໒. ຠິກ຺ຂຸວຄ຺ໂຄ

໑. ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍໍ ວິຫຣຕີຕິ ເວຬຸວນວິຫາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຘານຆຣສງ຺ເຂເປ ວິເວກກາມານໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ກເຕ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຕິ ເອວໍນາມເກ ປາສາເທ ປວິເວກໍ ພ຺ຣູຫຍນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ກຓ຺ຏໂກ ນາມ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕິຂິໂຓວ ໂຫຕິ, ເອວເມວໍ ອຍມ຺ປິ ອາຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກສາມເຓຣກາເລເຍວ ປວິເວກໍ ພ຺ຣູຫຍມາໂນ ຕຕ຺ຖ ວິຫາສິ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ. ອາສນນ຺ຕິ ປກຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ ອາສນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຐເປສິ. ອຸທກາຘາເນຕິ ອຸທກຠາຊເນ. ‘‘ອຸທກຏ຺ຐາເນ’’ຕິປິ ປາໂຐ.

ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ໂອວາທທານຕ຺ຖໍ ອາມນ຺ເຕສິ. ຠຄວຕາ ຫິ ຣາຫຸລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສມ຺ພຫຸລາ ຘມ຺ມເທສນາ ກຕາ. ສາມເຓຣປຎ຺ຫໍ ເຖຣສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຣາຫຸລສໍຍຸຕ຺ຕໍ ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ຈູຬຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕມິທໍ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອຍຎ຺ຫິ ອາຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ຠຄວນ຺ຕໍ ຈີວຣກຓ຺ເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ທາຍຊ຺ຊໍ ເມ ສມຓ ເທຫີ’’ຕິ ທາຍຊ຺ຊໍ ຍາຈມາໂນ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ປພ຺ພາຊິໂຕ. ອຖ ຠຄວາ ທຫຣກຸມາຣາ ນາມ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ, ໂອວາທມສ຺ສ ເທມີຕິ ຣາຫຸລກຸມາຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສາມເຓເຣນ ນາມ, ຣາຫຸລ, ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕ຺ວໍ ກຖຍມາໂນ ເອວຣູປໍ ກຖໍ ກເຖຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ອວິຊຫິຕໍ ທສປຸຈ຺ຉໍ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ – ‘‘ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ ເອໂກ ອຸທ຺ເທໂສ ເອກໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາ…ເປ… ທສ ປຎ຺ຫາ ທສ ອຸທ຺ເທສາ ທສ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຕິ. ເອກໍ ນາມ ກິໍ? ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ…ເປ… ທສ ນາມ ກິໍ? ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣຫາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໔.໑໐) ອິມໍ ສາມເຓຣປຎ຺ຫໍ ກເຖສິ. ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ທຫຣກຸມາຣາ ນາມ ປິຍມຸສາວາທາ ໂຫນ຺ຕິ, ອທິຏ຺ຐເມວ ທິຏ຺ຐໍ ອມ຺ເຫຫິ, ທິຏ຺ຐເມວ ນ ທິຏ຺ຐໍ ອມ຺ເຫຫີຕິ ວທນ຺ຕິ ໂອວາທມສ຺ສ ເທມີ’’ຕິ ອກ຺ຂີຫິ ໂອໂລເກຕ຺ວາປິ ສຸຂສຎ຺ຊານນຕ຺ຖໍ ປຐມເມວ ຈຕສ຺ໂສ ອຸທກາຘານູປມາໂຍ, ຕໂຕ ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖິອຸປມາໂຍ ເອກໍ ອາທາສູປມຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ. ຈຕູສຸ ປນ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຕຓ຺ຫາວິວຏ຺ຏນໍ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຸປນິສ຺ສຍສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຣາຫຸລສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ຣາຫຸລສຸຕ຺ຕ) ກເຖສິ. ອາຄຕາຄຕຏ຺ຐາເນ ຠເວສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຣາຫຸລສໍຍຸຕ຺ຕໍ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໘໘ ອາທໂຍ) ກເຖສິ. ‘‘ອຫໍ ໂສຠາມິ, ມມ ວຓ຺ຓາຍຕນໍ ປສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ເຄຫສ຺ສິຕຉນ຺ທຣາໂຄ ນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຖ ຣາຫຸລສຸຕ຺ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ກາເລ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຠິຓ຺ໂຫວາທວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາຫຸລສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອວສ຺ສິກຠິກ຺ຂຸກາລາ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາຣສ ວສ຺ສສາມເຓຣກາເລ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈູຬຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ອວສ຺ສິກຠິກ຺ຂຸກາເລ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸມາຣກປຎ຺ຫຎ຺ຈ ອິທຎ຺ຈ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກສາມເຓຣກາເລ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຸ ຣາຫຸລສຸຕ຺ຕໍ ອຠິຓ຺ໂຫວາທຕ຺ຖໍ, ຣາຫຸລສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ເຖຣສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຄພ຺ຠຄຫຓຕ຺ຖໍ, ມຫາຣາຫຸໂລວາທໍ ເຄຫສ຺ສິຕຉນ຺ທຣາຄວິໂນທນຕ຺ຖໍ, ຈູຬຣາຫຸໂລວາທໍ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຈທສ-ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍ-ຘມ຺ມປຣິປາກກາເລ ອຣຫຕ຺ຕຄາຫາປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ສນ຺ຘາຍ ຣາຫຸລຕ຺ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອິທມາຫ –

‘‘ກິກີວ ພີຊໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຈາມຣີ ວາລມຸຕ຺ຕມໍ;

ນິປໂກ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ມມໍ ຣກ຺ຂິ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ. (ອປ. ໑.໒.໘໓);

ສາມເຓຣປຎ຺ຫໍ ອຍຸຕ຺ຕວຈນປຫານຕ຺ຖໍ, ອິທໍ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທສ຺ສ ອກຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສສິ ໂນຕິ ປສ຺ສສິ ນຸ. ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຖກໍ. ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ສມຓຘມ຺ໂມ. ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອໂຘມຸຂໍ ກຕ຺ວາ. ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອຸຕ຺ຕານໍ ກຕ຺ວາ.

໑໐໘. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຣາຫຸລ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄຕິ ອຍໍ ອຸປມາ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ສໍວຣຣຫິຕສ຺ສ ໂອປມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ອີສາທນ຺ໂຕຕິ ຣຖີສາສທິສທນ຺ໂຕ. ອຸຣຸຬ຺ຫວາຕິ ອຠິວຑ຺ຒິໂຕ ອາໂຣຫສມ຺ປນ຺ໂນ. ອຠິຊາໂຕຕິ ສຸຊາໂຕ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ. ສງ຺ຄາມາວຈໂຣຕິ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕິຓ຺ຓປຸພ຺ໂພ. ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຄຕາຄເຕ ປວຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຆາເຕຕິ. ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍາທີສຸ ປນ ປຸຣຕ຺ຖິມກາເຍນ ຕາວ ປຏິເສນາຍ ຜລກໂກຏ຺ຐກມຸຓ຺ຑປາກາຣາທໂຍ ປາເຕຕິ, ຕຖາ ປຈ຺ຉິມກາເຍນ. ສີເສນ ກມ຺ມໍ ນາມ ນິຍເມຕ຺ວາ ເອຕໍ ປເທສໍ ມທ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕິ, ເອຕ຺ຕເກນ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ທ຺ເວຘາ ຠິຊ຺ຊຕິ. ກຓ຺ເຓຫິ ກມ຺ມໍ ນາມ ອາຄຕາຄເຕ ສເຣ ກຓ຺ເຓຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ປາຕນໍ. ທນ຺ເຕຫິ ກມ຺ມໍ ນາມ ປຏິຫຕ຺ຖິອສ຺ສຫຕ຺ຖາໂຣຫອສ຺ສາໂຣຫປທາທີນໍ ວິຊ຺ຌນໍ. ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ມໍ ນາມ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ພນ຺ຘາຍ ທີຆາສິລຏ຺ຐິຍາ ວາ ອຍມຸສເລນ ວາ ເຉທນເຠທນໍ. ຣກ຺ຂເຕວ ໂສຓ຺ຑນ຺ຕິ ໂສຓ຺ຑໍ ປນ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂນ ກຣເຓ. ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ປເຣສໍ ຊຍໍ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປຣາຊຍໍ ປສ຺ສີຕິ ມຎ຺ຎຕິ. ໂສຓ຺ຑາຍປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ອຍມຸຄ຺ຄຣໍ ວາ ຂທິຣມຸສລໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ມທ຺ທຕິ. ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ອິທານິ ຫຕ຺ຖິໂຍຘາທີສຸ ນ ກຸໂຕຈິ ຠາຍຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ຊຍໍ ປເຣສຎ຺ຈ ປຣາຊຍໍ ປສ຺ສີຕິ ມຎ຺ຎຕິ. ນາຫໍ ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ປາປນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏາທິອາປຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກເມ ວາ ມາຕຸຆາຕກາທິກມ຺ເມສຸ ວາ ກິຎ຺ຈິ ປາປໍ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ຕິຫ ເຕຕິ ຍສ຺ມາ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທິໂນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປາປໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕຍາ ຫສາຍປິ ທວກມ຺ຍຕາຍປິ ມຸສາ ນ ຠຓິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕ຺ໂຖຕິ ໂອໂລກນຕ຺ໂຖ, ຍໍ ມຸເຂ ວຊ຺ຊໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ.

໑໐໙. ສສກ຺ກໍ ນ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ເອກໍເສເນວ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ປຏິສໍຫເຣຍ຺ຍາສີຕິ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາສິ ມາ ກເຣຍ຺ຍາສິ. ອນຸປທຊ຺ເຊຍ຺ຍາສີຕິ ອນຸປເທຍ຺ຍາສິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຍ຺ຍາສິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຣຍ຺ຍາສິ. ອໂຫຣຕ຺ຕານຸສິກ຺ຂີຕິ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທິວຎ຺ຈ ສິກ຺ຂມາໂນ.

໑໑໑. ອຏ຺ຏີຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຏ຺ເຏນ ປີຬິເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຫຣາຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ລຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄູຖໍ ທິສ຺ວາ ວິຍ ຊິຄຸຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ. ມໂນກມ຺ມສ຺ສ ປນ ອເທສນາວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ອິຘ ເທເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຕ຺ຕເກ ປນ ຐາເນ ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມານິ ໂສເຘຕພ຺ພານິ, ກິຕ຺ຕເກ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ. ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມານິ ຕາວ ເອກສ຺ມິໍ ປຸເຣຠຕ຺ເຕເຍວ ໂສເຘຕພ຺ພານິ. ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ເນນ ຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘‘ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສຊ຺ຊາ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ອິມສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ປເຣສໍ ອປ຺ປິຍໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວາ ວຈີກມ຺ມໍ ວາ’’ຕິ. ສເຈ ອຕ຺ຖີຕິ ຊານາຕິ, ເທສນາຍຸຕ຺ຕໍ ເທເສຕພ຺ພໍ, ອາວິກຣຓຍຸຕ຺ຕໍ ອາວິກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ເຕເນວ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ວິຫາຕພ຺ພໍ. ມໂນກມ຺ມໍ ປນ ເອຕສ຺ມິໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຣິເຍສນຏ຺ຐາເນ ໂສເຘຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ອຊ຺ຊ ປິຓ຺ຑປາຕປຣິເຍສນຏ຺ຐາເນ ຣູປາທີສຸ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣາໂຄ ວາ ປຏິຆໍ ວາ’’ຕິ? ສເຈ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ປຸນ ນ ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ເຕເນວ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ວິຫາຕພ຺ພໍ.

໑໑໒. ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາຕິ ພຸທ຺ຘາ ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ວາ ຕຖາຄຕສາວກາ ວາ. ຕສ຺ມາຕິຫາຕິ ຍສ຺ມາ ອຕີເຕປິ ເອວໍ ປຣິໂສເຘສຸໍ, ອນາຄເຕປິ ປຣິໂສເຘສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຕຣຫິປິ ປຣິໂສເຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫຫິປິ ເຕສໍ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ເຕຫິ ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອິມໍ ປນ ເທສນໍ ຠຄວາ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ອຸສ຺ສິຕສ຺ສ ຣຕນຣາສິໂນ ໂຍຊນິຍມຓິກ຺ຂນ຺ເຘນ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລວເສນ ປຣິນິຏ຺ຐາເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘີຕິ ທສ຺ສນໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຄມນໍ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອິຣິຍາປຖານຸພນ຺ຘເນນ ອນຸພນ຺ຘິ. ຕທາ ຫິ ຠຄວາ ປເທ ປທໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິລາສິຕຄມເນນ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ຣາຫຸລຕ຺ເຖໂຣ ທສພລສ຺ສ ປທານຸປທິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ສຸປຸປ຺ຜິຕສາລວນມຊ຺ຌຄໂຕ ສຸຠູມິໂອຕຣຓຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ຕວຣວາຣໂຓ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທ ຈ ວຣວາຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຄຊໂປຕໂກ ວິຍ. ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ມຓິຄຸຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ປຏິປນ຺ໂນ ເກສຣສີໂຫ ວິຍ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທ ຈ ສີຫມິຄຣາຊານໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສີຫໂປຕໂກ ວິຍ. ຠຄວາ ມຓິປພ຺ພຕສສ຺ສິຣິກວນສຓ຺ຑໂຕ ທາຐພໂລ ມຫາພ຺ຍຄ຺ໂຆ ວິຍ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທ ຈ ພ຺ຍຄ຺ຆຣາຊານໍ ອນຸພນ຺ຘພ຺ຍຄ຺ຆໂປຕໂກ ວິຍ. ຠຄວາ ສິມ຺ພລິທາຍໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸປຓ຺ຓຣາຊາ ວິຍ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທ ຈ ສຸປຓ຺ຓຣາຊສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸປຓ຺ຓໂປຕໂກ ວິຍ. ຠຄວາ ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພຕໂຕ ຄຄນຕລໍ ປກ຺ຂນ຺ທສຸວຓ຺ຓຫໍສຣາຊາ ວິຍ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທ ຈ ຫໍສາຘິປຕິໍ ອນຸປກ຺ຂນ຺ທຫໍສໂປຕໂກ ວິຍ. ຠຄວາ ມຫາສຣໍ ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ຫາ ສຸວຓ຺ຓມຫານາວາ ວິຍ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທ ຈ ສຸວຓ຺ຓນາວໍ ປຈ຺ຉາ ອນຸພນ຺ຘນາວາໂປຕໂກ ວິຍ. ຠຄວາ ຈກ຺ກຣຕນານຸຠາເວນ ຄຄນຕເລ ສມ຺ປຍາຕຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ວິຍ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທ ຈ ຣາຊານໍ ອນຸສມ຺ປຍາຕປຣິຓາຍກຣຕນໍ ວິຍ. ຠຄວາ ວິຄຕວລາຫກໍ ນຠໍ ປຏິປນ຺ນຕາຣກຣາຊາ ວິຍ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທ ຈ ຕາຣກາຘິປຕິໂນ ອນຸມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນາ ປຣິສຸທ຺ຘໂອສຘິຕາຣກາ ວິຍ.

ຠຄວາປິ ມຫາສມ຺ມຕປເວຓິຍໍ ໂອກ຺ກາກຣາຊວໍເສ ຊາໂຕ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທປິ. ຠຄວາປິ ສງ຺ເຂ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຂີຣສທິໂສ ສຸປຣິສຸທ຺ຘຊາຕິຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ຊາໂຕ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທປິ. ຠຄວາປິ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທປິ. ຠຄວໂຕປິ ສຣີຣໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ເທວນຄເຣສຸ ສມຸສ຺ສິຕຣຕນໂຕຣຓໍ ວິຍ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ໂລ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ວິຍ ຈ ອຕິມໂນຫຣຓໍ, ຣາຫຸລຠທ຺ທສ຺ສາປິ. ອິຕິ ທ຺ເວປິ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ນາ, ທ຺ເວປິ ຣາຊປພ຺ພຊິຕາ, ທ຺ເວປິ ຂຕ຺ຕິຍສຸຂຸມາລາ, ທ຺ເວປິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ, ທ຺ເວປິ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນາ ເອກມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ນາ ປຏິປາຏິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສູຣິຍມຓ຺ຑລານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສກ຺ກສຸຍາມສນ຺ຕຸສິຕສຸນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິມຫາພ຺ຣຫ຺ມາທີນໍ ສິຣິຍາ ສິຣິໍ ອຠິຠວມານາ ວິຍ ວິໂຣຈິໍສຸ.

ຕຕ຺ຣາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ຠຄວໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ປາທຕລໂຕ ຍາວ ອຸປຣິ ເກສນ຺ຕາ ຕຖາຄຕໍ ອາໂລເກສິ. ໂສ ຠຄວໂຕ ພຸທ຺ຘເວສວິລາສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂສຠຕິ ຠຄວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓວິຈິຕ຺ຕສຣີໂຣ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕາຍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓສຸວຓ຺ຓຈຸຓ຺ຓມຊ຺ຌຄໂຕ ວິຍ, ວິຊ຺ຊຸລຕາປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ກນກປພ຺ພໂຕ ວິຍ, ຍນ຺ຕສຸຕ຺ຕສມາກຑ຺ຒິຕຣຕນວິຈິຕ຺ຕໍ ສຸວຓ຺ຓອຄ຺ຆິກໍ ວິຍ, ຣຕ຺ຕປໍສຸກູລຈີວຣປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນປິ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕກນກປພ຺ພໂຕ ວິຍ, ປວາຬລຕາປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ສຸວຓ຺ຓອຄ຺ຆິກໍ ວິຍ, ຈີນປິຏ຺ຐຈຸຓ຺ຓປູຊິຕໍ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍໍ ວິຍ, ລາຂາຣສານຸລິຕ຺ໂຕ ກນກຍູໂປ ວິຍ, ຣຕ຺ຕວລາຫກນ຺ຕຣໂຕ ຕງ຺ຂຓພ຺ຠຸຄ຺ຄຕປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ, ອໂຫ ສມຕິໍສປາຣມິຕານຸຠາວສຊ຺ຊິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ສິຣີສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕໂຕ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂສຠາມິ. ສເຈ ຠຄວາ ຈຕູສຸ ມຫາທີເປສຸ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ອກຣິສ຺ສາ, ມຍ຺ຫໍ ປຣິຓາຍກຏ຺ຐານນ຺ຕຣໍ ອທສ຺ສາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຕິວິຍ ຊມ຺ພຸທີປຕລໍ ອໂສຠິສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ເຄຫສ຺ສິຕໍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ອຸປ຺ປາເທສິ.

ຠຄວາປິ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓຈ຺ຉວິມໍສໂລຫິໂຕ ທານິ ຣາຫຸລສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ຣຊນີເຍສຸ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີສຸ ຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປກ຺ຂນ຺ທນກາໂລ ຊາໂຕ, ກິໍ ພຫຸລຕາຍ ນຸ ໂຂ ຣາຫຸໂລ ວີຕິນາເມຕີ’’ຕິ. ອຖ ສຫາວຊ຺ຊເນເນວ ປສນ຺ນອຸທເກ ມຈ຺ຉໍ ວິຍ, ປຣິສຸທ຺ເຘ ອາທາສມຓ຺ຑເລ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ວິຍ ຈ ຕສ຺ສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໍ ອທ຺ທສ. ທິສ຺ວາວ – ‘‘ອຍໍ ຣາຫຸໂລ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຣໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ມມ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘ອຫໍ ໂສຠາມິ, ມຍ຺ຫໍ ວຓ຺ຓາຍຕນໍ ປສນ຺ນ’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ເຄຫສ຺ສິຕຉນ຺ທຣາຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຕິຕ຺ເຖ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຖໍ ປຏິປນ຺ໂນ ອໂຄຈເຣ ຈຣຕິ, ທິສາມູຬ຺ຫອທ຺ຘິໂກ ວິຍ ອຄນ຺ຕພ຺ພໍ ທິສໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ກິເລໂສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ປຣຕ຺ຖມ຺ປິ, ອຸຠຍຕ຺ຖມ຺ປິ. ຕໂຕ ນິຣເຍປິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫາເປສ຺ສຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍມ຺ປິ, ເປຕ຺ຕິວິສເຍປິ, ອສຸຣກາເຍປິ, ສມ຺ພາເຘປິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິນ຺ຕິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາຣວຏ຺ເຏ ປຣິປາເຕສ຺ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ –

ອນຕ຺ຖຊນໂນ ໂລໂຠ, ໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປໂນ;

ຠຍມນ຺ຕຣໂຕ ຊາຕໍ, ຕໍ ຊໂນ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ.

ລຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ລຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂລໂຠ ສຫເຕ ນຣໍ. (ອິຕິວຸ. ໘໘) –

ຍຖາ ໂຂ ປນ ອເນກຣຕນປູຣາ ມຫານາວາ ຠິນ຺ນຜລກນ຺ຕເຣນ ອຸທກໍ ອາທິຍມານາ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ເວເຄນສ຺ສາ ວິວຣໍ ປິທຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວເມວໍ ອຍມ຺ປິ ນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ຍາວສ຺ສ ອຍໍ ກິເລໂສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສີລຣຕນາທີນິ ນ ວິນາເສຕິ, ຕາວເທວ ນໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສຍມກາສິ. ເອວຣູເປສຸ ປນ ຐາເນສຸ ພຸທ຺ຘານໍ ນາຄວິໂລກນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍນ຺ເຕນ ປຣິວຕ຺ຕິຕສຸວຓ຺ຓປຏິມາ ວິຍ ສກລກາເຍເນວ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຣາຫຸລຠທ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອປໂລເກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຣູປນ຺ຕິອາທີນິ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ. ເນຕໍ ມມາຕິອາທີນິ ມຫາຫຕ຺ຖິປໂທປເມ ວຸຕ຺ຕານິ. ຣູປເມວ ນຸ ໂຂ ຠຄວາຕິ ກສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉຕິ? ຕສ຺ສ ກິຣ – ‘‘ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ຠຄວາ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ວທຕິ, ເວທນາທີສຸ ນຸ ໂຂ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ນໂຍ ອຸທປາທິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ນເຍ ຐິໂຕ ປຸຈ຺ຉຕິ. ນຍກຸສໂລ ເຫສ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ, ອິທໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິທມ຺ປິ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອິທມ຺ປິ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ນຍສເຕນປິ ນຍສຫສ຺ເສນປິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ອິທໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສິກ຺ຂາກາໂມ ຫິ ອຍໍ ອາຍສ຺ມາ, ປາໂຕວ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ປຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ວາລິກໍ ໂອກິຣຕິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ເອຕ຺ຕກໍ ໂອວາທໍ ເອຕ຺ຕກໍ ປຣິຠາສໍ ລຠາມີ’’ຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ນໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປນ຺ໂຕ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາກາມານໍ ຍທິທໍ ຣາຫຸໂລ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໙) ສິກ຺ຂາຍເມວ ອຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ຐເປສິ. ໂສປິ ອາຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕເມວ ສີຫນາທໍ ນທິ –

‘‘ສພ຺ພເມຕໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ, ຘມ຺ມຣາຊາ ປິຕາ ມມ;

ສມ຺ມຸຂາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ, ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ ມໍ.

ສິກ຺ຂາກາມານຫໍ ອຄ຺ໂຄ, ຘມ຺ມຣາເຊນ ໂຖມິໂຕ;

ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕານຎ຺ຈ, ສຫາໂຍ ປວໂຣ ມມ.

ຘມ຺ມຣາຊາ ປິຕາ ມຍ຺ຫໍ, ຘມ຺ມາຣກ຺ໂຂ ຈ ເປຕ຺ຕິໂຍ;

ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ສພ຺ພໍ ເມ ຊິນສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ນ ເກວລໍ ຣູປເມວ, ເວທນາທໂຍປິ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ຣູປມ຺ປິ ຣາຫຸລາຕິອາທິມາຫ. ໂກ ນຊ຺ຊາຕິ ໂກ ນຸ ອຊ຺ຊ. ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຕຠາວນິສ຺ສິຕໍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ຎຕ຺ວາ ‘ສມເຓນ ນາມ ເອວຣູໂປ ວິຕກ຺ໂກ ນ ວິຕກ຺ກິຕພ຺ໂພ’ຕິ ເນວ ປຣິຍາເຍນ ກຖໍ ກເຖສິ, ຄຈ຺ຉ ຠິກ຺ຂຸ ຣາຫຸລໍ ວເທຫິ ‘ມາ ປຸນ ເອວຣູປໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສີ’ຕິ ນ ທູຕໍ ເປເສສິ. ມໍ ສມ຺ມຸກ຺ເຂ ຐຕ຺ວາເຍວ ປນ ສຠຓ຺ຑກໍ ໂຈຣໍ ຈູຬາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຄໂຕວາທໍ ອທາສິ. ສຸຄໂຕວາໂທ ຈ ນາມ ອສງ຺ເຂຍ຺ເຍຫິປິ ກປ຺ເປຫິ ທຸລ຺ລໂຠ. ເອວຣູປສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ໂອວາທໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂກ ນຸ ວິຎ຺ຎູ ປຓ຺ຑິຕຊາຕິໂກ ອຊ຺ຊ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອເຖສ ອາຍສ຺ມາ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ປຫາຍ ຍສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຐິເຕນ ໂອວາໂທ ລທ຺ໂຘ, ຕໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ຠຄວາປິ ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນິວຕ຺ຕມານໍ ທິສ຺ວາ ນ ເອວມາຫ – ‘‘ມາ ນິວຕ຺ຕ ຕາວ, ຣາຫຸລ, ຠິກ຺ຂາຈາຣກາໂລ ເຕ’’ຕິ. ກສ຺ມາ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ຕາວ ກາຍຄຕາສຕິອມຕໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິ ຠຄວຕິ ຄເຕ ປຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ. ເອຕສ຺ສ ກິຣາຍສ຺ມໂຕ ເອກກສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຕໍ, ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣໂຕ ອຎ຺ຎໍ. ຍທາ ຫິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ເອກາກິໂນ ວສນ຺ຕິ, ຕທາ ປາໂຕວ ເສນາສນໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍາ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣນ຺ຕາ ປນ ເຖຣາ ເອວໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕທາ ຫິ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ປຐມໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ເສນາສນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ – ‘‘ພຫູນໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ນາມ ສພ຺ເພວ ປາສາທິກໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ວາ, ນ ວາ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສມ຺ມຏ຺ຐໍ ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ. ສເຈ ກຈວໂຣ ອຉຑ຺ຑິໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕິ. ປານີຍຏ຺ຐເປຕພ຺ພຏ຺ຐານມ຺ຫິ ປານີຍກູເຏ ອສຕິ ປານີຍຆຏໍ ຐເປຕິ. ຄິລານານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິໍ ອາຫຣາມິ, ກິໍ ໂວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ປຸຈ຺ຉຕິ. ອວສ຺ສິກທຫຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ອຠິຣມຖ, ອາວຸໂສ, ມາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ຖ, ປຏິປຕ຺ຕິສາຣກໍ ພຸທ຺ຘສາສນ’’ນ຺ຕິ ໂອວທຕິ. ເອວໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ຫິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ ກຸຫິຎ຺ຈິ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ເສນາຍ ປຣິວາຣິໂຕ ປຐມໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ເສນງ຺ຄານິ ສໍວິຘາຍ ປຈ຺ຉາ ນິກ຺ຂມຕິ, ເອວໍ ສທ຺ຘມ຺ມຈກ຺ກວຕ຺ຕິ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ປຐມໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຣິຓາຍກຣຕນຠູໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ອິມໍ ກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ນິກ຺ຂມຕິ. ໂສ ເອວໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ ຣາຫຸລຠທ຺ທໍ ອທ຺ທສ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອທ຺ທສາ’’ຕິ.

ອຖ ກສ຺ມາ ອານາປານສ຺ສຕິຍໍ ນິໂຍເຊສິ? ນິສຊ຺ຊານຸຈ຺ຉວິກຕ຺ຕາ. ເຖໂຣ ກິຣ ‘‘ເອຕສ຺ສ ຠຄວຕາ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ອນາວຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ເຍນາກາເຣນ ອຍໍ ອຈໂລ ອໂນພທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ, ອິທມສ຺ສ ເອຕິສ຺ສາ ນິສຊ຺ຊາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອານາປານສ຺ສຕິນ຺ຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕີຕິ ກີວມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອານາປານສ຺ສຕິໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ເອກາສເນ ນິສິນ຺ໂນວ ສພ຺ພາສເວ ເຂເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຣຓກາເລ ສມສີສີ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖິກເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕໂຕ ວິຣທ຺ໂຘ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ຕໍ ອສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ມຸຂີຠາເວ ພາຫິຍຕ຺ເຖຣາທໂຍ ວິຍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມຫປ຺ຜລາ. ມຫານິສໍສາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ອານາປານສ຺ສຕີ ຍສ຺ສ, ປຣິປຸຓ຺ຓາ ສຸຠາວິຕາ;

ອນຸປຸພ຺ພໍ ປຣິຈິຕາ, ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕາ;

ໂສມໍ ໂລກໍ ປຠາເສຕິ, ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕວ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໕໔໘; ປຏິ. ມ. ໑.໑.໖໐) –

ອິມໍ ມຫປ຺ຜລຕໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ເຖໂຣ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ຕຕ຺ຖ ນິໂຍເຊຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ເຖໂຣ ອານາປານສ຺ສຕິນ຺ຕິ ອຸໂຠປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄຕາ, ຣາຫຸລຠທ຺ໂທ ວິຫາເຣເຍວ ໂອຫີໂນ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ໂອຫີນຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ເນວ ອຕ຺ຕນາ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສິ, ນ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເປເສສິ, ນ ປເສນທິມຫາຣາຊອນາຖປິຓ຺ຑິກາທີນໍ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ສຎ຺ຎາມຕ຺ຕກຎ຺ຫິ ລຠິຕ຺ວາ ເຕ ກາຊຠຕ຺ຕໍ ອຠິຫເຣຍ຺ຍຸໍ. ຍຖາ ຈ ຠຄວາ, ເອວໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ນ ກິຎ຺ຈິ ອກາສິ. ຣາຫຸລຕ຺ເຖໂຣ ນິຣາຫາໂຣ ຉິນ຺ນຠຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ປນາຍສ຺ມໂຕ – ‘‘ຠຄວາ ມໍ ວິຫາເຣ ໂອຫີນໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘປິຓ຺ຑປາຕໍ ນາປິ ສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຫິຓິ, ນ ມນຸສ຺ສານໍ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍປິ ເມ ໂອຫີນຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕ ຕເຖວ ນ ກິຎ຺ຈິ ອກາສີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ກຸໂຕ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ໂອມານໍ ວາ ອຕິມານໍ ວາ ຊເນສ຺ສຕິ. ຠຄວຕາ ປນ ອາຈິກ຺ຂິຕກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕມ຺ປິ – ‘‘ອິຕິປິ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ອິຕິປິ ທຸກ຺ຂໍ, ອິຕິປິ ອສຸຠໍ, ອິຕິປິ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຄ຺ຄິໍ ອຠິມຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ມນສິກຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອານາປານສ຺ສຕິໍ ຠາເວຫີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ວຈນໍ ນ ກຣິສ຺ສາມິ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານຎ຺ຫິ ວຈນໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ທຸພ຺ພໂຈ ນາມ ໂຫຕິ. ‘ທຸພ຺ພໂຈ ຣາຫຸໂລ, ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສປິ ວຈນໍ ນ ກໂຣຕີ’ຕິ ຈ ຄຣຫຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ກກ຺ຂຬຕຣາ ປີຬາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຠາວນາວິຘານໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸກາໂມ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໔. ຕຕ຺ຖ ປຏິສລ຺ລານາຕິ ເອກີຠາວໂຕ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ຣາຫຸລາຕິ ກສ຺ມາ? ຠຄວາ ອານາປານສ຺ສຕິໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕີຕິ. ຣູເປ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ຣາຫຸລສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ຉນ຺ທຣາໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ເຫຏ຺ຐາ ຈສ຺ສ ສງ຺ເຂເປນ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖິຕໍ. ອິທານິສ຺ສາປິ ທ຺ວິຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາເຣຫິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຣາເຊຕ຺ວາ ວິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ຕໍນິສ຺ສິຕໍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ອາປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ອາກາສຘາຕຸໍ ກສ຺ມາ ວິຕ຺ຖາເຣສີຕິ? ອຸປາທາຣູປທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຫຏ຺ຐາ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕາເນວ ກຖິຕານິ, ນ ອຸປາທາຣູປໍ. ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ມຸເຂນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາກາສຘາຕຸໍ ວິຕ຺ຖາເຣສິ. ອປິຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກນ ອາກາເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຣູປມ຺ປິ ປາກຏໍ ໂຫຕິ.

ອາກາເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຣູປໍ ຍາຕິ ວິຠູຕຕໍ;

ຕສ຺ເສວໍ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ, ຕໍ ປກາເສສິ ນາຍໂກ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ປຸຣິມາສຸ ຕາວ ຈຕູສຸ ຘາຕູສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ມຫາຫຕ຺ຖິປໂທປເມ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໑໑໘. ອາກາສຘາຕຸຍໍ ອາກາສຄຕນ຺ຕິ ອາກາສຠາວໍ ຄຕໍ. ອຸປາທິນ຺ນນ຺ຕິອາທິນ຺ນໍ ຄຫິຕໍ ປຣາມຏ຺ຐໍ, ສຣີຣຏ຺ຐກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທນ຺ຕິ ມໍສໂລຫິຕາທີຫິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐກຓ຺ຓວິວຣໍ. ນາສຈ຺ຉິທ຺ທາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຍນ ຈາຕິ ເຍນ ຉິທ຺ເທນ. ອຊ຺ໂຌຫຣຕີຕິ ອນ຺ໂຕ ປເວເສຕິ, ຊິວ຺ຫາພນ຺ຘນໂຕ ຫິ ຍາວ ອຸທຣປຏລາ ມນຸສ຺ສານໍ ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລໍ ຉິທ຺ທຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ຈາຕິ ຍສ຺ມິໍ ໂອກາເສ. ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ມນຸສ຺ສານຎ຺ຫິ ມຫນ຺ຕໍ ປຏປຣິສ຺ສາວນມຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸທຣປຏລໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອໂຘຠາຄໍ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ເຍນ ເຫຏ຺ຐາ ນິກ຺ຂມຕິ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ເອກວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ວງ຺ກໍ ອນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ອິມິນາ ສຸຂຸມສຸຂຸມໍ ຈມ຺ມມໍສາທິອນ຺ຕຣຄຕຎ຺ເຈວ ໂລມກູປຠາເວນ ຈ ຐິຕໍ ອາກາສໍ ທສ຺ເສຕິ. ເສສເມຕ຺ຖາປິ ປຖວີຘາຕຸອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໑໙. ອິທານິສ຺ສ ຕາທິຠາວລກ຺ຂຓໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຖວີສມນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ຫິ ອຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທຸສ຺ສນ຺ໂຕ ຕາທີ ນາມ ໂຫຕິ. ມນາປາມນາປາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ມນາປາ ນາມ, ທ຺ເວ ໂທມນສ຺ສຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອມນາປາ ນາມ. ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອເຕ ຜສ຺ສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕວ ຈິຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕມຸຏ຺ຐິຄຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ປຣິຍາທາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ‘‘ອຫໍ ໂສຠາມິ, ມຍ຺ຫໍ ວຓ຺ຓາຍຕນໍ ປສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຸນ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ຉນ຺ທຣາໂຄ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ຄູຖຄຕນ຺ຕິອາທີສຸ ຄູຖເມວ ຄູຖຄຕໍ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ນ ກຕ຺ຖຈິ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ປຖວີປພ຺ພຕຣຸກ຺ຂາທີສຸ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ຍທິ ຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ປຖວິຍາ ຠິຊ຺ຊມານາຍ ສເຫວ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປພ຺ພເຕ ປຕມາເນ ສເຫວ ປເຕຍ຺ຍ, ຣຸກ຺ເຂ ຉິຊ຺ຊມາເນ ສເຫວ ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

໑໒໐. ເມຕ຺ຕໍ ຣາຫຸລາຕິ ກສ຺ມາ ອາຣຠິ? ຕາທິຠາວສ຺ສ ກາຣຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຫຏ຺ຐາ ຫິ ຕາທິຠາວລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ສິຕໍ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ອຫໍ ຕາທີ ໂຫມີຕິ ອກາຣຓາ ຠວິຕຸໍ, ນປິ ‘‘ອຫໍ ອຸຈ຺ຈາກຸລປ຺ປສຸໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ລາຠີ, ມໍ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍ ຠຊນ຺ຕິ, ອຫໍ ຕາທີ ໂຫມີ’’ຕິ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ໂກຈິ ຕາທີ ນາມ ໂຫຕິ, ເມຕ຺ຕາທິຠາວນາຍ ປນ ໂຫຕີຕິ ຕາທິຠາວສ຺ສ ກາຣຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

ຕຕ຺ຖ ຠາວຍໂຕຕິ ອຸປຈາຣໍ ວາ ອປ຺ປນໍ ວາ ປາເປນ຺ຕສ຺ສ. ໂຍ ພ຺ຍາປາໂທຕິ ໂຍ ສຕ຺ເຕ ໂກໂປ, ໂສ ປຫີຍິສ຺ສຕິ. ວິເຫສາຕິ ປາຓິອາທີຫິ ສຕ຺ຕານໍ ວິຫິໍສນໍ. ອຣຕີຕິ ປນ຺ຕເສນາສເນສຸ ເຈວ ອຘິກຸສລຘມ຺ເມສຸ ຈ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຕາ. ປຏິໂຆຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສຕ຺ເຕສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຈ ປຏິຫຎ຺ຎນກິເລໂສ. ອສຸຠນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີສຸ ອຸປຈາຣປ຺ປນໍ. ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີສຸ ອສຸຠຠາວນາ ຈ ນາເມສາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ກຖິຕາວ. ຣາໂຄຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາໂຄ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ສຫຊາຕສຎ຺ຎໍ. ວິປສ຺ສນາ ເອວ ວາ ເອສາ ອສຎ຺ຎາປິ ສຎ຺ຎາສີເສນ ສຎ຺ຎາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອສ຺ມິມາໂນຕິ ຣູປາທີສຸ ອສ຺ມີຕິ ມາໂນ.

໑໒໑. ອິທານິ ເຖເຣນ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອານາປານສ຺ສຕິນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິທໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານຎ຺ຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາ ຈ ປາຬິອຕ຺ໂຖ ຈ ສທ຺ຘິໍ ອານິສໍສກຖາຍ ສພ຺ໂພ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ອນຸສ຺ສຕິນິທ຺ເທເສ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕເຍວ. ອິມໍ ເທສນໍ ຠຄວາ ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລວເສເນວ ປຣິນິຏ຺ຐາເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມາຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຈູຬມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອວໍນາມກສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ. ຐປິຕານິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານີຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ນາມ ນ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພານີຕິ ເອວໍ ຐປິຕານິ ເຈວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ຈ. ຕຖາຄໂຕຕິ ສຕ຺ໂຕ. ຕໍ ເມ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕໍ ອພ຺ຍາກຣຓໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ. ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍາຕິ ສິກ຺ຂໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ.

໑໒໕. ໂກ ສນ຺ໂຕ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສີຕິ ຍາຈໂກ ວາ ຫິ ຍາຈິຕກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຍາຈິຕໂກ ວາ ຍາຈກໍ. ຕ຺ວໍ ເນວ ຍາຈໂກ ນ ຍາຈິຕໂກ, ໂສ ທານິ ຕ຺ວໍ ໂກ ສນ຺ໂຕ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໒໖. ວິທ຺ໂຘ ອສ຺ສາຕິ ປຣເສນາຍ ຐິເຕນ ວິທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍ. ຄາຬ຺ຫປເລປເນນາຕິ ພຫລເລປເນນ. ຠິສກ຺ກນ຺ຕິ ເວຊ຺ຊໍ. ສລ຺ລກຕ຺ຕນ຺ຕິ ສລ຺ລກນ຺ຕນໍ ສລ຺ລກນ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕວາຈກໍ. ອກ຺ກສ຺ສາຕິ ອກ຺ກວາເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຊິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອກ຺ກສ຺ສາ’’ຕິ. ສຓ຺ຫສ຺ສາຕິ ເວຓຸວິລີວສ຺ສ. ມຣຸວາຂີຣປຓ຺ຓີນມ຺ປິ ວາເກຫິເຍວ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ຍທິ ວາ ມຣຸວາຍ ຍທິ ວາ ຂີຣປຓ຺ຓິໂນຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປພ຺ພຕຄຈ຺ຉນທີຄຈ຺ຉາທີສຸ ຊາຕໍ. ໂຣປິມນ຺ຕິ ໂຣເປຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິຕໍ ສຣວນໂຕ ສຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕໍ. ສິຖິລຫນຸໂນຕິ ເອວໍນາມກສ຺ສ ປກ຺ຂິໂນ. ເຠຣວສ຺ສາຕິ ກາຬສີຫສ຺ສ. ເສມ຺ຫາຣສ຺ສາຕິ ມກ຺ກຏສ຺ສ. ເອວໍ ໂນຕິ ເອຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໒໗. ອຕ຺ເຖວ ຊາຕີຕິ ເອຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສວ ນຕ຺ຖິ, ຊາຕິ ປນ ອຕ຺ຖິເຍວ. ຕຖາ ຊຣາມຣຓາທີນີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຍສາຫນ຺ຕິ ເຍສໍ ອຫໍ. ນິຆາຕນ຺ຕິ ອຸປຆາຕໍ ວິນາສໍ. ມມ ສາວກາ ຫິ ເອເຕສຸ ນິພ຺ພິນ຺ນາ ອິເຘວ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໒໘. ຕສ຺ມາຕິຫາຕິ ຍສ຺ມາ ອພ຺ຍາກຕເມຕໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈເມວ ມຍາ ພ຺ຍາກຕໍ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເຫຕໍ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ ອຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ວາ ເອຕໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ ວາ ກາຣຓນິສ຺ສິຕໍ ນ ໂຫຕິ. ນ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອາທິມຕ຺ຕມ຺ປິ ປຸພ຺ພຠາຄສີລມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ. ນ ນິພ຺ພິທາຍາຕິອາທີສຸ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ວາ ວິຣຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ວາ ວຏ຺ຏນິໂຣຘາຍ ວາ ຣາຄາທິວູປສມນຕ຺ຖາຍ ວາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ອຠິຊານນຕ຺ຖາຍ ວາ ຈຕຸມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕສມ຺ໂພຘຕ຺ຖາຍ ວາ ອສງ຺ຂຕນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍຕ຺ຖາຍ ວາ ນ ໂຫຕິ. ເອຕໍ ຫີຕິ ເອຕໍ ຈຕຸສຈ຺ຈພ຺ຍາກຣຓໍ. ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອາທິຠູຕໍ ປຸພ຺ພປທຏ຺ຐານໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕປຏິວິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມມ຺ປິ ເທສນໍ ຠຄວາ ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລວເສນ ນິຏ຺ຐາເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຈູຬມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ມຫາມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ໂກຏ຺ຐາສິການິ ກາມຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສໍວຕ຺ຕນິການິ. ສໍໂຍຊນານີຕິ ພນ຺ຘນານິ. ກສ຺ສ ໂຂ ນາມາຕິ ກສ຺ສ ເທວສ຺ສ ວາ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ວາ ເທສິຕານິ ຘາເຣສິ, ກິໍ ຕ຺ວເມເວໂກ ອສ຺ໂສສິ, ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈີຕິ? ອນຸເສຕີຕິ ອປ຺ປຫີນຕາຍ ອນຸເສຕິ. ອນຸສຍມາໂນ ສໍໂຍຊນໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຠຄວຕາ ສໍໂຍຊນໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ, ເຖເຣນປິ ສໍໂຍຊນເມວ ພ຺ຍາກຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕສ຺ສ ວາເທ ຠຄວຕາ ໂທໂສ ອາໂຣປິໂຕ. ໂສ ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ເຖຣສ຺ສ ຕຖາລທ຺ຘິກຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິ ‘‘ສມຸທາຈາຣກ຺ຂເຓເຍວ ກິເລເສຫິ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ອິຕຣສ຺ມິໍ ຂເຓ ອສໍຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ເຕນສ຺ສ ຠຄວຕາ ໂທໂສ ອາໂຣປິໂຕ. ອຖາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາເຍວ ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ, ສາ ອິມິນາ ອປຓ຺ຑິເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວິສໍວາທິຕາ. ຫນ຺ທາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເອວມກາສິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນາຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫິເຕນ ອຠິຠູເຕນ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປເຣເຕນາຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ອນຸຄເຕນ. ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຣຓໍ ນາມ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ອປ຺ປຏິວິນີຕາຕິ ອວິໂນທິຕາ ອນີຫຏາ. ໂອຣມ຺ຠາຄິຍໍ ສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາຠາຄິຍສໍໂຍຊນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ໂຖເຍວ. ‘‘ສານຸສຍາ ປຫີຍຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປເນຕ຺ຖ ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ສໍໂຍຊນໍ ອຎ຺ໂຎ ອນຸສໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ຫິ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ‘‘ສານຸສຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຣິຍຸຏ຺ຐານສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໂຕ ອຎ຺ເຎນ ອນຸສເຍນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຕສໍ ລທ຺ຘິ. ເຕ ‘‘ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ’’ຕິອາທີຫິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ສີສໂຕ ອຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖິ. ອຖາປິ ສິຍາ – ‘‘ຍທິ ຕເທວ ສໍໂຍຊນໍ ໂສ ອນຸສໂຍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຠຄວຕາ ເຖຣສ຺ສ ຕຣຸຓູປໂມ ອຸປາຣມ຺ໂຠ ທຸອາໂຣປິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນ ທຸອາໂຣປິໂຕ, ກສ຺ມາ? ເອວໍລທ຺ຘິກຕ຺ຕາຕິ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມຕໍ. ຕສ຺ມາ ໂສເຍວ ກິເລໂສ ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ສໍໂຍຊນໍ, ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ອນຸສໂຍຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວຕາ ‘‘ສານຸສຍາ ປຫີຍຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໓໒. ຕຈໍ ເຉຕ຺ວາຕິອາທີສຸ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ຕຈຈ຺ເຉໂທ ວິຍ ຫິ ສມາປຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ເຜຄ຺ຄຸຈ຺ເຉໂທ ວິຍ ວິປສ຺ສນາ, ສາຣຈ຺ເຉໂທ ວິຍ ມຄ຺ໂຄ. ປຏິປທາ ປນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາວ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວເມເຕ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ເອວຣູປາ ປຸຄ຺ຄລາ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໑໓໓. ອຸປຘິວິເວກາຕິ ອຸປຘິວິເວເກນ. ອິມິນາ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓວິເວໂກ ກຖິໂຕ. ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຕິ ອິມິນາ ນີວຣຓປ຺ປຫານໍ ກຖິຕໍ. ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາຕິ ອິມິນາ ກາຍາລສິຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ກຖິຕາ. ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິ ອຸປຘິວິເວເກນ ກາເມຫິ ວິນາ ຫຸຕ຺ວາ. ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫີຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫາເນນ ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ຈ ອກຸສເລຫິ ວິນາ ຫຸຕ຺ວາ. ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕີຕິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ສມາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐິຕຎ຺ຈ ຣູປາທິຘມ຺ມຊາຕໍ ໂຫຕິ. ເຕ ຘມ຺ເມຕິ ເຕ ຣູປຄຕນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ເຕ ຣູປາທໂຍ ຘມ຺ເມ. ອນິຈ຺ຈໂຕຕິ ນ ນິຈ຺ຈໂຕ. ທຸກ຺ຂໂຕຕິ ນ ສຸຂໂຕ. ໂຣຄໂຕຕິອາທີສຸ ອາພາຘຏ຺ເຐນ ໂຣຄໂຕ, ອນ຺ໂຕໂທສຏ຺ເຐນ ຄຓ຺ຑໂຕ, ອນຸປວິທ຺ຘຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂຊນນຏ຺ເຐນ ຈ ສລ຺ລໂຕ, ທຸກ຺ຂຏ຺ເຐນ ອຆໂຕ, ໂຣຄຏ຺ເຐນ ອາພາຘໂຕ, ອສກຏ຺ເຐນ ປຣໂຕ, ປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ປໂລກໂຕ, ນິສ຺ສຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ສຸຎ຺ຎໂຕ, ນ ອຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ອນຕ຺ຕໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈໂຕ, ປໂລກໂຕຕິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ກຖິຕໍ, ທຸກ຺ຂໂຕຕິອາທີຫິ ຉຫິ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ, ປຣໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕຕິ ຕີຫິ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ.

ໂສ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ໂສ ເຕຫິ ເອວໍ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ທິຏ຺ເຐຫິ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ເມຫິ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິວາເປຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິສໍຫຣຕິ ໂມເຈຕິ ອປເນຕິ. ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ຕາວ ສວນວເສນ ຖຸຕິວເສນ ປຣິຍຕ຺ຕິວເສນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ຈ ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເອວໍ ອສງ຺ຂຕາຍ ອມຕາຍ ຘາຕຸຍາ ອຸປສໍຫຣຕິ. ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສເນວ ເອຕໍ ສນ຺ຕເມຕໍ ປຓີຕນ຺ຕິ ນ ເອວໍ ວທຕິ, ອິມິນາ ປນ ອາກາເຣນ ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕຕິ ຕາຍ ຕິລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ຐິໂຕ. ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ຠາເວຕ຺ວາ ປາປຸຓາຕິ. ເຕເນວ ຘມ຺ມຣາເຄນາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມ ຉນ຺ທຣາເຄນ. ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ຫິ ສພ຺ພໂສ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຣິຍາທາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອນາຄາມີ ໂຫຕິ.

ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ເວທນາຄຕນ຺ຕິ ອິຘ ປນ ຣູປໍ ນ ຄຫິຕໍ. ກສ຺ມາ? ສມຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ເຫຏ຺ຐາ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣູປໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນຕິ ສມຖວເສນປິເນນ ຣູປໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ເຫຏ຺ຐາ ຣູປໍ ສມ຺ມເທວ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ຕໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອິທານິ ອຣູປໍ ສມ຺ມສຕີຕິ ວິປສ຺ສນາວເສນປິເນນ ຣູປໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ. ອຣູເປ ປນ ສພ຺ພໂສປິ ຣູປໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ສນ຺ຘາຍປິ ອິຘ ຣູປໍ ນ ຄຫິຕໍ.

ອຖ ກິຎ຺ຈຣຫີຕິ ກິໍ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ? ສມຖວເສນ ຄຈ຺ຉໂຕ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ຘຸຣໍ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ. ວິປສ຺ສນາວເສນ ຄຈ຺ຉໂຕ ປຎ຺ຎາ ຘຸຣໍ ໂຫຕິ, ໂສ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ເຖຣສ຺ສ ກງ຺ຂາ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ສຠາວຘມ຺ໂມເຍວ, ສມຖວເສເນວ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ເອໂກ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ. ວິປສ຺ສນາວເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸປິ ເອໂກ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ເອໂກ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວມຕ຺ຕຕໍ ວທາມີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນານຕ຺ຕຕໍ ວທາມິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ເຕນ ເຕ ເອຕໍ ອປາກຏໍ. ອຫໍ ປນ ປຏິວິຊ຺ຌິໍ, ເຕນ ເມ ເອຕໍ ປາກຏໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນານຕ຺ຕຕາ ກາຣຓໍ. ສມຖວເສເນວ ຫິ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ຘຸຣໍ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ຘຸຣໍ ໂຫຕິ, ໂສ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ວິປສ຺ສນາວເສເນວ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ຘຸຣໍ ໂຫຕິ, ໂສ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ຘຸຣໍ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ສມຖວິປສ຺ສນາຘຸເຣນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ໂຕ. ອິຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວມຕ຺ຕເມຕ຺ຖ ກາຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຫາມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກາສນໂຠຊນນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ອສນໂຠຊນໍ, ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປາພາຘຕນ຺ຕິອາທີນິ ກກໂຈປເມ ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ. ນ ອຸສ຺ສຫາມີຕິ ນ ສກ຺ໂກມິ. ສິຍາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ສິຍາ ວິປ຺ປຏິສາໂຣຕິ ເອວໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂຕິ ອິຕິ ເມ ວິປ຺ປຏິສາຣກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກເທສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາ ກິຣ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສປ຺ປິມ຺ຫິ ທິນ຺ເນ ສປ຺ປິນາ ອຸຓ຺ຫເມວ ໂຖກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ພຫິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຉາຍູທກຜາສຸເກ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເອຕໍ ສນ຺ຘາຍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ. ຠທ຺ທາລິ, ປນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ສກິໍ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂອທນສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ພຫິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຉາຍູທກຜາສຸເກ ຐາເນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອິຕິ ເອວໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ອິຕຣຖາ ໂກ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ອຸສ຺ສຫາມີຕິ ອາຫ. ອຍໍ ກິຣ ອຕີເຕ ອນນ຺ຕຣາຍ ຊາຕິຍາ ກາກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ກາກາ ຈ ນາມ ມຫາຉາຕກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຉາຕກຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ປນ ວິຣວນ຺ຕສ຺ເສວ ຠຄວາ ຕໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ – ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ວິກາເລ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ຂາເທຍ຺ຍ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໒໔໘) ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ, ຠທ຺ທາລິ,…ເປ… ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສີຕິ.

ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ອຎ຺ໂຎປິ ສິກ຺ຂາຍ ນ ປຣິປູຣກາຣີ ເອກວິຫາເຣປິ ວສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ນ ທເທຍ຺ຍ, ຕເຖວ ນ ອທາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເນວ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ, ນ ຘມ຺ມເທສນຏ຺ຐານໍ ນ ວິຕກ຺ກມາຬກໍ, ນ ເອກໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຍສ຺ມິໍ ກຸເລ ຠຄວາ ນິສີທຕິ, ຕສ຺ສ ທ຺ວາເຣປິ ນ ອຏ຺ຐາສິ. ສຈສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຠຄວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ປຸເຣຕຣເມວ ຎຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ. ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິໂຕ ກິເຣສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ. ເຕນສ຺ສ ນ ອຎ຺ໂຎ ວິຕກ຺ໂກ ອໂຫສິ, – ‘‘ມຍາ ນາມ ອຸທຣກາຣຓາ ຠຄວໂຕ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປນໍ ປຏິພາຫິຕໍ, ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ເມ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອຍເມວ ວິຕກ຺ໂກ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ເອກວິຫາເຣ ວສນ຺ໂຕປິ ລຊ຺ຊາຍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ນາທາສິ.

໑໓໕. ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ມນຸສ຺ສາ ຠຄວໂຕ ຈີວຣສາຏກໍ ອທໍສຸ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອຕໍ ໂທສກນ຺ຕິ ເອຕໍ ໂອກາສເມຕໍ ອປຣາຘໍ, ສຕ຺ຖຸ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕສ຺ສ ປຏິພາຫິຕກາຣຓໍ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ກຣຕຣນ຺ຕິ ວສ຺ສຎ຺ຫິ ວສິຕ຺ວາ ທິສາປກ຺ກນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ກຸຫິໍ ວສິຕ຺ຖາຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕຫິ ເຊຕວເນ ວສິມ຺ຫາຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ກຕຣໍ ຊາຕກໍ ກເຖສິ, ກຕຣໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ກຕຣໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ຠທ຺ທາລິ, ນາມ ນໍ ເອໂກ ເຖໂຣ ປຏິພາຫີ’’ຕິ ວກ຺ຂນ຺ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ຠຄວໂຕປິ ນາມ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕສ຺ສ ປຏິພາຫິຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ອກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ເຕ ອຍໍ ໂທໂສ ມຫາຊນນ຺ຕເຣ ປາກໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ທຸປ຺ປຏິກາຣຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎມານາ ເອວມາຫໍສຸ. ອປິຈ ອຎ຺ເຎປິ ຠິກ຺ຂູ ປວາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຖ ຕ຺ວໍ ‘‘ເອຖາວຸໂສ, ມມ ສຕ຺ຖາຣໍ ຂມາເປນ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍາ ໂຫຖາ’’ຕິ ສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕສ຺ສສິ. ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕຸກາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ, ກິໍ ອິມິນາປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຠາຣິຍໍ ກຕໍ ຠິກ຺ຂຸນາ, ທສພລໍ ນາມ ປຏິພາຫິສ຺ສຕີຕິ ອຍຸຕ຺ຕເມຕ’’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ເຕ ອຍໍ ອປຣາໂຘ ມຫາຊນນ຺ຕເຣ ປາກໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ທຸປ຺ປຏິກາຣຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎມານາປິ ເອວມາຫໍສຸ. ອຖ ວາ ຠຄວາ ປວາເຣຕ຺ວາ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕິ, ອຖ ຕ຺ວໍ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ຠຄວໂຕ ຂມາປນຕ຺ຖາຍ ສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕສ຺ສສິ. ຕຕ຺ຣ ທິສາວາສິໂນ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ, ກິໍ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ກຕ’’ນ຺ຕິ…ເປ… ທຸປ຺ປຏິກາຣຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎມານາປິ ເອວມາຫໍສຸ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ມຍາ ກຕໍ, ຠຄວາ ປນ ມຫນ຺ເຕປິ ອຄຸເຓ ອລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຈ຺ຈຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອຕໍ ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຈໂຍຕິ ອປຣາໂຘ. ມໍ ອຈ຺ຈຄມາຕິ ມໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕູຕິ ຂມຕຸ. ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາຕິ ອນາຄເຕ ສໍວຣຓຕ຺ຖາຍ, ປຸນ ເອວຣູປສ຺ສ ອປຣາຘສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ຂລິຕສ຺ສ ອກຣຓຕ຺ຖາຍ. ຕຄ຺ຆາຕິ ເອກໍເສນ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລີຕິ, ຠທ຺ທາລິ, ຕຍາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ເອກໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ຕມ຺ປິ ເຕ ນ ປຏິວິທ຺ຘໍ ນ ສລ຺ລກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໓໖. ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ຘມ຺ມານຸສາຣີ, ສທ຺ຘານຸສາຣີຕິ ທ຺ເວ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄລາ. ເອເຕ ປນ ສຕ຺ຕປິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ ຠຄວຕາປິ ເອວໍ ອາຓາເປຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຠຄວຕາ ອາຓຕ຺ເຕ ເຕສມ຺ປິ ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐານປຣິກປ຺ປວເສນ ປນ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ສຸວຈຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຠທ຺ທາລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈ ທຸພ຺ພຈຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອປິ ນຸ ຕ຺ວໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເທສນໍ ກສ຺ມາ ອາຣຠິ? ຠທ຺ທາລິສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຠທ຺ທາລິ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ໂລເກ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ ມມ ສາສເນ ສາມິໂນ, ມຍິ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ເຕ ປຏິພາຫິຕພ຺ພຍຸຕ຺ເຕ ກາຣເຓ ສຕິ ເອເຕສໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕ຺ວໍ ປນ ມມ ສາສນໂຕ ພາຫິຣໂກ, ມຍິ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ເຕ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຣິຕ຺ໂຕ ຕຸຈ຺ໂຉຕິ ອນ຺ໂຕ ອຣິຍຄຸຓານໍ ອຠາເວນ ຣິຕ຺ຕໂກ ຕຸຈ຺ຉໂກ, ອິສ຺ສຣວຈເນ ກິຎ຺ຈິ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສີຕິ ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຐິໂຕ, ຕເຖວ ກໂຣສິ, ຂມາເປສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາຕິ ຕໍ ຕວ ອປຣາຘໍ ມຍໍ ຂມາມ. ວຸຑ຺ຒິ ເຫສາ, ຠທ຺ທາລິ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍຕິ ເອສາ, ຠທ຺ທາລິ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ວຸຑ຺ຒິ ນາມ. ກຕມາ? ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກຣິຕ຺ວາ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາປຊ຺ຊນາ. ເທສນໍ ປນ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ, ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫ.

໑໓໗. ສຕ຺ຖາປິ ອຸປວທຕີຕິ ‘‘ອສຸກວິຫາຣວາສີ ອສຸກສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ອສຸກສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎວາເສນ, ໂຍ ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປວທຕິ, ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ, ອປິເຈຕ຺ຖ ເທວຕາ ນ ເກວລໍ ອຸປວທນ຺ຕິ, ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປລາຍນາກາຣມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕນາປິ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສີລໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສໍກິລິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ວິຘາວຕິ, ນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອລ຺ລີຍຕິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ມາທິສສ຺ສ ອຣຎ຺ຎວາເສນາ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອຸຏ຺ຐາຍ ປກ຺ກມຕິ. ອຕ຺ຕາປິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປວທິໂຕຕິ ອຕ຺ຕນາປິ ອຕ຺ຕາ ອຸປວທິໂຕ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈນີກນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິອາທິ ເອວໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໔໐. ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ໂທເສ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກາເຣນ຺ຕິ. ໂນ ຕຖາຕິ ມຫນ຺ເຕປິ ອປຣາເຘ ຍຖາ ອິຕຣໍ, ເອວໍ ປສຍ຺ຫ ນ ກາເຣນ຺ຕິ. ໂສ ກິຣ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຠທ຺ທາລິ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ເອວຣູປໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເອຫິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຂມາເປຫີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໂຕປິ, ກຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸໍ ເປເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຠທ຺ທາລິ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ເອວຣູປໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຖຸສນ຺ຕິກາປິ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາປິ ນ ສມສ຺ສາສິໂຕ, ສຕ຺ຖາຣາປີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ອຖ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ສຕ຺ຖາປິ ໂອວທິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເມວ ໂອວທຕິ, ນ ອິຕຣນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຘ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎນາຎ຺ຎນ຺ຕິອາທີນິ ອນຸມານສຸຕ຺ເຕ ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ. ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ວຕ຺ຕຕິ. ນ ໂລມໍ ປາເຕຕີຕິ ອນຸໂລມວຕ຺ເຕ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ວິໂລມເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນ ນິຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ນິຕ຺ຖາຣຓກວຕ຺ຕມ຺ຫິ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕ ຉນ຺ທຊາໂຕ ນ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ທຸພ຺ພຈກຣເຓ. ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິໂກຕິ ນິຣນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໂກ. ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລຕິ ສາປຕ຺ຕິກກາໂລວສ຺ສ ພຫຸ, ສຸທ຺ໂຘ ນິຣາປຕ຺ຕິກກາໂລ ອປ຺ໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສມ຺ມຕີຕິ ຂິປ຺ປໍ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ທີຆສຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິນຍຘຣາ ປາທໂຘວນກາເລ ອາຄຕໍ ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ວຕ຺ຕເວລາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸນ ກາລໍ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ອາຄຕໍ ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ຕຸຍ຺ຫໍ ວິຫາຣເວລາ, ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ສາມເຓຣາທີນໍ ອຸທ຺ເທສທານເວລາ, ອມ຺ຫາກໍ ນ຺ຫານເວລາ, ເຖຣູປຏ຺ຐານເວລາ, ມຸຂໂຘວນເວລາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ທິວສຠາເຄປິ ຣຕ຺ຕິຠາເຄປິ ອາຄຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊນ຺ຕິເຍວ. ‘‘ກາຍ ເວລາຍ, ຠນ຺ເຕ, ໂອກາໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ອິມເມວ ຐານໍ ຊານາສິ, ອສຸໂກ ນາມ ວິນຍຘຣຕ຺ເຖໂຣ ສິເນຫປານໍ ປິວຕິ, ອສຸໂກ ວິເຣຈນໍ ກາເຣຕິ, ກສ຺ມາ ຕຸຣິໂຕສີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ທີຆສຸຕ຺ຕເມວ ກໂຣນ຺ຕິ.

໑໔໑. ຂິປ຺ປເມວ ວູປສມ຺ມຕີຕິ ລຫຸໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ນ ທີຆສຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸສ຺ສຸກ຺ກາປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອຍໍ ສຸພ຺ພໂຈ ຠິກ຺ຂຸ, ຊນປທວາສິໂນ ນາມ ຄາມນ຺ຕເສນາສເນ ວສນຏ຺ຐານນິສຊ຺ຊນາທີນິ ນ ຜາສຸການິ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂາຈາໂຣປິ ທຸກ຺ໂຂ ໂຫຕິ, ສີຆມສ຺ສ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມມາ’’ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ.

໑໔໒. ອຘິຈ຺ຈາປຕ຺ຕິໂກຕິ ກທາຈິ ກທາຈິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ກິຎ຺ຈາປິ ລຊ຺ຊີ ໂຫຕິ ປກຕຕ຺ໂຕ, ທຸພ຺ພຈຕ຺ຕາ ປນສ຺ສ ຠິກ຺ຂູ ຕເຖວ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໑໔໔. ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ວຫຕິ ເປມມຕ຺ຕເກນາຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ເຄຫສ຺ສິຕສທ຺ຘາຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ເຄຫສ຺ສິຕເປເມນ ຍາເປຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓສທິສາ ຫິ ອຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ, ນວປພ຺ພຊິໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຄຸຓໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ເປມມຕ຺ເຕນ ຍາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວຣູປາ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພາ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຫິ ສງ຺ຄຫໍ ລຠິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຐິຕາ ອຠິຎ຺ຎາປຕ຺ຕາ ມຫາສມຓາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕເກນ ກຖາມຄ຺ເຄນ ‘‘ໂອວທິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ໂອວທນ຺ຕິ, ນ ອິຕຣ’’ນ຺ຕິ ອິມເມວ ຠຄວຕາ ທສ຺ສິຕໍ.

໑໔໕. ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫິໍສູຕິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສຕ຺ເຕສຸ ຫາຍມາເນສູຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຫາຍມານາຍ ສຕ຺ຕາ ຫາຍນ຺ຕິ ນາມ. ສທ຺ຘມ຺ເມ ອນ຺ຕຣຘາຍມາເນຕິ ປຏິປຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ເມ ອນ຺ຕຣຘາຍມາເນ. ປຏິປຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ໂມປິ ຫິ ປຏິປຕ຺ຕິປູຣເກສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ອສຕິ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ນາມ. ອາສວຏ຺ຐານີຍາຕິ ອາສວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອເຕສູຕິ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ. ເຍສຸ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາ ປຣູປວາທວິປ຺ປຏິສາຣວຘພນ຺ຘນາທໂຍ ເຈວ ອປາຍທຸກ຺ຂວິເສສຠູຕາ ຈ ອາສວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິເຍວ. ຍສ຺ມາ ເນສໍ ເຕ ກາຣຓໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ວີຕິກ຺ກມຘມ຺ມາ ຍາວ ນ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ນ ຕາວ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ.

ເອວໍ ອກາລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ກາລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠທ຺ທາລີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໂຕຕິ ຍທາ, ຍສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕາ ວີຕິກ຺ກມໂທສາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ຕທາ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ກສ຺ມາ? ເຕສໍເຍວ ອາສວຏ຺ຐານີຍຘມ຺ມສງ຺ຂາຕານໍ ວີຕິກ຺ກມໂທສານໍ ປຏິຆາຕາຍ.

ເອວໍ ອາສວຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອກາລໍ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ກາລນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຕາວ, ຠທ຺ທາລິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕຠາວໍ. ສງ຺ໂຆ ຫິ ຍາວ ນ ເຖຣນວມຊ຺ຌິມານໍ ວເສນ ມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕາວ ເສນາສນານິ ປໂຫນ຺ຕິ, ສາສເນ ເອກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ປນ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ສງ຺ເຆ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ອຸຕ຺ຕຣິທ຺ວິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕໍ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ (ປາຈິ. ໕໑). ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ອນຸວສ຺ສໍ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ (ປາຈິ. ໑໑໗໑). ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ເອກວສ຺ສໍ ທ຺ເວ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໑໑໗໕).

ອິມິນາ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ລາຠຄ຺ຄນ຺ຕິ ລາຠສ຺ສ ອຄ຺ຄໍ. ສງ຺ໂຆ ຫິ ຍາວ ນ ລາຠຄ຺ຄປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນ ຕາວ ລາຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ປຕ຺ເຕ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອເຈລກສ຺ສ ວາ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ວາ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ວາ ສຫຕ຺ຖາ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ທເທຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໒໗໐).

ອິທຎ຺ຫິ ລາຠຄ຺ຄປຕ຺ເຕ ສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ.

ຍສຄ຺ຄນ຺ຕິ ຍສສ຺ສ ອຄ຺ຄໍ. ສງ຺ໂຆ ຫິ ຍາວ ນ ຍສຄ຺ຄປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນ ຕາວ ຍສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ປຕ຺ເຕ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ‘‘ສຸຣາເມຣຍປາເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໓໒໗). ອິທຎ຺ຫິ ຍສຄ຺ຄປຕ຺ເຕ ສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ.

ພາຫຸສຈ຺ຈນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາວໍ. ສງ຺ໂຆ ຫິ ຍາວ ນ ພາຫຸສຈ຺ຈປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນ ຕາວ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ພາຫຸສຈ຺ຈປຕ຺ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ເອກໍ ນິກາຍໍ ທ຺ເວ ນິກາເຍ ປຎ຺ຈປິ ນິກາເຍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊມານາ ປຸຄ຺ຄລາ ຣເສນ ຣສໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸ ສາສນໍ ທີເປນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ – ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ (ປາຈິ. ໔໑໘)…ເປ… ສມຓຸທ຺ເທໂສປິ ເຈ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໔໒໙) ນເຍນ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ.

ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕີຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຫູ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕິ, ຈິຣປພ຺ພຊິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ ຠາວໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ. ຕຕ຺ຣ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕ ສງ຺ເຆ ອຸປເສນໍ ວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂສ ຫາຍສ຺ມາ ອູນທສວສ຺ເສ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເອກວສ຺ໂສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ອຖ ຠຄວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອູນທສວສ຺ເສນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໗໕). ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ປຸນ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ທສວສ຺ສມ຺ຫາ ທສວສ຺ສມ຺ຫາ’’ຕິ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ອປຣມ຺ປິ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາເລນ ອພ຺ຍຕ຺ເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ທສວສ຺ເສນ ວາ ອຕິເຣກທສວສ຺ເສນ ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕກາເລ ທ຺ເວ ສິກ຺ຂາປທານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ.

໑໔໖. ອາຊານີຍສຸສູປມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ເທເສສິນ຺ຕິ ຕຣຸຓາຊານີຍອຸປມໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທສຍິໍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອສຣເຓ. ນ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ເອເສວ ເຫຕູຕິ ນ ເອສ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີຠາໂວເຍວ ເອໂກ ເຫຕຸ.

໑໔໗. ມຸຂາຘາເນ ກາຣຓໍ ກາເຣຕີຕິ ຂລີນພນ຺ຘາທີຫິ ມຸຂຏ຺ຐປເນ ສາຘຸກໍ ຄີວໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕຸໍ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ. ວິສູກາຍິຕານີຕິອາທີຫິ ວິເສວນາຈາຣໍ ກເຖສິ. ສພ຺ພາເນວ ເຫຕານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານິ. ຕສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິເສວນາຈາເຣ. ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ນິພ຺ພິເສວໂນ ໂຫຕິ, ຕໍ ວິເສວນໍ ຊຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຸຄາຘາເນຕິ ຍຸຄຏ຺ຐປເນ ຍຸຄສ຺ສ ສາຘຸກໍ ຄຫຓຕ຺ຖໍ.

ອນຸກ຺ກເມຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປາເທ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ອຸກ຺ຂິປເນ ຈ ນິກ຺ຂິປເນ ຈ. ປຣເສນາຍ ຫິ ອາວາເຏ ຐຕ຺ວາ ອສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອສ຺ສສ຺ສ ປາເທ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເອສ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປາເທ ອຸກ຺ຂິປິສ຺ສຕີຕິ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນວິຘາເນນ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ມຓ຺ຑເລຕິ ຍຖາ ອສ຺ເສ ນິສິນ຺ໂນເຍວ ຠູມິຍໍ ປຕິຕໍ ອາວຸຘໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ກຣຓຕ຺ຖໍ ມຓ຺ຑເລ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ. ຂຸຣກາເສຕິ ອຄ຺ຄຄ຺ຄຂຸເຣຫິ ປຖວີກມເນ. ຣຕ຺ຕິໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕກຣຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ຍຖາ ປທສທ຺ໂທ ນ ສຸຍ຺ຍຕິ, ຕທຕ຺ຖໍ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຄ຺ຄຂຸເຣຫິເຍວ ຄມນໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊເວຕິ ສີຆວາຫເນ. ‘‘ຘາເວ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣາຊເຍ ສຕິ ປລາຍນຕ຺ຖໍ, ປຣໍ ປລາຍນ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຫຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ. ທວຕ຺ເຕຕິ ທວຕ຺ຕາຍ, ຍຸທ຺ຘກາລສ຺ມິຎ຺ຫິ ຫຕ຺ຖີສຸ ວາ ໂກຎ຺ຈນາທໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ອສ຺ເສສຸ ວາ ຫສນ຺ເຕສຸ ຣເຖສຸ ວາ ນິໂຆສນ຺ເຕສຸ ໂຍເຘສຸ ວາ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ຕສ຺ສ ຣວສ຺ສ ອຠາຍິຕ຺ວາ ປຣເສນປເວສນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ກາຣຓາ ກຣີຍຕິ.

ຣາຊຄຸເຓຕິ ຣຎ຺ຎາ ຊານິຕພ຺ພຄຸເຓ. ກູຏກຓ຺ຓຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ຄຸຬວຓ຺ໂຓ ນາມ ອສ຺ໂສ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຈຕິຍປພ຺ພຕໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ກລມ຺ພນທີຕີຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ອສ຺ໂສ ຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ຣາຊາ ອສ຺ສາຈຣິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ອໂຫ ຕຍາ ອສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາປິໂຕ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອາຈຣິໂຍ – ‘‘ສຸສິກ຺ຂາປິໂຕ ເທວ ອສ຺ໂສ, ເອວມສ຺ສ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ‘ສຈາຫໍ ອຸທກໍ ໂອຕຣິສ຺ສາມິ, ວາລໍ ເຕມິສ຺ສຕິ, ວາເລ ຕິນ຺ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ເຄ ອຸທກໍ ປາເຕຍ຺ຍາ’ຕິ ເອວໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຣີເຣ ອຸທກປາຕນຠເຍນ ນ ໂອຕຣຕິ, ວາລໍ ຄຓ຺ຫາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣສິ. ອສ຺ໂສ ເວເຄນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປາຣໍ ຄໂຕ. ເອຕທຕ຺ຖໍ ອຍໍ ກາຣຓາ ກຣີຍຕິ. ຣາຊວໍເສຕິ ອສ຺ສຣາຊວໍເສ. ວໍໂສ ເຈໂສ ອສ຺ສຣາຊານໍ, ຕຖາຣູເປນ ປຫາເຣນ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນສຣີຣາປິ ອສ຺ສາໂຣຫໍ ປຣເສນາຍ ອປາເຕຕ຺ວາ ພຫິ ນີຫຣນ຺ຕິເຍວ. ເອຕທຕ຺ຖໍ ກາຣຓໍ ກາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸຕ຺ຕເມ ຊເວຕິ ຊວສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ, ຍຖາ ອຸຕ຺ຕມຊໂວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກາຣຓໍ ກາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຕ຺ຕເມ ຫເຍຕິ ອຸຕ຺ຕມຫຍຠາເວ, ຍຖາ ອຸຕ຺ຕມຫໂຍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກາຣຓໍ ກາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປກຕິຍາ ອຸຕ຺ຕມຫໂຍວ ອຸຕ຺ຕມຫຍກາຣຓໍ ອຣຫຕິ, ນ ອຎ຺ໂຎ. ອຸຕ຺ຕມຫຍກາຣຓາຍ ເອວ ຈ ຫໂຍ ອຸຕ຺ຕມຊວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຎ຺ໂຎຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ຣາຊາ ເອກໍ ສິນ຺ຘວໂປຕກໍ ລຠິຕ຺ວາ ສິນ຺ຘວຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາວ ອິມໍ ສິກ຺ຂາເປຫີຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອທາສິ. ອາຈຣິໂຍປິ ຕສ຺ສ ສິນ຺ຘວຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຕໍ ມາສຂາທກໂຆຏການໍ ກາຣຓາສຸ ອຸປເນຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອນນຸຈ຺ຉວິກຕ຺ຕາ ກາຣຓໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຕໍ ທເມຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ກູຏສ຺ໂສ ອຍໍ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ.

ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ອສ຺ສາຈຣິຍປຸພ຺ພໂກ ທຫໂຣ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຠຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ປຣິຂາປິຏ຺ເຐ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອນຄ຺ໂຆ, ຠນ຺ເຕ, ສິນ຺ຘວໂປຕໂກ’’ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ກເຖສິ. ສເຈ ຣາຊາ ຊາເນຍ຺ຍ, ມງ຺ຄລສ຺ສໍ ນໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ. ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ, ຕາຕ, ຣາຊາ ອປ຺ເປວ ນາມ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປສີເທຍ຺ຍ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ, – ‘‘ມຫາຣາຊ, ອນຄ຺ໂຆ ສິນ຺ຘວໂປຕໂກ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ກເຖສິ. ຕຍາ ທິຏ຺ໂຐ, ຕາຕາຕິ? ອາມ, ມຫາຣາຊາຕິ. ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠຸຎ຺ຊນກສຸວຓ຺ຓຖາເລ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠຸຎ຺ຊນກຠຕ຺ຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິວນກຣໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄນ຺ຘາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາລາຕິ. ຣາຊາ ສພ຺ພໍ ທາເປສິ. ທຫໂຣ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ.

ອສ຺ໂສ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາວ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຄຸຓຊານນກອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ທຫໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິ. ອສ຺ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຖາເລ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິ, ຣສໍ ປິວິ. ອຖ ນໍ ຄນ຺ເຘຫິ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ຣາຊປິຬນ຺ຘນໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິ. ໂສ ທຫຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມງ຺ຄລສ຺ສຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ທຫໂຣ – ‘‘ອຍໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອນຄ຺ໂຆ ສິນ຺ຘວໂປຕໂກ, ອິມິນາວ ນໍ ນິຍາເມນ ກຕິປາຫໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ.

ອຖ ກຕິປາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ປສ຺ສິສ຺ສສິ, ມຫາຣາຊາຕິ. ສາຘຸ ອາຈຣິຍ ກຸຫິໍ ຐຕ຺ວາ ປສ຺ສາມາຕິ? ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉ, ມຫາຣາຊາຕິ. ຣາຊາ ອສ຺ສໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ທຫໂຣ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອນຸປຣິຍາຫີ’’ຕິ ອສ຺ສສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ອສ຺ໂສ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ອນຸປຣິຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄໂຕ. ຣາຊາ ເນວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ທິຏ຺ໂຐ ເຕ, ມຫາຣາຊາຕິ? ນ ທິຏ຺ໂຐ, ຕາຕາຕິ. ວລຎ຺ຊກທຓ຺ຑໍ ເອຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ຐເປຖາຕິ ວຕ຺ວາ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິ ‘‘ວລຎ຺ຊກທຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ອສ຺ໂສ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ມຸເຂນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ. ທິຏ຺ຐໍ, ມຫາຣາຊາຕິ. ທິຏ຺ຐໍ, ຕາຕາຕິ.

ປຸນ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິ ‘‘ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ປາກາຣມຕ຺ຖເກນ ຈຣິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ອສ຺ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ທິຏ຺ໂຐ, ມຫາຣາຊາຕິ. ນ ທິຏ຺ໂຐ, ຕາຕາຕິ. ຣຕ຺ຕກມ຺ພລໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອສ຺ສສ຺ສ ປາເທ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຕເຖວ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ອສ຺ໂສ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ປາກາຣມຕ຺ຖເກນ ອນຸປຣິຍາຍິ. ພລວຕາ ປຸຣິເສນ ອາວິຎ຺ຉນອລາຕຄ຺ຄິສິຂາ ວິຍ ອຸຍ຺ຍານປາກາຣມຕ຺ຖເກ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອສ຺ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມີເປ ຐິໂຕ. ທິຏ຺ຐໍ, ມຫາຣາຊາຕິ. ທິຏ຺ຐໍ, ຕາຕາຕິ. ມງ຺ຄລໂປກ຺ຂຣຓິປາກາຣມຕ຺ຖເກ ອນຸປຣິຍາຫີຕິ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ.

ປຸນ ‘‘ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປທຸມປຕ຺ເຕສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣາຫີ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພປທຸມປຕ຺ເຕ ຈຣິຕ຺ວາ ອຄມາສິ, ເອກໍ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອນກ຺ກນ຺ຕໍ ວາ ຜາລິຕໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕໍ ວາ ຂຓ຺ຑິຕໍ ວາ ນາໂຫສິ. ທິຏ຺ຐໍ, ມຫາຣາຊາຕິ. ທິຏ຺ຐໍ, ຕາຕາຕິ. ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ຫຕ຺ຖຕລໍ ອຸປນາເມສິ. ຘາຕູປຕ຺ຖທ຺ໂຘ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕເລ ອຏ຺ຐາສິ. ທິຏ຺ຐໍ, ມຫາຣາຊາຕິ? ທິຏ຺ຐໍ, ຕາຕາຕິ. ເອວໍ ອຸຕ຺ຕມຫໂຍ ເອວ ອຸຕ຺ຕມກາຣຓາຍ ອຸຕ຺ຕມຊວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ.

ອຸຕ຺ຕເມ ສາຂລ຺ເຍຕິ ມຸທຸວາຈາຍ. ມຸທຸວາຈາຍ ຫິ, ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ຣຎ຺ໂຎ ມງ຺ຄລສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສສິ, ຣາຊໂຠຊນາທີນິ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕມຫຍກາຣຓໍ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕເມ ສາຂລ຺ເຍ’’ຕິ. ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປໂຠໂຄ. ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຫຕ຺ຖໍ ວິຍ ປາທໍ ວິຍ ອໂນຫາເຍວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຈຕູສຸ ວາ ເສນງ຺ເຄສຸ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕິ.

ອເສຂາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ. ສມ຺ມາຎາຓໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສມ຺ມາທິຏ຺ຐິເຍວ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ອຏ຺ຐ ຜລງ຺ຄານິ ເສສາ ຘມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຍໍ ປນ ເທສນາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ອຣຫຕ຺ຕນິກູຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາປິຕາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ລຏຸກິໂກປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ລຏຸກິໂກປມສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຍນ ໂສ ວນສຓ຺ໂຑຕິ ອຍມ຺ປິ ມຫາອຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິກ຺ກມິ. ຕສ຺ມາ ເຍນ ໂສ ຠຄວຕາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ວນສຓ຺ໂຑ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປຫຕ຺ຕາຕິ ອປຫາຣໂກ. ອຸປຫຕ຺ຕາຕິ ອຸປຫາຣໂກ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ.

໑໔໙. ຍໍ ຠຄວາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠຄວາ. ອິງ຺ຆາຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍໍ ນິປາໂຕ. ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ, ເອວຣູປໍ ປນ ປຓີຕໂຠຊນໍ ອລຠນ຺ຕາ ກຖໍ ຍາເປສ຺ສາມາຕິ ເອວໍ ປຓີຕໂຠຊນໍ ປຏິຈ຺ຈ ອໂຫສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຠູຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ຣຕ຺ຕິໂຠຊນສ຺ສ ປຓີຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສູເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ສູເປນ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ມຈ຺ຉມໍສກຬີຣາທິ. ສມຄ຺ຄາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາຕິ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມ. ສງ຺ຂຕິໂຍຕິ ອຠິສງ຺ຂາຣິກຂາທນີຍານິ. ສພ຺ພາ ຕາ ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ສພ຺ພາ ຕາ ສງ຺ຂຕິໂຍ ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ທິວາ ປນ ອປ຺ປາ ປຣິຕ຺ຕາ ໂຖກິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຫິ ທິວາ ຍາຄຸກຎ຺ຊິຍາທີຫິ ຍາເປຕ຺ວາປິ ຣຕ຺ຕິໍ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາປຓີຕເມວ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ.

ປຸນ ຠູຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ຣຕ຺ຕິ ວິກາລໂຠຊເນ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍນ຺ຕິ ພຫລນ຺ຘກາເຣ. ມາຓເວຫີຕິ ໂຈເຣຫິ. ກຕກມ຺ເມຫີຕິ ກຕໂຈຣກມ຺ເມຫິ. ໂຈຣາ ກິຣ ກຕກມ຺ມາ ຍໍ ເນສໍ ເທວຕໍ ອາຍາຈິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ອຸປຫາຣຕ຺ຖາຍ ມນຸສ຺ເສ ມາເຣຕ຺ວາ ຄລໂລຫິຕາທີນິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕ ອຎ຺ເຎສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ມາຣິຍມາເນສຸ ໂກລາຫລາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊິຕໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ມຎ຺ຎມານາ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກຕກມ຺ເມຫີຕິ ອຏວິໂຕ ຄາມໍ ອາຄມນກາເລ ກມ຺ມນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຖໍ ປຸເຣຕຣໍ ພລິກມ຺ມໍ ກາຕຸກາເມຫິ. ອສທ຺ຘມ຺ເມນ ນິມນ຺ເຕຕີຕິ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອຊ຺ເຊກຣຕ຺ຕິໍ ອິເຘວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອິຘ ວສິຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ສ຺ເວ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ ເມຖຸນຘມ຺ເມນ ນິມນ຺ເຕຕິ.

ປຸນ ຠູຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐກາຣຓໍ ກເຖຕິ. ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍາຕິ ວິຊ຺ຊຸວິຊ຺ໂຊຕນກ຺ຂເຓ. ວິສ຺ສຣມກາສີຕິ ມຫາສທ຺ທມກາສິ. ອຠຸມ຺ເມຕິ ຠູ’ຕິ ວຑ຺ຒິ, ອຠູ’ຕິ ອວຑ຺ຒິ, ວິນາໂສ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິສາໂຈ ວຕ ມນ຺ຕິ ປິສາໂຈ ມໍ ຂາທິຕຸໍ ອາຄໂຕ ວຕ. ອາຕຸມາຣີ ມາຕຸມາຣີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຕູຕິ ປິຕາ, ມາຕູຕິ ມາຕາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ສ ປິຕາ ວາ ມາຕາ ວາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕໂກຕິ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ທຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຍາເປນ຺ຕິ. ໂສ ເອວໍ ຣຕ຺ຕິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ນ ຈຣຕິ. ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ ມາຕາປິຕໂຣ ມຕາ ມຎ຺ເຎ, ເຕນ ເອວໍ ຈຣສີຕິ.

໑໕໐. ເອວເມວາຕິ ເອວເມວ ກິຎ຺ຈິ ອານິສໍສໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ນິກ຺ກາຣເຓເນວ. ເອວມາຫໍສູຕິ ຄຣຫນ຺ໂຕ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາຫໍສູຕິ ວທນ຺ຕິ. ກິໍ ປນິມສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ເຫຕຸ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາມ, ນນຸ ອປສ຺ສນ຺ເຕນ ວິຍ ອສຸຓນ຺ເຕນ ວິຍ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ໂອຣມຕ຺ຕກສ຺ສາຕິ ປຣິຕ຺ຕມຕ຺ຕກສ຺ສ. ອຘິສລ຺ລິຂເຕວາຍນ຺ຕິ ອຍໍ ສມໂຓ ນວນີຕໍ ປິສນ຺ໂຕ ວິຍ ປທຸມນາຬສຸຕ຺ຕໍ ກກເຈນ ໂອກ຺ກນ຺ຕນ຺ໂຕ ວິຍ ອຕິສລ຺ເລຂຕິ, ອຕິວາຍາມໍ ກໂຣຕິ. ສິກ຺ຂາກາມາຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທໂຍ ວິຍ ສິກ຺ຂາກາມາ, ເຕສຸ ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ສເຈ ເອເຕ ‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກເມຕໍ, ຫຣຖ ຠຄວາ’ຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ກິໍ ສຕ຺ຖາ ນ ຫເຣຍ຺ຍ. ເອວໍ ປນ ອວຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ‘ເອວໍ ຠຄວາ, ສາຘຸ ຠຄວາ, ປຎ຺ຎເປຖ ຠຄວາ’ຕິ ອຕິເຣກຕຣໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ປຏິລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສຸ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ.

ເຕສນ຺ຕິ ເຕສໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ໂມຆປຸຣິສານໍ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປຫາຕພ຺ພໍ. ຖູໂລ ກລິງ຺ຄໂຣຕິ ຄເລ ພທ຺ຘໍ ມຫາກຏ຺ຐໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ລຏຸກິກາ ສກຸຓິກາຕິ ຈາຕກສກຸຓິກາ. ສາ ກິຣ ຣວສຕໍ ຣວິຕ຺ວາ ນຈ຺ຈສຕໍ ນຈ຺ຈິຕ຺ວາ ສກິໍ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອາກາສໂຕ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ປນ ນໍ ທິສ຺ວາ ວຈ຺ຉປາລກາທໂຍ ກີຬນຕ຺ຖໍ ປູຕິລຕາຍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຄເມຕີຕິ ອຸເປຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສາຕິ ຕໍ ປູຕິລຕາພນ຺ຘນໍ ຕສ຺ສາ ອປ຺ປສຣີຣຕາຍ ເຈວ ອປ຺ປຖາມຕາຍ ຈ ພລວພນ຺ຘນໍ ນາມ, ມຫນ຺ຕໍ ນາຬິເກຣຣຊ຺ຊຸ ວິຍ ທຸຈ຺ຉິຊ຺ຊໍ ໂຫຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ເຕສໍ ໂມຆປຸຣິສານໍ ສທ຺ຘາມນ຺ທຕາຍ ຈ ປຎ຺ຎາມນ຺ທຕາຍ ຈ ພລວໍ ພນ຺ຘນໍ ນາມ, ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕກມ຺ປິ ມຫນ຺ຕໍ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸ ວິຍ ທຸປ຺ປຊຫໍ ໂຫຕິ.

໑໕໑. ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສາຕິ ກິໍ ອິມສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ເຫຕຸ ຠຄວຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ຍສ຺ສ ໂນ ຠຄວາ ປຫານມາຫ. ນນຸ ເອວໍ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາປິ ປຫາຕພ຺ພເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາຕິ ອນຸສ຺ສຸກ຺ກາ. ປນ຺ນໂລມາຕິ ປຕິຕໂລມາ, ນ ຕສ຺ສ ປຫາຕພ຺ພຠເຍນ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລມາ. ປຣທຕ຺ຕວຸຕ຺ຕາຕິ ປເຣຫິ ທິນ຺ນວຸຕ຺ຕິໂນ, ປຣໂຕ ລທ຺ເຘນ ຍາເປນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຄຠູເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ອປຈ຺ຈາສີສນປກ຺ເຂ ຐິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ມິໂຄ ຫິ ປຫາຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາວາສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ວາ ວຓເຕລໍ ວາ ລຠິສ຺ສາມີຕິ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອກຕ຺ວາ ປຫາຣໍ ລຠິຕ຺ວາວ ອຄາມກໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຫຏຏ຺ຐານໍ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຜາສຸຠູຕກາເລ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ມິຄາ ອປຈ຺ຈາສີສນປກ຺ເຂ ຐິຕາ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມິຄຠູເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສາຕິ ຕໍ ວຣຕ຺ຕພນ຺ຘນໍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ ມຫາສຣີຣຕາຍ ເຈວ ມຫາຖາມຕາຍ ຈ ທຸພ຺ພລພນ຺ຘນໍ ນາມ. ປູຕິລຕາ ວິຍ ສຸຉິຊ຺ຊໍ ໂຫຕິ. ເຕສໍ ຕນ຺ຕິ ເຕສໍ ຕໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາມຫນ຺ຕຕາຍ ຈ ປຎ຺ຎາມຫນ຺ຕຕາຍ ຈ ມຫນ຺ຕໍ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸປິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕກໍ ວິຍ ສຸປ຺ປຊຫໍ ໂຫຕິ.

໑໕໒. ທລິທ຺ໂທຕິ ທາລິທ຺ທິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອສ຺ສໂກຕິ ນິສ຺ສໂກ. ອນາຬ຺ຫິໂຍຕິ ອນຑ຺ໂຒ. ອຄາຣກນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກເຄຫໍ. ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ເຄຫຍຏ຺ຐິໂຍ ປິຏ຺ຐິວໍສໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ມຓ຺ຑເລ ລຄ຺ຄາ, ມຓ຺ຑລໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ລຄ຺ຄາ. ກາກາຕິທາຍິນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິເທວ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາຕິ ອນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ນກາເລ ວິສຸໍ ທ຺ວາຣກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ກາກາ ປວິສິຕ຺ວາ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ສູຣກາກາ ຫິ ປລາຍນກາເລ ຈ ຍຖາສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນເນວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕິ. ນປຣມຣູປນ຺ຕິ ນ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ເຄຫໍ ວິຍ ອຸຕ຺ຕມຣູປໍ. ຂໂຏປິກາຕິ ວິລີວມຎ຺ຈໂກ. ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄາຕິ ໂອຓຕຸຓ຺ຓຕາ. ຘຎ຺ຎສມວາປກນ຺ຕິ ຘຎ຺ຎຎ຺ຈ ສມວາປກຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ຘຎ຺ຎໍ ນາມ ກຸທ຺ຣູສໂກ. ສມວາປກນ຺ຕິ ລາພຸພີຊກຸມ຺ຠຓ຺ຑພີຊກາທິ ພີຊຊາຕໍ. ນປຣມຣູປນ຺ຕິ ຍຖາ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ຄນ຺ຘສາລິພີຊາທິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພີຊໍ, ນ ເອວຣູປໍ. ຊາຍິກາຕິ ກປຓຊາຍາ. ນປຣມຣູປາຕິ ປຈ຺ຉິສີສາ ລມ຺ພຕ຺ຖນີ ມໂຫທຣາ ປິສາຈາ ວິຍ ພີຠຈ຺ຉາ. ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ສມຓຠາໂວ. ໂສ ວຕສ຺ສໍ, ໂຍຫນ຺ຕິ ໂສ ວຕາຫໍ ປຸຣິໂສ ນາມ ອສ຺ສໍ, ໂຍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ.

ໂສ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຕິ ໂສ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາປິ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ລາຠຄຣຸກາ ທຸກ຺ກຣາ ທຸຣາສທາ, ສຕ຺ຕປິ ອຏ຺ຐປິ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຍຖາໂຘເຕເນວ ປຕ຺ເຕນ ອາຄນ຺ຕພ຺ພມ຺ປິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ເມ ປຸນ ອາຄຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ຕິຓວລ຺ລິທພ຺ພສມ຺ຠາຣາ ນາມ ທຸສ຺ສໂມຘານິຍາ, ກິນ຺ຕິ ກໂຣມີ’’ຕິ ວີມໍສຕິ. ອຖສ຺ສ ຕໍ ອຄາຣກໍ ເວຊຍນ຺ຕປາສາໂທ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອຖສ຺ສ ຂໂຏປິກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ມຍິ ຄເຕ ອິມໍ ວິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘນາລາຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຸນ ອຏ຺ຏນິປາທວິລີວາທີນິ ລທ຺ຘພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕິ, ກິນ຺ຕິ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ. ອຖສ຺ສ ສາ ສິຣິສຍນໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕໂຕ ຘຎ຺ຎກຸມ຺ຠິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ມຍິ ຄເຕ ອຍໍ ຆຣຓີ ອິມໍ ຘຎ຺ຎໍ ເຕນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ. ປຸນ ອາຄເຕນ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິ ນາມ ລທ຺ຘພ຺ພາ ໂຫຕິ, ກິນ຺ຕິ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ. ອຖສ຺ສ ສາ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ໂກຏ຺ຐາຄາຣສຕານິ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕໂຕ ມາຕຸຄາມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ມຍິ ຄເຕ ອິມໍ ຫຕ຺ຖິໂຄປໂກ ວາ ອສ຺ສໂຄປໂກ ວາ ໂຍ ໂກຈິ ປໂລເຠສ຺ສຕິ, ປຸນ ອາຄເຕນ ຠຕ຺ຕປາຈິກາ ນາມ ລທ຺ຘພ຺ພາ ໂຫຕິ, ກິນ຺ຕິ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ. ອຖສ຺ສ ສາ ຣູປິນີ ເທວີ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂສ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໕໓. ນິກ຺ຂຄຓານນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ຂສຕານໍ. ຈໂຍຕິ ສນ຺ຕານໂຕ ກຕສນ຺ນິຈໂຍ. ຘຎ຺ຎຄຓານນ຺ຕິ ຘຎ຺ຎສກຏສຕານໍ.

໑໕໔. ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ອຸທາຍິ, ປຸຄ຺ຄລາຕິ ອິຘ ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ປຊຫນ຺ຕິ, ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປຊຫນກາ ຈ ອປ຺ປຊຫນກາ ຈ ຣາສິວເສນ ທສ຺ສິຕາ, ນ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ວິຠຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຍຖາ ນາມ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣຕ຺ຖໍ ຄໂຕ ປຸຣິໂສ ປຏິປາຏິຍາ ຣຸກ຺ເຂ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວງ຺ກຎ຺ຈ ປຫາຍ ກມ຺ເມ ອຸປເນຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວເມວ ອປ຺ປຊຫນເກ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອພ຺ໂພຫາຣິເກ ກຕ຺ວາ ປຊຫນກປຸຄ຺ຄລາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

ອຸປຘິປຫານາຍາຕິ ຂນ຺ຘຸປຘິກິເລສຸປຘິອຠິສງ຺ຂາຣຸປຘິກາມຄຸຓູປຘີຕິ ອິເມສໍ ອຸປຘີນໍ ປຫານາຍ. ອຸປຘິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຸປຘິອນຸຘາວນກາ. ສຣສງ຺ກປ຺ປາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຣນ຺ຕິ ຘາວນ຺ຕີຕິ ສຣາ. ສງ຺ກປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ສງ຺ກປ຺ປາ. ປທທ຺ວເຍນປິ ວິຕກ຺ກາເຍວ ວຸຕ຺ຕາ. ສມຸທາຈຣນ຺ຕີຕິ ອຠິຠວນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ກິເລເສຫິ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວມຕ຺ຕຕາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນານຕ຺ຕຕາ. ກທາຈິ ກຣຫຈີຕິ ພຫຸກາລໍ ວີຕິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ສຕິສມ຺ໂມສາຕິ ສຕິສມ຺ໂມເສນ. ນິປາໂຕຕິ ອໂຍກຏາຫມ຺ຫິ ປຕນໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ນປ຺ປຊຫຕິ, ປຊຫຕິ, ຂິປ຺ປໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ ຕໂຍ ຣາສໂຍ ທສ຺ສິຕາ. ເຕສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ນາມ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຊຫນ຺ຕິ ນາມ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂິປ຺ປໍ ປຊຫນ຺ຕິ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ສກທາຄາມີ ອນາຄາມີຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ນາມ. ປຸຖຸຊ຺ຊນາທໂຍ ຕາວ ມາ ປຊຫນ຺ຕຸ, ອນາຄາມີ ກຖໍ ນ ປຊຫຕີຕິ? ໂສປິ ຫິ ຍາວເທວສ຺ສ ຠວໂລໂຠ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ອໂຫສຸຂໍ ອໂຫສຸຂນ຺ຕິ ອຠິນນ຺ທຕິ. ຕສ຺ມາ ນປ຺ປຊຫຕິ ນາມ. ເອເຕເຍວ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ປຊຫນ຺ຕິ ນາມ. ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ຕາວ ປຊຫນ຺ຕຸ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກຖໍ ປຊຫຕີຕິ? ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ຫິ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ສຫສາ ກິເລເສ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ‘‘ມາທິສສ຺ສ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກິເລໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ສໍເວຄໍ ກຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄນ ກິເລເສ ສມຸຄ຺ຆາເຕຕິ. ອິຕິ ໂສ ປຊຫຕິ ນາມ. ເຕເຍວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂິປ຺ປໍ ປຊຫນ຺ຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ, ມຫາຫຕ຺ຖິປໂທປເມ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໘ ອາທໂຍ), ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວເນຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໕໓ ອາທໂຍ) ອິເມສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ຕຕິຍວາໂຣ ຄຫິໂຕ, ປຎ຺ໂຫ ປນ ທຸຕິຍວາເຣເນວ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸປຘິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ຂນ຺ຘາ ອຸປຘິ ນາມ. ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລນ຺ຕິ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ກິເລສຸປຘິນາ ນິຣຸປຘິ ໂຫຕິ, ນິຄ຺ຄຫໂຓ ນິຕຓ຺ໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ຕຓ຺ຫກ຺ຂເຍ ນິພ຺ພາເນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ.

໑໕໕. ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄເລ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍ ປຊຫນ຺ຕິ, ເຕ ‘‘ອິເມ ນາມ ເອຕ຺ຕເກ ກິເລເສ ປຊຫນ຺ຕິ’’. ເຍ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ, ເຕປິ ‘‘ອິເມ ນາມ ເອຕ຺ຕເກ ກິເລເສ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິເມ ອຸທາຍິ ກາມຄຸຓາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມິຬ຺ຫສຸຂນ຺ຕິ ອສຸຈິສຸຂໍ. ອນຣິຍສຸຂນ຺ຕິ ອນຣິເຍຫິ ເສວິຕສຸຂໍ. ຠາຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ປຏິລາຠໂຕປິ ວິປາກໂຕປິ ຠາຍິຕພ຺ພໍ. ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂນ຺ຕິ ກາມໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸຂໍ. ປວິເວກສຸຂນ຺ຕິ ຄຓໂຕປິ ກິເລສໂຕປິ ປວິວິຕ຺ຕສຸຂໍ. ອຸປສມສຸຂນ຺ຕິ ຣາຄາທິວູປສມຕ຺ຖາຍ ສຸຂໍ. ສມ຺ໂພຘສຸຂນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສມ຺ໂພຘສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ສຸຂໍ. ນ ຠາຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ປຏິລາຠໂຕປິ ວິປາກໂຕປິ ນ ຠາຍິຕພ຺ພໍ, ຠາເວຕພ຺ພເມເວຕໍ.

໑໕໖. ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິໍ ວທາມີຕິ ອິຎ຺ຊນໍ ຈລນໍ ຜນ຺ທນນ຺ຕິ ວທາມິ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ອິຎ຺ຊິຕໍ. ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິນ຺ຕິ ເຍ ເອເຕ ອນິຣຸທ຺ຘາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ, ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ອິຎ຺ຊິຕໍ. ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌາເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນິຎ຺ຊິຕສ຺ມິໍ ວທາມີຕິ ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອນິຎ຺ຊນໍ ອຈລນໍ ນິປ຺ຜນ຺ທນນ຺ຕິ ວທາມິ.

ອນລນ຺ຕິ ວທາມີຕິ ອກຕ຺ຕພ຺ພອາລຍນ຺ຕິ ວທາມິ, ຕຓ຺ຫາລໂຍ ເອຕ຺ຖ ນ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ອນລໍ ອປຣິຍຕ຺ຕໍ, ນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອລເມຕນ຺ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສາປີຕິ ເອວຣູປາຍປິ ສນ຺ຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຫານເມວ ວທາມິ. ອຓຸໍ ວາ ຖູລໍ ວາຕິ ຂຸທ຺ທກໍ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ ວາ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ວາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ເທສນາ ປນ ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏເນວ ນິຏ຺ຐາປິຕາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ລຏຸກິໂກປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຈາຕຸມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຈາຕຸມສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈາຕຸມາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ຄາເມ. ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານີຕິ ອຘຸນາ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຈ ສຕານິ. ເຖຣາ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ທສພລໍ ອທິສ຺ວາວ ປພ຺ພຊິຕາ, ເອເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມ, ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຍຖາອຸປນິສ຺ສເຍນ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາ. ປຏິສມ຺ໂມທມານາຕິ ‘‘ກຈ຺ຈາວຸໂສ, ຂມນີຍ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣກຖໍ ກຸຣຸມານາ. ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ວສນຏ຺ຐານານິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານານິ ວິວຣິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈປີຐກຏສາຣກາທີນິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຍຖາຏ຺ຐາເນ ສຓ຺ຐາປຍມານາ. ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ເມ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຖ, ອິທໍ ຈີວຣໍ, ອິທໍ ຖາລກໍ, ອິທໍ ອຸທກຕຸມ຺ພໍ, ອິມໍ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິນ຺ຕິ ເອວໍ ສມຓປຣິກ຺ຂາເຣ ສງ຺ໂຄປຍມານາ.

ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸຄ຺ຄຕຕ຺ຕາ ອຸຈ຺ຈໍ, ປຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ມຫນ຺ຕໍ ອວິນິພ຺ໂຠຄສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕາ. ເກວຏ຺ຏາ ມຎ຺ເຎ ມຈ຺ຉວິໂລເປຕິ ເກວຏ຺ຏານໍ ມຈ຺ຉປຈ຺ຉິຐປິຕຏ຺ຐາເນ ມຫາຊໂນ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ – ‘‘ອິຘ ອຎ຺ຎໍ ເອກໍ ມຈ຺ຉໍ ເທຫິ, ເອກໍ ມຈ຺ຉຜາລໍ ເທຫິ, ເອຕສ຺ສ ເຕ ມຫາ ທິນ຺ໂນ, ມຍ຺ຫໍ ຂຸທ຺ທໂກ’’ຕິ ເອວໍ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຈ຺ຉຄຫຓຕ຺ຖໍ ຊາເລ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ເກວຏ຺ຏາ ເຈວ ອຎ຺ເຎ ຈ ‘‘ປວິຏ຺ໂຐ ນ ປວິຏ຺ໂຐ, ຄຫິໂຕ ນ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຓາເມມີຕິ ນີຫຣາມິ. ນ ໂວ ມມ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຖພ຺ພນ຺ຕິ ຕຸມ຺ເຫ ມາທິສສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວໍ ມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣຖ, ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ວສນ຺ຕາ ກິໍ ນາມ ສາຣຸປ຺ປໍ ກຣິສ຺ສຖ, ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ມມ ສນ຺ຕິເກ ວສນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ເຕສຸ ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ‘‘ຠຄວາ ຕຸມ຺ເຫ ມຫາສທ຺ທມຕ຺ຕເກນ ອມ຺ເຫ ປຓາເມຖາ’’ຕິ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ສພ຺ເພ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ເອວໍ ປນ ເຕສໍ ອໂຫສິ ‘‘ມຍໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມ, ຘມ຺ມກຖໍ ໂສສ຺ສາມ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ວສິສ຺ສາມາຕິ ອາຄຕາ. ເອວຣູປສ຺ສ ປນ ຄຣຸໂນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສທ຺ທໍ ກຣິມ຺ຫາ, ອມ຺ຫາກເມວ ໂທໂສຍໍ, ປຓາມິຕມ຺ຫາ, ນ ໂນ ລທ຺ຘໍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຖຸໍ, ນ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓສຣີຣໍ ໂອໂລເກຕຸໍ, ນ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ພລວໂທມນສ຺ສຊາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

໑໕໘. ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ເຕ ກິຣ ສກ຺ຍາ ອາຄມນສມເຍປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ເຖວ ນິສິນ຺ນາ ປສ຺ສິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອເຕ ຠິກ຺ຂູ ປວິສິຕ຺ວາວ ປຏິນິວຕ຺ຕາ, ຊານິສ຺ສາມ ຕໍ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ຫນ຺ທາຕິ ວວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ກຫໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫຕິ ຕຸມ຺ເຫ ອິທາເນວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຫໍ ຄຈ຺ຉຖ, ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂກຈິ ອຸປທ຺ທໂວ, ອຸທາຫຸ ທສພລສ຺ສາຕິ? ເຕສໍ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ, – ‘‘ອາວຸໂສ, ມຍໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອາຄຕາ, ທິຏ຺ໂຐ ໂນ ຠຄວາ, ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ເອວໍ ວຈນປຣິຫາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ເອວຣູປໍ ປນ ເລສກປ຺ປໍ ອກຕ຺ວາ ຍຖາຠູຕເມວ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຓາມິໂຕຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕ ປນ ຣາຊາໂນ ສາສເນ ຘຸຣວຫາ, ຕສ຺ມາ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ທ຺ວີຫິ ອຄ຺ຄສາວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈສຸ ຠິກ຺ຂຸສເຕສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ຠຄວໂຕ ປາທມູລໍ ວິຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ອິເມສໍ ນິວຕ຺ຕນາກາຣໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ຫາຍສ຺ມນ຺ໂຕຕິອາທິມາຫໍສຸ. ເຕສຸປິ ຠິກ຺ຂູສຸ ‘‘ມຍໍ ມຫາສທ຺ທມຕ຺ຕເກນ ປຓາມິຕາ, ນ ມຍໍ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ປຏິປ຺ຜຣິໂຕ ນາມ ນາໂຫສິ, ສພ຺ເພ ປນ ສມກໍເຍວ, ‘‘ເອວມາວຸໂສ,’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ.

໑໕໙. ອຠິນນ຺ທຕູຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາຄມນໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຠິນນ຺ທຕຸ. ອຠິວທຕູຕິ ເອຕຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ອຠິວທຕຸ. ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ອາມິສານຸຄ຺ຄເຫນ ຈ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ຈ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ. ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສພລສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ນ ລຠາມາຕິ ປສາທຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ວິປຣິຓາໂມຕິ ປສາທຎ຺ຎຖຕ຺ເຕນ ວິພ຺ຠມນ຺ຕານໍ ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ພີຊານໍ ຕຣຸຓານນ຺ຕິ ຕຣຸຓສສ຺ສານໍ. ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທກວາຣກາເລ ອຸທກໍ ອລຠນ຺ຕານໍ ມິລາຕຠາເວນ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ມິລາຕຠາວໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ວິປຣິຓາໂມ ຠເວຍ຺ຍ. ວຈ຺ຉກສ຺ສ ປນ ຂີຣປິປາສາຍ ສຸສ຺ສນໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນາມ, ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ກາລກິຣິຍາ ວິປຣິຓາໂມ ນາມ.

໑໖໐. ປສາທິໂຕ ຠຄວາຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນວ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອາຄຕໍ ອທ຺ທສ, ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ຈ ອາຍາຈນສທ຺ທໍ ສຸຓິ, ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ຠຄວໂຕ ປສນ຺ນຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ. ຕສ຺ມາ – ‘‘ກຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸໍ ເປເສຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສິຍມານານໍ ຄມນໍ ນາມ ນ ຜາສຸກໍ, ຍາວ ສຕ຺ຖາ ນ ເປເສຕິ, ຕາວເທວ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອວມາຫ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກຕິ ອຎ຺ເຎສຸ ກິຈ຺ເຈສຸ ອນຸສ຺ສຸກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣນ຺ຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ມຎ຺ເຎ ຠຄວາ ວິຫຣິຕຸກາໂມ, ໂສ ອິທານິ ຍຖາຣຸຈິຍາ ວິຫຣິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ເມ ອໂຫສີຕິ ວທຕິ. ມຍມ຺ປິ ທານີຕິ ມຍໍ ປຣໍ ໂອວທມານາ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕາ, ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ປໂຣວາເທນ. ອິທານິ ມຍມ຺ປິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາເຣເນວ ວິຫຣິສ຺ສາມາຕິ ທີເປຕິ. ເຖໂຣ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວິຣທ຺ໂຘ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣຠາວໍ ນ ອຎ຺ຎາສິ. ອຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ມຫາເຖຣານໍ ຠາໂຣ, ເຕນ ນໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ຠຄວາ ອາຄເມຫີຕິອາທິມາຫ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ. ເຕນສ຺ສ ຠຄວາ ສາຘຸກາຣໍ ອທາສິ.

໑໖໑. ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ກສ຺ມາ ອາຣຠິ? ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ. ໂຍ ຕານິ ອຠີໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອິຕໂຣ ປນ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ອຸທໂກໂຣຫນ຺ເຕຕິ ອຸທກໍ ໂອໂຣຫນ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄເລ. ກຸມ຺ຠີລຠຍນ຺ຕິ ສຸໍສຸມາຣຠຍໍ. ສຸສຸກາຠຍນ຺ຕິ ຈຓ຺ຑມຈ຺ຉຠຍໍ.

໑໖໒. ໂກຘຸປາຍາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຍຖາ ຫິ ພາຫິຣໍ ອຸທກໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ອູມີສຸ ໂອສີທິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ໂກຘຸປາຍາເສ ໂອສີທິຕ຺ວາ ວິພ຺ຠມຕິ. ຕສ຺ມາ ໂກຘຸປາຍາໂສ ‘‘ອູມິຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໖໓. ໂອທຣິກຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຍຖາ ຫິ ພາຫິຣໍ ອຸທກໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ກຸມ຺ຠີເລນ ຂາທິໂຕ ມຣຕິ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ໂອທຣິກຕ຺ເຕນ ຂາທິໂຕ ວິພ຺ຠມຕິ. ຕສ຺ມາ ໂອທຣິກຕ຺ຕໍ ‘‘ກຸມ຺ຠີລຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໖໔. ອຣກ຺ຂິເຕເນວ ກາເຍນາຕິ ສີສປ຺ປຈາລກາທິກຣເຓນ ອຣກ຺ຂິຕກາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ. ອຣກ຺ຂິຕາຍ ວາຈາຍາຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຠາສນາທິວເສນ ອຣກ຺ຂິຕວາໂຈ ຫຸຕ຺ວາ. ອນຸປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາຕິ ກາຍຄຕາສຕິໍ ອນຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ອສໍວຸເຕຫີຕິ ອປິຫິເຕຫິ. ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຍຖາ ຫິ ພາຫິຣໍ ອຸທກໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ອາວຏ຺ເຏ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາວຏ຺ເຏ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິພ຺ຠມຕິ. ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ‘‘ອາວຏ຺ຏຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

໑໖໕. ອນຸທ຺ຘໍເສຕີຕິ ກິລເມຕິ ມິລາເປຕິ. ຣາຄານຸທ຺ຘໍເສນາຕິ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ. ມາຕຸຄາມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຍຖາ ຫິ ພາຫິຣໍ ອຸທກໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ຈຓ຺ຑມຈ຺ຉໍ ອາຄມ຺ມ ລທ຺ຘປ຺ປຫາໂຣ ມຣຕິ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ມາຕຸຄາມໍ ອາຄມ຺ມ ອຸປ຺ປນ຺ນກາມຣາໂຄ ວິພ຺ຠມຕິ. ຕສ຺ມາ ມາຕຸຄາໂມ ‘‘ສຸສຸກາຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອິມານິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ຠາຍິຕ຺ວາ ຍຖາ ອຸທກໍ ອໂນໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸທກໍ ນິສ຺ສາຍ ອານິສໍໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຸທກປິປາສາຍ ປິປາສິໂຕ ຈ ໂຫຕິ ຣໂຊຊລ຺ເລນ ກິລິຏ຺ຐສຣີໂຣ ຈ, ເອວເມວໍ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ຠາຍິຕ຺ວາ ສາສເນ ອປພ຺ພຊນ຺ຕສ຺ສາປິ ອິມໍ ສາສນໍ ນິສ຺ສາຍ ອານິສໍໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕຓ຺ຫາປິປາສາຍ ປິປາສິໂຕ ຈ ໂຫຕິ ກິເລສຣເຊນ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຈ. ຍຖາ ປນ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ອຠາຍິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ໂອໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ອານິສໍໂສ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອິມານິ ອຠາຍິຕ຺ວາ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສາປິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ອານິສໍໂສ ໂຫຕິ. ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ຠາຍິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອໂນຕຣນ຺ໂຕ ໂສຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣຕີຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຠາຍິຕ຺ວາ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວເມວໍ ຠາຍິຕ຺ວາ ສາສເນ ອປພ຺ພຊນ຺ໂຕປິ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານປາຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຠາຍິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊນ຺ໂຕ ປນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຍໍ ປນ ເທສນາ ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ນິຏ຺ຐາປິຕາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ