໓. ປຣິພ຺ພາຊກວຄ຺ໂຄ

໑. ເຕວິຊ຺ຊວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ເຕວິຊ຺ຊວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກປຸຓ຺ຑຣີເກຕິ ປຸຓ຺ຑຣີໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ ເສຕມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ, ໂສ ຕສ຺ມິໍ ອາຣາເມ ເອໂກ ປຸຓ຺ຑຣີໂກ ອຕ຺ຖີຕິ ເອກປຸຓ຺ຑຣີໂກ. ເອຕທໂຫສີຕິ ຕຕ຺ຖ ປວິສິຕຸກາມຕາຍ ອໂຫສິ. ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕຕິ ປກຕິຍາ ອາຄຕປຸພ຺ພຕໍ ອຸປາທາຍ. ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ອິຘ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ຘມ຺ໂມ ນາມ, ມຫາຊນສ຺ສ ພ຺ຍາກຣຓໍ ອນຸຘມ຺ໂມ ນາມ. ເສສໍ ຊີວກສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໕໑ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ນ ເມ ເຕຕິ ອນນຸຎ຺ຎາຍ ຐຕ຺ວາ ອນຸຎ຺ຎມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ ອປຣິເສສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ ຫິ ອິທໍ ອນຸຊານິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, – ‘‘ຈຣໂຕ ຈ ເມ…ເປ… ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ນານຸຊານິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ຫິ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ມາ ອນນຸຎ຺ຎາຍ ຐຕ຺ວາ ອນຸຎ຺ຎມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

໑໘໖. ອາສວານໍ ຂຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ສກິໍ ຂີຓານໍ ອາສວານໍ ປຸນ ເຂເປຕພ຺ພາຠາວາ ຍາວເທວາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຕີຕຊານນຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຊານນຄຸຓໍ, ອາສວກ຺ຂຍຎາເຓນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິມາຫິ ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ສກລພຸທ຺ຘຄຸເຓ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ກເຖສິ.

ຄິຫິສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ຄິຫິພນ຺ຘນໍ ຄິຫິປຣິກ຺ຂາເຣສຸ ນິກນ຺ຕິໍ. ນຕ຺ຖິ ໂຂ ວຈ຺ຉາຕິ ຄິຫິສໍໂຍຊນໍ ອປ຺ປຫາຍ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຍປິ ຫິ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຄເສໂນ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ວີຕໂສກທາຣໂກຕິ ຄິຫິລິງ຺ເຄ ຐິຕາວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ, ເຕປິ ມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ນິກນ຺ຕິໍ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕາ. ຕໍ ປຕ຺ວາ ປນ ນ ເຕນ ລິງ຺ເຄນ ອຏ຺ຐໍສຸ, ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ນາເມຕໍ ຫີນໍ, ອຸຕ຺ຕມຄຸຓໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຕໍທິວສເມວ ປພ຺ພຊຕິ ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ ວາ. ຠູມເທວຕາ ປນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ນິລີຍໂນກາສສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ. ເສສກາມຠເວ ມນຸສ຺ເສສຸ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ຕໂຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ກາມາວຈຣເທເວສຸ ໂສຕາປນ຺ນາ ສກທາຄາມິໂນ ຈ, ອນາຄາມິຂີຓາສວາ ປເນຕ຺ຖ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ຕຎ຺ຫິ ຐານໍ ລຬິຕຊນສ຺ສ ອາວາໂສ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ເຕສໍ ປວິເວກາຣຫໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐານຎ຺ຈ. ອິຕິ ຕຕ຺ຖ ຂີຓາສໂວ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ອນາຄາມີ ຈວິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາວາເສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ກາມາວຈຣເທວໂຕ ອຸປຣິ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອຣິຍາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

ໂສປາສິ ກມ຺ມວາທີຕິ ໂສປິ ກມ຺ມວາທີ ອໂຫສິ, ກິຣິຍມ຺ປິ ນ ປຏິພາຫິຕ຺ຖ. ຕຎ຺ຫິ ເອກນວຸຕິກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ຕທາ ກິຣ ມຫາສຕ຺ໂຕ ປາສຓ຺ຑປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ຕສ຺ສປິ ປາສຓ຺ຑສ຺ສ ນິປ຺ຜລຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ນ ຫາເປສິ, ກິຣິຍວາທີ ຫຸຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ເຕວິຊ຺ຊວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຄ຺ຄິວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນ ໂຂ ອຫນ຺ຕິ ປຐມວາເຣ ນາຫໍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໂກຕິ ວທຕິ, ທຸຕິເຍ ນາຫໍ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂກຕິ. ເອວໍ ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາທິວເສນ ສພ຺ພວາເຣສຸ ປຏິກ຺ເຂໂປ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາໂທ. ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ອມຣາວິກ຺ເຂໂປຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໘໙. ສທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ກິເລສທຸກ຺ເຂນ ເຈວ ວິປາກທຸກ຺ເຂນ ຈ ສທຸກ຺ຂໍ. ສວິຆາຕນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວເສນ ສອຸປຆາຕກໍ. ສອຸປາຍາສນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ວເສນ ສອຸປາຍາສໍ. ສປຣິຬາຫນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ວເສນ ສປຣິຬາຫໍ.

ກິຎ຺ຈິ ທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຕິ ກາຈິ ເອກາ ທິຏ຺ຐິປິ ຣຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຂມາເປຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອປນີຕນ຺ຕິ ນີຫຏໍ ອປວິທ຺ຘໍ. ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ທິຏ຺ຐໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍວຍໍ ອທ຺ທສ, ຕສ຺ມາ. ສພ຺ພມຎ຺ຎິຕານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມານມຎ຺ຎິຕານໍ. ມຖິຕານນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ເວວຈນໍ. ອິທານິ ຕານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສພ຺ພອຫໍກາຣ-ມມໍກາຣ-ມານານຸສຍານນ຺ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຫໍກາໂຣ ທິຏ຺ຐິ, ມມໍກາໂຣ ຕຓ຺ຫາ, ມານານຸສໂຍ ມາໂນ. ອນຸປາທາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ໂຕ.

໑໙໐. ນ ອຸເປຕີຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອນຸຊານິຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຍສ຺ມາ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຸຈ຺ເຉທໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ປນ ສສ຺ສຕເມວ, ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈ ນ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕໍ, ເນວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ນ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປໍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ – ‘‘ອຍໍ ອປ຺ປຕິຏ຺ໂຐ ອນາລມ຺ໂພ ໂຫຕຸ, ສຸຂປເວສນຏ຺ຐານໍ ມາ ລຠຕູ’’ຕິ ອນນຸຎ຺ຎາຍ ຐຕ຺ວາ ອນຸຎ຺ຎມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ອລນ຺ຕິ ສມຕ຺ຖໍ ປຣິຍຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣຘມ຺ໂມ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣໂຍເຄນາຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປໂຍເຄນ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຈຣິຍເກນາຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ອຎ຺ເຎສໍ ອາຈຣິຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ວສນ຺ເຕນ.

໑໙໑. ເຕນ ຫິ ວຈ຺ຉາຕິ ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ສມ຺ໂມຫມາປາທິນ຺ຕິ ວທສິ, ຕສ຺ມາ ຕໍເຍເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ອນາຫາໂຣ ນິພ຺ພຸໂຕຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ນິພ຺ພຸໂຕ.

໑໙໒. ເຍນ ຣູເປນາຕິ ເຍນ ຣູເປນ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ຕຖາຄຕໍ ຣູປີຕິ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ. ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ຄຸຓຄມ຺ຠີໂຣ. ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍຕິ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ທຸປ຺ປຣິໂຍຄາຬ຺ໂຫຕິ ທຸໂອຄາໂຫ ທຸຊ຺ຊາໂນ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຫາສມຸທ຺ໂທຕິ ຍຖາ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ຄມ຺ຠີໂຣ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ທຸຊ຺ຊາໂນ, ເອວເມວ ຂີຓາສໂວປິ. ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກຖໍ? ຍຖາ ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອາຣພ຺ຠ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ຄໂຕຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ.

ອນິຈ຺ຈຕາຕິ ອນິຈ຺ຈຕາຍ. ສາເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສາເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ອຄ຺ຄິວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ມຫາວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຫກຖີຕິ ສທ຺ຘິໍວາໂທ, ພຫຸໍ ມຍາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຖິຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ກຖໍ ສາເຣຕິ ເມຕ຺ຕິໍ ຆເຏຕິ. ປຸຣິມານິ ຫິ ທ຺ເວ ສຸຕ຺ຕານິ ເອຕສ຺ເສວ ກຖິຕານິ, ສໍຍຸຕ຺ຕເກ ອພ຺ຍາກຕສໍຍຸຕ຺ຕໍ (ສໍ. ນິ. ໔.໔໑໖ ອາທໂຍ) ນາມ ເອຕສ຺ເສວ ກຖິຕໍ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອພ຺ຍາກຕເມຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ເອກຸຕ຺ຕຣນິກາເຍປິ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ກຖິຕໍ ອຕ຺ຖິເຍວ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ຕສ຺ສ ອາຄຕາຄຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ໂອກາສມກາສິເຍວ. ກສ຺ມາ? ອຍຎ຺ຫິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໂກ, ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິກາ ຈ ສີຆໍ ລທ຺ຘິໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ວສາເຕລມກ຺ຂິຕປິໂລຕິກາ ວິຍ ຈິເຣນ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ປສ຺ສຕິ ຈ ຠຄວາ – ‘‘ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ລທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາຕສາວໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອາຄຕາຄຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ໂອກາສມກາສິເຍວ. ອິທໍ ປນສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຄມນໍ. ໂສ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຕຣຓໍ ວາ ໂຫຕຸ ອຕຣຓໍ ວາ, ຍຏ຺ຐິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປຕມາໂນ ວິຍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ອາຄໂຕ. ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມເທສນໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ສາຘຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສ ຠຄວາ ມູລວເສນ ສໍຂິຕ຺ຕເທສນໍ, ກມ຺ມປຖວເສນ ວິຕ຺ຖາຣເທສນໍ ເທເສສິ. ມູລວເສນ ເຈຕ຺ຖ ອຕິສໍຂິຕ຺ຕາ ເທສນາ, ກມ຺ມປຖວເສນ ສໍຂິຕ຺ຕາ ວິຕ຺ຖາຣສທິສາ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຈຕຸວີສຕິສມນ຺ຕປຏ຺ຐານມ຺ປິ ຫິ ສຕ຺ຕປກຣເຓ ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ ຈ ສພ຺ພໍ ສໍຂິຕ຺ຕເມວ. ຕສ຺ມາ ມູລວເສນາປິ ກມ຺ມປຖວເສນາປິ ສໍຂິຕ຺ຕເມວ ເທເສສີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໙໔. ຕຕ຺ຖ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ ກຸສລນ຺ຕິອາທີສຸ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕຘມ຺ມາ ກາມາວຈຣາ, ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຕໂຍ ຈຕຸຠູມິກາປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ຍໂຕ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ປນ ຊີວກສຸຕ຺ເຕ ຈ ຈງ຺ກີສຸຕ຺ເຕ ຈ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຈ ອຕ຺ຕານເມວ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໙໕. ອຕ຺ຖິ ປນາຕິ ກິໍ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ? ອຍໍ ກິຣສ຺ສ ລທ຺ຘິ – ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສາສເນ ສຕ຺ຖາວ ອຣຫາ ໂຫຕິ, ສາວໂກ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ. ສມໂຓ ຈ ໂຄຕໂມ ‘ຍໂຕ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ຠິກ຺ຂຸໂນ’ຕິ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ກເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ກເຖຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕູຕິ ຠວໍ ຕາວ ໂຄຕໂມ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຠວຎ຺ຫິ ໂລເກ ປາກໂຏ ອຣຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຍາກເຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠິກ຺ຂຸນີອາທີນໍ ວເສນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ, ຠຄວາປິສ຺ສ ພ຺ຍາກາສິ.

໑໙໖. ອາຣາຘໂກຕິ ສມ຺ປາທໂກ ປຣິປູຣໂກ.

໑໙໗. ເສຂາຍ ວິຊ຺ຊາຍ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐິມຜລຕ຺ຕຍໍ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ມຍາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທຕິ. ວິຕຓ຺ຑວາທີ ປນາຫ – ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ເສກ຺ຂາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ອປຣິຍາປນ຺ນາ ເຫຏ຺ຐິມານິ ຈ ຕີຓິ ສາມຎ຺ຎຜລານີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໒໓) ວຈນໂຕ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄປິ ອເນນ ປຕ຺ໂຕເຍວ. ຜລໍ ປນ ອປຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອຸຕ຺ຕຣິ ໂຍຄໍ ກຖາເປຕີຕິ. ໂສ ເອວໍ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ໂຍ ເວ ກິເລສານິ ປຫາຍ ປຎ຺ຈ,

ປຣິປຸຓ຺ຓເສໂຂ ອປຣິຫານຘມ຺ໂມ;

ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ,

ສ ເວ ຐິຕຕ຺ໂຕຕິ ນໂຣ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໔.໕);

ອນາຄາມິປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓເສໂຂ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເສຂາຍ ວິຊ຺ຊາຍ ປຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ມຄ຺ໂຄປິ ພຫຸຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ ໂຫຕູຕິ ເຈ. ເອຕໍ ນ ພຸທ຺ຘວຈນໍ, ວຸຕ຺ຕຄາຖາຍ ຈ ອຕ຺ໂຖ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ອນາຄາມິຜເລ ຐຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນໍ ກຖາເປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ນ ເກວລໍ ສຸທ຺ຘອຣຫຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ຉນ຺ນມ຺ປິ ອຠິຎ຺ຎານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ – ‘‘ເອວມຍໍ ສມເຖ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສຕິ, ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ມຫາສາວໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວິປສ຺ສນາມຕ຺ຕໍ ອກເຖຕ຺ວາ ສມຖວິປສ຺ສນາ ອາຈິກ຺ຂິ.

໑໙໘. ສຕິ ສຕິອາຍຕເນຕິ ສຕິ ສຕິກາຣເຓ. ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກາຣຓໍ? ອຠິຎ຺ຎາ ວາ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໍ ວາ ອວສາເນ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ ກາຣຓໍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາ ວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໐໐. ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ເມ ຠຄວາຕິ ສຕ຺ຕ ຫິ ເສຂາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິຈຣນ຺ຕິ ນາມ, ຂີຓາສເວນ ຠຄວາ ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ອິຕິ ສງ຺ເຂເປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ເອວມາຫ. ເຕ ປນ ຠິກ຺ຂູ ຕມຕ຺ຖໍ ນ ຊານິໍສຸ, ອຊານນ຺ຕາວ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເທວຕາຕິ ເຕສໍ ຄຸຓານໍ ລາຠີ ເທວຕາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຫາວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ທີຆນຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ທີຆນຂສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສູກຣຂຕາຍນ຺ຕິ ສູກຣຂຕາຕິ ເອວໍນາມເກ ເລເຓ. ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ກິຣ ຕໍ ເລຓໍ ເອກສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕເຣ ປຖວິຍາ ວຑ຺ຒມານາຍ ອນ຺ໂຕຠູມິຄຕໍ ຊາຕໍ. ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ສູກໂຣ ຕສ຺ສ ຉທນປຣິຍນ຺ຕສມີເປ ປໍສຸໍ ຂຓິ. ເທເວ ວຸຏ຺ເຏ ປໍສຸໂຘໂຕ ຉທນປຣິຍນ຺ໂຕ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ເອໂກ ວນຈຣໂກ ທິສ຺ວາ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ສີລວນ຺ເຕຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕເລເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ປໍສຸໍ ອປເນຕ຺ວາ ເລຓໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ກຸຏ຺ຏປຣິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຸປຣິນິຏ຺ຐິຕ-ສຸຘາກມ຺ມຈິຕ຺ຕກມ຺ມຣຊຕປຏ຺ຏສທິສາຍ ວາລຸກາຍ ສນ຺ຖຕປຣິເວຓໍ ເລຓໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ວສນຕ຺ຖາຍ ອທາສິ. ເລຓໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ອໂຫສິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຠິຣຸຫິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທີຆນໂຂຕິ ຕສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ນາມໍ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ໂສ ກິຣ ເຖເຣ ອຑ຺ຒມາສປພ຺ພຊິເຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມາຕຸໂລ ອຎ຺ຎໍ ປາສຓ຺ຑໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ຈິຣໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອິທານິ ປນສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຕສ຺ສ ອຑ຺ຒມາໂສ ຊາໂຕ. ປວຕ຺ຕິມ຺ປິສ຺ສ ນ ສຸຓາມິ, ໂອຊວນ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ສາສນໍ, ຊານິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຊາໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ສມເຍ ເຖໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ພີຊຍມາໂນ ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ປຣິພ຺ພາຊໂກ ມາຕຸເລ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນ ຐິຕໂກວ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ’’ຕິ.

ສພ຺ພໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີຕິ ສພ຺ພາ ເມ ອຸປປຕ຺ຕິໂຍ ນກ຺ຂມນ຺ຕິ, ປຏິສນ຺ຘິໂຍ ນກ຺ຂມນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາເນນ ‘‘ອຸຈ຺ເຉທວາໂທຫມສ຺ມີ’’ຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ຠຄວາ ປນສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອກ຺ຂເຣ ຕາວ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍາປິ ໂຂ ເຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອສາປິ ເຕ ທິຏ຺ຐິ ນກ຺ຂມຕີຕິ ເອສາປິ ເຕ ປຐມໍ ຣຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຂມາເປຕ຺ວາ ຄຫິຕທິຏ຺ຐິ ນກ຺ຂມຕີຕິ. ເອສາ ເຈ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ທິຏ຺ຐິ ຂເມຍ຺ຍາຕິ ມຍ຺ຫຎ຺ຫິ ສພ຺ພໍ ນກ຺ຂມຕີຕິ ທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ຍາ ເອສາ ສພ຺ພໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີຕິ ທິຏ຺ຐິ, ເອສາ ເມ ຂເມຍ຺ຍ. ຍໍ ຕໍ ‘‘ສພ຺ພໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິສ຺ສ ຕາທິສເມວ. ຍຖາ ສພ຺ພຄຫເຓນ ຄຫິຕາປິ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິ ຂມຕິ, ເອວເມວໍ ຕມ຺ປິ ຂເມຍ຺ຍ. ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາເທ ອາໂຣປິຕໍ ໂທສໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິຫຣາມີຕິ ສຎ຺ຎາຍ ວທຕິ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນສ຺ສ ‘‘ເອສາ ທິຏ຺ຐິ ນ ເມ ຂມຕີ’’ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ສ ປເນສາ ນ ຂມຕິ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສາຍໍ ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສພ຺ພໍ ເມ ນ ຂມຕີຕິ ທິຏ຺ຐິ ຣຸຈິຕໍ. ເຕນ ຫິ ທິຏ຺ຐິອກ຺ຂເມນ ອຣຸຈິເຕນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຂມຕີຕິ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ປເນສ ຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ເກວລໍ ຕສ຺ສາປິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ ອຸຈ຺ເຉທເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ອໂຕ ໂຂ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ,…ເປ… ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທິຍນ຺ຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ອໂຕຕິ ປຊຫນເກສຸ ນິສ຺ສກ຺ກໍ, ເຍ ປຊຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ເຍ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈິຍນ຺ຕິ, ເຕວ ພຫຸຕຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫູ ຫິ ພຫຸຕຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ພຫູ ພຫຸຕຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣໂຕ ຕນູ ຫິ ຕນຸຕຣາຕິ ປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຍ ເອວມາຫໍສູຕິ ເຍ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ. ຕຎ຺ເຈວ ທິຏ຺ຐິໍ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທິຍນ຺ຕີຕິ ມູລທສ຺ສນໍ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ, ອປຣທສ຺ສນໍ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສສ຺ສຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ອປ຺ປຫາຍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວາ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕໍ ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອຸຈ຺ເຉທມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ສສ຺ສຕໍ ວາ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ ຄເຫຕຸໍ, ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ສສ຺ສຕໍ ວາ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ ຄເຫຕຸໍ. ມູລສສ຺ສຕໍ ປນ ອປ຺ປຫາຍ ອຎ຺ຎໍ ສສ຺ສຕເມວ ສກ຺ກາ ຄເຫຕຸໍ. ກຖໍ? ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ‘‘ຣູປໍ ສສ຺ສຕ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣສ຺ມິໍ ສມເຍ ‘‘ນ ສຸທ຺ຘຣູປເມວ ສສ຺ສຕໍ, ເວທນາປິ ສສ຺ສຕາ, ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ສສ຺ສຕ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຸຈ຺ເຉເທປິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ຈ ຂນ຺ເຘສຸ, ເອວໍ ອາຍຕເນສຸປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຎ຺ເຈວ ທິຏ຺ຐິໍ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທິຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

ທຸຕິຍວາເຣ ອໂຕຕິ ອປ຺ປຊຫນເກສຸ ນິສ຺ສກ຺ກໍ, ເຍ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ, ເຍ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈິຍນ຺ຕິ, ເຕວ ຕນຸຕຣາ ອປ຺ປຕຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ເຈວ ທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ອຸປາທິຍນ຺ຕີຕິ ຕຎ຺ຈ ມູລທສ຺ສນໍ ປຊຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທສ຺ສນໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ‘‘ຣູປໍ ສສ຺ສຕ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂອຬາຣິກເມຕໍ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ປຊຫຕິ ‘‘ນ ເກວລຎ຺ຈ ຣູປໍ ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ທສ຺ສນເມວ ໂອຬາຣິກໍ, ເວທນາປິ ສສ຺ສຕາ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ທສ຺ສນໍ ໂອຬາຣິກເມວາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ອຸຈ຺ເຉເທປິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ຈ ຂນ຺ເຘສຸ, ເອວໍ ອາຍຕເນສຸປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຕຎ຺ຈ ມູລທສ຺ສນໍ ປຊຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທສ຺ສນໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

ສນ຺ຕຄ຺ຄິເວສ຺ສນາຕິ ກສ຺ມາ ອາຣຠິ? ອຍໍ ອຸຈ຺ເຉທລທ຺ຘິໂກ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ນິຄູຫຕິ, ຕສ຺ສາ ປນ ລທ຺ຘິຍາ ວຓ຺ເຓ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ປາຕຸກຣິສ຺ສຕີຕິ ຕິສ຺ໂສ ລທ຺ຘິໂຍ ເອກໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວິຠຊິຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

ສາຣາຄາຍ ສນ຺ຕິເກຕິອາທີສຸ ຣາຄວເສນ ວຏ຺ເຏ ຣຊ຺ຊນສ຺ສ ອາສນ຺ນາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊເນນ ວຏ຺ຏສໍໂຍຊນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ. ອຠິນນ຺ທນາຍາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສເນວ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິຍາທິຍນສ຺ສ ຄຫຓສ຺ສ ຈ ອາສນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສາຣາຄາຍ ສນ຺ຕິເກຕິອາທີສຸ ວຏ຺ເຏ ອຣຊ຺ຊນສ຺ສ ອາສນ຺ນາຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສສ຺ສຕທສ຺ສນໍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ ທນ຺ຘວິຣາຄໍ, ອຸຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ຂິປ຺ປວິຣາຄໍ. ກຖໍ? ສສ຺ສຕວາທີ ຫິ ອິຘໂລກໍ ປຣໂລກຎ຺ຈ ອຕ຺ຖີຕິ ຊານາຕິ, ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ຜລໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຊານາຕິ, ກຸສລໍ ກໂຣຕິ, ອກຸສລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠາຍຕິ, ວຏ຺ຏໍ ອສ຺ສາເທຕິ, ອຠິນນ຺ທຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ວາ ພຸທ຺ຘສາວການໍ ວາ ສມ຺ມຸຂີຠູໂຕ ສີຆໍ ລທ຺ຘິໍ ຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ສສ຺ສຕທສ຺ສນໍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ ທນ຺ຘວິຣາຄນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຈ຺ເຉທວາທີ ປນ ອິຘໂລກປຣໂລກໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຊານາຕິ, ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ຜລໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຊານາຕິ, ກຸສລໍ ນ ກໂຣຕິ, ອກຸສລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນ ຠາຍຕິ, ວຏ຺ຏໍ ນ ອສ຺ສາເທຕິ, ນາຠິນນ຺ທຕິ, ພຸທ຺ຘານໍ ວາ ພຸທ຺ຘສາວການໍ ວາ ສມ຺ມຸຂີຠາເວ ສີຆໍ ທສ຺ສນໍ ປຊຫຕິ. ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ, ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຠິນີຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ສາວໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ຂິປ຺ປວິຣາຄນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໐໒. ໂສ ປນ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສນໍ ສໍວຓ຺ເຓຕິ ປສໍສຕິ, ອທ຺ຘາ ເມ ສຸນ຺ທຣໍ ທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຸກ຺ກໍເສຕິ ເມ ຠວນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ກຎ຺ຊິເຍເນວ ຕິຕ຺ຕກາລາພຸ, ອຸຈ຺ເຉທທສ຺ສເນເນວ ປູຣິໂຕ, ໂສ ຍຖາ ກຎ຺ຊິຍໍ ອປ຺ປຫາຍ ນ ສກ຺ກາ ລາພຸມ຺ຫິ ເຕລຜາຓິຕາທີນິ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ, ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວເມວໍ ຕໍ ລທ຺ຘິໍ ອປ຺ປຫາຍ ອຠພ຺ໂພ ມຄ຺ຄຜລານໍ ລາຠາຍ, ຕສ຺ມາ ລທ຺ຘິໍ ຊຫາປນຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຣຄ຺ຄິເວສ຺ສນາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ວິຄ຺ຄໂຫຕິ ກລໂຫ. ເອວເມຕາສໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ວິຄ຺ຄຫາທິອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຕາສໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມິນາ ວິຄ຺ຄຫາທິນາ’’ຕິ ຕໍ ອຸຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ ປຊຫຕິ.

໒໐໕. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ວມິຕກຎ຺ຊິເຍ ລາພຸມ຺ຫິ ສປ຺ປິຜາຓິຕາທີນິ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ຫທເຍ ອມໂຕສຘໍ ປູເຣສ຺ສາມີຕິ ວິປສ຺ສນໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຍໍ ໂຂ ປນ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ກາໂຍຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ວມ຺ມິກສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ໂຕ. ອນິຈ຺ຈໂຕຕິອາທີນິປິ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາເນວ. ໂຍ ກາຍສ຺ມິໍ ກາຍຉນ຺ໂທຕິ ຍາ ກາຍສ຺ມິໍ ຕຓ຺ຫາ. ສ຺ເນໂຫຕິ ຕຓ຺ຫາສ຺ເນໂຫວ. ກາຍນ຺ວຍຕາຕິ ກາຍານຸຄມນຠາໂວ, ກາຍໍ ອນຸຄຈ຺ຉນກກິເລໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕິສ຺ໂສ ໂຂຕິອາທິມາຫ. ປຸນ ຕາສໍເຍວ ເວທນານໍ ອສມ຺ມິສ຺ສຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍສ຺ມິໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສມເຍຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸຂາທີສຸ ເອກໍ ເວທນໍ ເວທຍຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຎ຺ຎາ ເວທນາ ອຕ຺ຕໂນ ວາຣໍ ວາ ໂອກາສໍ ວາ ໂອໂລກຍມານາ ນິສິນ຺ນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອນຸປ຺ປນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ ຠິນ຺ນອຸທກປຸປ຺ຜຸຬາ ວິຍ ຈ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ວາ. ສຸຂາປິ ໂຂຕິອາທິ ຕາສໍ ເວທນານໍ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນ ເກນຈິ ສໍວທຕີຕິ ຕສ຺ສຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສສ຺ສຕວາທີ ອຫ’’ນ຺ຕິ ອຸຈ຺ເຉທວາທິນາປິ ສທ຺ຘິໍ ນ ສໍວທຕິ, ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສສ຺ສຕວາທີ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທິນາ ສທ຺ຘິໍ ນ ວິວທຕິ. ເອວໍ ຕໂຍປິ ວາທາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ຍຎ຺ຈ ໂລເກ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ໂລເກ ກຖິຕໍ ໂວຫຣິຕໍ, ເຕນ ໂວຫຣຕິ ອປຣາມສນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ປຣາມາສຄ຺ຄາເຫນ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ໂຍ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ກຕາວີ,

ຂີຓາສໂວ ອນ຺ຕິມເທຫຘາຣີ;

ອຫໍ ວທາມີຕິປິ ໂສ ວເທຍ຺ຍ,

ມມໍ ວທນ຺ຕີຕິປິ ໂສ ວເທຍ຺ຍ;

ໂລເກ ສມຎ຺ຎໍ ກຸສໂລ ວິທິຕ຺ວາ,

ໂວຫາຣມຕ຺ເຕນ ໂສ ໂວຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໕);

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິມາ ໂຂ ຈິຕ຺ຕ ໂລກສມຎ຺ຎາ ໂລກນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ ໂລກໂວຫາຣາ ໂລກປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ, ຍາຫິ ຕຖາຄໂຕ ໂວຫຣຕິ ອປຣາມສ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໔໔໐).

໒໐໖. ອຠິຎ຺ຎາປຫານມາຫາຕິ ສສ຺ສຕາທີສຸ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສສ຺ສຕໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ສສ຺ສຕສ຺ສ ປຫານມາຫ, ອຸຈ຺ເຉທໍ, ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕສ຺ສ ປຫານໍ ວທຕິ. ຣູປໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ຣູປສ຺ສ ປຫານໍ ວທຕີຕິອາທິນາ ນເຍເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂໂຕຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈີຕິ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸທ຺ເຘຫິ ອາສເວຫິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຈສ ປຣສ຺ສ ວຑ຺ຒິຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຂຸທໍ ວິໂນເທນ຺ໂຕ ວິຍ ປຣສ຺ສ ອາຣທ຺ຘາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ປຕ຺ໂຕ, ສາວກປາຣມີຎາຓສ຺ສ ຈ ມຕ຺ຖກໍ, ໂສຬສ ຈ ປຎ຺ຎາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ທີຆນໂຂ ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ.

ຠຄວາ ປນ ອິມໍ ເທສນໍ ສູຣິເຍ ຘຣມາເນເຍວ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄິຊ຺ຌກູຏາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ເວຬຸວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາວກສນ຺ນິປາຕມກາສິ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຣິມານິ ອງ຺ຄານິ – ມາຆນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ຍຸຕ຺ໂຕ ປຸຓ຺ຓມອຸໂປສຖທິວໂສ, ເກນຈິ ອນາມນ຺ຕິຕານິ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ຘມ຺ມຕາຍ ສນ຺ນິປຕິຕານິ ອຑ຺ຒເຕລສານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ, ເຕສຸ ເອໂກປິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວາ ໂສຕາປນ຺ນ-ສກທາຄາມິ-ອນາຄາມິ-ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກ-ອຣຫນ຺ເຕສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພ ຉຬຠິຎ຺ຎາວ, ເອໂກປິ ເຈຕ຺ຖ ສຕ຺ຖເກນ ເກເສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພ ເອຫິຠິກ຺ຂຸໂນເຍວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ທີຆນຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຍາຄາເຣຕິ ອຄ຺ຄິໂຫມສາລຍໍ. ຕິຓສນ຺ຖາຣເກຕິ ທ຺ເວ ມາຄຓ຺ຑິຍາ ມາຕຸໂລ ຈ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ຈ. ເຕສຸ ມາຕຸໂລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຠາຄິເນຍ຺ໂຍປິ ສອຸປນິສ຺ສໂຍ ນຈິຣສ຺ເສວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ຣມຓີຍໍ ເທວຄພ຺ຠສທິສໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປຫາຍ ຕຕ຺ຖ ຉາຣິກຕິຓກຈວຣາທີຫິ ອຸກ຺ລາເປ ອຄ຺ຍາຄາເຣ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປຣສງ຺ຄຫກຣຓຕ຺ຖໍ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ຖ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ນ ເກວລໍ ຕໍທິວສເມວ, ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ຄາມູປຈາເຣ ທາຣກທາຣິກາຫິ ໂອກິຓ຺ຓໍ ອວິວິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ນິຈ຺ຈກາລມ຺ປິ ທິວສຠາຄໍ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສາຍໍ ວາສຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຖ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ…ເປ… ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຄວາ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍທິວສໍ ປນ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາວ ອຄມາສິ. ກສ຺ມາ? ຕທາ ຫິ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາວ ອທ຺ທສ – ‘‘ອຊ຺ຊ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມໍ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ທິສ຺ວາ ຠາຣທ຺ວາເຊນ ສທ຺ຘິໍ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖາສລ຺ລາປໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຖາຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ, ໂສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ປເຣສໍ ສງ຺ຄຫກຣຓຕ຺ຖເມວ ຫິ ມຍາ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ’’ຕິ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາວ ອຄມາສິ.

ສມຓເສຍ຺ຍານຸຣູປໍ ມຎ຺ເຎຕິ ອິມໍ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ‘‘ສມຓສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ມຎ຺ຎາມິ. ນ ຈ ອສຎ຺ຎຕສມຓສ຺ສ ນິວຸຕ຺ຖຏ຺ຐານເມຕໍ. ຕຖາເຫຕ຺ຖ ຫຕ຺ເຖນ ອາກຑ຺ຒິຕຏ຺ຐານໍ ວາ ປາເທນ ອາກຑ຺ຒິຕຏ຺ຐານໍ ວາ ສີເສນ ປຫຏຏ຺ຐານໍ ວາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອນາກຸໂລ ອນາກິຓ຺ໂຓ ອຠິນ຺ໂນ ເຉເກນ ຈິຕ຺ຕກາເຣນ ຕູລິກາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ວິຍ. ສຎ຺ຎຕສມຓສ຺ສ ວສິຕຏ຺ຐານໍ, ກສ຺ສ ໂຠ ວສິຕຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຠູນຫຸໂນຕິ ຫຕວຑ຺ຒິໂນ ມຣິຍາທກາຣກສ຺ສ. ກສ຺ມາ ເອວມາຫ? ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ວຑ຺ຒິປຎ຺ຎາປນລທ຺ຘິກຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິ – ຈກ຺ຂຸ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ພໍ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ, ອທິຏ຺ຐໍ ທກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ທິຏ຺ຐໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ໂສຕໍ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ພໍ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ, ອສຸຕໍ ໂສຕພ຺ພໍ, ສຸຕໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ຆານໍ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ພໍ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ, ອຆາຍິຕໍ ຆາຍິຕພ຺ພໍ, ຆາຍິຕໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ຊິວ຺ຫາ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ພາ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພາ, ອສ຺ສາຍິຕໍ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ສາຍິຕໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ກາໂຍ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ໂພ ວຑ຺ເຒຕພ຺ໂພ, ອຜຸຏ຺ຐໍ ຜຸສິຕພ຺ພໍ, ຜຸຏ຺ຐໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ມໂນ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ໂພ ວຑ຺ເຒຕພ຺ໂພ, ອວິຎ຺ຎາຕໍ ວິຊານິຕພ຺ພໍ, ວິຎ຺ຎາຕໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ໂສ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ວຑ຺ຒິໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ຠຄວາ ປນ –

‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ໂສເຕນ ສໍວໂຣ;

ຆາເນນ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ຊິວ຺ຫາຍ ສໍວໂຣ.

ກາເຍນ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ວາຈາຍ ສໍວໂຣ;

ມນສາ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວໂຣ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວຸໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໖໐-໓໖໑) –

ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສໍວຣໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ‘‘ວຑ຺ຒິຫໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຣິຍາທກາຣໂກ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ຠູນຫຸໂນ’’ຕິ ອາຫ.

ອຣິເຍ ຎາເຍ ຘມ຺ເມ ກຸສເລຕິ ປຣິສຸທ຺ເຘ ກາຣຓຘມ຺ເມ ອນວຊ຺ເຊ. ອິມິນາ ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ອຸຄ຺ຄຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາຕສ຺ສ ຍສສ຺ສິໂນ ອຸປຣິ ວາຈໍ ຠາສມາເນນ ວີມໍສິຕ຺ວາ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ມຸເຂ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠາສິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ມາ ສຫສາ ອຠາສິ, ມຸເຂ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຫີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂນ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຈຣຕີຕິ ຍສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ ສຸຕ຺ເຕ ເອວໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ມຍໍ ມຸຂາຣຸຬ຺ຫິຈ຺ຉາມຕ຺ຕໍ ວທາມ, ສຸຕ຺ເຕ ຈ ນາມ ອາຄຕໍ ວທມານາ ກສ຺ສ ຠາເຍຍ຺ຍາມ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມຸຂາປິ ນໍ ວເທຍ຺ຍາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກຕິ ມມ ຣກ຺ຂນຕ຺ຖາຍ ອນຸສ຺ສຸກ຺ໂກ ອວາວໂຏ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ໂຕວ ນໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ມຍາ ວຸຕ຺ໂຕວ ຫຸຕ຺ວາ ອປຸຈ຺ຉິໂຕວ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອມ຺ພຊມ຺ພູອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຍ ອປູຣຍມາໂນ ມຍາ ກຖິຕນິຍາເມນ ຠວໍ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ວເທຍ຺ຍ, ວທສ຺ສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐໘. ອສ຺ໂສສິ ໂຂຕິ ສຕ຺ຖາ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ມາຄຓ຺ຑິຍໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕໍ ອທ຺ທສ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ຊນານໍ ຠາສມານານໍ ທິພ຺ພໂສເຕນ ສທ຺ທມ຺ປິ ອສ຺ໂສສິ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ສໍວິຄ຺ໂຄຕິ ປີຕິສໍເວເຄນ ສໍວິຄ຺ໂຄ ຈລິໂຕ ກມ຺ປິໂຕ. ຕສ຺ສ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເນວ ມາຄຓ຺ຑິເຍນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອາໂຣຈິຕໍ, ນ ມຍາ. ອມ຺ເຫ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ເອຕ຺ຖ ຕຕິໂຍປິ ນຕ຺ຖິ, ສຸໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ອມ຺ຫາກໍ ສທ຺ໂທ ຕິຂິຓໂສເຕນ ປຸຣິເສນາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນວນວຸຕິໂລມກູປສຫສ຺ສານິ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄານິ ອກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ປຠິນ຺ນມຸຂໍ ວິຍ ພີຊໍ ປຣິປາກຄຕໍ ຎາຓໍ, ຕສ຺ມາ ສນ຺ນິສີທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑມາໂນ ປຸນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໐໙. ສຕ຺ຖາ – ‘‘ເອວໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ມໍ ອວຈາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາວ ຈກ຺ຂຸໍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍາຕິ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ວສນຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ຣູປໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາຣາໂມຕິ ຈກ຺ຂຸ ຣູປາຣາມໍ. ຣູເປ ຣຕນ຺ຕິ ຣູປຣຕໍ. ຣູເປນ ຈກ຺ຂຸ ອາໂມທິຕໍ ປໂມທິຕນ຺ຕິ ຣູປສມຸທິຕໍ. ທນ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພິເສວນໍ. ຄຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຄປິຕໍ. ຣກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ຐປິຕຣກ຺ຂໍ. ສໍວຸຕນ຺ຕິ ປິຫິຕໍ. ສໍວຣາຍາຕິ ປິຘານຕ຺ຖາຍ.

໒໑໐. ປຣິຈາຣິຕປຸພ຺ໂພຕິ ອຠິຣມິຕປຸພ຺ໂພ. ຣູປປຣິຬາຫນ຺ຕິ ຣູປໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນປຣິຬາຫໍ. ອິມສ຺ສ ປນ ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກິມສ຺ສ ວຈນີຍນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຕຍາ ກິໍ ວຈນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອສ຺ສ, ວຸຑ຺ຒິຫໂຕ ມຣິຍາທກາຣໂກຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ນ ກິຎ຺ຈິ, ໂຠ ໂຄຕມາຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໒໑໑. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ຕຍາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫຎ຺ຈ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຫມ຺ປິ ເຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຫໍ ໂຂ ປນາຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ມາຄຓ຺ຑິຍາຕິ ຄິຫິກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສິໂກຕິອາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ສຸຂໍ ໂຫຕິ ວສ຺ສກາເລ ວສິຕຸໍ, ອຍໍ ວສ຺ສິໂກ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ – ວສ຺ສໍ ວາໂສ ວສ຺ສໍ, ວສ຺ສໍ ອຣຫຕີຕິ ວສ຺ສິໂກ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສິໂກ ປາສາໂທ ນາຕິອຸຈ຺ໂຈ ໂຫຕິ ນາຕິນີໂຈ, ທ຺ວາຣວາຕປານານິປິສ຺ສ ນາຕິຕນູນິ ນາຕິພຫູນິ, ຠູມຕ຺ຖຣຓປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊານິເປຕ຺ຖ ມິສ຺ສກາເນວ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ເຫມນ຺ຕິເກ ຖມ຺ຠາປິ ຠິຕ຺ຕິໂຍປິ ນີຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ວາຣວາຕປານານິ ຕນຸການິ ສຸຂຸມຈ຺ຉິທ຺ທານິ. ອຸຓ຺ຫປເວສນຕ຺ຖາຍ ຠິຕ຺ຕິນິຍູຫານິ ນີຫຣີຍນ຺ຕິ. ຠູມຕ຺ຖຣຓປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓນິວາສນປາຣຸປນານິ ປເນຕ຺ຖ ອຸຓ຺ຫວີຣິຍານິ ກມ຺ພລາທີນິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊໍ ສິນິທ຺ຘໍ ກຏຸກສນ຺ນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ. ຄິມ຺ຫິເກ ຖມ຺ຠາປິ ຠິຕ຺ຕິໂຍປິ ອຸຈ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ. ທ຺ວາຣວາຕປານານິ ປເນຕ຺ຖ ພຫູນິ ວິປຸລຊາລານິ ຠວນ຺ຕິ. ຠູມຕ຺ຖຣຓາທີນິ ທຸກູລມຍານິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊານິ ມຘຸຣຣສສີຕວີຣິຍານິ. ວາຕປານສມີເປສຸ ເຈຕ຺ຖ ນວ ຈາຏິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລາທີຫິ ສຎ຺ຉາເທນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເຕສຸ ປເທເສສຸ ອຸທກຍນ຺ຕານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຍຫິ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ວິຍ ອຸທກຘາຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຏ຺ຐສຕສຸວຓ຺ຓຆເຏ ຈ ຣຊຕຆເຏ ຈ ຄນ຺ໂຘທກສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລຄຈ຺ຉເກ ກຕ຺ວາ ສຍນໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐປຍິໍສຸ. ມຫນ຺ເຕສຸ ໂລຫກຏາເຫສຸ ຄນ຺ຘກລລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລປທຸມປຸຓ຺ຑຣີການິ ໂຣເປຕ຺ວາ ອຸຕຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐເປສຸໍ. ສູຣິຍຣສ຺ມີຫິ ປຸປ຺ຜານິ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ. ນານາວິຘາ ຠມຣຄຓາ ປາສາທໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຸປ຺ເຜສຸ ຣສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ປາສາໂທ ອຕິສຸຄນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ຍມກຠິຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕເຣ ໂລຫນາຬິໍ ຐເປຕ຺ວາ ນວຠູມິກປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິ ອາກາສງ຺ຄເຓ ຣຕນມຓ຺ຑປມຕ຺ຖເກ ສຸຂຸມຈ຺ຉິທ຺ທກໍ ຊາລໍ ພທ຺ຘໍ ອໂຫສິ. ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຸກ຺ຂມຫິໍສຈມ຺ມໍ ປສາເຣຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທກກີຬນເວລາຍ ມຫິໍສຈມ຺ເມ ປາສາຓຄຸເຬ ຂິປນ຺ຕິ, ເມຆຖນິຕສທ຺ໂທ ວິຍ ໂຫຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ຍນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ອຸທກໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຊາລມຕ຺ຖເກ ປຕຕິ, ວສ຺ສປຕນສລິລໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນີລປຏໍ ນິວາເສຕິ, ນີລປຏໍ ປາຣຸປຕິ, ນີລປສາຘນໍ ປສາເຘຕິ. ປຣິວາຣາປິສ຺ສ ຈຕ຺ຕາລີສນາຏກສຫສ຺ສານິ ນີລວຕ຺ຖາຠຣຓາເນວ ນີລວິເລປນານິ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຣຕນມຓ຺ຑປໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ທິວສຠາຄໍ ອຸທກກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ສີຕລໍ ອຸຕຸສຸຂໍ ອນຸໂຠຕິ.

ປາສາທສ຺ສ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ທິວາກາເລ ນານາວຓ຺ຓສກຸຓຄຓາ ປາຈີນສຣໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິຣວມານາ ປາສາທມຕ຺ຖເກນ ປຈ຺ຉິມສຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉິມສຣໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປາຈີນສຣໍ, ອຸຕ຺ຕຣສຣໂຕ ທກ຺ຂິຓສຣໍ, ທກ຺ຂິຓສຣໂຕ ອຸຕ຺ຕຣສຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣວສ຺ສສມໂຍ ວິຍ ໂຫຕິ. ເຫມນ຺ຕິກປາສາໂທ ປນ ປຎ຺ຈຠູມິໂກ ອໂຫສິ, ວສ຺ສິກປາສາໂທ ສຕ຺ຕຠູມິໂກ.

ນິປ຺ປຸຣິເສຫີຕິ ປຸຣິສວິຣຫິເຕຫິ. ນ ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕູຣິຍາເນວ ນິປ຺ປຸຣິສານິ, ສພ຺ພຏ຺ຐານານິປິ ນິປ຺ປຸຣິສາເນວ. ໂທວາຣິກາປິ ອິຕ຺ຖິໂຍວ, ນ຺ຫາປນາທິປຣິກມ຺ມກຣາປິ ອິຕ຺ຖິໂຍວ. ຣາຊາ ກິຣ – ‘‘ຕຖາຣູປໍ ອິສ຺ສຣິຍສຸຂສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມານສ຺ສ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ປຣິສງ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສາ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ ອິຕ຺ຖິໂຍວ ຐເປສິ. ຕາຍ ຣຕິຍາ ຣມມາໂນຕິ ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກຜລສມາປຕ຺ຕິຣຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໑໒. ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຕ຺ຖນາ ໂຫຕິ, ມຫາ ຈ ເນສໍ ປປຎ຺ໂຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມນ຺ເຕຫິ ອຕິຕ຺ຕາ ມນ຺ເຕ ຄເວສນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຄຫປຕິໂນ ປນ ມຸທ຺ທາຄຓນມຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍເຍວ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍາຕິ ມານຸສກກາມເຫຕຸ ອາວຏ຺ໂຏ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕຣາຕິ ວິສິຏ຺ຐຕຣາ. ປຓີຕຕຣາຕິ ອຕປ຺ປກຕຣາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ກຸສຄ຺ເຄນຸທກມາທາຍ, ສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ມິເນ;

ເອວໍ ມານຸສກາ ກາມາ, ທິພ຺ພກາມານ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໑.໓໘໙) –

ສມຘິຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ທິພ຺ພສຸຂໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວິສິຏ຺ຐຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ຄຫປຕິສ຺ສ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມງ຺ຄີຠູຕກາໂລ ວິຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ຈຕ຺ຕາລີສສຫສ຺ສອິຕ຺ຖິມຊ຺ເຌ ໂມທນກາໂລ, ຕສ຺ສ ສຸຈຣິຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນິກ຺ຂມນໍ ກຕ຺ວາ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຏິວິທ຺ຘກາໂລ, ຕສ຺ສ ນນ຺ທນວເນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກຜລສມາປຕ຺ຕິຣຕິຍາ ວີຕິວຕ຺ຕນກາໂລ, ຕສ຺ສ ມານຸສການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມຄຸຓານໍ ອປຕ຺ຖນກາໂລ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກຜລສມາປຕ຺ຕິຣຕິຍາ ວີຕິນາເມນ຺ຕສ຺ສ ຫີນຊນສຸຂສ຺ສ ອປຕ຺ຖນກາໂລຕິ.

໒໑໓. ສຸຂີຕິ ປຐມໍ ທຸກ຺ຂິໂຕ ປຈ຺ຉາ ສຸຂິໂຕ ອສ຺ສ. ເສຣີຕິ ປຐມໍ ເວຊ຺ຊທຸຕິຍໂກ ປຈ຺ຉາ ເສຣີ ເອກໂກ ຠເວຍ຺ຍ. ສຍໍວສີຕິ ປຐມໍ ເວຊ຺ຊສ຺ສ ວເສ ວຕ຺ຕມາໂນ ເວຊ຺ເຊນ ນິສີທາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິສີທິ, ນິປຊ຺ຊາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິປຊ຺ຊິ, ຠຸຎ຺ຊາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຸຎ຺ຊິ, ປິວາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປິວິ, ປຈ຺ຉາ ສຍໍວສີ ຊາໂຕ. ເຍນ ກາມໍ ຄໂມຕິ ປຐມໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນາລຕ຺ຖ, ປຈ຺ຉາ ໂຣເຄ ວູປສນ຺ເຕ ວນທສ຺ສນ-ຄິຣິທສ຺ສນ-ປພ຺ພຕທສ຺ສນາທີສຸປິ ເຍນກາມໍ ຄໂມ ຊາໂຕ, ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

ເອຕ຺ຖາປິ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ປຸຣິສສ຺ສ ກຸຏ຺ຐິກາໂລ ວິຍ ຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນກາໂລ, ອງ຺ຄາຣກປລ຺ລໍ ວິຍ ເອກໍ ກາມວຕ຺ຖຸ, ທ຺ເວ ກປລ຺ລານິ ວິຍ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ, ສກ຺ກສ຺ສ ປນ ເທວຣຎ຺ໂຎ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍໂກຏິຍານິ ອງ຺ຄາຣກປລ຺ລານິ ວິຍ ອຑ຺ຒຕິຍນາຏກໂກຏິໂຍ, ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກປລ຺ເລ ປຣິຕາປນໍ ວິຍ ວຕ຺ຖຸປຏິເສວນໍ, ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຄມ຺ມ ອໂຣຄກາໂລ ວິຍ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ພຸທ຺ຘຠູຕກາເລ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກຜລສມາປຕ຺ຕິຣຕິຍາ ວີຕິວຕ຺ຕນກາໂລ, ອຎ຺ຎໍ ກຸຏ຺ຐິປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ອປຕ຺ຖນກາໂລ ວິຍ ຕາຍ ຣຕິຍາ ວີຕິນາເມນ຺ຕສ຺ສ ຫີນຊນຣຕິຍາ ອປຕ຺ຖນກາໂລຕິ.

໒໑໔. ອຸປຫຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ກິມິຣກຸຏ຺ເຐນ ນາມ ອຸປຫຕກາຍປ຺ປສາໂທ. ອຸປຫຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຕິ ອຸປຫຕປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ເຕ ຍຖາ ໂສ ອຸປຫຕກາຍິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ກຸຏ຺ຐີ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສສ຺ມິໍເຍວ ອຄ຺ຄິສ຺ມິໍ ສຸຂມິຕິ ວິປຣີຕສຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈລຕ຺ຖ, ເອວໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຫຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ເສສ຺ເວວ ກາເມສຸ ສຸຂມິຕິ ວິປຣີຕສຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈລຕ຺ຖຸໍ.

໒໑໕. ອສຸຈິຕຣານິ ເຈວາຕິອາທີສຸ ປກຕິຍາວ ຕານິ ອສຸຈີນິ ຈ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘານິ ຈ ປູຕີນິ ຈ, ອິທານິ ປນ ອສຸຈິຕຣານິ ເຈວ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕຣານິ ຈ ປູຕິຕຣານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ກາຈີຕິ ຕສ຺ສ ຫິ ປຣິຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ຈ ກຓ຺ຑູວນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປາຓກາ ອນ຺ໂຕ ປວິສນ຺ຕິ, ທຸຏ຺ຐໂລຫິຕທຸຏ຺ຐປຸພ຺ພາ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິ. ເອວມສ຺ສ ກາຈິ ອສ຺ສາທມຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາຕິ ຄາຖາຍ ເຍ ເກຈິ ຘນລາຠາ ວາ ຍສລາຠາ ວາ ປຸຕ຺ຕລາຠາ ວາ ອຕ຺ຖິ, ອາໂຣຄ຺ຍໍ ເຕສໍ ປຣມໍ ອຸຕ຺ຕມໍ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ລາໂຠຕິ, ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ຌານສຸຂໍ ວາ ມຄ຺ຄສຸຂໍ ວາ ຜລສຸຂໍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ນິພ຺ພານໍ ຕຕ຺ຖ ປຣມໍ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ສຸຂນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂໍ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ຄານນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄານໍ ປຸພ຺ພຠາຄຄມເນເນວ ອມຕຄາມີນໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ເຂໂມ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕ ເຂມຕໂຣ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ. ອຖ ວາ ເຂມໍ ອມຕຄາມິນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຂມນ຺ຕິປິ ອມຕນ຺ຕິປິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ນາມໍ. ຍາວຕາ ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຣປ຺ປວາທາ ເຂມຄາມິໂນ ຈ ອມຕຄາມິໂນ ຈາຕິ ລທ຺ຘິວເສນ ຄຫິຕາ, ສພ຺ເພສໍ ເຕສໍ ເຂມອມຕຄາມີນໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ປຣໂມ ອຸຕ຺ຕໂມຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

໒໑໖. ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານນ຺ຕິ ອາຈຣິຍານຎ຺ເຈວ ອາຈຣິຍາຈຣິຍານຎ຺ຈ. ສເມຕີຕິ ເອກນາຬິຍາ ມິຕໍ ວິຍ ເອກຕຸລາຍ ຕຸລິຕໍ ວິຍ ສທິສໍ ໂຫຕິ ນິນ຺ນານາກຣຓໍ. ອໂນມຊ຺ຊຕີຕິ ປາຓິໍ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ມຊ຺ຊຕິ – ‘‘ອິທໍ ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ອິທໍ ຕໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ກາເລນ ສີສໍ ກາເລນ ອຸຣໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

໒໑໗. ເຉກນ຺ຕິ ສມ຺ປນ຺ນໍ. ສາຫຸຬິຈີເຣນາຕິ ກາຬເກຫິ ເອຬກໂລເມຫິ ກຕຖູລຈີເຣນ. ສງ຺ກາຣໂຈຬເກນາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຍ຺ຍາຕິ ກາເລນ ທສາຍ ກາເລນ ອນ຺ເຕ ກາເລນ ມຊ຺ເຌ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຉາເຣຍ຺ຍ, ວເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ພເກເຫສາຕິ ປຸພ຺ພເກຫິ ເອສາ. ວິປສ຺ສີປິ ຫິ ຠຄວາ…ເປ… ກສ຺ສໂປປິ ຠຄວາ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ, ‘‘ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕຄາຖາ’’ຕິ ມຫາຊໂນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ອປຣຠາເຄ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອນ຺ຕຣໍ ປວິຏ຺ຐາ. ເຕ ໂປຕ຺ຖກຄຕໍ ກຕ຺ວາ ປທທ຺ວຍເມວ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ຂິໍສຸ. ເຕນາຫ – ສາ ເອຕຣຫິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຸຖຸຊ຺ຊນຄາຖາຕິ.

໒໑໘. ໂຣໂຄວ ຠູໂຕຕິ ໂຣຄຠູໂຕ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຣິຍໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓຎ຺ເຈວ ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຈ. ປໂຫຕີຕິ ສມຕ຺ໂຖ. ເຠສຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸທ຺ຘໍວິເຣຈນໍ ອໂຘວິເຣຈນໍ ອຎ຺ຊນຎ຺ຈາຕິ ເຠສຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ.

໒໑໙. ນ ຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາຕິ ຍສ຺ສ ຫິ ອນ຺ຕຣາ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທິປລິເວເຐນ ຈກ຺ຂຸປສາໂທ ອຸປຫໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ເຉກໍ ເວຊ຺ຊໍ ອາຄມ຺ມ ສປ຺ປາຍເຠສຊ຺ຊໍ ເສວນ຺ໂຕ ຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປາເທຕິ ນາມ. ຊຈ຺ຈນ຺ຘສ຺ສ ປນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ ວິນຏ຺ຐານິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ນ ລຠຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໒໒໐. ທຸຕິຍວາເຣ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘຕິ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປິຕ຺ຕາທິປລິເວເຐນ ອນ຺ໂຘ. ອມຸສ຺ມິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕ. ອມິຕ຺ຕໂຕປິ ທເຫຍ຺ຍາຕິ ອມິຕ຺ໂຕ ເມ ອຍນ຺ຕິ ເອວໍ ອມິຕ຺ຕໂຕ ຐເປຍ຺ຍ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມິນາ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ວຏ຺ເຏ ອນຸຄຕຈິຕ຺ເຕນ. ຕສ຺ສ ເມ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາຕິ ເອກສນ຺ຘິ ທ຺ວິສງ຺ເຂໂປ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ກຖິໂຕ, ວຏ຺ຏໍ ວິຠາວິຕໍ.

໒໒໑. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຏິປທໍ. ອິເມ ໂຣຄາ ຄຓ຺ຑາ ສລ຺ລາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປາທານນິໂຣຘາຕິ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສນ຺ທກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ສນ຺ທກສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປິລກ຺ຂຄຸຫາຍນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ຄຸຫາຍ ທ຺ວາເຣ ປິລກ຺ຂຣຸກ຺ໂຂ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ປິລກ຺ຂຄຸຫາຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຕາ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ວິເວກໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ເທວກຕໂສພ຺ໂຠຕິ ວສ຺ໂສທເກເນວ ຕິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຊາໂຕ ມຫາອຸທກຣຫໂທ. ຄຸຫາທສ຺ສນາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຸຫາຕິ ປໍສຸຄຸຫາ. ສາ ອຸນ຺ນເມ ອຸທກມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອໂຫສິ, ເອກໂຕ ອຸມງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ຂາຓຸເກ ຈ ປໍສຸຎ຺ຈ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຖມ຺ເຠ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ມຕ຺ຖເກ ປທຣຈ຺ຉນ຺ນເຄຫສງ຺ເຂເປນ ກຕາ, ຕຕ຺ຖ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ວສນ຺ຕິ. ສາ ວສ຺ສາເນ ອຸທກປຸຓ຺ຓາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິທາເຆ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຄຸຫາທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ວິຫາຣທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ອນມຕຄ຺ຄິຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທປພ຺ພຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວາປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

ອຸນ຺ນາທິນິຍາຕິ ອຸຈ຺ຈໍ ນທມານາຍ. ເອວໍ ນທມານາຍ ຈສ຺ສາ ອຸທ຺ຘງ຺ຄມນວເສນ ອຸຈ຺ໂຈ, ທິສາສຸ ປຕ຺ຖຏວເສນ ມຫາສທ຺ໂທຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ໂທ, ຕາຍ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາຍ. ເຕສໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາມ ເຈຕິຍວຕ຺ຕໍ ວາ ໂພຘິວຕ຺ຕໍ ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕໍ ວາ ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ວາ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ເຕ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ພາລາຕເປ ນິສິນ຺ນາ, ສາຍໍ ວາ ກຖາຍ ຜາສຸກຕ຺ຖາຍ ສນ຺ນິປຕິຕາ ‘‘ອິມສ຺ສ ຫຕ຺ໂຖ ໂສຠໂຓ ອິມສ຺ສ ປາໂທ’’ຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາທາທີນິ ວາ ອາຣພ຺ຠ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສທາຣກທາຣິກາວຓ຺ເຓ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ກາມສ຺ສາທຠວສ຺ສາທາທິວຕ຺ຖຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຣາຊກຖາທິອເນກວິຘໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ. ສາ ຫິ ອນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄານໍ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕາ ກຖາຕິ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊານໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ມຫາສມ຺ມໂຕ ມນ຺ຘາຕາ ຘມ຺ມາໂສໂກ ເອວໍມຫານຸຠາໂວ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ຣາຊກຖາ. ເອສ ນໂຍ ໂຈຣກຖາທີສຸ.

ເຕສຸ ‘‘ອສຸໂກ ຣາຊາ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເຄຫສ຺ສິຕກຖາວ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ ໂຫຕິ. ‘‘ໂສປິ ນາມ ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ ຂຍໍ ຄໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາເວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂຈເຣສຸປິ ‘‘ມູລເທໂວ ເອວໍມຫານຸຠາໂວ, ເມຆມາໂລ ເອວໍມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ ເຕສໍ ກມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອໂຫ ສູຣາຕິ ເຄຫສ຺ສິຕກຖາວ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ. ຍຸທ຺ເຘປິ ຠາຣຕຍຸທ຺ຘາທີສຸ ‘‘ອສຸເກນ ອສຸໂກ ເອວໍ ມາຣິໂຕ ເອວໍ ວິທ຺ໂຘ’’ຕິ ກາມສ຺ສາທວເສເນວ ກຖາ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ. ‘‘ເຕປິ ນາມ ຂຍໍ ຄຕາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກຖາ ກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ໂຫຕິ. ອປິຈ ອນ຺ນາທີສຸ ‘‘ເອວໍ ວຓ຺ຓວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຘວນ຺ຕໍ ຣສວນ຺ຕໍ ຜສ຺ສສມ຺ປນ຺ນໍ ຂາທິມ຺ຫ ຠຸຎ຺ຊິມ຺ຫ ປິວິມ຺ຫ ປຣິຠຸຎ຺ຊິມ຺ຫາ’’ຕິ ກາມສ຺ສາທວເສນ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສາຕ຺ຖກໍ ປນ ກຕ຺ວາ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ເອວໍ ວຓ຺ຓາທິສມ຺ປນ຺ນໍ ອນ຺ນໍ ປານໍ ວຕ຺ຖໍ ສຍນໍ ມາລໍ ຄນ຺ຘໍ ສີລວນ຺ຕານໍ ອທມ຺ຫ, ເຈຕິເຍ ປູຊໍ ອກຣິມ຺ຫາ’’ຕິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຎາຕິກຖາທີສຸປິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາ ສູຣາ ສມຕ຺ຖາ’’ຕິ ວາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ມຍໍ ເອວໍ ວິຈິຕ຺ເຣຫິ ຍາເນຫິ ຈຣິມ຺ຫາ’’ຕິ ວາ ອສ຺ສາທວເສນ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສາຕ຺ຖກໍ ປນ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຕປິ ໂນ ຎາຕກາ ຂຍໍ ຄຕາ’’ຕິ ວາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ມຍໍ ເອວຣູປາ ອຸປາຫນາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອທມ຺ຫາ’’ຕິ ວາ ກເຖຕພ຺ພາ. ຄາມກຖາປິ ສຸນິວິຏ຺ຐທຸນ຺ນິວິຏ຺ຐສຸຠິກ຺ຂທຸພ຺ຠິກ຺ຂາທິວເສນ ວາ ‘‘ອສຸກຄາມວາສິໂນ ສູຣາ ສມຕ຺ຖາ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ອສ຺ສາທວເສນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສາຕ຺ຖກໍ ປນ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາຕິ ວາ ຂຍວຍໍ ຄຕາຕິ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນິຄມນຄຣຊນປທກຖາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕ຺ຖິກຖາປິ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທີນິ ປຏິຈ຺ຈ ອສ຺ສາທວເສນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ຂຍໍ ຄຕາຕິ ເອວເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ສູຣກຖາປິ ນນ຺ທິມິຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຍໂຘ ສູໂຣ ອໂຫສີຕິ ອສ຺ສາທວເສເນວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ອໂຫສິ ຂຍໍ ຄໂຕຕິ ເອວເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ວິສິຂາກຖາປິ ອສຸກາ ວິສິຂາ ສຸນິວິຏ຺ຐາ ທຸນ຺ນິວິຏ຺ຐາ ສູຣາ ສມຕ຺ຖາຕິ ອສ຺ສາທວເສເນວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ຂຍໍ ຄຕາ ອິຈ຺ເຈວໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ກຸມ຺ຠຏ຺ຐານກຖາຕິ ກຸມ຺ຠຏ຺ຐານອຸທກຕິຕ຺ຖກຖາ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຸມ຺ຠທາສິກຖາ ວາ. ສາປິ ‘‘ປາສາທິກາ ນຈ຺ຈິຕຸໍ ຄາຍິຕຸໍ ເຉກາ’’ຕິ ອສ຺ສາທວເສນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາຕິອາທິນາ ນເຍເນວ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸພ຺ພເປຕກຖາຕິ ອຕີຕຎາຕິກຖາ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມານຎາຕິກຖາສທິໂສວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ນານຕ຺ຕກຖາຕິ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມກຖາວິມຸຕ຺ຕາ ອວເສສາ ນານາສຠາວາ ນິຣຕ຺ຖກກຖາ. ໂລກກ຺ຂາຍິກາຕິ ອຍໍ ໂລໂກ ເກນ ນິມ຺ມິໂຕ, ອສຸເກນ ນາມ ນິມ຺ມິໂຕ, ກາກາ ເສຕາ ອຏ຺ຐີນໍ ເສຕຕ຺ຕາ, ພກາ ຣຕ຺ຕາ ໂລຫິຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອວມາທິກາ ໂລກາຍຕວິຕຓ຺ຑສລ຺ລາປກຖາ.

ສມຸທ຺ທກ຺ຂາຍິກາ ນາມ ກສ຺ມາ ສມຸທ຺ໂທ ສາຄໂຣ, ສາຄຣເທເວນ ຂຓິຕຕ຺ຕາ ສາຄໂຣ, ຂໂຕ ເມຕິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ນິເວທິຕຕ຺ຕາ ສມຸທ຺ໂທຕິ ເອວມາທິກາ ນິຣຕ຺ຖກາ ສມຸທ຺ທກ຺ຂາຍິກກຖາ. ອິຕິ ຠໂວ, ອິຕິ ອຠໂວຕິ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ນິຣຕ຺ຖກກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕກຖາ ອິຕິຠວາຠວກຖາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຠໂວຕິ ສສ຺ສຕໍ, ອຠໂວຕິ ອຸຈ຺ເຉທໍ. ຠໂວຕິ ວຑ຺ຒິ, ອຠໂວຕິ ຫານິ. ຠໂວຕິ ກາມສຸຂໍ, ອຠໂວຕິ ອຕ຺ຕກິລມໂຖ. ອິຕິ ອິມາຍ ຉພ຺ພິຘາຍ ອິຕິຠວາຠວກຖາຍ ສທ຺ຘິໍ ພາຕ຺ຕິໍສຕິຣຈ຺ຉານກຖາ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວຣູປິໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ຕິຍາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ຕໂຕ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊເກ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ອິເມ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອຕິວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຄາຣວາ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ມຍຎ຺ຈ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປາຕຸຠາວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ ຂຊ຺ໂຊປນກູປມາ ຊາຕາ, ລາຠສກ຺ກາໂຣປິ ໂນ ປຣິຫີໂນ. ສເຈ ປນ ອິມໍ ຐານໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ໂຄຕມສາວໂກ ວາ ຄິຫິອຸປຏ຺ຐາໂກປິ ວາສ຺ສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຕິວິຍ ລຊ຺ຊນີຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ປຣິສໂທໂສ ໂຂ ປນ ປຣິສເຊຏ຺ຐກສ຺ເສວ ອຸປຣິ ອາໂຣຫຕີ’’ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ອທ຺ທສ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອທ຺ທສາ ໂຂ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ…ເປ… ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຓ຺ຐເປສີຕິ ສິກ຺ຂາເປສິ, ວຊ຺ຊມສ຺ສາ ປຏິຈ຺ຉາເທສິ. ຍຖາ ສຸຏ຺ຐປິຕາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນໍ ຐເປສິ. ຍຖາ ນາມ ປຣິສມຊ຺ຌໍ ປວິສນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ນິວາສນໍ ສຓ຺ຐເປຕິ, ປາຣຸປນໍ ສຓ຺ຐເປຕິ, ຣໂຊກິຓ຺ຓຏ຺ຐານໍ ປຸຎ຺ຉຕິ, ເອວມສ຺ສາ ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຠນ຺ໂຕ’’ຕິ ສິກ຺ຂາເປນ຺ໂຕ ຍຖາ ສຸຏ຺ຐປິຕາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນໍ ຐເປສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປສທ຺ທກາມາຕິ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກກາ ນິສີທນ຺ຕິ, ເອກກາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ນ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍ ຍາເປນ຺ຕິ. ອປ຺ປສທ຺ທວິນີຕາຕິ ອປ຺ປສທ຺ເທນ ນິຣເວນ ພຸທ຺ເຘນ ວິນີຕາ. ອປ຺ປສທ຺ທສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນຕິ ຍໍ ຐານໍ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ນິສ຺ສທ຺ທໍ. ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນ. ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ອິຘາຄນ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ.

ກສ຺ມາ ປເນສ ເຖຣສ຺ສ ອຸປສງ຺ກມນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕີຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ວຸທ຺ຘິໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ. ປຣິພ຺ພາຊກາ ກິຣ ພຸທ຺ເຘສຸ ວາ ພຸທ຺ຘສາວເກສຸ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄເຕສຸ – ‘‘ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາຄໂຕ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຄໂຕ, ນ ໂຂ ປເນເຕ ຍສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປສ຺ສຖ ອມ຺ຫາກໍ ອຸຕ຺ຕມຠາວ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ສນ຺ຕິເກ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕິ ອຸຈ຺ເຈ ຐາເນ ຐເປນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕປິ ອຸປຏ຺ຐາເກ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕິ. ເຕ ກິຣ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາເກ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ຠວໍ ໂຄຕໂມປິ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາປິ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມຄ຺ຄາ. ຕຸມ຺ເຫ ປນ ອມ຺ເຫ ອກ຺ຂີຫິ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຖ, ສາມີຈິກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຖ, ກິໍ ໂວ ອມ຺ເຫຫິ ອປຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ມນຸສ຺ສາ – ‘‘ພຸທ຺ຘາປິ ເອເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກິໍ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕ ທິສ຺ວາ ນປ຺ປມຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸນ຺ຕິ ສນ຺ທກໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສ຺ສທ຺ທາ ນິສີທິໍສຸ.

໒໒໔. ສ຺ວາຄຕໍ ໂຠໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສາຕິ ສຸອາຄມນໍ ໂຠໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ. ຠວນ຺ເຕ ຫິ ໂນ ອາຄເຕ ອານນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ຄເຕ ໂສໂກຕິ ທີເປຕິ. ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂຕິ ປິຍສມຸທາຈາຣວຈນເມຕໍ. ເຖໂຣ ປນ ກາເລນ ກາລໍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ຈາຣິກຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຸຣິມຄມນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ນ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທິ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ອາສນໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອາສເນນ ນິມນ຺ເຕນ຺ໂຕ ນິສີທຕຸ ຠວໍ ອານນ຺ໂທ, ອິທມາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ.

ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາຕິ ນິສິນ຺ນານໍ ໂວ ອາຣມ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມມາຄມນໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ກາ ນາມ ກຖາ ວິປ຺ປກຕາ, ມມາຄມນປຈ຺ຈຍາ ກຕມາ ກຖາ ປຣິຍນ຺ຕໍ ນ ຄຕາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ອຖ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ‘‘ນິຣຕ຺ຖກກຖາວ ເອສາ ນິສ຺ສາຣາ ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕາ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຸຣໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕີ’’ຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐເຕສາ, ໂຠຕິອາທິມາຫ. ເນສາ ໂຠໂຕຕິ ສເຈ ຠວໍ ໂສຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຉາເປສາ ກຖາ ນ ທຸລ຺ລຠາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນິມາຍ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ. ໂຠໂຕ ປນ ອາຄມນໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎເທວ ສຸກາຣຓໍ ກຖໍ ໂສຕຸກາມມ຺ຫາຕິ ທີເປຕິ. ຕໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ສາຘຸ ວຕ ຠວນ຺ຕໍ ເຍ ວາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາຈຣິຍເກຕິ ອາຈຣິຍສມເຍ. ອນສ຺ສາສິການີຕິ ອສ຺ສາສວິຣຫິຕານິ. ສສກ຺ກນ຺ຕິ ເອກໍສຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ເອກໍເສເນວ ນ ວເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍາຕິ ນ ສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ນ ປຣິປູເຣຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລນ຺ຕິ ກາຣຓຠູຕໍ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ.

໒໒໕. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ. ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິອາທີນິ ສາເລຍ຺ຍກສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໐) ວຸຕ຺ຕານິ. ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກຕິ ຈຕຸມຫາຠູຕມໂຍ. ປຖວີ ປຖວີກາຍນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ປຖວີຘາຕຸ ພາຫິຣປຖວີຘາຕຸໍ. ອນຸເປຕີຕິ ອນຸຍາຕິ. ອນຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ອນຸຄຈ຺ຉຕີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ, ອຸຠເຍນາປິ ອຸເປຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາປາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ຕິ. ອາສນ຺ທິປຎ຺ຈມາຕິ ນິປນ຺ນມຎ຺ເຈນ ປຎ຺ຈມາ, ມຎ຺ໂຈ ເຈວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຎ຺ຈປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຣິສາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວາຬາຫນາຕິ ຍາວ ສຸສານາ. ປທານີຕິ ອຍໍ ເອວໍ ສີລວາ ອໂຫສິ, ເອວໍ ທຸສ຺ສີໂລຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕານິ ຄຸຓປທານິ. ສຣີຣເມວ ວາ ເອຕ຺ຖ ປທານີຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ກາໂປຕການີຕິ ກໂປຕກວຓ຺ຓານິ, ປາຣາວຕປກ຺ຂວຓ຺ຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠສ຺ສນ຺ຕາຕິ ຠສ຺ມນ຺ຕາ, ອຍເມວ ວາ ປາຬິ. ອາຫຸຕິໂຍຕິ ຍໍ ປເຫຓກສກ຺ກາຣາທິເຠທໍ ທິນ຺ນທານໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຉາຣິກາວສານເມວ ໂຫຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ ຜລທາຍກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຕ຺ຕຸປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຕ຺ຕູຫິ ພາລມນຸສ຺ເສຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ພາເລຫິ ອພຸທ຺ຘີຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕມິທໍ ທານໍ, ນ ປຓ຺ຑິເຕຫິ. ພາລາ ເທນ຺ຕິ, ປຓ຺ຑິຕາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຖິກວາທນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ ທິນ຺ນຜລນ຺ຕິ ອິມໍ ອຕ຺ຖິກວາທໍເຍວ ວທນ຺ຕິ ເຕສໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ວຈນໍ ມຸສາວິລາໂປ. ພາເລ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ຈາຕິ ພາລາ ຈ ປຓ຺ຑິຕາ ຈ.

ອກເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ກຕນ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ອກເຕເນວ ສມຓກມ຺ເມນ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ສ ສມເຍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອວຸສິເຕເນວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວຸສິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສມຓຘມ຺ເມ. ສມສມາຕິ ອຕິວິຍ ສມາ, ສເມນ ວາ ຄຸເຓນ ສມາ. ສາມຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຕາຕິ ສມານຠາວໍ ປຕ຺ຕາ.

໒໒໖. ກຣໂຕຕິອາທີນິ ອປຓ຺ຓກສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຖາ ນຕ຺ຖິ ເຫຕູຕິອາທີນິ.

໒໒໘. ຈຕຸຕ຺ຖພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາເສ ອກຏາຕິ ອກຕາ. ອກຏວິຘາຕິ ອກຕວິຘານາ, ເອວໍ ກໂຣຫີຕິ ເກນຈິ ກາຣາປິຕາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນິມ຺ມິຕາຕິ ອິທ຺ຘິຍາປິ ນ ນິມ຺ມິຕາ. ອນິມ຺ມາຕາຕິ ອນິມ຺ມາປິຕາ. ເກຈິ ອນິມ຺ມິຕພ຺ພາຕິ ປທໍ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເນວ ປາຬິຍໍ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ. ວຎ຺ຌາຕິ ວຎ຺ຌປສຸວຎ຺ຌຕາລາທໂຍ ວິຍ ອຜລາ, ກສ຺ສຈິ ອຊນກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ປຖວີກາຍາທີນໍ ຣູປາທິຊນກຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ປພ຺ພຕກູຏາ ວິຍ ຐິຕາຕິ ກູຏຏ຺ຐາ. ອີສິກຏ຺ຐາຍິຏ຺ຐິຕາຕິ ມຸຎ຺ເຊ ອີສິກາ ວິຍ ຐິຕາ. ຕຕ຺ຣາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍມິທໍ ຊາຍຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ມຸຎ຺ຊໂຕ ອີສິກາ ວິຍ ວິຊ຺ຊມານເມວ ນິກ຺ຂມຕີຕິ. ‘‘ເອສິກຏ຺ຐາຍິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ສຸນິຂາໂຕ ເອສິກຕ຺ຖມ຺ໂຠ ນິຈ຺ຈໂລ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠເຍນປິ ເຕສໍ ວິນາສາຠາວໍ ທີເປຕິ. ນ ອິຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອສິກຕ຺ຖມ຺ໂຠ ວິຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ນ ຈລນ຺ຕິ. ນ ວິປຣິຓາເມນ຺ຕີຕິ ປກຕິໍ ນ ຊຫນ຺ຕິ. ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາພາເຘນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ອຸປຫນນ຺ຕິ. ນາລນ຺ຕິ ນ ສມຕ຺ຖາ.

ປຖວີກາໂຍຕິອາທີສຸ ປຖວີເຍວ ປຖວີກາໂຍ, ປຖວີສມູໂຫ ວາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຊີວສຕ຺ຕເມສຸ ກາເຍສຸ. ນຕ຺ຖິ ຫນ຺ຕາ ວາຕິ ຫນ຺ຕຸໍ ວາ ຆາເຕຕຸໍ ວາ ໂສຕຸໍ ວາ ສາເວຕຸໍ ວາ ຊານິຕຸໍ ວາ ຊານາເປຕຸໍ ວາ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍຕ຺ເວວ ກາຍານນ຺ຕິ ຍຖາ ມຸຄ຺ຄຣາສິອາທີສຸ ປຫຏໍ ສຕ຺ຖໍ ມຸຄ຺ຄຣາສິອາທີນໍ ອນ຺ຕເຣນ ປວິສຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ກາຍານໍ ອນ຺ຕເຣນ ຉິທ຺ເທນ ວິວເຣນ ສຕ຺ຖໍ ປວິສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຫໍ ອິມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປມີ’’ຕິ ເກວລໍ ສຎ຺ຎາມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂຍນິປມຸຂສຕສຫສ຺ສານີຕິ ປມຸຂໂຍນີນໍ ອຸຕ຺ຕມໂຍນີນໍ ຈຸທ຺ທສສຕສຫສ຺ສານິ ອຎ຺ຎານິ ຈ ສຏ຺ຐິສຕານິ ອຎ຺ຎານິ ຈ ຉສຕານິ. ປຎ຺ຈ ຈ ກມ຺ມຸໂນ ສຕານີຕິ ປຎ຺ຈ ກມ຺ມສຕານິ ຈ, ເກວລໍ ຕກ຺ກມຕ຺ຕເກນ ນິຣຕ຺ຖກໍ ທິຏ຺ຐິໍ ທີເປຕິ. ປຎ຺ຈ ຈ ກມ຺ມານິ ຕີຓິ ຈ ກມ຺ມານີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເກຈິ ປນາຫຸ ປຎ຺ຈ ກມ຺ມານີຕິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ຠຓຕິ. ຕີຓີຕິ ກາຍກມ຺ມາທິວເສນາຕິ. ກມ຺ເມ ຈ ອຑ຺ຒກມ຺ເມ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນສ຺ສ ກາຍກມ຺ມຎ຺ຈ ວຈີກມ຺ມຎ຺ຈ ກມ຺ມນ຺ຕິ ລທ຺ຘິ, ມໂນກມ຺ມໍ ອຸປຑ຺ຒກມ຺ມນ຺ຕິ. ທ຺ວຏ຺ຐິປຏິປທາຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ປຏິປທາຕິ ວທຕິ. ທ຺ວຏ຺ຐນ຺ຕຣກປ຺ປາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ອນ຺ຕຣກປ຺ປາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ອຎ຺ເຎ ທ຺ເວ ອຊານນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ຉຬາຠິຊາຕິໂຍ ອປຓ຺ຓກສຸຕ຺ເຕ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ.

ອຏ຺ຐ ປຸຣິສຠູມິໂຍຕິ ມນ຺ທຠູມິ ຂິຑ຺ຑາຠູມິ ວີມໍສກຠູມິ ອຸຊຸຄຕຠູມິ ເສກ຺ຂຠູມິ ສມຓຠູມິ ຊິນຠູມິ ປນ຺ນຠູມີຕິ ອິມາ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສຠູມິໂຍຕິ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕທິວເສ ສມ຺ພາຘຏ຺ຐານໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ມນ຺ທາ ໂຫນ຺ຕິ ໂມມູຫາ. ອຍໍ ມນ຺ທຠູມີຕິ ວທຕິ. ເຍ ປນ ທຸຄ຺ຄຕິໂຕ ອາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ອຠິຓ຺ຫໍ ໂຣທນ຺ຕິ ເຈວ ວິຣວນ຺ຕິ ຈ. ສຸຄຕິໂຕ ອາຄຕາ ຕໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຫສນ຺ຕິ. ອຍໍ ຂິຑ຺ຑາຠູມິ ນາມ. ມາຕາປິຕູນໍ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ປາທໍ ວາ ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປທນິກ຺ຂິປນໍ ວີມໍສກຠູມິ ນາມ. ປທສາວ ຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖກາໂລ ອຸຊຸຄຕຠູມິ ນາມ. ສິປ຺ປານໍ ສິກ຺ຂນກາໂລ ເສກ຺ຂຠູມິ ນາມ. ຆຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊນກາໂລ ສມຓຠູມິ ນາມ. ອາຈຣິຍໍ ເສວິຕ຺ວາ ຊານນກາໂລ ຊິນຠູມິ ນາມ. ຠິກ຺ຂຸ ຈ ປນ຺ນໂກ ຊິໂນ ນ ກິຎ຺ຈິ ອາຫາຕິ ເອວໍ ອລາຠິໍ ສມຓໍ ປນ຺ນຠູມີຕິ ວທຕິ.

ເອກູນປຎ຺ຎາສ ອາຊີວສເຕຕິ ເອກູນປຎ຺ຎາສ ອາຊີວວຸຕ຺ຕິສຕານິ. ປຣິພ຺ພາຊກສເຕຕິ ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊສຕານິ. ນາຄາວາສສເຕຕິ ນາຄມຓ຺ຑລສຕານິ. ວີເສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສເຕຕິ ວີສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສຕານິ. ຕິໍເສ ນິຣຍສເຕຕິ ຕິໍສ ນິຣຍສຕານິ. ຣໂຊຘາຕຸໂຍຕິ ຣຊໂອກິຣຓຏ຺ຐານານິ. ຫຕ຺ຖປິຏ຺ຐິປາທປິຏ຺ຐາທີນິ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎີຄພ຺ຠາຕິ ໂອຏ຺ຐໂຄຓຄທ຺ຣຠອຊປສຸມິຄມຫິໍເສ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອສຎ຺ຎີຄພ຺ຠາຕິ ສາລິຍວໂຄຘຸມມຸຄ຺ຄກງ຺ຄຸວຣກກຸທ຺ຣູສເກ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ນິຄຓ຺ຐິຄພ຺ຠາຕິ ນິຄຓ຺ຐິມ຺ຫິ ຊາຕຄພ຺ຠາ, ອຸຈ຺ຉຸເວຬຸນຬາທໂຍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ສຕ຺ຕ ເທວາຕິ ພຫູ ເທວາ, ໂສ ປນ ສຕ຺ຕາຕິ ວທຕິ. ມານຸສາປິ ອນນ຺ຕາ, ໂສ ສຕ຺ຕາຕິ ວທຕິ. ສຕ຺ຕ ປິສາຈາຕິ ປິສາຈາ ມຫນ຺ຕາ, ສຕ຺ຕາຕິ ວທຕິ.

ສຣາຕິ ມຫາສຣາ. ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑ-ຣຖກາຣ-ອໂນຕຕ຺ຕ-ສີຫປປາຕກຸຬິຣ-ມຸຈລິນ຺ທ-ກຸຓາລທເຫ ຄເຫຕ຺ວາ ວທຕິ. ປວຸຏາຕິ ຄຓ຺ຐິກາ. ປປາຕາຕິ ມຫາປປາຕາ. ປປາຕສຕານີຕິ ຂຸທ຺ທກປປາຕສຕານິ. ສຸປິນາຕິ ມຫາສຸປິນາ. ສຸປິນສຕານີຕິ ຂຸທ຺ທກສຸປິນສຕານິ. ມຫາກປ຺ປິໂນຕິ ມຫາກປ຺ປານໍ. ເອຕ຺ຖ ເອກມ຺ຫາ ສຣາ ວສ຺ສສເຕ ວສ຺ສສເຕ ກຸສຄ຺ເຄນ ເອກໍ ອຸທກພິນ຺ທຸໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕມ຺ຫິ ສເຣ ນິຣຸທເກ ກເຕ ເອໂກ ມຫາກປ຺ໂປຕິ ວທຕິ. ເອວຣູປານໍ ມຫາກປ຺ປານໍ ຈຕຸຣາສີຕິສຕສຫສ຺ສານິ ເຂເປຕ຺ວາ ພາລາ ຈ ປຓ຺ຑິຕາ ຈ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຍມສ຺ສ ລທ຺ຘິ. ປຓ຺ຑິໂຕປິ ກິຣ ອນ຺ຕຣາ ສຸຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ພາໂລປິ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ.

ສີເລນາຕິ ອເຈລກສີເລນ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຍນ ເກນຈິ. ວເຕນາຕິ ຕາທິເສນ ວເຕນ. ຕເປນາຕິ ຕໂປກມ຺ເມນ. ອປຣິປກ຺ກໍ ປຣິປາເຈຕິ ນາມ ໂຍ ‘‘ອຫໍ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ ອນ຺ຕຣາ ວິສຸຊ຺ຌຕິ. ປຣິປກ຺ກໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ ນາມ ໂຍ ‘‘ອຫໍ ພາໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປຣິມາຓໍ ກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາຕິ. ເຫວໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ນຕ຺ຖິ. ຕຎ຺ຫິ ອຸຠຍມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ໂທຓມິເຕຕິ ໂທເຓນ ມິຕໍ ວິຍ. ສຸຂທຸກ຺ເຂຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ. ປຣິຍນ຺ຕກເຕຕິ ວຸຕ຺ຕປຣິມາເຓນ ກາເລນ ກຕປຣິຍນ຺ໂຕ. ນຕ຺ຖິ ຫາຍນວຑ຺ຒເນຕິ ນຕ຺ຖິ ຫາຍນວຑ຺ຒນານິ. ນ ສໍສາໂຣ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຫາຍຕິ, ນ ພາລສ຺ສ ວຑ຺ຒຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸກ຺ກໍສາວກໍເສຕິ ອຸກ຺ກໍສາວກໍສາ, ຫາປນວຑ຺ຒນານເມເວຕໍ ເວວຈນໍ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ສາເຘນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕຄຸເຬຕິ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕສຸຕ຺ຕຄຸຬໍ. ນິພ຺ເພຐິຍມານເມວ ປເລຕີຕິ ປພ຺ພເຕ ວາ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄ ວາ ຐຕ຺ວາ ຂິຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕປມາເຓນ ນິພ຺ເພຐິຍມານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຸຕ຺ເຕ ຂີເຓ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວໍ ວຸຕ຺ຕກາລໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໒໙. ກິມິທນ຺ຕິ ກິມິທໍ ຕວ ອຎ຺ຎາຓໍ, ກິໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸ ນາມ ຕ຺ວນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ນິຍຕິວາເທ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ສຸຎ຺ຎໍ ເມ ອຄາຣນ຺ຕິອາທິມາຫ.

໒໓໐. ອນຸສ຺ສວິໂກ ໂຫຕີຕິ ອນຸສ຺ສວນິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ອນຸສ຺ສວສຈ຺ໂຈຕິ ສວນໍ ສຈ຺ຈໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ປິຏກສມ຺ປທາຍາຕິ ວຄ຺ຄປຓ຺ຓາສກາຍ ປິຏກຄນ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ.

໒໓໒. ມນ຺ໂທຕິ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ. ໂມມູໂຫຕິ ອຕິມູຬ຺ໂຫ. ວາຈາວິກ຺ເຂປໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ວາຈາຍ ວິກ຺ເຂປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກີທິສໍ? ອມຣາວິກ຺ເຂປໍ, ອປຣິຍນ຺ຕວິກ຺ເຂປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອມຣາ ນາມ ມຈ຺ຉຊາຕິ. ສາ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນນິມ຺ມຸຊ຺ຊນາທິວເສນ ອຸທເກ ສນ຺ຘາວມານາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ເອວເມວ ອຍມ຺ປິ ວາໂທ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສນ຺ຘາວຕິ, ຄາຫໍ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ອມຣາວິກ຺ເຂປໍ.

ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນຕິອາທີສຸ ອິທໍ ກຸສລນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ກິໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຖາຕິປິ ເມ ໂນ’’ຕິ ວທຕິ, ກິໍ ອຸຠຍໂຕ ອຎ຺ຎຖາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຎ຺ຎຖາຕິປິ ເມ ໂນ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ຕິວິເຘນາປິ ນ ໂຫຕີຕິ ເຕ ລທ຺ຘີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂນຕິປິ ເມ ໂນ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ກິໍ ໂນ ໂນຕິ ເຕ ລທ຺ຘີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂນ ໂນຕິປິ ເມ ໂນ’’ຕິ ວິກ຺ເຂປມາປຊ຺ຊຕິ, ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ປກ຺ເຂ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນປິ ເອສ ສຕ຺ຖາ ອວສ຺ສໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ. ປຸຣິເມສຸປິ ອນສ຺ສາສິເກສຸ ເອເສວ ນໂຍ.

໒໓໔. ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ຄິຫິຠູໂຕ ສນ຺ນິຘິໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອວໍ ຕິລຕຓ຺ຑຸລສປ຺ປິນວນີຕາທີນິ ສນ຺ນິຘິໍ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອຠພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ຂີຓາສວສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ຕິລຕຓ຺ຑຸລາທໂຍ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ. ໂນ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ປເນສ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ຐເປຕິ, ອຜາສຸກປພ຺ພຊິຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຐເປຕິ. ອນາຄາມິສ຺ສ ກຖນ຺ຕິ. ຕສ຺ສາປິ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ສພ຺ພໂສວ ປຫີນາ, ຘມ຺ເມນ ປນ ລທ຺ຘໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ.

໒໓໖. ປຸຕ຺ຕມຕາຍ ປຸຕ຺ຕາຕິ ໂສ ກິຣ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຊີວກາ ມຕາ ນາມາຕິ ສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ອາຊີວກາ ມຕາ ນາມ, ເຕສໍ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕມຕາ ໂຫຕິ, ອິຕິ ອາຊີວກາ ປຸຕ຺ຕມຕາຍ ປຸຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ສມເຓ ໂຄຕເມຕິ ສມເຓ ໂຄຕເມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ສນ຺ທກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ມຫາສກຸລຸທາຍິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາສກຸລຸທາຍິສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂມຣນິວາເປຕິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂມຣານໍ ອຠຍໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ ອທໍສຸ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຐານໍ ໂມຣນິວາໂປຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ. ອນ຺ນຠາໂຣຕິ ເອກສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ນາມໍ. ຕຖາ ວຣຘໂຣຕິ. ອຎ຺ເຎ ຈາຕິ ນ ເກວລໍ ອິເມ ຕໂຍ, ອຎ຺ເຎປິ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ພຫູ ປຣິພ຺ພາຊກາ. ອປ຺ປສທ຺ທສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີຕິ ອິຘ ອປ຺ປສທ຺ທວິນີໂຕຕິ ອວຕ຺ວາວ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ນ ຫິ ຠຄວາ ອຎ຺ເຎນ ວິນີໂຕຕິ.

໒໓໘. ປຸຣິມານີຕິ ຫິຍ຺ໂຍທິວສໍ ອຸປາທາຍ ປຸຣິມານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຸຣິມຕຣານິ. ກຸຕູຫລສາລາຍນ຺ຕິ ກຸຕູຫລສາລາ ນາມ ປຈ຺ເຈກສາລາ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ປນ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນານາວິຘໍ ກຖໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ສາ ພຫູນໍ – ‘‘ອຍໍ ກິໍ ວທຕິ, ອຍໍ ກິໍ ວທຕີ’’ຕິ ກຸຕູຫລຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ ‘‘ກຸຕູຫລສາລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ໂກຕູຫລສາລາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ລາຠາຕິ ເຍ ເອວຣູເປ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ທຏ຺ຐຸໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ຘມ຺ມກຖໍ ວາ ເນສໍ ໂສຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອງ຺ຄມຄຘານໍ ອິເມ ລາຠາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສງ຺ຆິໂນຕິອາທີສຸ ປພ຺ພຊິຕສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ສງ຺ໂຆ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສງ຺ຆິໂນ. ສ຺ເວວ ຄໂຓ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຄຓິໂນ. ອາຈາຣສິກ຺ຂາປນວເສນ ຕສ຺ສ ຄຓສ຺ສ ອາຈຣິຍາຕິ ຄຓາຈຣິຍາ. ຎາຕາຕິ ປຎ຺ຎາຕາ ປາກຏາ. ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຸເຓຫິ ເຈວ ອຍຖາຠູຕຄຸເຓຫິ ຈ ສມຸຄ຺ຄໂຕ ຍໂສ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຍສສ຺ສິໂນ. ປູຣຓາທີນຎ຺ຫິ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ນິວາເສຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຍໂສ ສມຸຄ຺ຄໂຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທີຫິ ຍຖາຠູຕຄຸເຓຫິ. ຕິຕ຺ຖກຣາຕິ ລທ຺ຘິກຣາ. ສາຘຸສມ຺ມຕາຕິ ອິເມ ສາຘູ ສຸນ຺ທຣາ ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຕາ. ພຫຸຊນສ຺ສາຕິ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ເຈວ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ວິຠາວິໂນ ຈ ປຓ຺ຑິຕຊນສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ຕິຕ຺ຖິຍາ ພາລຊນສ຺ສ ເອວໍ ສມ຺ມຕາ, ຕຖາຄໂຕ ປຓ຺ຑິຕຊນສ຺ສ. ອິມິນາ ນເຍນ ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ ສງ຺ຆີຕິອາທີສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠຄວາ ປນ ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐຕິໍສ ອາຣມ຺ມຓານິ ວິຠຊນ຺ໂຕ ພຫູນິ ນິພ຺ພານໂອຕຣຓຕິຕ຺ຖານິ ອກາສິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕິຕ຺ຖກໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ກສ຺ມາ ປເນເຕ ສພ຺ເພປິ ຕຕ຺ຖ ໂອສຏາຕິ? ອຸປຏ຺ຐາກຣກ຺ຂຓຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ລາຠສກ຺ກາຣຕ຺ຖຎ຺ຈ. ເຕສຎ຺ຫິ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐາກາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ຈ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມ. ສມຓສ຺ສ ຈ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາເກ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ອຸປຏ຺ຐາກາ ອມ຺ຫາກໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຠຄວາ ໂອສຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພ ໂອສຣນ຺ຕິ.

໒໓໙. ວາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ວາເທ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ. ອປກ຺ກນ຺ຕາຕິ, ອປຄຕາ, ເກຈິ ທິສໍ ປກ຺ກນ຺ຕາ, ເກຈິ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຕາ, ເກຈິ ອິມໍ ສາສນໍ ອາຄຕາ. ສຫິຕໍ ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ ວຈນໍ ສຫິຕໍ ສິລິຏ຺ຐໍ, ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕໍ ກາຣຓຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຫິຕໍ ເຕຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ວຈນໍ ອສຫິຕໍ. ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ເຕ ວິປຣາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທີຆຣຕ຺ຕາຈິຓ຺ຓວເສນ ສຸປ຺ປຄຸຓໍ, ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ເອກວຈເນເນວ ວິປຣາວຕ຺ຕໍ ວິປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ນ ກິຎ຺ຈິ ຊາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາໂຣປິໂຕ ເຕ ວາໂທຕິ ມຍາ ຕວ ວາເທ ໂທໂສ ອາໂຣປິໂຕ. ຈຣ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂາຍາຕິ ໂທສໂມຈນຕ຺ຖໍ ຈຣ ວິຈຣ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ເພເຐຫິ ວາ ສເຈ ປໂຫສີຕິ ອຖ ສຍໍ ປໂຫສິ, ອິທາເນວ ນິພ຺ເພເຐຫິ. ຘມ຺ມກ຺ໂກເສນາຕິ ສຠາວກ຺ໂກເສນ.

໒໔໐. ຕໍ ໂນ ໂສສ຺ສາມາຕິ ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມ. ຂຸທ຺ທມຘຸນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຫິ ກຕໍ ທຓ຺ຑກມຘຸໍ. ອເນລກນ຺ຕິ ນິທ຺ໂທສໍ ອປຄຕມຈ຺ຉິກຓ຺ຑກໍ. ປີເຬຍ຺ຍາຕິ ທເທຍ຺ຍ. ປຈ຺ຈາສີສມານຣູໂປຕິ ປູເຣຕ຺ວາ ນຸ ໂຂ ໂນ ໂຠຊນໍ ທສ຺ສຕີຕິ ຠາຊນຫຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈາສີສມາໂນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ອສ຺ສ. ສມ຺ປໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ວິວາທໍ ກຕ຺ວາ.

໒໔໑. ອິຕຣີຕເຣນາຕິ ລາມກລາມເກນ. ປວິວິຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ກາຍວິເວກມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ຠຄວາ ປນ ຕີຫິ ວິເວເກຫິ ວິວິຕ຺ໂຕວ.

໒໔໒. ໂກສກາຫາຣາປີຕິ ທານປຕີນໍ ຆເຣ ອຄ຺ຄຠິກ຺ຂາຐປນຕ຺ຖໍ ຂຸທ຺ທກສຣາວາ ໂຫນ຺ຕິ, ທານປຕິໂນ ອຄ຺ຄຠຕ຺ຕໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊິເຕ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ເທນ຺ຕິ. ຕໍ ສຣາວກໍ ໂກສໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ເຍ ຈ ເອເກເນວ ຠຕ຺ຕໂກສເກນ ຍາເປນ຺ຕິ, ເຕ ໂກສກາຫາຣາຕິ. ເພລຸວາຫາຣາຕິ ເພລຸວມຕ຺ຕຠຕ຺ຕາຫາຣາ. ສມຕິຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ໂອຏ຺ຐວຏ຺ຏິຍາ ເຫຏ຺ຐິມເລຂາສມໍ. ອິມິນາ ຘມ຺ເມນາຕິ ອິມິນາ ອປ຺ປາຫາຣຕາຘມ຺ເມນ. ເອຕ຺ຖ ປນ ສພ຺ພາກາເຣເນວ ຠຄວາ ອນປ຺ປາຫາໂຣຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປຘານຠູມິຍໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ອປ຺ປາຫາໂຣວ ອໂຫສິ, ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ຕໂຍ ມາເສ ປຕ຺ໂຖທເນເນວ ຍາເປສິ ປາລິເລຍ຺ຍກວນສຓ຺ເຑ ຕໂຍ ມາເສ ຠິສມຸຬາເລເຫວ ຍາເປສິ. ອິຘ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ – ‘‘ອຫໍ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ອປ຺ປາຫາໂຣ ອໂຫສິໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາວກາ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍທິ ເຕ ອິມິນາ ຘມ຺ເມນ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ມຍາ ຫິ ເຕ ວິເສສຕຣາ. ອຎ຺ໂຎ ເຈວ ປນ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖິ, ເຍນ ມໍ ເຕ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພວາເຣສຸ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປໍສຸກູລິກາຕິ ສມາທິນ຺ນປໍສຸກູລິກງ຺ຄາ. ລູຂຈີວຣຘຣາຕິ ສຕ຺ຖສຸຕ຺ຕລູຂານິ ຈີວຣານິ ຘາຣຍມານາ. ນນ຺ຕການີຕິ ອນ຺ຕວິຣຫິຕານິ ວຕ຺ຖຂຓ຺ຑານິ, ຍທິ ຫິ ເນສໍ ອນ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ປິໂລຕິກາຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາຕິ ຜາເລຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ຖິຣຏ຺ຐານເມວ ຄເຫຕ຺ວາ. ອລາພຸໂລມສານີຕິ ອລາພຸໂລມສທິສສຸຕ຺ຕານິ ສຸຂຸມານີຕິ ທີເປຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ສຕ຺ຖາ ຈີວຣສນ຺ໂຕເສນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຕິມຸຕ຺ຕກສຸສານໂຕ ຫິສ຺ສ ປຸຓ຺ຓທາສິຍາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປາຕິຕສາຓປໍສຸກູລໍ ຄຫຓທິວເສ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມຫາປຖວີ ອກມ຺ປິ. ອິຘ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ – ‘‘ອຫໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ປໍສຸກູລໍ ຄຓ຺ຫິໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາວກາ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ.

ປິຓ຺ຑປາຕິກາຕິ ອຕິເຣກລາຠໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນປິຓ຺ຑປາຕິກງ຺ຄາ. ສປທານຈາຣິໂນຕິ ໂລລຸປ຺ປຈາຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນສປທານຈາຣາ. ອຸຎ຺ຉາສເກ ວເຕ ຣຕາຕິ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍສງ຺ຂາເຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ປກຕິວເຕ ຣຕາ, ອຸຈ຺ຈນີຈຆຣທ຺ວາຣຏ຺ຐາຍິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກພຣມິສ຺ສກໍ ຠຕ຺ຕໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕຣຆຣນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສຸຕ຺ເຕ ອຸມ຺ມາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ຕຣຆຣໍ, ອິຘ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ສຕ຺ຖາ ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕເສນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອປ຺ປາຫາຣຕາຍ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ປນ ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ – ‘‘ອຫໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ນິມນ຺ຕນໍ ນ ສາທຍິໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາວກາ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຣຸກ຺ຂມູລິກາຕິ ຉນ຺ນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນຣຸກ຺ຂມູລິກງ຺ຄາ. ອພ຺ໂຠກາສິກາຕິ ຉນ຺ນຎ຺ຈ ຣຸກ຺ຂມູລຎ຺ຈ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນອພ຺ໂຠກາສິກງ຺ຄາ. ອຏ຺ຐມາເສຕິ ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ຫິເກ ມາເສ. ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ປນ ຈີວຣານຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ຉນ຺ນໍ ປວິສນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ສຕ຺ຖາ ເສນາສນສນ຺ໂຕເສນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເສນາສນສນ຺ໂຕໂສ ປນສ຺ສ ຉພ຺ພສ຺ສິກມຫາປຘາເນນ ຈ ປາລິເລຍ຺ຍກວນສຓ຺ເຑນ ຈ ທີເປຕພ຺ໂພ. ອິຘ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ – ‘‘ອຫໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ຉນ຺ນໍ ນ ປາວິສິໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາວກາ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອາຣຎ຺ຎິກາຕິ ຄາມນ຺ຕເສນາສນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄາ. ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ໂອສຣນ຺ຕີຕິ ອພທ຺ຘສີມາຍ ກຖິຕໍ, ພທ຺ຘສີມາຍໍ ປນ ວສນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນເຍວ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ສຕ຺ຖາ ໂນ ປວິວິຕ຺ໂຕຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຑ຺ຒມາສໍ ປຏິສລ຺ລິຍິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໑໖໒; ໕໖໕) ເອວຎ຺ຫິສ຺ສ ປວິເວໂກ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອິຘ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຫໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຕຖາຣູເປ ກາເລ ປຏິສລ຺ລິຍິໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາວກາ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ. ມມໍ ສາວກາຕິ ມໍ ສາວກາ.

໒໔໔. ສນິທານນ຺ຕິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ. ກິໍ ປນ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ນິພ຺ພານໍ ນ ເທເສຕີຕິ. ໂນ ນ ເທເສຕິ, ສເຫຕຸກໍ ປນ ຕໍ ເທສນໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຕິ, ໂນ ອເຫຕຸກນ຺ຕິ. ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ປຸຣິມສ຺ເສເວຕໍ ເວວຈນໍ, ສກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ວຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ.

໒໔໕. ອນາຄຕໍ ວາທປຖນ຺ຕິ ອຊ຺ຊ ຐເປຕ຺ວາ ສ຺ເວ ວາ ປຸນທິວເສ ວາ ອຑ຺ຒມາເສ ວາ ມາເສ ວາ ສໍວຈ຺ຉເຣ ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ອຸປຣິ ອາຄມນວາທປຖໍ. ນ ທກ຺ຂຕີຕິ ຍຖາ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ໂຐ ອຕ຺ຕໂນ ນິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອາຄຕກາຣຓໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວທນ຺ໂຕ ນ ອທ຺ທສ, ເອວໍ ນ ທກ຺ຂຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ສກາຣເຓນ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖໍ ໂອປາເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ມມ ກຖາວາຣໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ປເວເສຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ອຸທາຍີຕິ, ອຸທາຍິ, ອຫໍ ອມ຺ພຏ຺ຐໂສຓທຓ຺ຑກູຏທນ຺ຕສຈ຺ຈກນິຄຓ຺ຐາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຫາວາເທ ວຕ຺ຕມາເນປິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ເອກສາວໂກປິ ອຸປມໍ ວາ ກາຣຓໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ສາວເກສຸ ອນຸສາສນິໍ ນ ປຈ຺ຈາສີສາມິ. ມມເຍວາຕິ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ສາວກາ ມມເຍວ ອນຸສາສນິໍ ໂອວາທໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ.

໒໔໖. ເຕສາຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘມີຕິ ເຕສໍ ອຫໍ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາມິ ສມ຺ປາເທມິ ປຣິປູເຣມິ, ອຎ຺ຎໍ ປຸຏ຺ໂຐ ອຎ຺ຎໍ ນ ພ຺ຍາກໂຣມິ, ອມ຺ພໍ ປຸຏ຺ໂຐ ລພຸຊໍ ວິຍ ລພຸຊໍ ວາ ປຸຏ຺ໂຐ ອມ຺ພໍ ວິຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຘິສີເລ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ພຸທ຺ຘສີລໍ ນາມ ກຖິຕໍ, ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ຎາຓທສ຺ສເນ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ‘‘ອຘິປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຎ຺ຎາ, ‘‘ເຍນ ທຸກ຺ເຂນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຈ຺ຈພ຺ຍາກຣຓປຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ສຈ຺ຈພ຺ຍາກຣຓປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ປຎ຺ຎາ ອຘິປຎ຺ຎໍ ຠຊຕິ.

໒໔໗. ອິທານິ ເຕສໍ ເຕສໍ ວິເສສາຘິຄມານໍ ປຏິປທໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຸນ ຈປຣໍ ອຸທາຍີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຎ຺ຎາໂວສານປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອຠິຎ຺ຎາໂວສານສງ຺ຂາຕຎ຺ເຈວ ອຠິຎ຺ຎາປາຣມີສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ.

ສມ຺ມປ຺ປຘາເນຕິ ອຸປາຍປຘາເນ. ຉນ຺ທໍ ຊເນຕີຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາກຸສລຈ຺ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ. ວາຍມຕີຕິ ວາຍາມໍ ກໂຣຕິ. ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕີຕິ ວີຣິຍໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິປຕິ. ປທຫຕີຕິ ອຸປາຍປຘານໍ ກໂຣຕິ. ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາຕິ ວຑ຺ຒິຍາ ປຣິປູຣຓຕ຺ຖໍ. ອປິເຈຕ຺ຖ – ‘‘ຍາ ຐິຕິ, ໂສ ອສມ຺ໂມໂສ…ເປ… ຍໍ ເວປຸລ຺ລໍ, ສາ ຠາວນາປາຣິປູຣີ’’ຕິ (ວິຠ. ໔໐໖) ເອວໍ ປຸຣິມໍ ປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິປິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິເມຫິ ປນ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນຫິ ກິໍ ກຖິຕໍ? ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ ສາວກສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ກຖິຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ອາວຸໂສ, ສມ຺ມປ຺ປຘານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ, ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີຍມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ. ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໕).

ເອຕ຺ຖ ຈ ປາປກາ ອກຸສລາຕິ ໂລຠາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາ ເຈວ ມຄ຺ໂຄ ຈ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ນາມ ສມຖວິປສ຺ສນາວ. ມຄ຺ໂຄ ປນ ສກິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌມາໂນ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຫິ ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ທຕ຺ວາວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປຸຣິມສ຺ມິມ຺ປິ ວາ ສມຖວິປສ຺ສນາວ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ.