໕. ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກາສນໂຠຊນນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ອສນໂຠຊນໍ, ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປາພາຘຕນ຺ຕິອາທີນິ ກກໂຈປເມ ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ. ນ ອຸສ຺ສຫາມີຕິ ນ ສກ຺ໂກມິ. ສິຍາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ສິຍາ ວິປ຺ປຏິສາໂຣຕິ ເອວໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂຕິ ອິຕິ ເມ ວິປ຺ປຏິສາຣກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກເທສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາ ກິຣ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສປ຺ປິມ຺ຫິ ທິນ຺ເນ ສປ຺ປິນາ ອຸຓ຺ຫເມວ ໂຖກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ພຫິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຉາຍູທກຜາສຸເກ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເອຕໍ ສນ຺ຘາຍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ. ຠທ຺ທາລິ, ປນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ສກິໍ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂອທນສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ພຫິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຉາຍູທກຜາສຸເກ ຐາເນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອິຕິ ເອວໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ອິຕຣຖາ ໂກ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ອຸສ຺ສຫາມີຕິ ອາຫ. ອຍໍ ກິຣ ອຕີເຕ ອນນ຺ຕຣາຍ ຊາຕິຍາ ກາກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ກາກາ ຈ ນາມ ມຫາຉາຕກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຉາຕກຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ປນ ວິຣວນ຺ຕສ຺ເສວ ຠຄວາ ຕໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ – ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ວິກາເລ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ຂາເທຍ຺ຍ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໒໔໘) ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ, ຠທ຺ທາລິ,…ເປ… ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສີຕິ.

ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ອຎ຺ໂຎປິ ສິກ຺ຂາຍ ນ ປຣິປູຣກາຣີ ເອກວິຫາເຣປິ ວສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ນ ທເທຍ຺ຍ, ຕເຖວ ນ ອທາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເນວ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ, ນ ຘມ຺ມເທສນຏ຺ຐານໍ ນ ວິຕກ຺ກມາຬກໍ, ນ ເອກໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຍສ຺ມິໍ ກຸເລ ຠຄວາ ນິສີທຕິ, ຕສ຺ສ ທ຺ວາເຣປິ ນ ອຏ຺ຐາສິ. ສຈສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຠຄວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ປຸເຣຕຣເມວ ຎຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ. ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິໂຕ ກິເຣສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ. ເຕນສ຺ສ ນ ອຎ຺ໂຎ ວິຕກ຺ໂກ ອໂຫສິ, – ‘‘ມຍາ ນາມ ອຸທຣກາຣຓາ ຠຄວໂຕ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປນໍ ປຏິພາຫິຕໍ, ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ເມ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອຍເມວ ວິຕກ຺ໂກ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ເອກວິຫາເຣ ວສນ຺ໂຕປິ ລຊ຺ຊາຍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ນາທາສິ.

໑໓໕. ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ມນຸສ຺ສາ ຠຄວໂຕ ຈີວຣສາຏກໍ ອທໍສຸ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອຕໍ ໂທສກນ຺ຕິ ເອຕໍ ໂອກາສເມຕໍ ອປຣາຘໍ, ສຕ຺ຖຸ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕສ຺ສ ປຏິພາຫິຕກາຣຓໍ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ກຣຕຣນ຺ຕິ ວສ຺ສຎ຺ຫິ ວສິຕ຺ວາ ທິສາປກ຺ກນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ກຸຫິໍ ວສິຕ຺ຖາຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕຫິ ເຊຕວເນ ວສິມ຺ຫາຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ກຕຣໍ ຊາຕກໍ ກເຖສິ, ກຕຣໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ກຕຣໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ຠທ຺ທາລິ, ນາມ ນໍ ເອໂກ ເຖໂຣ ປຏິພາຫີ’’ຕິ ວກ຺ຂນ຺ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ຠຄວໂຕປິ ນາມ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕສ຺ສ ປຏິພາຫິຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ອກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ເຕ ອຍໍ ໂທໂສ ມຫາຊນນ຺ຕເຣ ປາກໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ທຸປ຺ປຏິກາຣຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎມານາ ເອວມາຫໍສຸ. ອປິຈ ອຎ຺ເຎປິ ຠິກ຺ຂູ ປວາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຖ ຕ຺ວໍ ‘‘ເອຖາວຸໂສ, ມມ ສຕ຺ຖາຣໍ ຂມາເປນ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍາ ໂຫຖາ’’ຕິ ສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕສ຺ສສິ. ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕຸກາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ, ກິໍ ອິມິນາປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຠາຣິຍໍ ກຕໍ ຠິກ຺ຂຸນາ, ທສພລໍ ນາມ ປຏິພາຫິສ຺ສຕີຕິ ອຍຸຕ຺ຕເມຕ’’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ເຕ ອຍໍ ອປຣາໂຘ ມຫາຊນນ຺ຕເຣ ປາກໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ທຸປ຺ປຏິກາຣຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎມານາປິ ເອວມາຫໍສຸ. ອຖ ວາ ຠຄວາ ປວາເຣຕ຺ວາ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕິ, ອຖ ຕ຺ວໍ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ຠຄວໂຕ ຂມາປນຕ຺ຖາຍ ສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕສ຺ສສິ. ຕຕ຺ຣ ທິສາວາສິໂນ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ, ກິໍ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ກຕ’’ນ຺ຕິ…ເປ… ທຸປ຺ປຏິກາຣຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎມານາປິ ເອວມາຫໍສຸ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ມຍາ ກຕໍ, ຠຄວາ ປນ ມຫນ຺ເຕປິ ອຄຸເຓ ອລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຈ຺ຈຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອຕໍ ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຈໂຍຕິ ອປຣາໂຘ. ມໍ ອຈ຺ຈຄມາຕິ ມໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕູຕິ ຂມຕຸ. ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາຕິ ອນາຄເຕ ສໍວຣຓຕ຺ຖາຍ, ປຸນ ເອວຣູປສ຺ສ ອປຣາຘສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ຂລິຕສ຺ສ ອກຣຓຕ຺ຖາຍ. ຕຄ຺ຆາຕິ ເອກໍເສນ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລີຕິ, ຠທ຺ທາລິ, ຕຍາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ເອກໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ຕມ຺ປິ ເຕ ນ ປຏິວິທ຺ຘໍ ນ ສລ຺ລກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໓໖. ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ຘມ຺ມານຸສາຣີ, ສທ຺ຘານຸສາຣີຕິ ທ຺ເວ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄລາ. ເອເຕ ປນ ສຕ຺ຕປິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ ຠຄວຕາປິ ເອວໍ ອາຓາເປຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຠຄວຕາ ອາຓຕ຺ເຕ ເຕສມ຺ປິ ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐານປຣິກປ຺ປວເສນ ປນ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ສຸວຈຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຠທ຺ທາລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈ ທຸພ຺ພຈຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອປິ ນຸ ຕ຺ວໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເທສນໍ ກສ຺ມາ ອາຣຠິ? ຠທ຺ທາລິສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຠທ຺ທາລິ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ໂລເກ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ ມມ ສາສເນ ສາມິໂນ, ມຍິ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ເຕ ປຏິພາຫິຕພ຺ພຍຸຕ຺ເຕ ກາຣເຓ ສຕິ ເອເຕສໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕ຺ວໍ ປນ ມມ ສາສນໂຕ ພາຫິຣໂກ, ມຍິ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ເຕ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຣິຕ຺ໂຕ ຕຸຈ຺ໂຉຕິ ອນ຺ໂຕ ອຣິຍຄຸຓານໍ ອຠາເວນ ຣິຕ຺ຕໂກ ຕຸຈ຺ຉໂກ, ອິສ຺ສຣວຈເນ ກິຎ຺ຈິ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສີຕິ ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຐິໂຕ, ຕເຖວ ກໂຣສິ, ຂມາເປສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາຕິ ຕໍ ຕວ ອປຣາຘໍ ມຍໍ ຂມາມ. ວຸຑ຺ຒິ ເຫສາ, ຠທ຺ທາລິ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍຕິ ເອສາ, ຠທ຺ທາລິ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ວຸຑ຺ຒິ ນາມ. ກຕມາ? ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກຣິຕ຺ວາ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາປຊ຺ຊນາ. ເທສນໍ ປນ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ, ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫ.

໑໓໗. ສຕ຺ຖາປິ ອຸປວທຕີຕິ ‘‘ອສຸກວິຫາຣວາສີ ອສຸກສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ອສຸກສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎວາເສນ, ໂຍ ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປວທຕິ, ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ, ອປິເຈຕ຺ຖ ເທວຕາ ນ ເກວລໍ ອຸປວທນ຺ຕິ, ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປລາຍນາກາຣມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕນາປິ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສີລໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສໍກິລິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ວິຘາວຕິ, ນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອລ຺ລີຍຕິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ມາທິສສ຺ສ ອຣຎ຺ຎວາເສນາ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອຸຏ຺ຐາຍ ປກ຺ກມຕິ. ອຕ຺ຕາປິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປວທິໂຕຕິ ອຕ຺ຕນາປິ ອຕ຺ຕາ ອຸປວທິໂຕ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈນີກນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິອາທິ ເອວໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໔໐. ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ໂທເສ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກາເຣນ຺ຕິ. ໂນ ຕຖາຕິ ມຫນ຺ເຕປິ ອປຣາເຘ ຍຖາ ອິຕຣໍ, ເອວໍ ປສຍ຺ຫ ນ ກາເຣນ຺ຕິ. ໂສ ກິຣ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຠທ຺ທາລິ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ເອວຣູປໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເອຫິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຂມາເປຫີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໂຕປິ, ກຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸໍ ເປເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຠທ຺ທາລິ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ເອວຣູປໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຖຸສນ຺ຕິກາປິ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາປິ ນ ສມສ຺ສາສິໂຕ, ສຕ຺ຖາຣາປີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ອຖ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ສຕ຺ຖາປິ ໂອວທິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເມວ ໂອວທຕິ, ນ ອິຕຣນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຘ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎນາຎ຺ຎນ຺ຕິອາທີນິ ອນຸມານສຸຕ຺ເຕ ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ. ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ວຕ຺ຕຕິ. ນ ໂລມໍ ປາເຕຕີຕິ ອນຸໂລມວຕ຺ເຕ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ວິໂລມເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນ ນິຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ນິຕ຺ຖາຣຓກວຕ຺ຕມ຺ຫິ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕ ຉນ຺ທຊາໂຕ ນ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ທຸພ຺ພຈກຣເຓ. ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິໂກຕິ ນິຣນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໂກ. ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລຕິ ສາປຕ຺ຕິກກາໂລວສ຺ສ ພຫຸ, ສຸທ຺ໂຘ ນິຣາປຕ຺ຕິກກາໂລ ອປ຺ໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສມ຺ມຕີຕິ ຂິປ຺ປໍ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ທີຆສຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິນຍຘຣາ ປາທໂຘວນກາເລ ອາຄຕໍ ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ວຕ຺ຕເວລາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸນ ກາລໍ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ອາຄຕໍ ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ຕຸຍ຺ຫໍ ວິຫາຣເວລາ, ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ສາມເຓຣາທີນໍ ອຸທ຺ເທສທານເວລາ, ອມ຺ຫາກໍ ນ຺ຫານເວລາ, ເຖຣູປຏ຺ຐານເວລາ, ມຸຂໂຘວນເວລາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ທິວສຠາເຄປິ ຣຕ຺ຕິຠາເຄປິ ອາຄຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊນ຺ຕິເຍວ. ‘‘ກາຍ ເວລາຍ, ຠນ຺ເຕ, ໂອກາໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ອິມເມວ ຐານໍ ຊານາສິ, ອສຸໂກ ນາມ ວິນຍຘຣຕ຺ເຖໂຣ ສິເນຫປານໍ ປິວຕິ, ອສຸໂກ ວິເຣຈນໍ ກາເຣຕິ, ກສ຺ມາ ຕຸຣິໂຕສີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ທີຆສຸຕ຺ຕເມວ ກໂຣນ຺ຕິ.

໑໔໑. ຂິປ຺ປເມວ ວູປສມ຺ມຕີຕິ ລຫຸໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ນ ທີຆສຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸສ຺ສຸກ຺ກາປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອຍໍ ສຸພ຺ພໂຈ ຠິກ຺ຂຸ, ຊນປທວາສິໂນ ນາມ ຄາມນ຺ຕເສນາສເນ ວສນຏ຺ຐານນິສຊ຺ຊນາທີນິ ນ ຜາສຸການິ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂາຈາໂຣປິ ທຸກ຺ໂຂ ໂຫຕິ, ສີຆມສ຺ສ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມມາ’’ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ.

໑໔໒. ອຘິຈ຺ຈາປຕ຺ຕິໂກຕິ ກທາຈິ ກທາຈິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ກິຎ຺ຈາປິ ລຊ຺ຊີ ໂຫຕິ ປກຕຕ຺ໂຕ, ທຸພ຺ພຈຕ຺ຕາ ປນສ຺ສ ຠິກ຺ຂູ ຕເຖວ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໑໔໔. ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ວຫຕິ ເປມມຕ຺ຕເກນາຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ເຄຫສ຺ສິຕສທ຺ຘາຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ເຄຫສ຺ສິຕເປເມນ ຍາເປຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓສທິສາ ຫິ ອຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ, ນວປພ຺ພຊິໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຄຸຓໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ເປມມຕ຺ເຕນ ຍາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວຣູປາ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພາ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຫິ ສງ຺ຄຫໍ ລຠິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຐິຕາ ອຠິຎ຺ຎາປຕ຺ຕາ ມຫາສມຓາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕເກນ ກຖາມຄ຺ເຄນ ‘‘ໂອວທິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ໂອວທນ຺ຕິ, ນ ອິຕຣ’’ນ຺ຕິ ອິມເມວ ຠຄວຕາ ທສ຺ສິຕໍ.

໑໔໕. ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫິໍສູຕິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສຕ຺ເຕສຸ ຫາຍມາເນສູຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຫາຍມານາຍ ສຕ຺ຕາ ຫາຍນ຺ຕິ ນາມ. ສທ຺ຘມ຺ເມ ອນ຺ຕຣຘາຍມາເນຕິ ປຏິປຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ເມ ອນ຺ຕຣຘາຍມາເນ. ປຏິປຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ໂມປິ ຫິ ປຏິປຕ຺ຕິປູຣເກສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ອສຕິ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ນາມ. ອາສວຏ຺ຐານີຍາຕິ ອາສວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອເຕສູຕິ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ. ເຍສຸ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາ ປຣູປວາທວິປ຺ປຏິສາຣວຘພນ຺ຘນາທໂຍ ເຈວ ອປາຍທຸກ຺ຂວິເສສຠູຕາ ຈ ອາສວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິເຍວ. ຍສ຺ມາ ເນສໍ ເຕ ກາຣຓໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ວີຕິກ຺ກມຘມ຺ມາ ຍາວ ນ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ນ ຕາວ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ.

ເອວໍ ອກາລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ກາລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠທ຺ທາລີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໂຕຕິ ຍທາ, ຍສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕາ ວີຕິກ຺ກມໂທສາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ຕທາ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ກສ຺ມາ? ເຕສໍເຍວ ອາສວຏ຺ຐານີຍຘມ຺ມສງ຺ຂາຕານໍ ວີຕິກ຺ກມໂທສານໍ ປຏິຆາຕາຍ.

ເອວໍ ອາສວຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອກາລໍ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ກາລນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຕາວ, ຠທ຺ທາລິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕຠາວໍ. ສງ຺ໂຆ ຫິ ຍາວ ນ ເຖຣນວມຊ຺ຌິມານໍ ວເສນ ມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕາວ ເສນາສນານິ ປໂຫນ຺ຕິ, ສາສເນ ເອກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ປນ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ສງ຺ເຆ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ອຸຕ຺ຕຣິທ຺ວິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕໍ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ (ປາຈິ. ໕໑). ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ອນຸວສ຺ສໍ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ (ປາຈິ. ໑໑໗໑). ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ເອກວສ຺ສໍ ທ຺ເວ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໑໑໗໕).

ອິມິນາ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ລາຠຄ຺ຄນ຺ຕິ ລາຠສ຺ສ ອຄ຺ຄໍ. ສງ຺ໂຆ ຫິ ຍາວ ນ ລາຠຄ຺ຄປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນ ຕາວ ລາຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ປຕ຺ເຕ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອເຈລກສ຺ສ ວາ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ວາ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ວາ ສຫຕ຺ຖາ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ທເທຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໒໗໐).

ອິທຎ຺ຫິ ລາຠຄ຺ຄປຕ຺ເຕ ສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ.

ຍສຄ຺ຄນ຺ຕິ ຍສສ຺ສ ອຄ຺ຄໍ. ສງ຺ໂຆ ຫິ ຍາວ ນ ຍສຄ຺ຄປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນ ຕາວ ຍສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ປຕ຺ເຕ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ‘‘ສຸຣາເມຣຍປາເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໓໒໗). ອິທຎ຺ຫິ ຍສຄ຺ຄປຕ຺ເຕ ສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ.

ພາຫຸສຈ຺ຈນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາວໍ. ສງ຺ໂຆ ຫິ ຍາວ ນ ພາຫຸສຈ຺ຈປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນ ຕາວ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ພາຫຸສຈ຺ຈປຕ຺ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ເອກໍ ນິກາຍໍ ທ຺ເວ ນິກາເຍ ປຎ຺ຈປິ ນິກາເຍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊມານາ ປຸຄ຺ຄລາ ຣເສນ ຣສໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸ ສາສນໍ ທີເປນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ – ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ (ປາຈິ. ໔໑໘)…ເປ… ສມຓຸທ຺ເທໂສປິ ເຈ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໔໒໙) ນເຍນ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ.

ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕີຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຫູ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕິ, ຈິຣປພ຺ພຊິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ ຠາວໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ. ຕຕ຺ຣ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕ ສງ຺ເຆ ອຸປເສນໍ ວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂສ ຫາຍສ຺ມາ ອູນທສວສ຺ເສ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເອກວສ຺ໂສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ອຖ ຠຄວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອູນທສວສ຺ເສນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໗໕). ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ປຸນ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ທສວສ຺ສມ຺ຫາ ທສວສ຺ສມ຺ຫາ’’ຕິ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ອປຣມ຺ປິ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາເລນ ອພ຺ຍຕ຺ເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ທສວສ຺ເສນ ວາ ອຕິເຣກທສວສ຺ເສນ ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕກາເລ ທ຺ເວ ສິກ຺ຂາປທານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ.

໑໔໖. ອາຊານີຍສຸສູປມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ເທເສສິນ຺ຕິ ຕຣຸຓາຊານີຍອຸປມໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທສຍິໍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອສຣເຓ. ນ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ເອເສວ ເຫຕູຕິ ນ ເອສ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີຠາໂວເຍວ ເອໂກ ເຫຕຸ.

໑໔໗. ມຸຂາຘາເນ ກາຣຓໍ ກາເຣຕີຕິ ຂລີນພນ຺ຘາທີຫິ ມຸຂຏ຺ຐປເນ ສາຘຸກໍ ຄີວໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕຸໍ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ. ວິສູກາຍິຕານີຕິອາທີຫິ ວິເສວນາຈາຣໍ ກເຖສິ. ສພ຺ພາເນວ ເຫຕານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານິ. ຕສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິເສວນາຈາເຣ. ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ນິພ຺ພິເສວໂນ ໂຫຕິ, ຕໍ ວິເສວນໍ ຊຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຸຄາຘາເນຕິ ຍຸຄຏ຺ຐປເນ ຍຸຄສ຺ສ ສາຘຸກໍ ຄຫຓຕ຺ຖໍ.

ອນຸກ຺ກເມຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປາເທ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ອຸກ຺ຂິປເນ ຈ ນິກ຺ຂິປເນ ຈ. ປຣເສນາຍ ຫິ ອາວາເຏ ຐຕ຺ວາ ອສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອສ຺ສສ຺ສ ປາເທ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເອສ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປາເທ ອຸກ຺ຂິປິສ຺ສຕີຕິ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນວິຘາເນນ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ມຓ຺ຑເລຕິ ຍຖາ ອສ຺ເສ ນິສິນ຺ໂນເຍວ ຠູມິຍໍ ປຕິຕໍ ອາວຸຘໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ກຣຓຕ຺ຖໍ ມຓ຺ຑເລ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ. ຂຸຣກາເສຕິ ອຄ຺ຄຄ຺ຄຂຸເຣຫິ ປຖວີກມເນ. ຣຕ຺ຕິໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕກຣຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ຍຖາ ປທສທ຺ໂທ ນ ສຸຍ຺ຍຕິ, ຕທຕ຺ຖໍ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຄ຺ຄຂຸເຣຫິເຍວ ຄມນໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊເວຕິ ສີຆວາຫເນ. ‘‘ຘາເວ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣາຊເຍ ສຕິ ປລາຍນຕ຺ຖໍ, ປຣໍ ປລາຍນ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຫຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ. ທວຕ຺ເຕຕິ ທວຕ຺ຕາຍ, ຍຸທ຺ຘກາລສ຺ມິຎ຺ຫິ ຫຕ຺ຖີສຸ ວາ ໂກຎ຺ຈນາທໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ອສ຺ເສສຸ ວາ ຫສນ຺ເຕສຸ ຣເຖສຸ ວາ ນິໂຆສນ຺ເຕສຸ ໂຍເຘສຸ ວາ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ຕສ຺ສ ຣວສ຺ສ ອຠາຍິຕ຺ວາ ປຣເສນປເວສນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ກາຣຓາ ກຣີຍຕິ.

ຣາຊຄຸເຓຕິ ຣຎ຺ຎາ ຊານິຕພ຺ພຄຸເຓ. ກູຏກຓ຺ຓຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ຄຸຬວຓ຺ໂຓ ນາມ ອສ຺ໂສ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຈຕິຍປພ຺ພຕໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ກລມ຺ພນທີຕີຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ອສ຺ໂສ ຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ຣາຊາ ອສ຺ສາຈຣິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ອໂຫ ຕຍາ ອສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາປິໂຕ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອາຈຣິໂຍ – ‘‘ສຸສິກ຺ຂາປິໂຕ ເທວ ອສ຺ໂສ, ເອວມສ຺ສ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ‘ສຈາຫໍ ອຸທກໍ ໂອຕຣິສ຺ສາມິ, ວາລໍ ເຕມິສ຺ສຕິ, ວາເລ ຕິນ຺ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ເຄ ອຸທກໍ ປາເຕຍ຺ຍາ’ຕິ ເອວໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຣີເຣ ອຸທກປາຕນຠເຍນ ນ ໂອຕຣຕິ, ວາລໍ ຄຓ຺ຫາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣສິ. ອສ຺ໂສ ເວເຄນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປາຣໍ ຄໂຕ. ເອຕທຕ຺ຖໍ ອຍໍ ກາຣຓາ ກຣີຍຕິ. ຣາຊວໍເສຕິ ອສ຺ສຣາຊວໍເສ. ວໍໂສ ເຈໂສ ອສ຺ສຣາຊານໍ, ຕຖາຣູເປນ ປຫາເຣນ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນສຣີຣາປິ ອສ຺ສາໂຣຫໍ ປຣເສນາຍ ອປາເຕຕ຺ວາ ພຫິ ນີຫຣນ຺ຕິເຍວ. ເອຕທຕ຺ຖໍ ກາຣຓໍ ກາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸຕ຺ຕເມ ຊເວຕິ ຊວສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ, ຍຖາ ອຸຕ຺ຕມຊໂວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກາຣຓໍ ກາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຕ຺ຕເມ ຫເຍຕິ ອຸຕ຺ຕມຫຍຠາເວ, ຍຖາ ອຸຕ຺ຕມຫໂຍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກາຣຓໍ ກາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປກຕິຍາ ອຸຕ຺ຕມຫໂຍວ ອຸຕ຺ຕມຫຍກາຣຓໍ ອຣຫຕິ, ນ ອຎ຺ໂຎ. ອຸຕ຺ຕມຫຍກາຣຓາຍ ເອວ ຈ ຫໂຍ ອຸຕ຺ຕມຊວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຎ຺ໂຎຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ຣາຊາ ເອກໍ ສິນ຺ຘວໂປຕກໍ ລຠິຕ຺ວາ ສິນ຺ຘວຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາວ ອິມໍ ສິກ຺ຂາເປຫີຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອທາສິ. ອາຈຣິໂຍປິ ຕສ຺ສ ສິນ຺ຘວຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຕໍ ມາສຂາທກໂຆຏການໍ ກາຣຓາສຸ ອຸປເນຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອນນຸຈ຺ຉວິກຕ຺ຕາ ກາຣຓໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຕໍ ທເມຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ກູຏສ຺ໂສ ອຍໍ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ.

ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ອສ຺ສາຈຣິຍປຸພ຺ພໂກ ທຫໂຣ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຠຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ປຣິຂາປິຏ຺ເຐ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອນຄ຺ໂຆ, ຠນ຺ເຕ, ສິນ຺ຘວໂປຕໂກ’’ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ກເຖສິ. ສເຈ ຣາຊາ ຊາເນຍ຺ຍ, ມງ຺ຄລສ຺ສໍ ນໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ. ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ, ຕາຕ, ຣາຊາ ອປ຺ເປວ ນາມ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປສີເທຍ຺ຍ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ, – ‘‘ມຫາຣາຊ, ອນຄ຺ໂຆ ສິນ຺ຘວໂປຕໂກ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ກເຖສິ. ຕຍາ ທິຏ຺ໂຐ, ຕາຕາຕິ? ອາມ, ມຫາຣາຊາຕິ. ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠຸຎ຺ຊນກສຸວຓ຺ຓຖາເລ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠຸຎ຺ຊນກຠຕ຺ຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິວນກຣໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄນ຺ຘາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາລາຕິ. ຣາຊາ ສພ຺ພໍ ທາເປສິ. ທຫໂຣ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ.

ອສ຺ໂສ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາວ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຄຸຓຊານນກອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ທຫໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິ. ອສ຺ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຖາເລ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິ, ຣສໍ ປິວິ. ອຖ ນໍ ຄນ຺ເຘຫິ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ຣາຊປິຬນ຺ຘນໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິ. ໂສ ທຫຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມງ຺ຄລສ຺ສຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ທຫໂຣ – ‘‘ອຍໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອນຄ຺ໂຆ ສິນ຺ຘວໂປຕໂກ, ອິມິນາວ ນໍ ນິຍາເມນ ກຕິປາຫໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ.

ອຖ ກຕິປາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ປສ຺ສິສ຺ສສິ, ມຫາຣາຊາຕິ. ສາຘຸ ອາຈຣິຍ ກຸຫິໍ ຐຕ຺ວາ ປສ຺ສາມາຕິ? ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉ, ມຫາຣາຊາຕິ. ຣາຊາ ອສ຺ສໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ທຫໂຣ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອນຸປຣິຍາຫີ’’ຕິ ອສ຺ສສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ອສ຺ໂສ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ອນຸປຣິຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄໂຕ. ຣາຊາ ເນວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ທິຏ຺ໂຐ ເຕ, ມຫາຣາຊາຕິ? ນ ທິຏ຺ໂຐ, ຕາຕາຕິ. ວລຎ຺ຊກທຓ຺ຑໍ ເອຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ຐເປຖາຕິ ວຕ຺ວາ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິ ‘‘ວລຎ຺ຊກທຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ອສ຺ໂສ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ມຸເຂນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ. ທິຏ຺ຐໍ, ມຫາຣາຊາຕິ. ທິຏ຺ຐໍ, ຕາຕາຕິ.

ປຸນ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິ ‘‘ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ປາກາຣມຕ຺ຖເກນ ຈຣິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ອສ຺ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ທິຏ຺ໂຐ, ມຫາຣາຊາຕິ. ນ ທິຏ຺ໂຐ, ຕາຕາຕິ. ຣຕ຺ຕກມ຺ພລໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອສ຺ສສ຺ສ ປາເທ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຕເຖວ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ອສ຺ໂສ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ປາກາຣມຕ຺ຖເກນ ອນຸປຣິຍາຍິ. ພລວຕາ ປຸຣິເສນ ອາວິຎ຺ຉນອລາຕຄ຺ຄິສິຂາ ວິຍ ອຸຍ຺ຍານປາກາຣມຕ຺ຖເກ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອສ຺ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມີເປ ຐິໂຕ. ທິຏ຺ຐໍ, ມຫາຣາຊາຕິ. ທິຏ຺ຐໍ, ຕາຕາຕິ. ມງ຺ຄລໂປກ຺ຂຣຓິປາກາຣມຕ຺ຖເກ ອນຸປຣິຍາຫີຕິ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ.

ປຸນ ‘‘ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປທຸມປຕ຺ເຕສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣາຫີ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພປທຸມປຕ຺ເຕ ຈຣິຕ຺ວາ ອຄມາສິ, ເອກໍ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອນກ຺ກນ຺ຕໍ ວາ ຜາລິຕໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕໍ ວາ ຂຓ຺ຑິຕໍ ວາ ນາໂຫສິ. ທິຏ຺ຐໍ, ມຫາຣາຊາຕິ. ທິຏ຺ຐໍ, ຕາຕາຕິ. ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ຫຕ຺ຖຕລໍ ອຸປນາເມສິ. ຘາຕູປຕ຺ຖທ຺ໂຘ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕເລ ອຏ຺ຐາສິ. ທິຏ຺ຐໍ, ມຫາຣາຊາຕິ? ທິຏ຺ຐໍ, ຕາຕາຕິ. ເອວໍ ອຸຕ຺ຕມຫໂຍ ເອວ ອຸຕ຺ຕມກາຣຓາຍ ອຸຕ຺ຕມຊວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ.

ອຸຕ຺ຕເມ ສາຂລ຺ເຍຕິ ມຸທຸວາຈາຍ. ມຸທຸວາຈາຍ ຫິ, ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ຣຎ຺ໂຎ ມງ຺ຄລສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສສິ, ຣາຊໂຠຊນາທີນິ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕມຫຍກາຣຓໍ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕເມ ສາຂລ຺ເຍ’’ຕິ. ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປໂຠໂຄ. ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຫຕ຺ຖໍ ວິຍ ປາທໍ ວິຍ ອໂນຫາເຍວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຈຕູສຸ ວາ ເສນງ຺ເຄສຸ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕິ.

ອເສຂາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ. ສມ຺ມາຎາຓໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສມ຺ມາທິຏ຺ຐິເຍວ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ອຏ຺ຐ ຜລງ຺ຄານິ ເສສາ ຘມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຍໍ ປນ ເທສນາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ອຣຫຕ຺ຕນິກູຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາປິຕາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.