິຈາເຣຫີຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພນຏນາຏກາທີນິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຫາຍເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຖາສຸຂໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈາເຣຫິ ສຎ຺ຈາເຣຫິ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຸປເນຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ປຣິຈາເຣຫີຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພນຏນາຏກາທີນິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຫາຍເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ລຬ ອຸປລຬ ຣມ, ກີຬສ຺ສູຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ. ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ອາຣພ຺ຠ ທານປ຺ປທານາທີນິ ສຸຄຕິມຄ຺ຄສໍໂສຘການິ ກຸສລກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ກຖານຸປ຺ປພນ຺ຘວິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ນິຣາລາປສລ຺ລາໂປ ອໂຫສິ.

ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ ປຏິວຈນມ຺ປິ ອລຠມານາ ສຫາຍເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ໂວ ສຫາຍໂກ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ, ນິວາເຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕປິ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອໂວຈຸໍ, ເຕສມ຺ປິ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ອຖ ໂຂ ຣຏ຺ຐປາລສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ…ເປ… ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ. ອຖສ຺ສ ສຫາຍການໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ອຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠມາໂນ ມຣິສ຺ສຕິ, ນ ໂກຈິ ຄຸໂຓ ລພ຺ຠຕິ. ປພ຺ພຊິຕໍ ປນ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣປິ ກາເລນ ກາລໍ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍມ຺ປິ ປສ຺ສິສ຺ສາມ, ປພ຺ພຊ຺ຊາປິ ຈ ນາເມສາ ຠາຣິຍາ, ທິວເສ ທິວເສ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ເອກເສຍ຺ຍໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຕິທຸກ຺ກຣໍ, ອຍຎ຺ຈ ສຸຂຸມາໂລ ນາຄຣິກຊາຕິໂຍ, ໂສ ຕໍ ຈຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຸນ ອິເຘວ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຫນ຺ທສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ມາຕາປິຕໂຣປິ ນໍ ‘‘ປພ຺ພຊິເຕນ ຈ ປນ ເຕ ມາຕາປິຕໂຣ ອຸທ຺ທສ຺ເສຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິມໍ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ອນຸຊານິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຣຏ຺ຐປາລສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ເຍນ ຣຏ຺ຐປາລສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ…ເປ… ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ມາຕາປິຕູຫິ…ເປ… ອຸທ຺ທສ຺ເສຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ທສ຺ເສຕພ຺ພາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ, ຍຖາ ຕໍ ກາເລນ ກາລໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ.

໒໙໙. ພລໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສປ຺ປາຍໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຉາທນາທີຫິ ຈ ກາຍໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ກາຍພລໍ ຊເນຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອສ຺ສຸມຸຂໍ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ…ເປ… ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາຕິ. ຠຄວາ ສມີເປ ຐິຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຣຏ຺ຐປາລໍ ປພ຺ພາເຊຫິ ເຈວ ອຸປສມ຺ປາເທຫິ ຈາ’’ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຣຏ຺ຐປາລໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ຊິນທຕ຺ຕິຍໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ລທ຺ຘາ ປພ຺ພາເຊສິ ເຈວ ອຸປສມ຺ປາເທສິ ຈ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອລຕ຺ຖ ໂຂ ຣຏ຺ຐປາໂລ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ.

ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕຕິ ທ຺ວາທສ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ. ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ອຍມາຍສ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ປຸຎ຺ຎວາ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນປິ ສມາໂນ ‘‘ອຊ຺ຊ ອຊ຺ເຊວ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ທ຺ວາທສເມ ວສ຺ເສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ມຍ຺ຫໍ ມາຕາປິຕໂຣ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານມານາ – ‘‘ຕຍາ ກາເລນ ກາລໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸຊານິໍສຸ, ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ ໂຂ ປນ ມາຕາປິຕໂຣ, ອຫຎ຺ຈ ເຍນຊ຺ຌາສເຍນ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂສ ເມ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ, ອິທານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ມາຕາປິຕູນໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉິຕຸກາໂມ ອຸປສງ຺ກມິ. ມນສາກາສີຕິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຣຏ຺ຐປາເລ ຄເຕ ໂກຈິ ອຸປທ຺ທໂວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມນສິ ອກາສິ. ຕໂຕ ‘‘ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ຣຏ຺ຐປາໂລ ຕໍ ມທ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ຍຖາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ…ເປ… ກາລໍ ມຎ຺ຎສີຕິ.

ມິຄຈີເຣຕິ ເອວໍນາມເກ ອຸຍ຺ຍາເນ. ຕຎ຺ຫິ ຣຎ຺ຎາ – ‘‘ອກາເລ ສມ຺ປຕ຺ຕປພ຺ພຊິຕານໍ ທິນ຺ນເມວ ອິທໍ, ຍຖາສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕູ’’ຕິ ເອວມນຸຎ຺ຎາຕເມວ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ – ‘‘ມມ ອາຄຕຠາວໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມິ, ເຕ ເມ ປາທໂຘວນອຸຓ຺ໂຫທກປາທມກ຺ຂນເຕລາທີນິ ເປສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານເມວ ປາວິສິ. ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສີຕິ ທຸຕິຍທິວເສ ປາວິສິ.

ມຊ຺ຌິມາຍາຕິ ສຕ຺ຕທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ຆຣສ຺ສ ມຊ຺ຌິເມ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ. ອຸລ຺ລິຂາເປຕີຕິ ກປ຺ປເກນ ເກເສ ປຫຣາເປຕິ. ເອຕທໂວຈາຕິ – ‘‘ອິເມ ສມຓກາ ອມ຺ຫາກໍ ປິຍປຸຕ຺ຕກໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ໂຈຣານໍ ຫຕ຺ເຖ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຍ ເອກທິວສມ຺ປິ ນ ທສ຺ສາເປນ຺ຕິ, ເອວໍ ຜຣຸສກາຣກາ ເອເຕ ປຸນ ອິມໍ ຐານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເອຕ຺ໂຕວ ນິກຑ຺ຒິຕພ຺ພາ ເອເຕ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອຕໍ ‘‘ອິເມຫິ ມຸຓ຺ຑເກຫີ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຎາຕິທາສີຕິ ຎາຕການໍ ທາສີ. ອາຠິໂທສິກນ຺ຕິ ປາຣິວາສິກໍ ເອກຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປູຕິຠູຕໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ປທຕ຺ໂຖ – ປູຕິຠາວໂທເສນ ອຠິຠູໂຕຕິ ອຠິໂທໂສ, ອຠິໂທໂສວ ອາຠິໂທສິໂກ. ເອກຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ເສວ ນາມສຎ຺ຎາ ເອສາ ຍທິທໍ ອາຠິໂທສິໂກຕິ, ຕໍ ອາຠິໂທສິກໍ. ກຸມ຺ມາສນ຺ຕິ ຍວກຸມ຺ມາສໍ. ຉຑ຺ເຑຕຸກາມາ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມາ ອນ຺ຕມໂສ ທາສກມ຺ມກາຣານໍ ໂຄຣູປານມ຺ປິ ອປຣິໂຠຄາຣໂຫ, ຕສ຺ມາ ນໍ ກຈວຣໍ ວິຍ ພຫິ ຉຑ຺ເຑຕຸກາມາ ໂຫຕິ. ສເຈຕນ຺ຕິ ສເຈ ເອຕໍ. ຠຄິນີຕິ ອຣິຍໂວຫາເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ຘາຕິໍ ຎາຕິທາສິໍ ອາລປຕິ. ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພສຠາວໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຠຄິນິ ເອຕໍ ສເຈ ພຫິ ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐປຣິຄ຺ຄຫໍ, ອິຘ ເມ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣາຫີ’’ຕິ. ກິໍ ປນ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາ ປຍຸຕ຺ຕວາຈາ ວາ ນ ໂຫຕີຕິ. ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ນິສ຺ສຏ຺ຐປຣິຄ຺ຄຫຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຫິ ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐປຣິຄ຺ຄຫໍ, ຍຕ຺ຖ ສາມິກາ ອນາລຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ‘‘ເທຖ ອາຫຣຖ ອາກິຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕເນວ ຫິ ອຍມາຍສ຺ມາ ອຄ຺ຄອຣິຍວໍສິໂກ ສມາໂນປິ ເອວມາຫ.

ຫຕ຺ຖານນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂາຄຫຓຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຕໍ ອຸປນາມຍໂຕ ມຓິພນ຺ຘໂຕ ປຠຸຕິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຫຕ຺ຖານໍ. ປາທານນ຺ຕິ ນິວາສນນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປາທານໍ. ສຣສ຺ສາຕິ ສເຈ ຕໍ ຠຄິນີຕິ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາຣຍໂຕ ສຣສ຺ສ ຈ. ນິມິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ ຫຕ຺ຖປິຏ຺ຐິອາທີນິ ໂອໂລກຍມານາ – ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ຣຏ຺ຐປາລສ຺ສ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓກຈ຺ຉປປິຏ຺ຐິສທິສາ ອິມາ ຫຕ຺ຖປາທປິຏ຺ຐິໂຍ, ຫຣິຕາລວຏ຺ຏິໂຍ ວິຍ ສຸວຏ຺ຏິຕາ ອງ຺ຄຸລິໂຍ, ມຘຸໂຣ ສໂຣ’’ຕິ ຄິຫິກາເລ ສລ຺ລກ຺ຂິຕປຸພ຺ພໍ ອາກາຣໍ ອຄ຺ຄເຫສິ ສຎ຺ຊານິ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ຕສ຺ສ ຫາຍສ຺ມໂຕ ທ຺ວາທສວສ຺ສານິ ອຣຎ຺ຎາວາສຎ຺ເຈວ ປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນຎ຺ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາທິໂສ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ, ເຕນ ນໍ ສາ ຎາຕິທາສີ ທິສ຺ວາວ ນ ສຎ຺ຊານິ, ນິມິຕ຺ຕໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ.

໓໐໐. ຣຏ຺ຐປາລສ຺ສ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ເຖຣສ຺ສ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ສຓ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍຕ຺ວາ ສໍວຑ຺ຒິຕຘາຕີປິ ສມານາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມຫາຂີຓາສວຠາວປ຺ປຕ຺ເຕນ ສາມິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ນຸ ໂຂ, ເມ ຠນ຺ເຕ, ປຸຕ຺ໂຕ ຣຏ຺ຐປາໂລ’’ຕິອາທິວຈນໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕີ ເວເຄນ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຏ຺ຐປາລສ຺ສ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ. ຍຄ຺ເຆຕິ ອາໂຣຈນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ສເຈ ເຊ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຊຕິ ອາລປເນ ນິປາໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ຕສ຺ມິໍ ເທເສ ທາສິຊນໍ ອາລປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕ຺ວຎ຺ຫິ, ໂຠຕິ ທາສິ, ສເຈ ສຈ຺ຈໍ ຠຓສີ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ມຫາກຸເລ ອິຕ຺ຖິໂຍ ພຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ຄຣຫໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ອິທຎ຺ຈ ອຈ຺ຈາຍິກກິຈ຺ຈໍ, ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ນໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ. ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸຏ຺ຏມູລນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ເທເສ ທານປຕີນໍ ຆເຣສຸ ສາລາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາສນານິ ເຈຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸປຏ຺ຐາປິຕໍ ອຸທກກຎ຺ຊິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພຊິຕາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ສເຈ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທານປຕີນມ຺ປິ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ອີທິສາຍ ສາລາຍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸຏ຺ຏມູລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປພ຺ພຊິຕາ ກປຓມນຸສ຺ສາ ວິຍ ອສາຣຸປ຺ເປ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ.

ອຕ຺ຖິ ນາມ ຕາຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ເຖ, ນາມາຕິ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ເຖ ມຎ຺ຎນຕ຺ເຖ ວາ ນິປາໂຕ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ, ອມ຺ຫາກໍ ຘນໍ, ນນຸ ມຍໍ ນິທ຺ຘນາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຍສໍ ໂນ ຕ຺ວໍ ອີທິເສ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ. ຕຖາ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ, ອມ຺ຫາກໍ ຊີວິຕໍ, ນນຸ ມຍໍ ມຕາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຍສໍ ໂນ ຕ຺ວໍ ອີທິເສ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ. ຕຖາ ອຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ, ຕວ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສາສນໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິລທ຺ໂຘ ສມຓຄຸໂຓ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ສຸໂຠຊນຣສສໍວຑ຺ຒິໂຕປິ ອິມໍ ຊິຄຸຈ຺ຉເນຍ຺ຍໍ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ອມຕມິວ ນິພ຺ພິກາໂຣ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສີຕິ. ໂສ ປນ ຄຫປຕິ ທຸກ຺ຂາຠິຕຸນ຺ນຕາຍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸມສກ຺ໂກນ຺ໂຕ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນາມ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ, ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອວຈ. ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ປເນຕ຺ຖ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ ວທນ຺ຕິ – ອໂນກປ຺ປນາມຣິສນຕ຺ຖວເສເນຕໍ ອຕ຺ຖິສທ຺ເທ ອຸປປເທ ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສີ’’ຕິ ອນາຄຕວຈນໍ ກຕໍ. ຕສ຺ສາຍມຕ຺ໂຖ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນາມ…ເປ… ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ, ອິທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂມ຺ປິ ອຫໍ ນ ສທ຺ທຫາມິ ນ ມຣິສຍາມີ’’ຕິ. ອິທໍ ເອຕ຺ຕກໍ ວຈນໍ ຄຫປຕິ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ກເຖສິ. ເຖໂຣປິ ປິຕຣິ ປຕ຺ຕມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິເຕເຍວ ຕໍ ປູຕິກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ ສຸນຂວນ຺ຕສທິສໍ ປູຕິກຸກ຺ກຸຏຓ຺ຑມິວ ຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ປູຕິກໍ ວາຍນ຺ຕໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ ກິຣ ຕຖາຣູປໍ ກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເຖໂຣ ປນ ອຣິຍິທ຺ຘິຍໍ ຐຕ຺ວາ ທິພ຺ໂພຊໍ ອມຕຣສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊມາໂນ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຘມກຣເຓນ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ມຸຂຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖປາເທ ຈ ໂຘວິຕ຺ວາ ກຸໂຕ ໂນ ຄຫປຕີຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ກຸໂຕ ໂນຕິ ກຸໂຕ ນຸ. ເນວ ທານນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມວເສນ ເນວ ທານໍ ອລຕ຺ຖມ຺ຫ. ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານນ຺ຕິ ‘‘ກິໍ, ຕາຕ ຣຏ຺ຐປາລ, ກຈ຺ຈິ ເຕ ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິສິ ອປ຺ປກິລມເຖນ ອາຄໂຕ, ນ ຕາວ ຕາຕ ເຄເຫ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາທິຍຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິສນ຺ຖາຣວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານມ຺ປິ ນ ອລຕ຺ຖມ຺ຫ. ກສ຺ມາ ປນ ເຖໂຣ ເອວມາຫ? ປິຕຸ ອນຸຄ຺ຄເຫນ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ຍຖາ ເອສ ມໍ ວທຕິ, ອຎ຺ເຎປິ ປພ຺ພຊິເຕ ເອວໍ ວທຕິ ມຎ຺ເຎ. ພຸທ຺ຘສາສເນ ຈ ປຕ຺ຕນ຺ຕເຣ ປທຸມໍ ວິຍ ຠສ຺ມາຉນ຺ໂນ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ເຜຄ຺ຄຸປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ຈນ຺ທນສາໂຣ ວິຍ ສຸຕ຺ຕິກາປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ມຸຕ຺ຕຣຕນໍ ວິຍ ວລາຫກປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ຈນ຺ທິມາ ວິຍ ມາທິສານໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຄຸຓານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ເຕສຸປິ ນ ເອວຣູປໍ ວຈນໍ ປວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ, ສໍວເຣ ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນຸຄ຺ຄເຫນ ເອວມາຫ.

ເອຫິ ຕາຕາຕິ ຕາຕ ຕຸຍ຺ຫໍ ຆຣໍ ມາ ໂຫຕຸ, ເອຫິ ຆຣໍ ຄມິສ຺ສາມາຕິ ວທຕິ. ອລນ຺ຕິ ເຖໂຣ ອຸກ຺ກຏ຺ຐເອກາສນິກຕາຍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອຘິວາເສສີຕິ ເຖໂຣ ປນ ປກຕິຍາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐສປທານຈາຣິໂກ ສ຺ວາຕນາຍຠິກ຺ຂໍ ນາມ ນາຘິວາເສຕິ, ມາຕຸ ອນຸຄ຺ຄເຫນ ປນ ອຘິວາເສສິ. ມາຕຸ ກິຣສ຺ສ ເຖຣໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ມຫາໂສໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂຣທເນເນວ ປກ຺ກກ຺ຂິ ວິຍ ຊາຕາ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ‘‘ສຈາຫໍ ຕໍ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມິ, ຫທຍມ຺ປິສ຺ສາ ຜາເລຍ຺ຍາ’’ຕິ ອນຸຄ຺ຄເຫນ ອຘິວາເສສິ. ກາຣາເປຕ຺ວາຕິ ເອກໍ ຫິຣຎ຺ຎສ຺ສ, ເອກໍ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສາຕິ ທ຺ເວ ປຸຎ຺ເຊ ກາຣາເປຕ຺ວາ. ກີວມຫນ຺ຕາ ປນ ປຸຎ຺ຊາ ອເຫສຸນ຺ຕິ. ຍຖາ ໂອຣໂຕ ຐິໂຕ ປຸຣິໂສ ປາຣໂຕ ຐິຕໍ ມຊ຺ຌິມປ຺ປມາຓໍ ປຸຣິສໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ເອວໍມຫນ຺ຕາ.

໓໐໑. ອິທໍ ເຕ ຕາຕາຕິ ກຫາປຓປຸຎ຺ຊຎ຺ຈ ສຸວຓ຺ຓປຸຎ຺ຊຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ມຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ມາຕິໂຕ ອາຄຕໍ, ອິທໍ ເຕ ມາຕາມຫິຍາ ມາຕຸ ອິມໍ ເຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ຄນ຺ຘມາລາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ຘນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎໍ ເປຕ຺ຕິກໍ ອຎ຺ຎໍ ປິຕາມຫນ຺ຕິ ຍໍ ປນ ເຕ ປິຕຸ ຈ ປິຕາມຫານຎ຺ຈ ສນ຺ຕກໍ, ຕໍ ອຎ຺ຎໍເຍວ, ນິຫິຕຎ຺ຈ ປຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຕິວິຍ ພຫຸ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປິຕາມຫ’’ນ຺ຕິ ຕທ຺ຘິຕໂລປໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເປຕາມຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ສກ຺ກາ ຕໂຕນິທານນ຺ຕິ ຘນເຫຕຸ ຘນປຈ຺ຈຍາ. ຕໍ ຕໍ ຘນໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຣາຊາທີນໍ ວເສນ ຘນປຣິກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓນ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໂສກາທໂຍ ສນ຺ຘາຍ ເອວມາຫ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ – ‘‘ອຫໍ ອິມໍ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມີຕິ ອາເນສິໍ, ໂສ ທານິ ເມ ຘມ຺ມກຖໍ ກາຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ, ອຍໍ ນ ເມ ວຈນໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສ ໂອໂຣຘານໍ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ໂວ ສາມິໂກ, ຄຈ຺ຉຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ນໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວາຍມຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ສຸວເຍ ຐິຕາ ນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ, ຕາສຸ ທ຺ເວ ເຊຏ຺ຐກິຕ຺ຖິໂຍ ສນ຺ຘາຍ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ເຈກໍ ປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອເກກມ຺ຫິ ປາເທ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ.

ກີທິສາ ນາມ ຕາ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ ອຈ຺ຉຣາໂຍຕິ ກສ຺ມາ ເອວມາຫໍສຸ? ຕທາ ກິຣ ສມ຺ພຫຸເລ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາເຣປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາເຣປິ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ເຕປິ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຄຸຓໍ ອຊານນ຺ຕາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ ‘‘ກສ຺ມາ ເອເຕ ປພ຺ພຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖຎ຺ເຎ ວທນ຺ຕິ ‘‘ເທວຈ຺ຉຣາເທວນາຏການໍ ກາຣຓາ’’ຕິ. ສາ ກຖາ ວິຕ຺ຖາຣິກາ ອໂຫສິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ເອວມາຫໍສຸ. ອຖ ເຖໂຣ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ນ ໂຂ ມຍໍ ຠຄິນີຕິອາທິມາຫ. ສມຸທາຈຣຕີຕິ ໂວຫຣຕິ ວທຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ມຸຈ຺ຉິຕາ ປປຕິໍສູຕິ ຕໍ ຠຄິນິວາເທນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ອຊ຺ຊ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ອຊ຺ຊ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ພຫິ ນ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ໂນ ທາຣກາ ນ ລທ຺ຘາ, ເຍສໍ ອານຸຠາເວນ ຊີເວຍ຺ຍາມ, ອິໂຕ ຈມ຺ຫາ ປຣິຫີນາ ອຎ຺ຎໂຕ ຈ. ອຍໍ ໂລໂກ ນາມ ອຕ຺ຕໂນວ ຈິນ຺ເຕສິ, ຕສ຺ມາ ຕາປິ ‘‘ອິທານິ ມຍໍ ອນາຖາ ຊາຕາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນວ ຈິນ຺ຕຍມານາ – ‘‘ອນຕ຺ຖິໂກ ທານິ ອມ຺ເຫຫິ ອຍໍ, ໂສ ອມ຺ເຫ ປຊາປຕິໂຍ ສມານາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍາ ສຍິຕທາຣິກາ ວິຍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ສມຸປ຺ປນ຺ນພລວໂສກາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ ມຸຈ຺ຉິຕາ ປປຕິໍສຸ, ປຕິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມາ ໂນ ວິເຫເຐຖາຕິ ມາ ອມ຺ເຫ ຘນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມາຕຸຄາເມ ຈ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ວິເຫຐຍິຕ຺ຖ, ວິເຫສາ ເຫສາ ປພ຺ພຊິຕານນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ເອວມາຫ? ມາຕາປິຕູນໍ ອນຸຄ຺ຄເຫນ. ໂສ ກິຣ ເສຏ຺ຐິ – ‘‘ປພ຺ພຊິຕລິງ຺ຄໍ ນາມ ກິລິຏ຺ຐໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊາເວສໍ ຫາເຣຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ຕໂຍ ຊນາ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເຖຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ນ ເທຕິ. ເຖໂຣ – ‘‘ມາທິສສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ອາຫາຣນ຺ຕຣາຍໍ ກຕ຺ວາ ເອເຕ ພຫຸໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສເວຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ອນຸຄ຺ຄເຫນ ເອວມາຫ.

໓໐໒. ຄາຖາ ອຠາສີຕິ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕໍ. ພິມ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ. ອຣຸກາຍນ຺ຕິ ນວນ຺ນໍ ວຓມຸຂານໍ ວເສນ ວຓກາຍໍ. ສມຸສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຕີຓິ ອຏ຺ຐິສຕານິ ນວຫິ ນ຺ຫາຣຸສເຕຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນວຫິ ມໍສເປສິສເຕຫິ ລິມ຺ປິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ອຸສ຺ສິຕໍ. ອາຕຸຣນ຺ຕິ ຊຣາຕຸຣຕາຍ ໂຣຄາຕຸຣຕາຍ ກິເລສາຕຸຣຕາຍ ຈ ນິຈ຺ຈາຕຸຣໍ. ພຫຸສງ຺ກປ຺ປນ຺ຕິ ປເຣສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຕ຺ຖນາສງ຺ກປ຺ເປຫິ ພຫຸສງ຺ກປ຺ປໍ. ອິຕ຺ຖີນຎ຺ຫິ ກາເຍ ປຸຣິສານໍ ສງ຺ກປ຺ປາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ກາເຍ ອິຕ຺ຖີນໍ. ສຸສາເນ ຉຑ຺ຑິຕກເຬວຣຠູຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ກາກກຸລລາທໂຍ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕິເຍວາຕິ ພຫຸສງ຺ກປ຺ໂປ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ຘຸວໍ ຐິຕີຕິ ຍສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ມາຍາມຣີຈິເຜຓປິຓ຺ຑ ອຸທກປຸປ຺ຜຸຬາທີນໍ ວິຍ ເອກໍເສເນວ ຐິຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຠິຊ຺ຊນຘມ຺ມຕາວ ນິຍຕາ.

ຕເຈນ ໂອນທ຺ຘນ຺ຕິ ອລ຺ລມນຸສ຺ສຈມ຺ເມນ ໂອນທ຺ຘໍ. ສຫ ວຕ຺ເຖຠິ ໂສຠຕີຕິ ຄນ຺ຘາທີຫິ ມຓິກຸຓ຺ຑເລຫິ ຈ ຈິຕ຺ຕກຕມ຺ປິ ຣູປໍ ວຕ຺ເຖຫິ ສເຫວ ໂສຠຕິ, ວິນາ ວຕ຺ເຖຫິ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ໂຫຕິ ອໂນໂລກນກ຺ຂມໍ.

ອລຕ຺ຕກກຕາຕິ ອລຕ຺ຕເກນ ຣຎ຺ຊິຕາ. ຈຸຓ຺ຓກມກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ສາສປກກ຺ເກນ ມຸຂປີຬກາທີນິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ໂລຓມຕ຺ຕິກາຍ ທຸຏ຺ຐໂລຫິຕໍ ວິລິຍາເປຕ຺ວາ ຕິລປິຏ຺ເຐນ ໂລຫິຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ຫລິທ຺ທິຍາ ວຓ຺ຓໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓກຄຓ຺ຑິກາຍ ມຸຂໍ ປຫຣນ຺ຕິ, ເຕເນສ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຏ຺ຐາປທກຕາຕິ ຣໂສທເກນ ມກ຺ຂິຕ຺ວາ ນລາຏປຣິຍນ຺ເຕ ອາວຕ຺ຕນປຣິວຕ຺ເຕ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐປທກຣຈນາຍ ຣຈິຕາ. ອຎ຺ຊນີຕິ ອຎ຺ຊນນາຬິກາ.

ໂອທຫີຕິ ຐເປສິ. ປາສນ຺ຕິ ວາກຣາຊາລໍ. ນາສທາຕິ ນ ຆຏ຺ຏຍິ. ນິວາປນ຺ຕິ ນິວາປສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນິວາປຕິຓສທິສໂຠຊນໍ. ກນ຺ທນ຺ເຕຕິ ວິຣວມາເນ ປຣິເທວມາເນ. ອິມາຍ ຫິ ຄາຖາຍ ເຖໂຣ ມາຕາປິຕໂຣ ມິຄລຸທ຺ທເກ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ, ອວເສສຎາຕເກ ມິຄລຸທ຺ທກປຣິສໍ ວິຍ, ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ວາກຣາຊາລໍ ວິຍ, ອຕ຺ຕນາ ຠຸຕ຺ຕໂຠຊນໍ ນິວາປຕິຓໍ ວິຍ, ອຕ຺ຕານໍ ມຫາມິຄໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ຍຖາ ຫິ ມຫາມິໂຄ ຍາວທຕ຺ຖໍ ນິວາປຕິຓໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ນາມ ຐານໍ ຄຕສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມິຄລຸທ຺ທການໍ ປຣິເທວນ຺ຕານໍເຍວ ວາກຣໍ ອຆຏ຺ຏຍມາໂນວ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຆນຈ຺ຉາຍສ຺ສ ຉຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ຄຸມ຺ພສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ມນ຺ທມນ຺ເທນ ວາເຕນ ພີຊຍມາໂນ ອາຄຕມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວເມວ ເຖໂຣ ອິມາ ຄາຖາ ຠາສິຕ຺ວາ ອາກາເສເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມິຄຈີເຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາສິ.

ກສ຺ມາ ປນ ເຖໂຣ ອາກາເສນ ຄໂຕຕິ. ປິຕາ ກິຣສ຺ສ ເສຏ຺ຐິ ສຕ຺ຕສຸ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກສຸ ອຄ຺ຄຬໍ ທາເປຕ຺ວາ ມລ຺ເລ ອາຓາເປສິ – ‘‘ສເຈ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຫຕ຺ຖປາເທສຸ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ຫຣິຕ຺ວາ ຄິຫິເວສໍ ຄຓ຺ຫາເປຖາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ – ‘‘ເອເຕ ມາທິສໍ ມຫາຂີຓາສວໍ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປາເທ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ເນສໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາກາເສນ ອຄມາສິ. ປຣສມຸທ຺ທວາສິຕ຺ເຖຣານໍ ປນ – ‘‘ຐິຕໂກວ ອິມາ ຄາຖາ ຠາສິຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ໂກຣພ຺ຍສ຺ສ ມິຄຈີເຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາສີ’’ຕິ ອຍໍ ວາຈນາມຄ຺ໂຄເຍວ.

໓໐໓. ມິຄໂວຕິ ຕສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານປາລສ຺ສ ນາມໍ. ໂສເຘນ຺ໂຕຕິ ອຸຍ຺ຍານມຄ຺ຄໍ ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕອຸຍ຺ຍາເນ ຕຈ຺ຉິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານານິ ຕຈ຺ຉາເປນ຺ໂຕ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕານິ ຐານານິ ສມ຺ມຊ຺ຊາເປນ຺ໂຕ ວາລຸກາໂອກິຣຓ-ປຸປ຺ຜວິກິຣຓ-ປຸຓ຺ຓຆຏຏ຺ຐປນ-ກທລິກ຺ຂນ຺ຘຐປນາທີນິ ຈ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນ ຣາຊາ ໂກຣພ຺ໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ສທາ ອິມສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ, ປສ຺ສິຕຸກາໂມ ເອຕໍ, ອາຄຕຠາວໍ ປນສ຺ສ ນ ຊານາຕິ, ມຫາ ໂຂ ປນາຍໍ ປຓ຺ຓາກາໂຣ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊາ ໂກຣພ຺ໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ກິຕ຺ຕຍມາໂນ ອໂຫສີຕິ ໂສ ກິຣ ຣາຊາ ເຖຣໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ພລມຊ຺ເຌປິ ນາຏກມຊ຺ເຌປິ – ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ຕາວ ມຫນ຺ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຸນນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນປໂລເກນ຺ເຕນາ’’ຕິ ຄຸຓໍ ກເຖສິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຍໍ ເອວມາຫ. ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖາຕິ ວຕ຺ວາຕິ ໂອໂຣຘມຫາມຕ຺ຕພລກາຍາທີສຸ ຍສ຺ສ ຍໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ຕສ຺ສ ຕໍ ທາເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸສ຺ສຏາຍ ອຸສ຺ສຏາຍາຕິ ອຸສ຺ສິຕາຍ ອຸສ຺ສິຕາຍ, ມຫາມຕ຺ຕມຫາຣຏ຺ຐິກາທີນໍ ວເສນ ອຸຄ຺ຄຕຸຄ຺ຄຕເມວ ປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ຠວໍ ຣຏ຺ຐປາໂລ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖເຣ ນິສີທຕູຕິ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖໂຣ ຕນຸໂກ ພຫລປຸປ຺ຜາທິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ອຠິລກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ, ຕາທິເສ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອວມາຫ.

໓໐໔. ປາຣິຊຸຎ຺ຎານີຕິ ປາຣິຊຸຎ຺ຎຠາວາ ປຣິກ຺ຂຍາ. ຊິຓ຺ໂຓຕິ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ. ວຸຑ຺ໂຒຕິ ວໂຍວຸຑ຺ໂຒ. ມຫລ຺ລໂກຕິ ຊາຕິມຫລ຺ລໂກ. ອທ຺ຘຄໂຕຕິ ອທ຺ຘານໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ປຈ຺ຉິມວຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ປພ຺ພຊຕີຕິ ຘຸຣວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ທຫຣກາເລ ພຫຸໍ ກຸສລໍ ກຕໍ, ອິທານິ ມຫລ຺ລໂກມ຺ຫິ, ມຫລ຺ລກສ຺ສ ເຈສາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ, ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປ຺ປຫຣິຕໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິສ຺ສາມິ, ປພ຺ພາເຊຖ ມໍ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຍາຈຕິ, ເຖຣາ ອນຸກມ຺ປາຍ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍວາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອປ຺ປາພາໂຘຕິ ອໂຣໂຄ. ອປ຺ປາຕງ຺ໂກຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ. ສມເວປາກິນິຍາຕິ ສມວິປາຈນິຍາ. ຄຫຓິຍາຕິ ກມ຺ມຊເຕໂຊຘາຕຸຍາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕຠຸຕ຺ໂຕ ອາຫາໂຣ ຊີຣຕິ, ຍສ຺ສ ວາ ປນ ປຸຏຠຕ຺ຕໍ ວິຍ ຕເຖວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຸໂຠເປເຕ ນ ສມເວປາກິນິຍາ ຄຫຓິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຍສ຺ສ ປນ ຠຸຕ຺ຕກາເລ ຠຕ຺ຕຈ຺ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ, ອຍໍ ສມເວປາກິນິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ນາຕິສີຕາຍ ນຈ຺ຈຸຓ຺ຫາຍາຕິ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ນາຕິສີຕາຍ ນຈ຺ຈຸຓ຺ຫາຍ. ອນຸປຸພ຺ເພນາຕິ ຣາຊາໂນ ວາ ຫຣນ຺ຕີຕິອາທິນາ ອນຸກ຺ກເມນ. ທຸຕິຍວາເຣ ຣາຊຠຍໂຈຣຠຍຉາຕກຠຍາທິນາ ອນຸກ຺ກເມນ.

໓໐໕. ຘມ຺ມຸທ຺ເທສາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ຘມ຺ມນິທ຺ເທສາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ. ອຸປນິຍ຺ຍຕີຕິ ຊຣາມຣຓສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອາຍຸກ຺ຂເຍນ ວາ ຕຕ຺ຖ ນິຍ຺ຍຕິ. ອທ຺ຘຸໂວຕິ ຘຸວຏ຺ຐານວິຣຫິໂຕ. ອຕາໂຓຕິ ຕາຍິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ວິຣຫິໂຕ. ອນຠິສ຺ສໂຣຕິ ອສຣໂຓ ອຠິສຣິຕ຺ວາ ອຠິຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສາເສຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ວິຣຫິໂຕ. ອສ຺ສໂກຕິ ນິສ຺ສໂກ ສກຠຓ຺ຑວິຣຫິໂຕ. ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄມນີຍນ຺ຕິ ສກຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ຂິຕໍ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ໂລເກນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຓ຺ຫາທາໂສຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ທາໂສ.

໓໐໖. ຫຕ຺ຖິສ຺ມິນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ເປ. ກຕາວີຕິ ກຕກຣຓີໂຍ, ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ໂຂ ປຄຸຓສິປ຺ໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອູຣຸພລີຕິ ອູຣຸພລສມ຺ປນ຺ໂນ. ຍສ຺ສ ຫິ ຜລກຎ຺ຈ ອາວຸຘຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣເສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຠິນ຺ນໍ ຠິນ຺ທໂຕ ຠິນ຺ນໍ ສນ຺ຘາຣຍໂຕ ປຣຫຕ຺ຖຄຕໍ ຣຊ຺ຊໍ ອາຫຣິຕຸໍ ອູຣຸພລໍ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ອູຣຸພລີ ນາມ. ພາຫຸພລີຕິ ພາຫຸພລສມ຺ປນ຺ໂນ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ອລມຕ຺ໂຕຕິ ສມຕ຺ຖອຕ຺ຕຠາໂວ.

ປຣິໂຍຘາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປ຺ປທ຺ທວໍ ໂອຘາຍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຄຫິຕາ.

ສໍວິຊ຺ຊຕິ ໂຂ, ໂຠ ຣຏ຺ຐປາລ, ອິມສ຺ມິໍ ຣາຊກຸເລ ປຫູຕໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ອິທໍ ໂສ ຣາຊາ ອຸປຣິ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສສ຺ສ ກາຣຓໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ອາຫ.

ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ ‘‘ປສ຺ສາມິ ໂລເກ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສານໍ ອນຸຄີຕິໍ ອໂວຈ.

໓໐໗. ຕຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍວ ກາເມ ອຠິປຕ຺ຖຍນ຺ຕີຕິ ເອກໍ ລຠິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ລຠິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ເອວໍ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕິເຍວ.

ປສຍ຺ຫາຕິ ສປຕ຺ຕຄຓໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ. ສສາຄຣນ຺ຕນ຺ຕິ ສທ຺ຘິໍ ສາຄຣນ຺ເຕນ. ໂອຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສາຕິ ຍໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ໂອຣໂຕ ສກຣຏ຺ຐໍ, ເຕນ ອຕິຕ຺ຕຣູໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫຕ຺ຖີຕິ ນ ຫິ ອຕ຺ຖິ.

ອໂຫ ວຕາ ໂນຕິ ອໂຫ ວຕ ນຸ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອມຣາຕິ ຈາຫູຕິ ອມຣໍ ອິຕິ ຈ ອາຫຸ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ມຕໍ ຎາຕີ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ກນ຺ທນ຺ຕິ, ຕໍ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠາຕາ ມໂຕ, ປຸຕ຺ໂຕ ມໂຕ’’ຕິອາທີນິປິ ວທນ຺ຕິ.

ຜຸສນ຺ຕິ ຜສ຺ສນ຺ຕິ ມຣຓຜສ຺ສໍ ຜຸສນ຺ຕິ. ຕເຖວ ຜຸຏ຺ໂຐຕິ ຍຖາ ພາໂລ, ຘີໂຣປິ ຕເຖວ ມຣຓຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ໂຐ, ອຜຸຏ຺ໂຐ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ. ພາໂລ ຈ ພາລ຺ຍາ ວຘິໂຕວ ເສຕີຕິ ພາໂລ ພາລຠາເວນ ມຣຓຜສ຺ສໍ ອາຄມ຺ມ ວຘິໂຕວ ເສຕິ ອຠິຫໂຕວ ສຍຕິ. ອກຕໍ ວຕ ເມ ກລ຺ຍາຓນ຺ຕິອາທິວິປ຺ປຏິສາຣວເສນ ຈລຕິ ເວຘຕິ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ. ຘີໂຣ ຈ ນ ເວຘຕີຕິ ຘີໂຣ ສຸຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ເວຘຕິ ນ ຈລຕິ.

ຍາຍ ໂວສານໍ ອິຘາຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ສພ຺ພກິຈ຺ຈໂວສານໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ສາວ ຘນໂຕ ອຸຕ຺ຕມຕຣາ. ອພ຺ໂຍສິຕຕ຺ຕາຕິ ອປຣິໂຍສິຕຕ຺ຕາ, ອຣຫຕ຺ຕປຕ຺ຕິຍາ, ອຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວາຠເວສູຕິ ຫີນປ຺ປຓີເຕສຸ ຠເວສຸ.

ອຸເປຕິ ຄພ຺ຠຎ຺ຈ ປຣຎ຺ຈ ໂລກນ຺ຕິ ເຕສຸ ປາປໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ໂຍ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ປຣມ຺ປຣາຍ ສໍສາຣໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄພ຺ຠຎ຺ຈ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ອຸເປຕິ. ຕສ຺ສປ຺ປປຎ຺ໂຎຕິ ຕສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ອປ຺ປປຎ຺ຎສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ອປ຺ປປຎ຺ໂຎ ອຠິສທ຺ທຫນ຺ໂຕ.

ສກມ຺ມຸນາ ຫຎ຺ຎຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມວເສນ ‘‘ກສາຫິປິ ຕາເລຕີ’’ຕິອາທີຫິ ກມ຺ມກາຣຓາຫິ ຫຎ຺ຎຕິ. ເປຈ຺ຈ ປຣມ຺ຫິ ໂລເກຕິ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣມ຺ຫິ ອປາຍໂລເກ.

ວິຣູປຣູເປນາຕິ ວິວິຘຣູເປນ, ນານາສຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມຄຸເຓສູຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິເກສຸ ສພ຺ພກາມຄຸເຓສຸ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ. ທຫຣາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ກລລມຕ຺ຕຠາວໍ ອຸປາທາຍ ຕຣຸຓາ. ວຸຑ຺ຒາຕິ ວສ຺ສສຕາຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ອປຓ຺ຓກໍ ສາມຎ຺ຎເມວ ເສຍ຺ໂຍຕິ ອວິຣຸທ຺ຘໍ ອທ຺ວຊ຺ຌຄາມິໍ ເອກນ຺ຕນິຍ຺ຍານິກໍ ສາມຎ຺ຎເມວ ‘‘ເສຍ຺ໂຍ, ອຸຕ຺ຕຣິຕຣຎ຺ຈ ປຓີຕຕຣຎ຺ຈາ’’ຕິ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕສ຺ມິ ມຫາຣາຊາຕິ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຕ຺ວໍ ວທສິ – ‘‘ກິໍ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ, ອິທໍ ທິສ຺ວາ ຈ ສຸຕ຺ວາ ຈ ປພ຺ພຊິໂຕສ຺ມີຕິ ມໍ ຘາເຣຫີຕິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.