໑. ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍໍ ວິຫຣຕີຕິ ເວຬຸວນວິຫາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຘານຆຣສງ຺ເຂເປ ວິເວກກາມານໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ກເຕ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຕິ ເອວໍນາມເກ ປາສາເທ ປວິເວກໍ ພ຺ຣູຫຍນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ກຓ຺ຏໂກ ນາມ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕິຂິໂຓວ ໂຫຕິ, ເອວເມວໍ ອຍມ຺ປິ ອາຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກສາມເຓຣກາເລເຍວ ປວິເວກໍ ພ຺ຣູຫຍມາໂນ ຕຕ຺ຖ ວິຫາສິ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ. ອາສນນ຺ຕິ ປກຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ ອາສນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຐເປສິ. ອຸທກາຘາເນຕິ ອຸທກຠາຊເນ. ‘‘ອຸທກຏ຺ຐາເນ’’ຕິປິ ປາໂຐ.

ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ໂອວາທທານຕ຺ຖໍ ອາມນ຺ເຕສິ. ຠຄວຕາ ຫິ ຣາຫຸລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສມ຺ພຫຸລາ ຘມ຺ມເທສນາ ກຕາ. ສາມເຓຣປຎ຺ຫໍ ເຖຣສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຣາຫຸລສໍຍຸຕ຺ຕໍ ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ຈູຬຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕມິທໍ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອຍຎ຺ຫິ ອາຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ຠຄວນ຺ຕໍ ຈີວຣກຓ຺ເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ທາຍຊ຺ຊໍ ເມ ສມຓ ເທຫີ’’ຕິ ທາຍຊ຺ຊໍ ຍາຈມາໂນ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ປພ຺ພາຊິໂຕ. ອຖ ຠຄວາ ທຫຣກຸມາຣາ ນາມ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ, ໂອວາທມສ຺ສ ເທມີຕິ ຣາຫຸລກຸມາຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສາມເຓເຣນ ນາມ, ຣາຫຸລ, ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕ຺ວໍ ກຖຍມາໂນ ເອວຣູປໍ ກຖໍ ກເຖຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ອວິຊຫິຕໍ ທສປຸຈ຺ຉໍ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ – ‘‘ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ ເອໂກ ອຸທ຺ເທໂສ ເອກໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາ…ເປ… ທສ ປຎ຺ຫາ ທສ ອຸທ຺ເທສາ ທສ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຕິ. ເອກໍ ນາມ ກິໍ? ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ…ເປ… ທສ ນາມ ກິໍ? ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣຫາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໔.໑໐) ອິມໍ ສາມເຓຣປຎ຺ຫໍ ກເຖສິ. ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ທຫຣກຸມາຣາ ນາມ ປິຍມຸສາວາທາ ໂຫນ຺ຕິ, ອທິຏ຺ຐເມວ ທິຏ຺ຐໍ ອມ຺ເຫຫິ, ທິຏ຺ຐເມວ ນ ທິຏ຺ຐໍ ອມ຺ເຫຫີຕິ ວທນ຺ຕິ ໂອວາທມສ຺ສ ເທມີ’’ຕິ ອກ຺ຂີຫິ ໂອໂລເກຕ຺ວາປິ ສຸຂສຎ຺ຊານນຕ຺ຖໍ ປຐມເມວ ຈຕສ຺ໂສ ອຸທກາຘານູປມາໂຍ, ຕໂຕ ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖິອຸປມາໂຍ ເອກໍ ອາທາສູປມຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ. ຈຕູສຸ ປນ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຕຓ຺ຫາວິວຏ຺ຏນໍ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຸປນິສ຺ສຍສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຣາຫຸລສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ຣາຫຸລສຸຕ຺ຕ) ກເຖສິ. ອາຄຕາຄຕຏ຺ຐາເນ ຠເວສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຣາຫຸລສໍຍຸຕ຺ຕໍ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໘໘ ອາທໂຍ) ກເຖສິ. ‘‘ອຫໍ ໂສຠາມິ, ມມ ວຓ຺ຓາຍຕນໍ ປສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ເຄຫສ຺ສິຕຉນ຺ທຣາໂຄ ນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຖ ຣາຫຸລສຸຕ຺ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ກາເລ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຠິຓ຺ໂຫວາທວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາຫຸລສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອວສ຺ສິກຠິກ຺ຂຸກາລາ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາຣສ ວສ຺ສສາມເຓຣກາເລ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈູຬຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ອວສ຺ສິກຠິກ຺ຂຸກາເລ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸມາຣກປຎ຺ຫຎ຺ຈ ອິທຎ຺ຈ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກສາມເຓຣກາເລ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຸ ຣາຫຸລສຸຕ຺ຕໍ ອຠິຓ຺ໂຫວາທຕ຺ຖໍ, ຣາຫຸລສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ເຖຣສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຄພ຺ຠຄຫຓຕ຺ຖໍ, ມຫາຣາຫຸໂລວາທໍ ເຄຫສ຺ສິຕຉນ຺ທຣາຄວິໂນທນຕ຺ຖໍ, ຈູຬຣາຫຸໂລວາທໍ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຈທສ-ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍ-ຘມ຺ມປຣິປາກກາເລ ອຣຫຕ຺ຕຄາຫາປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ສນ຺ຘາຍ ຣາຫຸລຕ຺ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອິທມາຫ –

‘‘ກິກີວ ພີຊໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຈາມຣີ ວາລມຸຕ຺ຕມໍ;

ນິປໂກ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ມມໍ ຣກ຺ຂິ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ. (ອປ. ໑.໒.໘໓);

ສາມເຓຣປຎ຺ຫໍ ອຍຸຕ຺ຕວຈນປຫານຕ຺ຖໍ, ອິທໍ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທສ຺ສ ອກຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສສິ ໂນຕິ ປສ຺ສສິ ນຸ. ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຖກໍ. ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ສມຓຘມ຺ໂມ. ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອໂຘມຸຂໍ ກຕ຺ວາ. ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອຸຕ຺ຕານໍ ກຕ຺ວາ.

໑໐໘. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຣາຫຸລ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄຕິ ອຍໍ ອຸປມາ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ສໍວຣຣຫິຕສ຺ສ ໂອປມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ອີສາທນ຺ໂຕຕິ ຣຖີສາສທິສທນ຺ໂຕ. ອຸຣຸຬ຺ຫວາຕິ ອຠິວຑ຺ຒິໂຕ ອາໂຣຫສມ຺ປນ຺ໂນ. ອຠິຊາໂຕຕິ ສຸຊາໂຕ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ. ສງ຺ຄາມາວຈໂຣຕິ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕິຓ຺ຓປຸພ຺ໂພ. ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຄຕາຄເຕ ປວຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຆາເຕຕິ. ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍາທີສຸ ປນ ປຸຣຕ຺ຖິມກາເຍນ ຕາວ ປຏິເສນາຍ ຜລກໂກຏ຺ຐກມຸຓ຺ຑປາກາຣາທໂຍ ປາເຕຕິ, ຕຖາ ປຈ຺ຉິມກາເຍນ. ສີເສນ ກມ຺ມໍ ນາມ ນິຍເມຕ຺ວາ ເອຕໍ ປເທສໍ ມທ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕິ, ເອຕ຺ຕເກນ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ທ຺ເວຘາ ຠິຊ຺ຊຕິ. ກຓ຺ເຓຫິ ກມ຺ມໍ ນາມ ອາຄຕາຄເຕ ສເຣ ກຓ຺ເຓຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ປາຕນໍ. ທນ຺ເຕຫິ ກມ຺ມໍ ນາມ ປຏິຫຕ຺ຖິອສ຺ສຫຕ຺ຖາໂຣຫອສ຺ສາໂຣຫປທາທີນໍ ວິຊ຺ຌນໍ. ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ມໍ ນາມ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ພນ຺ຘາຍ ທີຆາສິລຏ຺ຐິຍາ ວາ ອຍມຸສເລນ ວາ ເຉທນເຠທນໍ. ຣກ຺ຂເຕວ ໂສຓ຺ຑນ຺ຕິ ໂສຓ຺ຑໍ ປນ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂນ ກຣເຓ. ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ປເຣສໍ ຊຍໍ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປຣາຊຍໍ ປສ຺ສີຕິ ມຎ຺ຎຕິ. ໂສຓ຺ຑາຍປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ອຍມຸຄ຺ຄຣໍ ວາ ຂທິຣມຸສລໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ມທ຺ທຕິ. ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ, ອິທານິ ຫຕ຺ຖິໂຍຘາທີສຸ ນ ກຸໂຕຈິ ຠາຍຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ຊຍໍ ປເຣສຎ຺ຈ ປຣາຊຍໍ ປສ຺ສີຕິ ມຎ຺ຎຕິ. ນາຫໍ ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ປາປນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏາທິອາປຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກເມ ວາ ມາຕຸຆາຕກາທິກມ຺ເມສຸ ວາ ກິຎ຺ຈິ ປາປໍ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ຕິຫ ເຕຕິ ຍສ຺ມາ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທິໂນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປາປໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕຍາ ຫສາຍປິ ທວກມ຺ຍຕາຍປິ ມຸສາ ນ ຠຓິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕ຺ໂຖຕິ ໂອໂລກນຕ຺ໂຖ, ຍໍ ມຸເຂ ວຊ຺ຊໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ.

໑໐໙. ສສກ຺ກໍ ນ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ເອກໍເສເນວ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ປຏິສໍຫເຣຍ຺ຍາສີຕິ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາສິ ມາ ກເຣຍ຺ຍາສິ. ອນຸປທຊ຺ເຊຍ຺ຍາສີຕິ ອນຸປເທຍ຺ຍາສິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຍ຺ຍາສິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຣຍ຺ຍາສິ. ອໂຫຣຕ຺ຕານຸສິກ຺ຂີຕິ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທິວຎ຺ຈ ສິກ຺ຂມາໂນ.

໑໑໑. ອຏ຺ຏີຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຏ຺ເຏນ ປີຬິເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຫຣາຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ລຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄູຖໍ ທິສ຺ວາ ວິຍ ຊິຄຸຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ. ມໂນກມ຺ມສ຺ສ ປນ ອເທສນາວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ອິຘ ເທເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຕ຺ຕເກ ປນ ຐາເນ ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມານິ ໂສເຘຕພ຺ພານິ, ກິຕ຺ຕເກ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ. ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມານິ ຕາວ ເອກສ຺ມິໍ ປຸເຣຠຕ຺ເຕເຍວ ໂສເຘຕພ຺ພານິ. ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ເນນ ຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘‘ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສຊ຺ຊາ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ອິມສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ປເຣສໍ ອປ຺ປິຍໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວາ ວຈີກມ຺ມໍ ວາ’’ຕິ. ສເຈ ອຕ຺ຖີຕິ ຊານາຕິ, ເທສນາຍຸຕ຺ຕໍ ເທເສຕພ຺ພໍ, ອາວິກຣຓຍຸຕ຺ຕໍ ອາວິກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ເຕເນວ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ວິຫາຕພ຺ພໍ. ມໂນກມ຺ມໍ ປນ ເອຕສ຺ມິໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຣິເຍສນຏ຺ຐາເນ ໂສເຘຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ອຊ຺ຊ ປິຓ຺ຑປາຕປຣິເຍສນຏ຺ຐາເນ ຣູປາທີສຸ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣາໂຄ ວາ ປຏິຆໍ ວາ’’ຕິ? ສເຈ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ປຸນ ນ ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ເຕເນວ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ວິຫາຕພ຺ພໍ.

໑໑໒. ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາຕິ ພຸທ຺ຘາ ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ວາ ຕຖາຄຕສາວກາ ວາ. ຕສ຺ມາຕິຫາຕິ ຍສ຺ມາ ອຕີເຕປິ ເອວໍ ປຣິໂສເຘສຸໍ, ອນາຄເຕປິ ປຣິໂສເຘສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຕຣຫິປິ ປຣິໂສເຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫຫິປິ ເຕສໍ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ເຕຫິ ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອິມໍ ປນ ເທສນໍ ຠຄວາ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ອຸສ຺ສິຕສ຺ສ ຣຕນຣາສິໂນ ໂຍຊນິຍມຓິກ຺ຂນ຺ເຘນ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລວເສນ ປຣິນິຏ຺ຐາເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.