໑໐. ກຓ຺ຓກຕ຺ຖລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ກຓ຺ຓກຕ຺ຖລສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸຣຸຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ອຸຣຸຎ຺ຎາຕິ ຕສ຺ສ ຣຏ຺ຐສ຺ສປິ ນຄຣສ຺ສປິ ເອຕເທວ ນາມໍ, ຠຄວາ ອຸຣຸຎ຺ຎານຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ກຓ຺ຓກຕ຺ຖເລ ມິຄທາເຍຕິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ກຓ຺ຓກຕ຺ຖລໍ ນາມ ເອໂກ ຣມຓີໂຍ ຠູມິຠາໂຄ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມິຄານໍ ອຠຍຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ມິຄທາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກຓ຺ຓກຕ຺ຖເລ ມິຄທາເຍ. ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນາຕິ ນ ອຎ຺ເຎນ, ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕກຣຓີເຍເນວ. ໂສມາ ຈ ຠຄິນີ ສກຸລາ ຈ ຠຄິນີຕິ ອິມາ ທ຺ເວ ຠຄິນິໂຍ ຣຎ຺ໂຎ ປຊາປຕິໂຍ. ຠຕ຺ຕາຠິຫາເຣຕິ ຠຕ຺ຕໍ ອຠິຫຣຓຏ຺ຐາເນ. ຣຎ຺ໂຎ ຠຸຎ຺ຊນຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ສພ຺ພາປິ ໂອໂຣຘາ ກຏຈ຺ຉຸອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາປິ ຕເຖວ ອຄມໍສຸ.

໓໗໖. ກິໍ ປນ, ມຫາຣາຊາຕິ ກສ຺ມາ ເອວມາຫ? ຣຎ຺ໂຎ ຄຣຫປຣິໂມຈນຕ຺ຖໍ. ເອວຎ຺ຫິ ປຣິສາ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ – ‘‘ອຍໍ ຣາຊາ ອາຄຈ຺ຉມາໂນວ ມາຕຸຄາມານໍ ສາສນໍ ອາໂຣເຈຕິ, ມຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອາຄໂຕຕິ ມຎ຺ຎາມ, ອຍໍ ປນ ມາຕຸຄາມານໍ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ມາຕຸຄາມທາໂສ ມຎ຺ເຎ, ເອສ ປຸພ຺ເພປິ ອິມິນາວ ກາຣເຓນ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ປຸຈ຺ຉິໂຕ ປນ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄມນກາຣຓໍ ກເຖສ຺ສຕິ, ເອວມສ຺ສ ອຍໍ ຄຣຫາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ຄຣຫໂມຈນຕ຺ຖໍ ເອວມາຫ.

໓໗໘. ອພ຺ຠຸທາຫາສີຕິ ກເຖສິ. ສກິເທວ ສພ຺ພໍ ອຸສ຺ສຕິ ສພ຺ພໍ ທກ຺ຂິຕີຕິ ໂຍ ເອກາວຊ຺ຊເນນ ເອກຈິຕ຺ເຕນ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ສພ຺ພໍ ອຸສ຺ສຕິ ວາ ທກ຺ຂິຕິ ວາ, ໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເກນ ຫິ ຈິຕ຺ເຕນ ອຕີຕໍ ສພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີຕິ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ອຕີຕໍ ສພ຺ພໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອກເທສເມວ ຊານາຕິ. ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປນ ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສພ຺ເພເນວ ສພ຺ພໍ ນ ຊານາຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິຕເຣສຸ. ເອວໍ ເອກຈິຕ຺ຕວເສນາຍໍ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ. ເຫຕຸຣູປນ຺ຕິ ເຫຕຸສຠາວໍ ກາຣຓຊາຕິກໍ. ສເຫຕຸຣູປນ຺ຕິ ສກາຣຓຊາຕິກໍ. ສມ຺ປຣາຍິກາຫໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ສມ຺ປຣາຍຄຸຓໍ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉາມິ.

໓໗໙. ປຎ຺ຈິມານີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈ ປຘານິຍງ຺ຄານິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສການິ ກຖິຕານິ. ກຖິນງ຺ຄຓວາສີຈູຬສມຸທ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣາເນວາຕິ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອາຫ. ປຘານເວມຕ຺ຕຕນ຺ຕິ ປຘານນານຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎາທິສເມວ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ປຘານໍ, ອຎ຺ຎາທິສໍ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ, ອຎ຺ຎາທິສໍ ສກທາຄາມິໂນ, ອຎ຺ຎາທິສໍ ອນາຄາມິໂນ, ອຎ຺ຎາທິສໍ ອຣຫໂຕ, ອຎ຺ຎາທິສໍ ອສີຕິມຫາສາວການໍ, ອຎ຺ຎາທິສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ, ອຎ຺ຎາທິສໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ, ອຎ຺ຎາທິສໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ປຘານໍ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ປຘານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ…ເປ… ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຘານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຘານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຘານເວມຕ຺ຕຕໍ ວທາມີ’’ຕິ ອາຫ. ທນ຺ຕກາຣຓໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຍໍ ອກູຏກຣຓໍ, ອນວຈ຺ຉິນ຺ທນໍ, ຘຸຣສ຺ສ ອຈ຺ຉິນ຺ທນນ຺ຕິ ທນ຺ເຕສຸ ກາຣຓໍ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ກາຣຓໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທນ຺ຕຠູມິນ຺ຕິ ທນ຺ເຕຫິ ຄນ຺ຕພ຺ພຠູມິໍ. ອສ຺ສທ຺ໂຘຕິອາທີສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊນໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິອນາຄາມິໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອສ຺ສທ຺ຘາ ນາມ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຫິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ສທ຺ຘໍ ອປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອສ຺ສທ຺ໂຘ, ໂສຕາປນ຺ໂນ ສກທາຄາມິສ຺ສ, ສກທາຄາມີ ອນາຄາມິສ຺ສ, ອນາຄາມີ ອຣຫໂຕ ສທ຺ຘໍ ອປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອສ຺ສທ຺ໂຘ, ອາພາໂຘ ອຣຫໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ປຎ຺ຈປິ ພຫ຺ວາພາຘາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອຣິຍສາວກສ຺ສ ປນ ສໂຐ ມາຍາວີຕິ ນາມໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕເນວ ເຖໂຣ – ‘‘ປຎ຺ຈ ປຘານິຍງ຺ຄານິ ໂລກຸຕ຺ຕຣານິ ກຖິຕານີຕິ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອສ຺ສຂຬຸງ຺ກສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ປນ – ‘‘ຕໂຍ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຂຬຸງ຺ເກ ຕໂຍ ຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ເກ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໔໑) ເອຕ຺ຖ ອຣິຍສາວກສ຺ສາປິ ສມ຺ໂພຘິນາມໍ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ ໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ ກຖິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄວີຣິຍໍ ອສມ຺ປຕ຺ໂຕ…ເປ… ອນາຄາມີ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວີຣິຍໍ ອສມ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ກຸສີໂຕປິ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ວິຍ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ.

ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ອທນ຺ຕຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ວິຍ ຫິ ມຄ຺ຄປຘານຣຫິໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ. ທນ຺ຕຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ວິຍ ມຄ຺ຄປຘານວາ. ຍຖາ ອທນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ກູຏາກາຣໍ ອກຕ຺ວາ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຘຸຣໍ ອປາເຕຕ຺ວາ ທນ຺ຕຄມນໍ ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ທນ຺ຕຠູມິໍ ວາ ປຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເອວເມວໍ ມຄ຺ຄປຘານຣຫິໂຕ ມຄ຺ຄປຘານວຕາ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ຄຸຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຍຖາ ປນ ທນ຺ຕຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ກູຏາກາຣໍ ອກຕ຺ວາ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຘຸຣໍ ອປາເຕຕ຺ວາ ທນ຺ຕຄມນໍ ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ທນ຺ຕຠູມິໍ ວາ ປຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເອວເມວໍ ມຄ຺ຄປຘານວາ ມຄ຺ຄປຘານວຕາ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ຄຸຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄປຘານວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄປຘານວຕາ ປຕ຺ໂຕກາສໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ຄຸຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄປຘານວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄປຘານວຕາ ປຕ຺ໂຕກາສໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ຄຸຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ.

໓໘໐. ສມ຺ມປ຺ປຘານາຕິ ມຄ຺ຄປຘາເນນ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ. ນ ກິຎ຺ຈິ ນານາກຣຓໍ ວທາມິ ຍທິທໍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຍໍ ເອກສ຺ສ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອິຕຣສ຺ສ ຜລວິມຸຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ນານາກຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຈິຍາ ວາ ອຈ຺ຈິນ຺ຕິ ອຈ຺ຈິຍາ ວາ ອຈ຺ຈິມ຺ຫິ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ຫິ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊາຕິ, ມຫາຣາຊ, ກິໍ ຕ຺ວໍ? ‘‘ສນ຺ຕິ ເທວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ…ເປ… ສນ຺ຕິ ເທວາ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິໂນ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ເທວານໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ນ ຊານາສິ, ເຍນ ເອວໍ ວເທສີຕິ. ຕໂຕ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານາມິ, ມນຸສ຺ສໂລກໍ ປນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍທິ ວາ ເຕ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິມາຫ. ສພ຺ຍາພຊ຺ຌາຕິ ສທຸກ຺ຂາ, ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນນ ອປ຺ປຫີນເຈຕສິກທຸກ຺ຂາ. ອາຄນ຺ຕາໂຣຕິ ອຸປປຕ຺ຕິວເສນ ອາຄນ຺ຕາໂຣ. ອພ຺ຍາພຊ຺ຌາຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນທຸກ຺ຂາ. ອນາຄນ຺ຕາໂຣຕິ ອຸປປຕ຺ຕິວເສນ ອນາຄນ຺ຕາໂຣ.

໓໘໑. ປໂຫຕີຕິ ສກ຺ໂກຕິ. ຣາຊາ ຫິ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕມ຺ປິ ລາຠສກ຺ກາຣສມ຺ປນ຺ນໍ ຍຖາ ນ ໂກຈິ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕມ຺ຫາ ຐານາ ຈາເວຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕໍ ອປຸຎ຺ຎວນ຺ຕມ຺ປິ ສກລຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ອລຠນ຺ຕໍ ຍຖາ ລາຠສກ຺ກາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕມ຺ຫາ ຐານາ ຈາເວຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວນ຺ຕມ຺ປິ ອິຕ຺ຖີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍເຊຕ຺ວາ ສີລວິນາສໍ ປາເປນ຺ໂຕ ພລກ຺ກາເຣນ ວາ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊນ຺ໂຕ ຕມ຺ຫາ ຐານາ ຈາເວຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວນ຺ຕມ຺ປິ ສມ຺ປນ຺ນກາມຄຸຓໍ ອມຈ຺ຈໍ ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖີນໍ ມຸຂມ຺ປິ ປສ຺ສິຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ຕມ຺ຫາ ຐານາ ຈາເວຕິ ນາມ. ຣຏ຺ຐໂຕ ປນ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕິ ນາມ.

ທສ຺ສນາຍປິ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕີຕິ ກາມາວຈເຣ ຕາວ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌ ເທເວ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌາ ເທວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓທສ຺ສນາຍປິ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ອຣຫໂຕ ຕຕ຺ຖ ຐານາຠາວໂຕ. ຣູປາວຈເຣ ປນ ເອກວິມານສ຺ມິໍເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈ ນິສີທນ຺ຕິ ຈາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓທສ຺ສນາຍ ປໂຫນ຺ຕິ, ເອເຕຫິ ທິຏ຺ຐໍ ປນ ສລ຺ລກ຺ຂິຕໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ ລກ຺ຂຓໍ ທຏ຺ຐຸໍ ສລ຺ລກ຺ຂິຕຸໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ທສ຺ສນາຍ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ, ອຸປຣິເທເວ ຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓທສ຺ສເນນາປີຕິ.

໓໘໒. ໂກ ນາໂມ ອຍໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ຣາຊາ ເຖຣໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກສ຺ມາ? ປສໍສິຕຸກາມຕາຍ. ອານນ຺ທຣູໂປຕິ ອານນ຺ທສຠາໂວ. ພ຺ຣຫ຺ມປຸຈ຺ຉາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສຕິ ສາ ກິຣ ກຖາ ວິຏຏູເຠເນວ ກຖິຕາ, ເຕ ‘‘ຕຍາ ກຖິຕາ, ຕຍາ ກຖິຕາ’’ຕິ ກຸປິຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ພລກາຍໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກລຫມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ໂສ ຣາຊປຸຣິໂສ ເອຕທໂວຈ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຍໍ ປນ ເທສນາ ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ນິຏ຺ຐິຕາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ກຓ຺ຓກຕ຺ຖລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.