໗. ມຫາສກຸລຸທາຍິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາສກຸລຸທາຍິສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂມຣນິວາເປຕິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂມຣານໍ ອຠຍໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ ອທໍສຸ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຐານໍ ໂມຣນິວາໂປຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ. ອນ຺ນຠາໂຣຕິ ເອກສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ນາມໍ. ຕຖາ ວຣຘໂຣຕິ. ອຎ຺ເຎ ຈາຕິ ນ ເກວລໍ ອິເມ ຕໂຍ, ອຎ຺ເຎປິ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ພຫູ ປຣິພ຺ພາຊກາ. ອປ຺ປສທ຺ທສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີຕິ ອິຘ ອປ຺ປສທ຺ທວິນີໂຕຕິ ອວຕ຺ວາວ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ນ ຫິ ຠຄວາ ອຎ຺ເຎນ ວິນີໂຕຕິ.

໒໓໘. ປຸຣິມານີຕິ ຫິຍ຺ໂຍທິວສໍ ອຸປາທາຍ ປຸຣິມານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຸຣິມຕຣານິ. ກຸຕູຫລສາລາຍນ຺ຕິ ກຸຕູຫລສາລາ ນາມ ປຈ຺ເຈກສາລາ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ປນ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນານາວິຘໍ ກຖໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ສາ ພຫູນໍ – ‘‘ອຍໍ ກິໍ ວທຕິ, ອຍໍ ກິໍ ວທຕີ’’ຕິ ກຸຕູຫລຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ ‘‘ກຸຕູຫລສາລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ໂກຕູຫລສາລາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ລາຠາຕິ ເຍ ເອວຣູເປ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ທຏ຺ຐຸໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ຘມ຺ມກຖໍ ວາ ເນສໍ ໂສຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອງ຺ຄມຄຘານໍ ອິເມ ລາຠາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສງ຺ຆິໂນຕິອາທີສຸ ປພ຺ພຊິຕສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ສງ຺ໂຆ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສງ຺ຆິໂນ. ສ຺ເວວ ຄໂຓ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຄຓິໂນ. ອາຈາຣສິກ຺ຂາປນວເສນ ຕສ຺ສ ຄຓສ຺ສ ອາຈຣິຍາຕິ ຄຓາຈຣິຍາ. ຎາຕາຕິ ປຎ຺ຎາຕາ ປາກຏາ. ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຸເຓຫິ ເຈວ ອຍຖາຠູຕຄຸເຓຫິ ຈ ສມຸຄ຺ຄໂຕ ຍໂສ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຍສສ຺ສິໂນ. ປູຣຓາທີນຎ຺ຫິ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ນິວາເສຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຍໂສ ສມຸຄ຺ຄໂຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທີຫິ ຍຖາຠູຕຄຸເຓຫິ. ຕິຕ຺ຖກຣາຕິ ລທ຺ຘິກຣາ. ສາຘຸສມ຺ມຕາຕິ ອິເມ ສາຘູ ສຸນ຺ທຣາ ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຕາ. ພຫຸຊນສ຺ສາຕິ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ເຈວ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ວິຠາວິໂນ ຈ ປຓ຺ຑິຕຊນສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ຕິຕ຺ຖິຍາ ພາລຊນສ຺ສ ເອວໍ ສມ຺ມຕາ, ຕຖາຄໂຕ ປຓ຺ຑິຕຊນສ຺ສ. ອິມິນາ ນເຍນ ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ ສງ຺ຆີຕິອາທີສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠຄວາ ປນ ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐຕິໍສ ອາຣມ຺ມຓານິ ວິຠຊນ຺ໂຕ ພຫູນິ ນິພ຺ພານໂອຕຣຓຕິຕ຺ຖານິ ອກາສິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕິຕ຺ຖກໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ກສ຺ມາ ປເນເຕ ສພ຺ເພປິ ຕຕ຺ຖ ໂອສຏາຕິ? ອຸປຏ຺ຐາກຣກ຺ຂຓຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ລາຠສກ຺ກາຣຕ຺ຖຎ຺ຈ. ເຕສຎ຺ຫິ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐາກາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ຈ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມ. ສມຓສ຺ສ ຈ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາເກ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ອຸປຏ຺ຐາກາ ອມ຺ຫາກໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຠຄວາ ໂອສຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພ ໂອສຣນ຺ຕິ.

໒໓໙. ວາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ວາເທ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ. ອປກ຺ກນ຺ຕາຕິ, ອປຄຕາ, ເກຈິ ທິສໍ ປກ຺ກນ຺ຕາ, ເກຈິ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຕາ, ເກຈິ ອິມໍ ສາສນໍ ອາຄຕາ. ສຫິຕໍ ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ ວຈນໍ ສຫິຕໍ ສິລິຏ຺ຐໍ, ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕໍ ກາຣຓຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຫິຕໍ ເຕຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ວຈນໍ ອສຫິຕໍ. ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ເຕ ວິປຣາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທີຆຣຕ຺ຕາຈິຓ຺ຓວເສນ ສຸປ຺ປຄຸຓໍ, ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ເອກວຈເນເນວ ວິປຣາວຕ຺ຕໍ ວິປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ນ ກິຎ຺ຈິ ຊາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາໂຣປິໂຕ ເຕ ວາໂທຕິ ມຍາ ຕວ ວາເທ ໂທໂສ ອາໂຣປິໂຕ. ຈຣ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂາຍາຕິ ໂທສໂມຈນຕ຺ຖໍ ຈຣ ວິຈຣ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ເພເຐຫິ ວາ ສເຈ ປໂຫສີຕິ ອຖ ສຍໍ ປໂຫສິ, ອິທາເນວ ນິພ຺ເພເຐຫິ. ຘມ຺ມກ຺ໂກເສນາຕິ ສຠາວກ຺ໂກເສນ.

໒໔໐. ຕໍ ໂນ ໂສສ຺ສາມາຕິ ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມ. ຂຸທ຺ທມຘຸນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຫິ ກຕໍ ທຓ຺ຑກມຘຸໍ. ອເນລກນ຺ຕິ ນິທ຺ໂທສໍ ອປຄຕມຈ຺ຉິກຓ຺ຑກໍ. ປີເຬຍ຺ຍາຕິ ທເທຍ຺ຍ. ປຈ຺ຈາສີສມານຣູໂປຕິ ປູເຣຕ຺ວາ ນຸ ໂຂ ໂນ ໂຠຊນໍ ທສ຺ສຕີຕິ ຠາຊນຫຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈາສີສມາໂນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ອສ຺ສ. ສມ຺ປໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ວິວາທໍ ກຕ຺ວາ.

໒໔໑. ອິຕຣີຕເຣນາຕິ ລາມກລາມເກນ. ປວິວິຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ກາຍວິເວກມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ຠຄວາ ປນ ຕີຫິ ວິເວເກຫິ ວິວິຕ຺ໂຕວ.

໒໔໒. ໂກສກາຫາຣາປີຕິ ທານປຕີນໍ ຆເຣ ອຄ຺ຄຠິກ຺ຂາຐປນຕ຺ຖໍ ຂຸທ຺ທກສຣາວາ ໂຫນ຺ຕິ, ທານປຕິໂນ ອຄ຺ຄຠຕ຺ຕໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊິເຕ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ເທນ຺ຕິ. ຕໍ ສຣາວກໍ ໂກສໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ເຍ ຈ ເອເກເນວ ຠຕ຺ຕໂກສເກນ ຍາເປນ຺ຕິ, ເຕ ໂກສກາຫາຣາຕິ. ເພລຸວາຫາຣາຕິ ເພລຸວມຕ຺ຕຠຕ຺ຕາຫາຣາ. ສມຕິຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ໂອຏ຺ຐວຏ຺ຏິຍາ ເຫຏ຺ຐິມເລຂາສມໍ. ອິມິນາ ຘມ຺ເມນາຕິ ອິມິນາ ອປ຺ປາຫາຣຕາຘມ຺ເມນ. ເອຕ຺ຖ ປນ ສພ຺ພາກາເຣເນວ ຠຄວາ ອນປ຺ປາຫາໂຣຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປຘານຠູມິຍໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ອປ຺ປາຫາໂຣວ ອໂຫສິ, ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ຕໂຍ ມາເສ ປຕ຺ໂຖທເນເນວ ຍາເປສິ ປາລິເລຍ຺ຍກວນສຓ຺ເຑ ຕໂຍ ມາເສ ຠິສມຸຬາເລເຫວ ຍາເປສິ. ອິຘ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ – ‘‘ອຫໍ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ອປ຺ປາຫາໂຣ ອໂຫສິໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາວກາ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍທິ ເຕ ອິມິນາ ຘມ຺ເມນ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ມຍາ ຫິ ເຕ ວິເສສຕຣາ. ອຎ຺ໂຎ ເຈວ ປນ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖິ, ເຍນ ມໍ ເຕ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພວາເຣສຸ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປໍສຸກູລິກາຕິ ສມາທິນ຺ນປໍສຸກູລິກງ຺ຄາ. ລູຂຈີວຣຘຣາຕິ ສຕ຺ຖສຸຕ຺ຕລູຂານິ ຈີວຣານິ ຘາຣຍມານາ. ນນ຺ຕການີຕິ ອນ຺ຕວິຣຫິຕານິ ວຕ຺ຖຂຓ຺ຑານິ, ຍທິ ຫິ ເນສໍ ອນ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ປິໂລຕິກາຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາຕິ ຜາເລຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ຖິຣຏ຺ຐານເມວ ຄເຫຕ຺ວາ. ອລາພຸໂລມສານີຕິ ອລາພຸໂລມສທິສສຸຕ຺ຕານິ ສຸຂຸມານີຕິ ທີເປຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ສຕ຺ຖາ ຈີວຣສນ຺ໂຕເສນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຕິມຸຕ຺ຕກສຸສານໂຕ ຫິສ຺ສ ປຸຓ຺ຓທາສິຍາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປາຕິຕສາຓປໍສຸກູລໍ ຄຫຓທິວເສ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມຫາປຖວີ ອກມ຺ປິ. ອິຘ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ – ‘‘ອຫໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ປໍສຸກູລໍ ຄຓ຺ຫິໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາວກາ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ.

ປິຓ຺ຑປາຕິກາຕິ ອຕິເຣກລາຠໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນປິຓ຺ຑປາຕິກງ຺ຄາ. ສປທານຈາຣິໂນຕິ ໂລລຸປ຺ປຈາຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນສປທານຈາຣາ. ອຸຎ຺ຉາສເກ ວເຕ ຣຕາຕິ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍສງ຺ຂາເຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ປກຕິວເຕ ຣຕາ, ອຸຈ຺ຈນີຈຆຣທ຺ວາຣຏ຺ຐາຍິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກພຣມິສ຺ສກໍ ຠຕ຺ຕໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕຣຆຣນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສຸຕ຺ເຕ ອຸມ຺ມາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ຕຣຆຣໍ, ອິຘ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ສຕ຺ຖາ ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕເສນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອປ຺ປາຫາຣຕາຍ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ປນ ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ – ‘‘ອຫໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ນິມນ຺ຕນໍ ນ ສາທຍິໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາວກາ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຣຸກ຺ຂມູລິກາຕິ ຉນ຺ນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນຣຸກ຺ຂມູລິກງ຺ຄາ. ອພ຺ໂຠກາສິກາຕິ ຉນ຺ນຎ຺ຈ ຣຸກ຺ຂມູລຎ຺ຈ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນອພ຺ໂຠກາສິກງ຺ຄາ. ອຏ຺ຐມາເສຕິ ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ຫິເກ ມາເສ. ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ປນ ຈີວຣານຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ຉນ຺ນໍ ປວິສນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ສຕ຺ຖາ ເສນາສນສນ຺ໂຕເສນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເສນາສນສນ຺ໂຕໂສ ປນສ຺ສ ຉພ຺ພສ຺ສິກມຫາປຘາເນນ ຈ ປາລິເລຍ຺ຍກວນສຓ຺ເຑນ ຈ ທີເປຕພ຺ໂພ. ອິຘ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ – ‘‘ອຫໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ຉນ຺ນໍ ນ ປາວິສິໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາວກາ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອາຣຎ຺ຎິກາຕິ ຄາມນ຺ຕເສນາສນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄາ. ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ໂອສຣນ຺ຕີຕິ ອພທ຺ຘສີມາຍ ກຖິຕໍ, ພທ຺ຘສີມາຍໍ ປນ ວສນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນເຍວ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ສຕ຺ຖາ ໂນ ປວິວິຕ຺ໂຕຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຑ຺ຒມາສໍ ປຏິສລ຺ລິຍິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໑໖໒; ໕໖໕) ເອວຎ຺ຫິສ຺ສ ປວິເວໂກ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອິຘ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຫໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຕຖາຣູເປ ກາເລ ປຏິສລ຺ລິຍິໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາວກາ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ. ມມໍ ສາວກາຕິ ມໍ ສາວກາ.

໒໔໔. ສນິທານນ຺ຕິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ. ກິໍ ປນ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ນິພ຺ພານໍ ນ ເທເສຕີຕິ. ໂນ ນ ເທເສຕິ, ສເຫຕຸກໍ ປນ ຕໍ ເທສນໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຕິ, ໂນ ອເຫຕຸກນ຺ຕິ. ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ປຸຣິມສ຺ເສເວຕໍ ເວວຈນໍ, ສກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ວຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ.

໒໔໕. ອນາຄຕໍ ວາທປຖນ຺ຕິ ອຊ຺ຊ ຐເປຕ຺ວາ ສ຺ເວ ວາ ປຸນທິວເສ ວາ ອຑ຺ຒມາເສ ວາ ມາເສ ວາ ສໍວຈ຺ຉເຣ ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ອຸປຣິ ອາຄມນວາທປຖໍ. ນ ທກ຺ຂຕີຕິ ຍຖາ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ໂຐ ອຕ຺ຕໂນ ນິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອາຄຕກາຣຓໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວທນ຺ໂຕ ນ ອທ຺ທສ, ເອວໍ ນ ທກ຺ຂຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ສກາຣເຓນ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖໍ ໂອປາເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ມມ ກຖາວາຣໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ປເວເສຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ອຸທາຍີຕິ, ອຸທາຍິ, ອຫໍ ອມ຺ພຏ຺ຐໂສຓທຓ຺ຑກູຏທນ຺ຕສຈ຺ຈກນິຄຓ຺ຐາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຫາວາເທ ວຕ຺ຕມາເນປິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ເອກສາວໂກປິ ອຸປມໍ ວາ ກາຣຓໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ສາວເກສຸ ອນຸສາສນິໍ ນ ປຈ຺ຈາສີສາມິ. ມມເຍວາຕິ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ສາວກາ ມມເຍວ ອນຸສາສນິໍ ໂອວາທໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ.

໒໔໖. ເຕສາຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘມີຕິ ເຕສໍ ອຫໍ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາມິ ສມ຺ປາເທມິ ປຣິປູເຣມິ, ອຎ຺ຎໍ ປຸຏ຺ໂຐ ອຎ຺ຎໍ ນ ພ຺ຍາກໂຣມິ, ອມ຺ພໍ ປຸຏ຺ໂຐ ລພຸຊໍ ວິຍ ລພຸຊໍ ວາ ປຸຏ຺ໂຐ ອມ຺ພໍ ວິຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຘິສີເລ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ພຸທ຺ຘສີລໍ ນາມ ກຖິຕໍ, ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ຎາຓທສ຺ສເນ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ‘‘ອຘິປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຎ຺ຎາ, ‘‘ເຍນ ທຸກ຺ເຂນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຈ຺ຈພ຺ຍາກຣຓປຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ສຈ຺ຈພ຺ຍາກຣຓປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ປຎ຺ຎາ ອຘິປຎ຺ຎໍ ຠຊຕິ.

໒໔໗. ອິທານິ ເຕສໍ ເຕສໍ ວິເສສາຘິຄມານໍ ປຏິປທໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຸນ ຈປຣໍ ອຸທາຍີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຎ຺ຎາໂວສານປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອຠິຎ຺ຎາໂວສານສງ຺ຂາຕຎ຺ເຈວ ອຠິຎ຺ຎາປາຣມີສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ.

ສມ຺ມປ຺ປຘາເນຕິ ອຸປາຍປຘາເນ. ຉນ຺ທໍ ຊເນຕີຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາກຸສລຈ຺ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ. ວາຍມຕີຕິ ວາຍາມໍ ກໂຣຕິ. ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕີຕິ ວີຣິຍໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິປຕິ. ປທຫຕີຕິ ອຸປາຍປຘານໍ ກໂຣຕິ. ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາຕິ ວຑ຺ຒິຍາ ປຣິປູຣຓຕ຺ຖໍ. ອປິເຈຕ຺ຖ – ‘‘ຍາ ຐິຕິ, ໂສ ອສມ຺ໂມໂສ…ເປ… ຍໍ ເວປຸລ຺ລໍ, ສາ ຠາວນາປາຣິປູຣີ’’ຕິ (ວິຠ. ໔໐໖) ເອວໍ ປຸຣິມໍ ປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິປິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິເມຫິ ປນ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນຫິ ກິໍ ກຖິຕໍ? ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ ສາວກສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ກຖິຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ອາວຸໂສ, ສມ຺ມປ຺ປຘານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ, ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີຍມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ. ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໕).

ເອຕ຺ຖ ຈ ປາປກາ ອກຸສລາຕິ ໂລຠາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາ ເຈວ ມຄ຺ໂຄ ຈ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ນາມ ສມຖວິປສ຺ສນາວ. ມຄ຺ໂຄ ປນ ສກິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌມາໂນ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຫິ ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ທຕ຺ວາວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປຸຣິມສ຺ມິມ຺ປິ ວາ ສມຖວິປສ຺ສນາວ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສມຖວິປສ຺ສນາ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖມິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ຂີຓາສວຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ມຫາເຈຕິຍຎ຺ຈ ມຫາໂພຘິຎ຺ຈ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິນາ ຠຓ຺ຑຄາຫກສາມເຓເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຊນປທໂຕ ມຫາວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣປຣິເວຓໍ ປາວິສິ. ສາຍນ຺ຫສມເຍ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທມາເນ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ນ ນິກ຺ຂມິ. ກສ຺ມາ? ຂີຓາສວານຎ຺ຫິ ຕີສຸ ຣຕເນສຸ ມຫນ຺ຕໍ ຄາຣວໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິກ຺ກມນ຺ເຕ ມນຸສ຺ສານໍ ສາຍມາສຠຸຕ຺ຕເວລາຍໍ ສາມເຓຣມ຺ປິ ອຊານາເປຕ຺ວາ ‘‘ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໂກວ ນິກ຺ຂມິ. ສາມເຓໂຣ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຖໂຣ ອເວລາຍ ເອກໂກວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປທານຸປທິໂກ ນິກ຺ຂມິ. ເຖໂຣ ອນາວຊ຺ຊເນນ ຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ອຊານນ຺ໂຕ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ອາຣຸຫິ. ສາມເຓໂຣປິ ອນຸປທໍເຍວ ອາຣຸຬ຺ໂຫ.

ມຫາເຖໂຣ ມຫາເຈຕິຍໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທຕິ. ສາມເຓໂຣ ເຖຣສ຺ສ ວນ຺ທນາກາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ ອຕິວິຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ວນ຺ທຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ປຸປ຺ຜານິ ລຠິຕ຺ວາ ປູຊໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເຖໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ສິຣສິ ອຎ຺ຊລິໍ ຐເປຕ຺ວາ ມຫາເຈຕິຍໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ສາມເຓໂຣ ອຸກ຺ກາສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄຕຠາວໍ ຊານາເປສິ. ເຖໂຣ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ກທາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທນກາເລ, ຠນ຺ເຕ. ອຕິວິຍ ປສນ຺ນາ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ຖ ກິໍ ນຸ ໂຂ ປຸປ຺ຜານິ ລຠິຕ຺ວາ ປູເຊຍ຺ຍາຖາຕິ? ອາມ ສາມເຓຣ ອິມສ຺ມິໍ ເຈຕິເຍ ວິຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອຕ຺ຕກໍ ຘາຕູນໍ ນິຘານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອວຣູປໍ ອສທິສໍ ມຫາຖູປໍ ປຸປ຺ຜານິ ລຠິຕ຺ວາ ໂກ ນ ປູເຊຍ຺ຍາຕິ. ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິວາເສຖ, ອາຫຣິສ຺ສາມີຕິ ຕາວເທວ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ນປຸປ຺ຜານິ ປຣິສ຺ສາວນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ມຫາເຖເຣ ທກ຺ຂິຓມຸຂໂຕ ປຈ຺ຉິມໍ ມຸຂໍ ອສມ຺ປຕ຺ເຕເຍວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜປຣິສ຺ສາວນໍ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ປູເຊຖ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ອຕິມນ຺ທານິ ໂນ ສາມເຓຣ ປຸປ຺ຜານີ’’ຕິ ອາຫ. ຄຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຄຸເຓ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປູເຊຖາຕິ.

ເຖໂຣ ປຈ຺ຉິມມຸຂນິສ຺ສິເຕນ ໂສປາເຓນ ອາຣຸຍ຺ຫ ກຸຈ຺ຉິເວທິກາຠູມິຍໍ ປຸປ຺ຜປູຊໍ ກາຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ເວທິກາຠູມິຍໍ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ປຸປ຺ຜານິ ປຕິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຠູມິຍໍ ຊຓ຺ຓຸປມາເຓນ ໂອຘິນາ ປູຣຍິໍສຸ. ຕໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປາທປິຏ຺ຐິກປນ຺ຕິໍ ປູເຊສິ. ສາປິ ປຣິປູຣິ. ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ວິກິຣນ຺ໂຕ ອຄມາສິ. ສພ຺ພໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ປຣິປູຣິ. ຕສ຺ມິໍ ປຣິປຸຓ຺ເຓ ‘‘ສາມເຓຣ ປຸປ຺ຜານິ ນ ຂີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິສ຺ສາວນໍ, ຠນ຺ເຕ, ອໂຘມຸຂໍ ກໂຣຖາຕິ. ອໂຘມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ຈາເລສິ, ຕທາ ປຸປ຺ຜານິ ຂີຓານິ. ປຣິສ຺ສາວນໍ ສາມເຓຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ຫຕ຺ຖິປາກາເຣນ ເຈຕິຍໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິເວຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍາວ ມຫິທ຺ຘິໂກ ວຕາຍໍ ສາມເຓໂຣ, ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ອິທ຺ຘານຸຠາວໍ ຣກ຺ຂິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ສາມເຓຣມາຫ – ‘‘ສາມເຓຣ ຕ຺ວໍ ອິທານິ ມຫິທ຺ຘິໂກ, ເອວຣູປໍ ປນ ອິທ຺ຘິໍ ນາເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມກາເລ ກາຓເປສກາຣິຍາ ຫຕ຺ເຖນ ມທ຺ທິຕກຎ຺ຊິຍໍ ປິວິສ຺ສສີ’’ຕິ. ທຫຣກຠາວສ຺ສ ນາເມສ ໂທໂສຍໍ, ໂສ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ກຖາຍໍ ສໍວິຊ຺ຊິຕ຺ວາ – ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ນ ຍາຈິ, ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ກິໍ ວທຕີຕິ ຕໍ ປນ ອສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ອຄມາສິ.

ເຖໂຣ ມຫາເຈຕິຍຎ຺ຈ ມຫາໂພຘິຎ຺ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສາມເຓຣໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກຸເຏຬິຕິສ຺ສມຫາວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ສາມເຓໂຣ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປທານຸປທິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ກຕຣໍ ຄາມໍ ປວິສຖ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປນ ‘‘ອິທານິ ເມ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຄາມທ຺ວາຣໍ ປຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ. ເຖໂຣ ສພ຺ພກາລໍ ໂອວທຕິ – ‘‘ສາມເຓຣ ມາ ເອວມກາສິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນິທ຺ຘິ ນາມ ຈລາ ອນິພທ຺ຘາ, ອສປ຺ປາຍໍ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກເນວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ສນ຺ຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຫີນາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ສນ຺ຖມ຺ຠິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ສາມເຓໂຣ ‘‘ກິໍ ກເຖຕິ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ ໂສຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕເຖວ ກໂຣຕິ. ເຖໂຣ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຈຕິຍວນ຺ທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກມ຺ມຸພິນ຺ທຸວິຫາຣໍ ນາມ ຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ເຕປິ ເຖເຣ ສາມເຓໂຣ ຕເຖວ ກໂຣຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ເອກາ ເປສກາຣຘີຕາ ອຠິຣູປາ ປຐມວເຍ ຐິຕາ ກມ຺ມພິນ຺ທຸຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປທຸມສ຺ສຣໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຄາຍມານາ ປຸປ຺ຜານິ ຠຎ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສາມເຓໂຣ ປທຸມສ຺ສຣມຕ຺ຖເກນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປນ ສິເລສິກາຍ ກາຓມຈ຺ຉິກາ ວິຍ ຕສ຺ສາ ຄີຕສທ຺ເທ ພຊ຺ຌິ. ຕາວເທວສ຺ສ ອິທ຺ຘິ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ຉິນ຺ນປກ຺ຂກາໂກ ວິຍ ອໂຫສິ. ສນ຺ຕສມາປຕ຺ຕິພເລນ ປນ ຕຕ຺ເຖວ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ອປຕິຕ຺ວາ ສິມ຺ພລິຕູລໍ ວິຍ ປຕມານໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປທຸມສຣຕີເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ. ມຫາເຖໂຣ ‘‘ປເຄເວຕໍ ມຍາ ທິຏ຺ຐໍ, ນິວາຣິຍມາໂນປິ ນ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ.

ສາມເຓໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປທຸມສຣຕີເຣ ອຏ຺ຐາສິ ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣຓໍ ອາຄມຍມາໂນ. ສາປິ ສາມເຓຣໍ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຎ຺ຈ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ເອສ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປຏິກ຺ກມ ສາມເຓຣາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປຏິກ຺ກມິ. ອິຕຣາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ສາຏກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ສາ ພຫູຫິ ກາຣເຓຫິ ຆຣາວາເສ ອາທີນວໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາເສ ອານິສໍສຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອວທມານາປິ ຕສ຺ສ ອຸກ຺ກຓ຺ຐໍ ວິໂນເທຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ – ‘‘ອຍໍ ມມ ກາຣຓາ ເອວຣູປາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ປຣິຫີໂນ, ນ ທານິ ຍຸຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐາຕິ ວຕ຺ວາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາຣໍ ໂອວທມານາ ວຈນໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕ຺ວໍ ອມ຺ເຫ ອຸຈ຺ຈກຸລາຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ, ມຍໍ ເປສກາຣາ. ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ເປສກາຣກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ສາມເຓໂຣ ອາຫ – ‘‘ອຸປາສກ ຄິຫິຠູໂຕ ນາມ ເປສກາຣກມ຺ມໍ ວາ ກເຣຍ຺ຍ ນຬກາຣກມ຺ມໍ ວາ, ກິໍ ອິມິນາ ສາຏກມຕ຺ເຕນ ໂລຠໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ເປສກາໂຣ ອຸທເຣ ພທ຺ຘສາຏກໍ ທຕ຺ວາ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ອທາສິ.

ໂສ ເປສກາຣກມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເປສກາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສາລາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປາໂຕວ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອາຫຣິໍສຸ, ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ນ ຕາວ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ອິຕເຣສຸ ກມ຺ມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊມາເນສຸ ຕສຣໍ ວຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ສາ ປຈ຺ຉາ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ໂສ ‘‘ອຕິຈິເຣນ ອາຄຕາສີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊສິ. ມາຕຸຄາໂມ ຈ ນາມ ອປິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊານໍ ອຕ຺ຕນິ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ທາສໍ ວິຍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ເອວມາຫ – ‘‘ອຎ຺ເຎສໍ ຆເຣ ທາຣຸປຓ຺ຓໂລຓາທີນິ ສນ຺ນິຫິຕານິ, ພາຫິຣໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທາຍກາ ເປສນຕກາຣກາປິ ອຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປນ ເອກິກາວ, ຕ຺ວມ຺ປິ ມຍ຺ຫໍ ຆເຣ ອິທໍ ອຕ຺ຖິ ອິທໍ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ຊານາສິ. ສເຈ ອິຈ຺ຉສິ, ຠຸຎ຺ຊ, ໂນ ເຈ ອິຈ຺ຉສິ, ມາ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ນ ເກວລຎ຺ຈ ອຸສ຺ສູເຣ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣສິ, ວາຈາຍປິ ມໍ ຆຏ຺ເຏສີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຫຣຓໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ຕເມວ ຕສຣທຓ຺ຑກໍ ຕສຣໂຕ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຂິປິ. ສາ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອີສກໍ ປຣິວຕ຺ຕິ. ຕສຣທຓ຺ຑກສ຺ສ ຈ ໂກຏິ ນາມ ຕິຂິຓາ ໂຫຕິ, ສາ ຕສ຺ສາ ປຣິວຕ຺ຕມານາຍ ອກ຺ຂິໂກຏິຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ສາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ເວເຄນ ອກ຺ຂິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຠິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣຕິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວຈນໍ ອນຸສ຺ສຣິ – ‘‘ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ມໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ‘ອນາຄເຕ ກາເລ ກາຓເປສກາຣິຍາ ຫຕ຺ເຖຫິ ມທ຺ທິຕກຎ຺ຊິຍໍ ປິວິສ຺ສສີ’ຕິ ອາຫ, ອິທໍ ເຖເຣນ ທິຏ຺ຐໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອໂຫ ທີຆທສ຺ສີ ອຍ຺ໂຍ’’ຕິ ມຫາສທ຺ເທນ ໂຣທິຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕເມນໍ ອຎ຺ເຎ – ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ, ມາ ໂຣທິ, ອກ຺ຂິ ນາມ ຠິນ຺ນໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຣທເນນ ປຏິປາກຕິກໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ‘‘ນາຫເມຕມຕ຺ຖໍ ໂຣທາມິ, ອປິຈ ໂຂ ອິມໍ ສນ຺ຘາຍ ໂຣທາມີ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ປຏິປາຏິຍາ ກເຖສິ. ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສມຖວິປສ຺ສນາ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອປຣມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸ – ຕິໍສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ກລ຺ຍາຓິມຫາເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏວິມຄ຺ເຄນ ມຫາມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣມານາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຌາມເຂຕ຺ເຕ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ເອກໍ ມນຸສ຺ສໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ມສິມກ຺ຂິຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ມສິມກ຺ຂິຕໍເຍວ ເອກໍ ກາສາວໍ ກຈ຺ຉໍ ປີເຬຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຖໍ, ໂອໂລກິຍມາໂນ ຌາມຂາຓຸໂກ ວິຍ ຂາຍຕິ. ໂສ ທິວສຠາເຄ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒຊ຺ຌາຍມານານໍ ທາຣູນໍ ກລາປໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຍໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ເຓຫິ ເກເສຫິ ກຸມ຺ມຄ຺ເຄນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສມ຺ມຸເຂ ອຏ຺ຐາສິ. ສາມເຓຣາ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ໂອໂລກຍມານາ, – ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປິຕາ ຕຸຍ຺ຫໍ ມຫາປິຕາ ຕຸຍ຺ຫໍ ມາຕຸໂລ’’ຕິ ຫສມານາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ໂກນາໂມ ຕ຺ວໍ ອຸປາສກາ’’ຕິ ນາມໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ນາມໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ທາຣຸກລາປໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ວຕ຺ຖໍ ສໍວິຘາຍ ນິວາເສຕ຺ວາ ມຫາເຖເຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຕິຏ຺ຐຖ ຕາວ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິ ອາຫ. ມຫາເຖຣາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ທຫຣສາມເຓຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາເຖຣານໍ ສມ຺ມຸຂາປິ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຸປາສໂກ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ມໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຣິຫສຖ, ເອຕ຺ຕເກເນວ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕມ຺ຫາຕິ ມາ ສລ຺ລກ຺ເຂຖ. ອຫມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ຕຸມ຺ຫາທິໂສວ ສມໂຓ ອໂຫສິໍ. ຕຸມ຺ຫາກໍ ປນ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາມຕ຺ຕກມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ອໂຫສິໍ, ອາກາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຖວິໍ ກໂຣມິ, ປຖວິໍ ອາກາສໍ. ທູຣໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສນ຺ຕິກໍ ກໂຣມິ, ສນ຺ຕິກໍ ທູຣໍ. ຈກ຺ກວາຬສຕສຫສ຺ສໍ ຂເຓນ ວິນິວິຊ຺ຌາມິ. ຫຕ຺ເຖ ເມ ປສ຺ສຖ, ອິທານິ ມກ຺ກຏຫຕ຺ຖສທິສາ, ອຫໍ ອິເມເຫວ ຫຕ຺ເຖຫິ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນວ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ປຣາມສິໍ. ອິເມສໍເຍວ ປາທານໍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ປາທກຖລິກໍ ກຕ຺ວາ ນິສີທິໍ. ເອວຣູປາ ເມ ອິທ຺ຘິ ປມາເທນ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖ. ປມາເທນ ຫິ ເອວຣູປໍ ພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕາ ຊາຕິຊຣາມຣຓສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ມຎ຺ເຎວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂອວາທມທາສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ກເຖນ຺ຕສ຺ເສວ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສມານາ ຕິໍສຊນາ ຕຕ຺ເຖວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສູຕິ. ເອວມ຺ປິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສມຖວິປສ຺ສນາ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ວາ ກາມາສໂວ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນໍ ຠຸຕ຺ວາວິຄຕຸປ຺ປນ຺ນໍ, ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ກິເລສາ ວິຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປາທາທິສມງ຺ຄິໂນ, ອິທໍ ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ກມ຺ເມ ປນ ຊວິເຕ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘວິປາໂກ ຠຸຕ຺ວາ ວິຄຕໍ ນາມ. ກມ຺ມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘໍ ຠວິຕ຺ວາ ວິຄຕໍ ນາມ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຠຸຕ຺ວາວິຄຕຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ກເຕ ໂອກາເສ ວິປາໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ໂອກາສກຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອິທໍ ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປນ ວິປສ຺ສນາຍ ຠູມິ ນາມ. ເຕ ອຕີຕາທິເຠທາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ອນຸສຍິຕກິເລສາ ປນ ອຕີຕາ ວາ ອນາຄຕາ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ອຕີຕຂນ຺ເຘສຸ ອນຸສຍິຕາປິ ຫິ ອປ຺ປຫີນາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອນາຄຕຂນ຺ເຘສຸ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຂນ຺ເຘສຸ ອນຸສຍິຕາປິ ອປ຺ປຫີນາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ – ‘‘ຕາສຸ ຕາສຸ ຠູມີສຸ ອສມຸຄ຺ຆາຕິຕກິເລສາ ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອປຣມ຺ປິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສມຸທາຈາຣຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອາຣມ຺ມຓາຘິຄຫິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສມຸຄ຺ຆາຕິຕຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຕິ ວຕ຺ຕມານໍເຍວ ສມຸທາຈາຣຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ສກິໍ ຈກ຺ຂູນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ນິມິຕ຺ເຕ ຄຫິເຕ ອນຸສ຺ສຣິຕານຸສ຺ສຣິຕກ຺ຂເຓ ກິເລສາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ? ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຘິຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ຂີຣຣຸກ຺ຂສ຺ສ ກຸຐາຣິຍາ ອາຫຕາຫຕຏ຺ຐາເນ ຂີຣໍ ນ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວໍ. ອິທໍ ອາຣມ຺ມຓາຘິຄຫິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ສມາປຕ຺ຕິຍາ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ກິເລສາ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ? ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ສເຈ ຂີຣຣຸກ຺ເຂ ກຸຐາຣິຍາ ອາຫເນຍ຺ຍຸໍ, ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ຂີຣໍ ນ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວໍ. ອິທໍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຄ຺ຆາຕິຕກິເລສາ ປນ ຠວຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ອສມຸຄ຺ຆາຕິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ.

ອິເມສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນໍ ຠຸຕ຺ວາວິຄຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ສມຸທາຈາຣຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌໍ, ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓາຘິຄຫິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສມຸຄ຺ຆາຕິຕຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌໍ. ມຄ຺ໂຄ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ເອເຕ ກິເລເສ ປຊຫຕິ. ໂສ ເຍ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເຕ ອຕີຕາ ວາ ອນາຄຕາ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຫຎ຺ຈິ ອຕີເຕ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເຕນ ຫິ ຂີຓໍ ເຂເປຕິ, ນິຣຸທ຺ຘໍ ນິໂຣເຘຕິ, ວິຄຕໍ ວິຄເມຕິ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເມຕິ. ອຕີຕໍ ຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ປຊຫຕິ. ຫຎ຺ຈິ ອນາຄເຕ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເຕນ ຫິ ອຊາຕໍ ປຊຫຕິ, ອນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອປາຕຸຠູຕໍ ປຊຫຕິ. ອນາຄຕໍ ຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ປຊຫຕິ, ຫຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເຕນ ຫິ ຣຕ຺ໂຕ ຣາຄໍ ປຊຫຕິ, ທຸຏ຺ໂຐ ໂທສໍ, ມູຬ຺ໂຫ ໂມຫໍ, ວິນິພທ຺ໂຘ ມານໍ, ປຣາມຏ຺ໂຐ ທິຏ຺ຐິໍ, ວິກ຺ເຂປຄໂຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ອນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ, ຖາມຄໂຕ ອນຸສຍໍ ປຊຫຕິ. ກຓ຺ຫສຸກ຺ກຘມ຺ມາ ຍຸຄນທ຺ຘາ ສມເມວ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສໍກິເລສິກາ ມຄ຺ຄຠາວນາ ໂຫຕິ…ເປ… ເຕນ ຫິ ນຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄຠາວນາ, ນຕ຺ຖິ ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາ, ນຕ຺ຖິ ກິເລສປ຺ປຫານໍ, ນຕ຺ຖິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍຕິ. ອຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄຠາວນາ…ເປ… ອຕ຺ຖິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍຕິ. ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕຣຸໂຓ ຣຸກ຺ໂຂ ອຊາຕຜໂລ…ເປ… ອປາຕຸຠູຕາເຍວ ນ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອິຕິ ປາຬິຍໍ ອຊາຕຜລຣຸກ຺ໂຂ ອາຄໂຕ, ຊາຕຜລຣຸກ຺ເຂນ ປນ ທີເປຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ສຜໂລ ຕຣຸຓມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສ ຜລານິ ມນຸສ຺ສາ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເສສານິ ປາເຕຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິໂຍ ປູເຣຍ຺ຍຸໍ. ອຖຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ ຕໍ ຜຣສຸນາ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ເຕນສ຺ສ ເນວ ອຕີຕານິ ຜລານິ ນາສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິ ນາສິຕານິ. ອຕີຕານິ ຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕານິ, ອນາຄຕານິ ອນິພ຺ພຕ຺ຕານິ, ນ ສກ຺ກາ ນາເສຕຸໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ສມເຍ ໂສ ຉິນ຺ໂນ, ຕທາ ຜລານິເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິປິ ອນາສິຕານິ. ສເຈ ປນ ຣຸກ຺ໂຂ ອຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ອຖສ຺ສ ປຖວີຣສຎ຺ຈ ອາໂປຣສຎ຺ຈ ອາຄມ຺ມ ຍານິ ຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ຕານິ ນາສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ຫິ ອຊາຕາເນວ ນ ຊາຍນ຺ຕິ, ອນິພ຺ພຕ຺ຕາເນວ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອປາຕຸຠູຕາເນວ ນ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ເອວເມວ ມຄ຺ໂຄ ນາປິ ອຕີຕາທິເຠເທ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ນາປິ ນ ປຊຫຕິ. ເຍສຎ຺ຫິ ກິເລສານໍ ມຄ຺ເຄນ ຂນ຺ເຘສຸ ອປຣິຎ຺ຎາເຕສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ມຄ຺ເຄນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຂນ຺ຘານໍ ປຣິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ເຕ ກິເລສາ ອຊາຕາວ ນ ຊາຍນ຺ຕິ, ອນິພ຺ພຕ຺ຕາວ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອປາຕຸຠູຕາວ ນ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ຕຣຸຓປຸຕ຺ຕາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸນ ອວິຊາຍນຕ຺ຖໍ, ພ຺ຍາຘິຕານໍ ໂຣຄວູປສມນຕ຺ຖໍ ປີຕເຠສຊ຺ເຊຫິ ຈາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ມຄ຺ໂຄ ເຍ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເຕ ອຕີຕາ ວາ ອນາຄຕາ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ນ ຈ ມຄ຺ໂຄ ກິເລເສ ນ ປຊຫຕິ. ເຍ ປນ ມຄ຺ໂຄ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນ ເກວລຎ຺ຈ ມຄ຺ໂຄ ກິເລເສເຍວ ປຊຫຕິ, ກິເລສານໍ ປນ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ເຍ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອຸປາທິນ຺ນກກ຺ຂນ຺ຘາ, ເຕປິ ປຊຫຕິເຍວ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາເຓນ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ສຕ຺ຕ ຠເວ ຐເປຕ຺ວາ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ເອຕ຺ເຖເຕ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ (ຈູຬນິ. ໖) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ອິຕິ ມຄ຺ໂຄ ອຸປາທິນ຺ນອນຸປາທິນ຺ນໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ຠວວເສນ ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ອປາຍຠວໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ສກທາຄາມິມຄ຺ໂຄ ສຸຄຕິຠເວກເທສໂຕ, ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ ສຸຄຕິກາມຠວໂຕ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ຣູປາຣູປຠວໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ສພ຺ພຠເວຫິ ວຸຏ຺ຐາຕິເຍວາຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ອຖ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ກຖໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປາທາຍ ຠາວນາ ໂຫຕິ, ກຖໍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຐິຕິຍາຕິ. ມຄ຺ຄປ຺ປວຕ຺ຕິຍາເຍວ. ມຄ຺ໂຄ ຫິ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນາຄຕປຸພ຺ພຎ຺ຫິ ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນນຸຠູຕປຸພ຺ພໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕາໂຣ ຠວນ຺ຕິ ‘‘ອນາຄຕຏ຺ຐານໍ ອາຄຕມ຺ຫາ, ອນນຸຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວາມາ’’ຕິ. ຍາ ຈສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ, ອຍເມວ ຐິຕິ ນາມາຕິ ຐິຕິຍາ ຠາເວຕີຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອິທ຺ຘິປາເທສຸ ສງ຺ເຂປກຖາ ເຈໂຕຂິລສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໑໘໕ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕາ. ອຸປສມມານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ກິເລສູປສມຕ຺ຖໍ ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຸປສມຄາມີ. ສມ຺ພຸຊ຺ຌມານາ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຄ຺ຄສມ຺ໂພຘຕ຺ຖາຍ ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສມ຺ໂພຘຄາມີ.

ວິເວກນິສ຺ສິຕາທີນິ ສພ຺ພາສວສໍວເຣ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນາຍໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕາ.

໒໔໘. ວິໂມກ຺ຂກຖາຍໍ ວິໂມກ຺ເຂຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ວິໂມກ຺ຂາ, ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນ. ໂກ ປນາຍໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ ນາມ? ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ, ອາຣມ຺ມເຓ ຈ ອຠິຣຕິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ, ປິຕຸອງ຺ເກ ວິສ຺ສຏ຺ຐງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ສຍນໍ ວິຍ ອນິຄ຺ຄຫິຕຠາເວນ ນິຣາສງ຺ກຕາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຉິມວິໂມກ຺ເຂ ນຕ຺ຖິ, ປຸຣິເມສຸ ສພ຺ເພສຸ ອຕ຺ຖິ. ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເກສາທີສຸ ນີລກສິຓາທິວເສນ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ຣູປຊ຺ຌານໍ ຣູປໍ, ຕທສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຣູປີ. ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ພຫິທ຺ຘາປິ ນີລກສິຓາທີນິ ຣູປານິ ຌານຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕ ພຫິທ຺ຘາວຕ຺ຖຸເກສຸ ກສິເຓສຸ ອຸປ຺ປາທິຕຊ຺ຌານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ທສ຺ສິຕານິ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນ ຣູປສຎ຺ຎີ, ອຕ຺ຕໂນ ເກສາທີສຸ ອນຸປ຺ປາທິຕຣູປາວຈຣຊ຺ຌາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາວ ອຸປ຺ປາທິຕຊ຺ຌານສ຺ສ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ທສ຺ສິຕານິ. ສຸຠນ຺ເຕວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ສຸວິສຸທ຺ເຘສຸ ນີລາທີສຸ ວຓ຺ຓກສິເຓສຸ ຌານານິ ທສ຺ສິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕອປ຺ປນາຍໍ ສຸຠນ຺ຕິ ອາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ປນ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ສຸຠກສິຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ໂສ ຍສ຺ມາ ສຸຠນ຺ຕິ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ເທສນາ ກຕາ. ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ປນ ‘‘ກຖໍ ສຸຠນ຺ເຕວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ. ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ…ເປ… ເມຕ຺ຕາຍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຣຸຓາສຫຄເຕນ, ມຸທິຕາສຫຄເຕນ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາຍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຸຠນ຺ເຕວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໑໒) ວຸຕ຺ຕໍ.

ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານນ຺ຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຍໍ ອຏ຺ຐໂມ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ສພ຺ພໂສ ວິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐໂມ ອຸຕ຺ຕໂມ ວິໂມກ຺ໂຂ ນາມ.

໒໔໙. ອຠິຠາຍຕນກຖາຍໍ ອຠິຠາຍຕນານີຕິ ອຠິຠວນກາຣຓານິ. ກິໍ ອຠິຠວນ຺ຕິ? ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມປິ ອາຣມ຺ມຓານິປິ. ຕານິ ຫິ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ອຠິຠວນ຺ຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຎາຓຸຕ຺ຕຣິຕາຍ ອາຣມ຺ມຓານິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີຕິອາທີສຸ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູເປ ປຣິກມ຺ມວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີ ນາມ ໂຫຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຎ຺ຈ ນີລປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເກເສ ວາ ປິຕ຺ເຕ ວາ ອກ຺ຂິຕາຣກາຍ ວາ ກໂຣຕິ, ປີຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເມເທ ວາ ຉວິຍາ ວາ ຫຕ຺ຖຕລປາທຕເລສຸ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ປີຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ, ໂລຫິຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມໍເສ ວາ ໂລຫິເຕ ວາ ຊິວ຺ຫາຍ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ຣຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ, ໂອທາຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐິມ຺ຫິ ວາ ທນ຺ເຕ ວາ ນເຂ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ເສຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ. ຕໍ ປນ ສຸນີລໍ ສຸປີຕກໍ ສຸໂລຫິຕກໍ ສຸໂອທາຕໍ ນ ໂຫຕິ, ອສຸວິສຸທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ.

ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ຍສ຺ເສຕໍ ປຣິກມ຺ມໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ນິມິຕ຺ຕໍ ປນ ພຫິທ຺ຘາ, ໂສ ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ອປ຺ປນາຍ ວເສນ – ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຕ຺ຕານີຕິ ອວຑ຺ຒິຕານິ. ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີຕິ ສຸວຓ຺ຓານິ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ທຸພ຺ພຓ຺ຓານິ ວາ, ປຣິຕ຺ຕວເສເນວ ອິທມຠິຠາຍຕນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ນາມ ສມ຺ປນ຺ນຄຫຓິໂກ ກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ກິເມຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເອກກພຬເມວ ກໂຣຕິ, ເອວເມວໍ ຎາຓຸຕ຺ຕຣິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສທຎາໂຓ – ‘‘ກິເມຕ຺ຖ ປຣິຕ຺ຕເກ ອາຣມ຺ມເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ນາຍໍ ມມ ຠາໂຣ’’ຕິ ຕານິ ຣູປານິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສຫ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທເນເວຕ຺ຖ ອປ຺ປນໍ ປາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊານາມິ ປສ຺ສາມີຕິ ອິມິນາ ປນສ຺ສ ອາໂຠໂຄ ກຖິໂຕ, ໂສ ຈ ໂຂ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ, ນ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ. ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕີຕິ ອາໂຠຄສຎ຺ຎາຍປິ ຌານສຎ຺ຎາຍປິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອຠິຠວສຎ຺ຎາ ຫິສ຺ສ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ອຕ຺ຖິ, ອາໂຠຄສຎ຺ຎາ ປນ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ເສວ.

ອປ຺ປມາຓານີຕິ ວຑ຺ຒິຕປ຺ປມາຓານິ, ມຫນ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຠຸຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍຖາ ມຫຄ຺ຆໂສ ປຸຣິໂສ ເອກໍ ຠຕ຺ຕວຑ຺ຒິຕກໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎາປິ ໂຫຕຸ, ອຎ຺ຎາປິ ໂຫຕຸ, ກິເມສາ ມຍ຺ຫໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ນ ມຫນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ຎາຓຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສທຎາໂຓ ‘‘ກິເມຕ຺ຖ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນຍິທໍ ອປ຺ປມາຓໍ, ນ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາກຣເຓ ຠາໂຣ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕານິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສຫ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທເນເວຕ຺ຖ ອປ຺ປນໍ ປາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີຕິ ອລາຠິຕາຍ ວາ ອນຕ຺ຖິກຕາຍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູເປ ປຣິກມ຺ມສຎ຺ຎາວິຣຫິໂຕ. ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ຍສ຺ສ ປຣິກມ຺ມມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ພຫິທ຺ຘາວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ໂສ ເອວໍ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ເຈວ ອປ຺ປນາຍ ຈ ວເສນ – ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ຖາຠິຠາຍຕເນ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອິເມສຸ ປນ ຈຕູສຸ ປຣິຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ກຈຣິຕວເສນ ອາຄຕໍ, ອປ຺ປມາຓໍ ໂມຫຈຣິຕວເສນ, ສຸວຓ຺ຓໍ ໂທສຈຣິຕວເສນ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ຣາຄຈຣິຕວເສນ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ເອຕານິ ສປ຺ປາຍານິ. ສາ ຈ ເນສໍ ສປ຺ປາຍຕາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄຈຣິຍນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕາ.

ປຎ຺ຈມອຠິຠາຍຕນາທີສຸ ນີລານີຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນີລວຓ຺ຓານີຕິ ວຓ຺ຓວເສນ. ນີລນິທສ຺ສນານີຕິ ນິທສ຺ສນວເສນ. ອປຎ຺ຎາຍມານວິວຣານິ ອສມ຺ຠິນ຺ນວຓ຺ຓານິ ເອກນີລາເນວ ຫຸຕ຺ວາ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນີລນິຠາສານີຕິ ອິທໍ ປນ ໂອຠາສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນີໂລຠາສານິ ນີລປຠາຍຸຕ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ເນສໍ ສຸວິສຸທ຺ຘຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິສຸທ຺ຘວຓ຺ຓວເສເນວ ຫິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຠິຠາຍຕນານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຸມາປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ເອຕຎ຺ຫິ ປຸປ຺ຜໍ ສິນິທ຺ຘໍ ມຸທຸໍ ທິສ຺ສມານມ຺ປິ ນີລເມວ ໂຫຕິ. ຄິຣິກຓ຺ຓິກປຸປ຺ຜາທີນິ ປນ ທິສ຺ສມານານິ ເສຕຘາຕຸການິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອິທເມວ ຄຫິຕໍ, ນ ຕານິ. ພາຣາຓເສຍ຺ຍກນ຺ຕິ ພາຣາຓສິຍໍ ຠວໍ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ກປ຺ປາໂສປິ ມຸທຸ, ສຸຕ຺ຕກນ຺ຕິກາໂຍປິ ຕນ຺ຕວາຍາປິ ເຉກາ, ອຸທກມ຺ປິ ສຸຈິ ສິນິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຖໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ທ຺ວີສຸ ປສ຺ເສສຸ ມຏ຺ຐໍ ມຸທຸ ສິນິທ຺ຘໍ ຂາຍຕິ. ປີຕານີຕິອາທີສຸ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ນີລກສິຓໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນີລສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ປຸປ຺ຜສ຺ມິໍ ວາ ວຕ຺ຖສ຺ມິໍ ວາ ວຓ຺ຓຘາຕຸຍາ ວາ’’ຕິອາທິກໍ ປເນຕ຺ຖ ກສິຓກຣຓຎ຺ເຈວ ປຣິກມ຺ມຎ຺ຈ ອປ຺ປນາວິຘານຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ອຠິຎ຺ຎາໂວສານປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພສຸ ສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸ ເຕ ຘມ຺ເມ ຠາເວຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕາວ ອຠິຎ຺ຎາໂວສານປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ອິເມສຸ ປນ ອຏ຺ຐສຸ ອຠິຠາຍຕເນສຸ ຈິຓ຺ຓວສີຠາວາເຍວ ອຠິຎ຺ຎາໂວສານປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ.

໒໕໐. ກສິຓກຖາຍໍ ສກລຏ຺ເຐນ ກສິຓານິ, ຕທາຣມ຺ມຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ເຂຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ວາ ອາຍຕນານິ. ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອຸປຣິ ຄຄນຕລາຠິມຸຂໍ. ອໂຘຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຠູມິຕລາຠິມຸຂໍ. ຕິຣິຍນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕມຓ຺ຑລມິວ ສມນ຺ຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ອຸທ຺ຘເມວ ກສິຓໍ ວຑ຺ເຒຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ອໂຘ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມນ຺ຕໂຕ. ເຕນ ເຕນ ກາຣເຓນ ເອວໍ ປສາເຣຕິ ອາໂລກມິວ ຣູປທສ຺ສນກາໂມ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຖວີກສິຓເມໂກ ສຎ຺ຊານາຕິ ອຸທ຺ຘໍອໂຘຕິຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ອທ຺ວຍນ຺ຕິ ທິສາອນຸທິສາສຸ ອທ຺ວຍໍ. ອິທໍ ປນ ເອກສ຺ສ ອຎ຺ຎຠາວານຸປຄມນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ອຸທກໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ສພ຺ພທິສາສຸ ອຸທກເມວ ໂຫຕິ ອນຎ຺ຎໍ, ເອວເມວໍ ປຖວີກສິຓໍ ປຖວີກສິຓເມວ ໂຫຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ກສິຓສມ຺ເຠໂທຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຜຣຓອປ຺ປມາຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ເຈຕສາ ຜຣນ຺ໂຕ ສກລເມວ ຜຣຕິ, ອຍມສ຺ສ ອາທິ, ອິທໍ ມຊ຺ຌນ຺ຕິ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ວິຎ຺ຎາຓກສິຓນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາເສ ປວຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ກສິຓວເສນ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາເສ, ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສວເສນ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕວິຎ຺ຎາເຓ ອຸທ຺ຘໍອໂຘຕິຣິຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນານເຍນ ປເນຕານິ ປຖວີກສິຓາທີນິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕາເນວ. ອິຘາປິ ຈິຓ຺ຓວສິຠາເວເນວ ອຠິຎ຺ຎາໂວສານປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ອິໂຕ ອນນ຺ຕເຣສຸ ຈຕູສຸ ຌາເນສຸ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ມຫາອສ຺ສປຸຣສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໒໕໒. ວິປສ຺ສນາຎາເຓ ປນ ຣູປີຕິອາທີນມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ເອຕ຺ຖ ສິຕເມຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈາຕຸມຫາຠູຕິເກ ກາເຍ ນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ປຏິພທ຺ຘຎ຺ຈ. ສຸໂຠຕິ ສຸນ຺ທໂຣ. ຊາຕິມາຕິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘອາກຣສມຸຏ຺ຐິໂຕ. ສຸປຣິກມ຺ມກໂຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ກຕປຣິກມ຺ໂມ ອປນີຕປາສາຓສກ຺ຂໂຣ. ອຈ຺ໂຉຕິ ຕນຸຈ຺ຉວິ. ວິປ຺ປສນ຺ໂນຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິປ຺ປສນ຺ໂນ. ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ໂຘວນ ເວຘນາທີຫິ ສພ຺ເພຫິ ອາກາເຣຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນ. ນີລນ຺ຕິອາທີຫິ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ອາວຸຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ມຓິ ວິຍ ຫິ ກຣຊກາໂຍ. ອາວຸຕສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ວິຍ ວິປສ຺ສນາລາຠີ ຠິກ຺ຂຸ. ຫຕ຺ເຖ ກຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ‘‘ອຍໍ ໂຂ ມຓີ’’ຕິ ມຓິໂນ ອາວິຠູຕກາໂລ ວິຍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຠິນີຫຣິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກກາຍສ຺ສ ອາວິຠູຕກາໂລ. ‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາວຸຕ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາວິຠູຕກາໂລ ວິຍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຠິນີຫຣິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕທາຣມ຺ມຓານໍ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມການໍ ວາ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ວາ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ເສວ ວາ ອາວິຠູຕກາໂລຕິ.

ກິໍ ປເນຕໍ ຎາຓສ຺ສ ອາວິຠູຕໍ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ. ຎາຓສ຺ສ, ຕສ຺ສ ປນ ອາວິຠາວຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອາວິຠູຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຍສ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາວາເຣ ອາຣທ຺ເຘ ເອຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາວາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອິເຘວ ທສ຺ສິຕໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ອກຕສມ຺ມສນສ຺ສ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ເຠຣວສທ຺ທໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຍາ ເຠຣເວ ຂນ຺ເຘ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ເຠຣວຣູປໍ ປສ຺ສໂຕ ຠຍສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ກຕສມ຺ມສນສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາປຕ຺ຕສ຺ສ ຠຍວິໂນທກເຫຕຸສມ຺ປາທນຕ຺ຖມ຺ປິ ອິທໍ ອິເຘວ ທສ຺ສິຕໍ. ອິຘາປິ ອຣຫຕ຺ຕວເສເນວ ອຠິຎ຺ຎາໂວສານປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໕໓. ມໂນມຍິທ຺ຘິຍໍ ຈິຓ຺ຓວສິຕາຍ. ຕຕ຺ຖ ມໂນມຍນ຺ຕິ ມເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄິນ຺ຕິ ສພ຺ເພຫິ ອງ຺ເຄຫິ ຈ ປຈ຺ຈງ຺ເຄຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ອຫີນິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ສຓ຺ຐານວເສນ ອວິກລິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອິທ຺ຘິມຕາ ນິມ຺ມິຕຣູປຎ຺ຫິ ສເຈ ອິທ຺ຘິມາ ໂອທາໂຕ, ຕມ຺ປິ ໂອທາຕໍ. ສເຈ ອວິທ຺ຘກຓ຺ໂຓ, ຕມ຺ປິ ອວິທ຺ຘກຓ຺ຓນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພາກາເຣຫິ ເຕນ ສທິສເມວ ໂຫຕິ. ມຸຎ຺ຊມ຺ຫາ ອີສິກນ຺ຕິອາທິ ອຸປມຕ຺ຕຍມ຺ປິ ຕໍ ສທິສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຎ຺ຊສທິສາ ເອວ ຫິ ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອີສິກາ ໂຫຕິ. ໂກສສທິໂສເຍວ ອສິ, ວຏ຺ຏາຍ ໂກສິຍາ ວຏ຺ຏໍ ອສິເມວ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ປຕ຺ຖຏາຍ ປຕ຺ຖຏໍ.

ກຣຓ຺ຑາຕິ ອິທມ຺ປິ ອຫິກຎ຺ຈຸກສ຺ສ ນາມໍ, ນ ວິລີວກຣຓ຺ຑກສ຺ສ. ອຫິກຎ຺ຈຸໂກ ຫິ ອຫິນາ ສທິໂສວ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ປຸຣິໂສ ອຫິໍ ກຣຓ຺ຑາ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ອຸທ຺ຘຣມາໂນ ວິຍ ທສ຺ສິໂຕ, ອຖ ໂຂ ຈິຕ຺ເຕເນວສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຫິ ອຫິ ນາມ ສຊາຕິຍໍ ຐິໂຕ, ກຏ຺ຐນ຺ຕຣໍ ວາ ຣຸກ຺ຂນ຺ຕຣໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ, ຕຈໂຕ ສຣີຣນິກ຺ກຑ຺ຒນປໂຍຄສງ຺ຂາເຕນ ຖາເມນ, ສຣີຣໍ ຂາທມານໍ ວິຍ ປຸຣາຓຕຈໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສຍເມວ ກຎ຺ຈຸກໍ ຊຫາຕິ, ນ ສກ຺ກາ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ມຸຎ຺ຊາທິສທິສໍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຣີຣໍ, ອີສິກາທິສທິສໍ ນິມ຺ມິຕຣູປນ຺ຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ. ນິມ຺ມານວິຘານໍ ປເນຕ຺ຖ ປຣໂຕ ຈ ອິທ຺ຘິວິຘາທິປຎ຺ຈອຠິຎ຺ຎາກຖາ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕາຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸປມາມຕ຺ຕເມວ ຫິ ອິຘ ອຘິກໍ.

ຕຕ຺ຖ ເຉກກຸມ຺ຠກາຣາທໂຍ ວິຍ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓລາຠີ ຠິກ຺ຂຸ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຸປຣິກມ຺ມກຕມຕ຺ຕິກາທໂຍ ວິຍ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຠາຊນວິກຕິອາທິກຣຓໍ ວິຍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິກຸພ຺ພນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຘາປິ ຈິຓ຺ຓວສິຕາວເສເນວ ອຠິຎ຺ຎາໂວສານປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ອິໂຕ ປຣາສຸ ຈຕູສຸ ອຠິຎ຺ຎາສຸ.

໒໕໕. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸອຸປມາຍໍ ສງ຺ຂຘໂມຕິ ສງ຺ຂຘມໂກ. ອປ຺ປກສິເຣເນວາຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ເຂເນວ. ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍາຕິ ຊານາເປຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ຈາຕຸທ຺ທິສາ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ເຕ ສງ຺ຂຘມເກ ‘‘ສງ຺ຂສທ຺ໂທ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖາເປນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂສທ຺ທສ຺ສ ອາວິຠູຕກາໂລ ວິຍ ໂຍຄິໂນ ທູຣສນ຺ຕິກເຠທານໍ ທິພ຺ພານຎ຺ເຈວ ມານຸສການຎ຺ຈ ສທ຺ທານໍ ອາວິຠູຕກາໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໒໕໖. ເຈໂຕປຣິຍຎາຓ-ອຸປມາຍໍ ທຫໂຣຕິ ຕຣຸໂຓ. ຍຸວາຕິ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກຕິ ຍຸວາປິ ສມາໂນ ນ ອລສິໂຍ ກິລິຏ຺ຐວຕ຺ຖສຣີໂຣ, ອຖ ໂຂ ມຓ຺ຑນກປກຕິໂກ, ທິວສສ຺ສ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖ-ປຣິທຫນ-ອລງ຺ກາຣກຣຓສີໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກຓິກນ຺ຕິ ກາຬຕິລກວງ຺ກ-ມຸຂທູສິປີຬກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ສໂທສໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຕສ຺ສ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ມຸຂໂທໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ເອວໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປເຣສໍ ໂສຬສວິຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຸພ຺ເພນິວາສອຸປມາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ມຫາອສ຺ສປຸເຣ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໒໕໙. ອຍໍ ໂຂ ອຸທາຍິ ປຎ຺ຈໂມ ຘມ຺ໂມຕິ ເອກູນວີສຕິ ປພ຺ພານິ ປຏິປທາວເສນ ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈໂມ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຫິ ອຏ຺ຐກນາຄຣສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໑໗ ອາທໂຍ) ເອກາທສ ປພ຺ພານິ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ເອກຘມ຺ໂມ ກໂຕ, ເອວມິຘ ເອກູນວີສຕິ ປພ຺ພານິ ປຏິປທາວເສນ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອິເມສຸ ຈ ປນ ເອກູນວີສຕິຍາ ປພ຺ເພສຸ ປຏິປາຏິຍາ ອຏ຺ຐສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ວິປສ຺ສນາຎາເຓ ຈ ອາສວກ຺ຂຍຎາເຓ ຈ ອຣຫຕ຺ຕວເສນ ອຠິຎ຺ຎາໂວສານປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ເສເສສຸ ຈິຓ຺ຓວສິຠາວວເສນ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຫາສກຸລຸທາຍິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.