໑. ຆຏິກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຆຏິກາຣສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສີຕິ ມຫາມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠູມິປ຺ປເທສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ມຍາ ຈຣິຍໍ ຈຣມາເນນ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ – ‘‘ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເວຄຬິງ຺ຄໍ ນາມ ຄາມນິຄໂມ ອໂຫສິ, ອຫໍ ຕທາ ໂຊຕິປາໂລ ນາມ ມາຓໂວ ອໂຫສິໍ, ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ ຆຏິກາໂຣ ນາມ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ອໂຫສິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມຍາ ອິຘ ເອກໍ ສຸກາຣຓໍ ກຕໍ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອປາກຏໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ຫນ຺ທ ນໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາກຏໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປເທເສ ຐິຕໂກວ ສິຕປາຕຸກມ຺ມມກາສິ, ອຄ຺ຄຄ຺ຄທນ຺ເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມນ຺ທຫສິຕໍ ຫສິ. ຍຖາ ຫິ ໂລກິຍມນຸສ຺ສາ ອຸຣໍ ປຫຣນ຺ຕາ – ‘‘ກຸຫໍ ກຸຫ’’ນ຺ຕິ ຫສນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ພຸທ຺ຘາ, ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ຫສິຕໍ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາກາຣມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ.

ຫສິຕຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ເຕຣສຫິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕຫິ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍມຫາຊໂນ ອກຸສລໂຕ ຈຕູຫິ, ກາມາວຈຣກຸສລໂຕ ຈຕູຫີຕິ ອຏ຺ຐຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ຫສຕິ, ເສກ຺ຂາ ອກຸສລໂຕ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ທ຺ເວ ອປເນຕ຺ວາ ຉຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ຫສນ຺ຕິ, ຂີຓາສວາ ຈຕູຫິ ສເຫຕຸກກິຣິຍຈິຕ຺ເຕຫິ ເອເກນ ອເຫຕຸກກິຣິຍຈິຕ຺ເຕນາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ຫສນ຺ຕິ. ເຕສຸປິ ພລວາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ທ຺ວີຫິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕຫິ ຫສນ຺ຕິ, ທຸພ຺ພລາຣມ຺ມເຓ ທຸເຫຕຸກຈິຕ຺ຕທ຺ວເຍນ ຈ ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕນ ຈາຕິ ຕີຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ຫສນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາກາຣມຕ຺ຕໍ ຫສິຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ.

ຕໍ ປເນຕໍ ຫສິຕໍ ເອວໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ເຖຣສ຺ສ ປາກຏໍ ອໂຫສິ. ກຖໍ? ຕຖາຣູເປ ຫິ ກາເລ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຈຕູຫິ ທາຐາຫິ ຈຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມຆມຸຂໂຕ ສເຕຣຕາວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ວິໂຣຈມານາ ມຫາຕາລກ຺ຂນ຺ຘປມາຓາ ຣສ຺ມິວຏ຺ຏິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີສວຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ທາຐຄ຺ເຄສຸເຍວ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕິ. ເຕນ ສຎ຺ຎາເຓນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉມາໂນປິ ສິຕປາຕຸຠາວໍ ຊານາຕິ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາຕິ – ‘‘ເອຕ຺ຖ ກິຣ ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂອວທິ, ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປກາສນໍ ອກາສິ, ຠຄວໂຕປິ ເອຕ຺ຖ ນິສີທິຕຸໍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ເອວມຍໍ ຠູມິຠາໂຄ ທ຺ວີຫິ ພຸທ຺ເຘຫິ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຫາຊໂນ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ເຈຕິຍຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຈຣນ຺ໂຕ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄປຣາຍໂຓ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອຕໍ ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

໒໘໓. ມຸຓ຺ຑເກນ ສມຓເກນາຕິ ມຸຓ຺ຑໍ ມຸຓ຺ໂຑຕິ, ສມຓໍ ວາ ສມໂຓຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຍໍ ປນ ອປຣິປກ຺ກຎາຓຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ອຸຄ຺ຄຫິຕໂວຫາຣວເສເນວ ຫີເຬນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ໂສຕ຺ຕິສິນານິນ຺ຕິ ສິນານຕ຺ຖາຍ ກຕໂສຕ຺ຕິໍ. ໂສຕ຺ຕິ ນາມ ກຸຣຸວິນ຺ທປາສາຓຈຸຓ຺ຓານິ ລາຂາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຕຄຸຬິກກລາປກາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ກຸຣຸວິນ຺ທກສຸຕ຺ຕິຍາ ນຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໔໓) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ອຸໂຠສຸ ອນ຺ເຕສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ຆໍສນ຺ຕິ. ເອວໍ ສມ຺ມາຕິ ຍຖາ ເອຕຣຫິປິ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ເຈຕິຍວນ຺ທນາຍ ຄຈ຺ຉາມ, ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສາຫໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ‘‘ນຏສມຊ຺ຊາທິທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ປນ ເອກວຈເນເນວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕເຖວ ສິນ຺ຫາຍິຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອກວຈເນນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

໒໘໔. ໂຊຕິປາລໍ ມາຓວໍ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ເອກປສ຺ເສ ອຣິຍປຣິຫາເຣນ ປຐມຕຣໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ເຕນ ອິສ຺ສຣິຍປຣິຫາເຣນ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ນ຺ຫານປຣິໂຍສານໍ ອາຄເມຕ຺ວາ ຕໍ ນິວຕ຺ຖນິວາສນໍ ເກເສ ໂວທເກ ກຸຣຸມານໍ ອາມນ຺ເຕສິ. ອຍນ຺ຕິ ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ໂອວຏ຺ຏິກໍ ວິນິວຏ຺ເຐຕ຺ວາຕິ ນາຄພໂລ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອເປຫິ ສມ຺ມາ’’ຕິ ອີສກໍ ປຣິວຕ຺ຕມາໂນວ ເຕນ ຄຫິຕຄຫຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກເສສຸ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈາຕິ ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຊຕິປາໂລ ປຎ຺ຎວາ, ສກິໍ ທສ຺ສນໍ ລຠມາໂນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທສ຺ສເນປິ ປສີທິສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມກຖາຍປິ ປສີທິສ຺ສຕິ, ປສນ຺ໂນ ຈ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ມິຕ຺ຕາ ນາມ ເອຕທຕ຺ຖໍ ໂຫນ຺ຕິ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ມມ ສຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ນໍ ເກເສສຸ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ.

ອິຕ຺ຕຣຊຈ຺ໂຈຕິ ອຎ຺ຎຊາຕິໂກ, ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອສມານຊາຕິໂກ, ລາມກຊາຕິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ວຕິທນ຺ຕິ ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ຄມນໍ ນ ວຕ ໂອຣກໍ ຠວິສ຺ສຕິ ນ ຂຸທ຺ທກໍ, ມຫນ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ນ ອຕ຺ຕໂນ ຖາເມນ ຄຓ຺ຫິ, ສຕ຺ຖຸ ຖາເມນ ຄຓ຺ຫີຕິ ຄຫຓສ຺ມິໍເຍວ ນິຏ຺ຐໍ ອຄມາສິ. ຍາວຕາໂທຫິປີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂທກາຣຫິກາຣປິກາຣາ ນິປາຕາ, ຍາວຕຸປຣິມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ວາຈາຍ ອາລປນໍ ໂອວຏ຺ຏິກາຍ ຄຫຓຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາວ ເກສຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ຄມນຕ຺ຖໍ ປໂຍໂຄ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໒໘໕. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ອິຘ ສຕິປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ປຸພ຺ເພນິວາສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມີ ກຖາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ສ ຫິ ຠຄວາ, – ‘‘ໂຊຕິປາລ, ຕ຺ວໍ ນ ລາມກຏ຺ຐານໍ ໂອຕິຓ຺ຓສຕ຺ໂຕ, ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ໂອຕິຓ຺ໂຓສິ, ຕາທິສສ຺ສ ນາມ ປມາທວິຫາໂຣ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຕິປຏິລາຠາຍ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ປຣສມຸທ຺ທວາສີເຖຣາ ປນ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ໂຊຕິປາລ, ຍຖາ ອຫໍ ທສປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວີສຕິສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ໂລເກ ວິຈຣາມິ, ເອວເມວໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ທສປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສມຓຄຓປຣິວາໂຣ ໂລເກ ວິຈຣິສ຺ສສິ. ເອວຣູເປນ ນາມ ຕຍາ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຍຖາສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ເອວໍ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ກເຖສີຕິ.

໒໘໖. ອລຕ຺ຖ ໂຂ, ອານນ຺ທ,…ເປ… ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທນ຺ຕິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກິມກາສິ? ຍໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂພຘິສຕ຺ຕາ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ມຸເຂ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ປນ ອິຕ຺ຕຣສຕ຺ຕາ ວິຍ ປຕິຕສິງ຺ຄາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ປນ ສຸປຕິຏ຺ຐາຍ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປູຣຍມານາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຍາວ ອນຸໂລມຎາຓໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄຜລຕ຺ຖໍ ວາຍາມໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂຊຕິປາໂລປິ ຕເຖວ ອກາສິ.

໒໘໗. ອຑ຺ຒມາສຸປສມ຺ປນ຺ເນຕິ ກຸລທາຣກຎ຺ຫິ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຑ຺ຒມາສມ຺ປິ ອວສິຕ຺ວາ ຄເຕ ມາຕາປິຕູນໍ ໂສໂກ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ໂສປິ ປຕ຺ຕຈີວຣຄ຺ຄຫຓໍ ນ ຊານາຕິ, ທຫຣຠິກ຺ຂຸສາມເຓເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຖເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສິເນໂຫ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຕກໍ ປນ ກາລໍ ນິວາເສ ສຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ປສ຺ສິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ເຕນ ເຕສໍ ໂສໂກ ຕນຸຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຕ຺ຕຈີວຣຄ຺ຄຫຓໍ ຊານາຕິ, ສາມເຓຣທຫຣຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ຊາຍຕິ, ເຖເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສິເນໂຫ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ອຠິຣມຕິ, ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຕກໍ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຑ຺ຒມາສໍ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ປຓ຺ຑຸປຸຏກສ຺ສ ສາລິໂນຕິ ປຸຏເກ ກຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂາປິຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕສາລິໂນ. ຕສ຺ສ ກິຣ ສາລິໂນ ວປ຺ປກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຍໍ ປຣິຫາໂຣ – ເກທາຣາ ສຸປຣິກມ຺ມກຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ພີຊານິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ໂຘທເກນ ສິຎ຺ຈິໍສຸ, ວປ຺ປກາເລ ວິຕານໍ ວິຍ ອຸປຣິ ວຕ຺ຖກິລຎ຺ຊໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ກກາເລ ວີຫິສີສານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຸຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ປຸຏເກ ກຕ຺ວາ ໂຍຕ຺ຕພທ຺ເຘ ເວຫາສໍເຍວ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓານິ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐເກສຸ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຕິເຍ ວສ຺ເສ ວິວຣິໍສຸ. ເອວໍ ຕິວສ຺ສໍ ປຣິວຸຕ຺ຖສ຺ສ ສຸຄນ຺ຘຣຕ຺ຕສາລິໂນ ອປຄຕກາຬເກ ສຸປຣິສຸທ຺ເຘ ຕຓ຺ຑຸເລ ຄເຫຕ຺ວາ ຂຊ຺ຊກວິກຕິມ຺ປິ ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ປຏິຍາທິຍິໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ…ເປ… ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສີຕິ.

໒໘໘. ອຘິວຸຏ຺ໂຐ ເມຕິ ກິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ? ເວຄຬິງ຺ຄໂຕ ນິກ຺ຂມນກາເລ ຆຏິກາໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ວສ຺ສາວາສໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອຫຸເທວ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອຫຸ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ເຕມາສໍ ທານໍ ທາຕຸໍ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ, ອິມິນາ ຈ ນິຍາເມນ ວີສຕິ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ນາລຕ຺ຖນ຺ຕິ ອລາຠໍ ອາຣພ຺ຠ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໂທມນສ຺ສໍ ອໂຫສິ, ນ ຕຖາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ. ກສ຺ມາ? ໂສຕາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ກຸປິເຕ ວູປສມນຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸຣຈ຺ຉທໍ ນາມ ຘີຕຣມາຫ – ‘‘ອມ຺ມ ອມ຺ຫາກໍ ເທເວ ມາ ປມຊ຺ຊີ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕໍ ຣາຊຘີຕຣໍ ທິສ຺ວາ ວິສຎ຺ຎິໂນ ອເຫສຸໍ. ເກ ອິເມ ຈາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠູມິເທວາຕິ. ຠູມິເທວາ ນາມ ເອວຣູປາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິ. ສາ ເອກທິວສໍ ວີຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ຐິຕາ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຄ຺ຄສາວກໍ ທິສ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ສຸຓມານາເຍວ ໂສຕາປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ອິສິປຕເນ ວສຕີ’’ຕິ ຈ ສຸຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານໍ ອທາສິ.

ຣາຊາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄໂຕ. ອຖ ນໍ ປຐມຕຣເມວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘີຕຸ ອວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ວາ ປຣິຠິນ຺ທິໍສຸ. ຣາຊາ ປນ ຘີຕຸ ຊາຕກາເລເຍວ ວຣໍ ອທາສິ. ຕສ຺ສາ ‘‘ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ຣຊ຺ຊໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຣໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ອຖສ຺ສາ ຣາຊາ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເຕສິ. ສາ ສຕ຺ຖາຣໍ ໂຠຊຍມານາ ຣາຊານໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ພຫິສາຓິຍໍ ນິສີທາເປສິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ອນຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາວ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຊາໂຕ. ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ຈ ນາມ ຕຖາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອາຆາໂຕ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນ ຕຖາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ.

ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ ຕໍ ຫຣຕູຕິ ໂສ ກິຣ ຠາຊນານິ ປຈິຕ຺ວາ ກຍວິກ຺ກຍໍ ນ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ປນ ວຕ຺ວາ ທາຣຸຕ຺ຖາຍ ວາ ມຕ຺ຕິກຕ຺ຖາຍ ວາ ປລາລຕ຺ຖາຍ ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມຫາຊນາ ‘‘ຆຏິກາເຣນ ຠາຊນານິ ປກ຺ການີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຣິສຸທ຺ຘຕຓ຺ຑຸລໂລຓທຘິເຕລຜາຓິຕາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສເຈ ຠາຊນໍ ມຫຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ມູລໍ ອປ຺ປໍ, ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ທຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມາຕິ ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມິໂກ ວາຓິໂຊ ມາຕາປິຕໂຣ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ພຫຸ ໂນ ອກຸສລໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມູລໍ ອາຫຣນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ຠາຊນໍ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ອາຠຕໍ ມູລໍ ພຫຸ, ຘມ຺ມິໂກ ວາຓິໂຊ, ອມ຺ຫາກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຍຖາຠຕໍ ຆຣສາມິກາ ວິຍ ສາຘຸກໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍຄຸໂຓ ປນ ກສ຺ມາ ນ ປພ຺ພຊຕີຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ວຈນປຖໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ອນ຺ເຘ ຊິຓ຺ເຓ ມາຕາປິຕໂຣ ໂປເສຕີຕິ ອາຫ.

໒໘໙. ໂກ ນຸ ໂຂຕິ ກຸຫິໍ ນຸ ໂຂ. ກຸມ຺ຠິຍາຕິ ອຸກ຺ຂລິໂຕ. ປຣິໂຍຄາຕິ ສູປຠາຊນໂຕ. ປຣິຠຸຎ຺ຊາຕິ ຠຸຎ຺ຊ. ກສ຺ມາ ປເນເຕ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ? ຆຏິກາໂຣ ກິຣ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ສູປໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ໂຠເຊຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ວຑ຺ຒມານກໍ ຠຕ຺ຕສູປໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອາຘາຣກໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ. ອຠິວິສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ອຕິວິສ຺ສຕ຺ໂຖ. ປີຕິສຸຂໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວິຊຫຕິ, ອຖ ໂຂ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ວາ ທິວສຠາເຄ ວາ ຄາເມ ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ – ‘‘ສເທວເກ ນາມ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ ມຍ຺ຫໍ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຫຕ຺ເຖນ ອາມິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໙໐. ກໂຬປິຍາຕິ ປຈ຺ຉິໂຕ. ກິໍ ປນ ຠຄວາ ເອວມກາສີຕິ. ປຈ຺ຈໂຍ ຘມ຺ມິໂກ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕສທິໂສ, ຕສ຺ມາ ເອວມກາສິ. ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິປິ ຈ ສາວການໍເຍວ ໂຫຕິ, ພຸທ຺ຘານໍ ສິກ຺ຂາປທເວລາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍາເນ ປຸປ຺ຜຜລານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ຕານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣາຊາ ຍຖາຣຸຈິຍາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອວໍສມ຺ປທເມຕໍ. ປຣສມຸທ຺ທວາສີເຖຣາ ປນ ‘‘ເທວຕາ ກິຣ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອທໍສູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໒໙໑. ຫຣຖ, ຠນ຺ເຕ, ຫຣຖ ຠທ຺ຣມຸຂາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ກຸຫິໍ ຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ກຸຫິໍ ນຸ ໂຂ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຕ຺ຖຸ ວສນຏ຺ຐານສ຺ສ ໂອວສ຺ສກຠາວມ຺ປິ ນ ຊານາຕີຕິ ປຸຕ຺ເຕ ອປຣາຘສຎ຺ຎິໂນ ຄຫເຓ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ເອວມາຫໍສຸ.

ເຕມາສໍ ອາກາສຈ຺ຉທນໍ ອຏ຺ຐາສີຕິ ຠຄວາ ກິຣ ຈຕຸນ຺ນໍ ວສ຺ສິການໍ ມາສານໍ ເອກໍ ມາສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິຓໍ ອາຫຣາເປສິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປທຕ຺ໂຖ – ອາກາສໍ ຉທນມສ຺ສາຕິ ອາກາສຈ຺ຉທນໍ. ນ ເທໂວຕິວສ຺ສີຕິ ເກວລໍ ນາຕິວສ຺ສິ, ຍຖາ ປເນຕ຺ຖ ປກຕິຍາ ຈ ນິພ຺ພໂກສສ຺ສ ອຸທກປາຕຏ຺ຐານພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອກມ຺ປິ ອຸທກພິນ຺ທຸ ນາຕິວສ຺ສິ, ເອວໍ ຆນຉທນເຄຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວິຍ ນ ວາຕາຕປາປິ ອາພາຘໍ ອກໍສຸ, ປກຕິຍາ ອຸຕຸຜຣຓເມວ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ຕສ຺ມິໍ ນິຄເມ ຉຑ຺ຑິເຕປິ ຕໍ ຐານໍ ອໂນວສ຺ສກເມວ ອໂຫສິ. ມນຸສ຺ສາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ສາຏເກ ຐເປຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຍາວ ກປ຺ປຸຏ຺ຐານາ ຕໍ ຐານໍ ຕາທິສເມວ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປນ ນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ, ເຕສໍເຍວ ປນ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ເຕສຎ຺ຫິ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ກຕ຺ຖ ນ ລເຠຍ຺ຍ, ອມ຺ຫາກໍ ນາມ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນ຺ຘການໍ ນິເວສນໍ ອຸຕ຺ຕິຓໍ ກາເຣສີ’’ຕິ ນ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸທປາທິ – ‘‘ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ ອມ຺ຫາກໍ ນິເວສນາ ຕິຓໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ຉາທາເປສີ’’ຕິ ປນ ເຕສໍ ອນປ຺ປກໍ ພລວໂສມນສ຺ສໍ ອຸທປາທິ. ອິຕິ ເຕສໍເຍວ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິທໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ຊາຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໙໒. ຕຓ຺ຑຸລວາຫສຕານີຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ສກຏານິ ເອໂກ ວາໂຫຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕທຸປິຍຎ຺ຈ ສູເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ສູປຕ຺ຖາຍ ຕທນຸຣູປໍ ເຕລຜາຓິຕາທິໍ. ວີສຕິຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສສ຺ສ ເຕມາສຕ຺ຖາຍ ຠຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ກິຣ ສຎ຺ຎາຍ ຣາຊາ ເອຕ຺ຕກໍ ເປເສສິ. ອລໍ ເມ ຣຎ຺ໂຎວ ໂຫຕູຕິ ກສ຺ມາ ປຏິກ຺ຂິປິ? ອຘິຄຕອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ນາຫໍ ຣຎ຺ຎາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ເປເສສີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ພາຣາຓສິໍ ຄໂຕ, ອທ຺ຘາ ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ວສ຺ສາວາສໍ ຍາຈິຍມາໂນ ມຍ຺ຫໍ ປຏິຎ຺ຎາຕຠາວໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ມມ ຄຸຓກຖໍ ກເຖສິ, ຄຸຓກຖາຍ ລທ຺ຘລາໂຠ ປນ ນເຏນ ນຈ຺ຈິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ວິຍ ຄາຍເກນ ຄາຍິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ. ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ, ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມາຕາປິຕູນມ຺ປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສປິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຆຏິກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.