໘. ໂກສມ຺ພິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໙໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ໂກສມ຺ພິຍສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂກສມ຺ພິຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຕສ຺ສ ກິຣ ນຄຣສ຺ສ ອາຣາມໂປກ຺ຂຣຓີອາທີສຸ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ໂກສມ຺ພຣຸກ຺ຂາວ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ຕສ຺ມາ ໂກສມ຺ພີຕິ ສງ຺ຂໍ ອຄມາສິ. ກຸສມ຺ພສ຺ສ ນາມ ອິສິໂນ ອສ຺ສມໂຕ ອວິທູເຣ ມາປິຕຕ຺ຕາຕິປິ ເອເກ. ໂຆສິຕາຣາເມຕິ ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິເຕ ອາຣາເມ.

ປຸພ຺ເພ ກິຣ ອທ຺ທິລຣຏ຺ຐໍ ນາມ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ໂກຕູຫລໂກ ນາມ ທລິທ຺ໂທ ຉາຕກຠເຍນ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ເກທາຣປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ສຸຠິກ຺ຂໍ ຣຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕໍ ວຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ມາຕາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕາ. ເຕ ເອກໍ ໂຄປາລກຄາມກໍ ປວິສິໍສຸ, ໂຄປາລການຎ຺ຈ ຕທາ ປຫຕປາຍໂສ ປຏິຍຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປາຍສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ອຖ ໂສ ປຸຣິໂສ ປຫູຕປາຍສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຊິຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຸນຂິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸໂຣ ຊາໂຕ. ໂສ ໂຄປາລກສ຺ສ ປິໂຍ ອໂຫສິ ມນາໂປ, ໂຄປາລໂກ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘປິ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ກຸກ຺ກຸຣສ຺ສ ເອກໍ ປິຓ຺ຑໍ ເທຕິ. ໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ໂຄປາລເກນ ສທ຺ຘິໍ ປຓ຺ຓສາລມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ.

ໂສ ໂຄປາລເກ ອສນ຺ນິຫິເຕ ຠຕ຺ຕເວລາຍ ສຍເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາລາໂຣຈນຕ຺ຖໍ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ຠຸສ຺ສຕິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄປິ ຈຓ຺ຑມິເຄ ທິສ຺ວາ ຠຸສ຺ສິຕ຺ວາ ປລາເປຕິ. ໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ມຸທຸເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣສ຺ສ ໂຆສກເທວປຸຕ຺ໂຕຕ຺ເວວ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ເອກສ຺ມິໍ ກຸລຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໍ ອປຸຕ຺ຕໂກ ເສຏ຺ຐິ ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕູນໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ເຕ ຊາເຕ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມາຣາເປຕຸໍ ອຸປກ຺ກມິ. ໂສ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕຕາຍ ສຕ຺ຕສຸປິ ຐາເນສຸ ມຣຓໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອວສາເນ ເອກາຍ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ລທ຺ຘຊີວິໂກ ອປຣຠາເຄ ປິຕຸອຈ຺ຈເຍນ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິ ນາມ ຊາໂຕ. ອຎ຺ເຎປິ ໂກສມ຺ພິຍໍ ກຸກ຺ກຸຏເສຏ຺ຐິ ປາວາຣິກເສຏ຺ຐີຕິ ທ຺ເວ ເສຏ຺ຐິໂນ ສນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕໂຍ ອເຫສຸໍ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ເຕສໍ ສຫາຍການໍ ເສຏ຺ຐີນໍ ກຸລູປກາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິສໂຍ ປພ຺ພຕປາເທ ວສິໍສຸ. ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ມນຸສ຺ສປຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ວາເຣ ຄິມ຺ຫສມເຍ ມນຸສ຺ສປຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນິຣຸທກມຫາກນ຺ຕາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ກນ຺ຕາຣປຣິໂຍສາເນ ມຫນ຺ຕໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ຍາທິໂສ ອຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ, ອທ຺ຘາ ເອຕ຺ຖ ມເຫສກ຺ຂາຍ ເທວຕາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສາຘຸ ວຕສ຺ສ, ສເຈ ໂນ ປານີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເທວຕາ ອິສີນໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ອິເມສໍ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ວິຏປນ຺ຕຣໂຕ ນງ຺ຄລສີສມຕ຺ຕໍ ອຸທກຘາຣໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ອິສິຄໂຓ ຣຊຕກ຺ຂນ຺ຘສທິສໍ ອຸທກວຏ຺ຏິໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຊເນຫິ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເທວຕາຍ ອມ຺ຫາກໍ ປຣິໂຠຄອຸທກໍ ທິນ຺ນໍ, ອິທໍ ປນ ອຄາມກໍ ມຫາອຣຎ຺ຎໍ, ສາຘຸ ວຕສ຺ສ, ສເຈ ໂນ ອາຫາຣມ຺ປິ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເທວຕາ ອິສີນໍ ອຸປສໍກປ຺ປນວເສນ ທິພ຺ພານິ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີນິ ທຕ຺ວາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ. ອິສໂຍ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ເທວຕາຍ ອມ຺ຫາກໍ ປຣິໂຠຄອຸທກມ຺ປິ ໂຠຊນມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ທິນ຺ນໍ, ສາຘຸ ວຕສ຺ສ, ສເຈ ໂນ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ເທວຕາ ເຕສໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒກາຍໍ ທສ຺ເສສິ. ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ເທວເຕ, ມຫຕີ ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ກິໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຘິຄຕາສີ’’ຕິ? ຠນ຺ເຕ, ນາຕິມຫນ຺ຕໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາຕິ. ອຸປຑ຺ຒອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ຫິ ເທວຕາຍ ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາ.

ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ກິຣ ເຄເຫ ອຍໍ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ກມ຺ມກາໂຣ ອໂຫສິ. ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຫິ ເຄເຫ ອຸໂປສຖທິວເສສຸ ອນ຺ຕມໂສ ທາສກມ຺ມກາເຣ ອຸປາທາຍ ສພ຺ໂພ ຊໂນ ອຸໂປສຖິໂກ ໂຫຕິ. ເອກທິວສໍ ອຍໍ ກມ຺ມກາໂຣ ເອກໂກວ ປາໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ຄໂຕ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ນິວາປໍ ລຠນມນຸສ຺ເສ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ເສເວກສ຺ສ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອສ຺ສ ສາຍມາສຕ຺ຖາຍ ນິວາປໍ ອທາສິ. ຠຕ຺ຕກາຣິກາ ທາສີ ເອກສ຺ເສວ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອທາສິ, ກມ຺ມກາໂຣ ອາຫ – ‘‘ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ເຄຫໍ ເອກສທ຺ທໍ ອໂຫສິ, ອຊ຺ຊ ອຕິວິຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ຕສ຺ສ ສາ ອາຈິກ຺ຂິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ສພ຺ເພ ມນຸສ຺ສາ ອຸໂປສຖິກາ, ມຫາເສຏ຺ຐິ ຕຸຍ຺ເຫເວກສ຺ສ ນິວາປໍ ອທາສີ’’ຕິ. ເອວໍ ອມ຺ມາຕິ? ອາມ ສາມີຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ອຸໂປສຖໍ ສມາທິນ຺ນສ຺ສ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ໂຫຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ມຫາເສຏ຺ຐິໍ ປຸຈ຺ຉ ອມ຺ມາຕິ? ຕາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ມຫາເສຏ຺ຐິ ອາຫ – ‘‘ສກລອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ, ອຸປຑ຺ຒກມ຺ມໍ ປນ ໂຫຕິ, ອຸໂປສຖິໂກ ໂຫຕູ’’ຕິ. ກມ຺ມກາໂຣ ຠຕ຺ຕໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ອຸໂປສຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ສ ອາຫາຣປຣິກ຺ຂີຓກາຍສ຺ສ ຣຕ຺ຕິໍ ວາໂຕ ກຸປ຺ປິ. ໂສ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒອຸໂປສຖກມ຺ມນິສ຺ສນ຺ເທນ ມຫາວຏ຺ຏນິອຏວິຍໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ເຂ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອິສີນໍ ອາໂຣເຈສິ.

ອິສໂຍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍໍ ພຸທ຺ໂຘ, ຘມ຺ໂມ, ສງ຺ໂຆຕິ ອສຸຕປຸພ຺ພໍ ສາວິຕາ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນຸ ໂຂ ໂລເກ ພຸທ຺ໂຘຕິ? ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ. ອິທານິ ກຸຫິໍ ວສຕີຕິ? ສາວຕ຺ຖິໍ ນິສ຺ສາຍ ເຊຕວເນ, ຠນ຺ເຕຕິ. ອິສໂຍ ຕິຏ຺ຐຖ ຕາວ ຕຸມ຺ເຫ ມຍໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ໂກສມ຺ພິນຄຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ. ມຫາເສຏ຺ຐິໂນ, ‘‘ອິສໂຍ ອາຄຕາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ສ຺ເວ ອມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອິສິຄຓສ຺ສ ມຫາທານໍ ອທໍສຸ. ອິສໂຍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉາມາຕິ ອາປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ເອກມ຺ປິ ມາສໍ ທ຺ເວປິ ຕໂຍປິ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມາເສ ວສິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວາເຣ ຫິຍ຺ໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຊ຺ເຊວ ຄຈ຺ຉາມາຕິ ວທຖ, ກິມິທນ຺ຕິ? ອາມ ຄຫປຕໂຍ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ວິທິຕຸໍ, ເຕນ ມຍໍ ຕຸຣິຕາ ຄຈ຺ຉາມາຕິ. ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມຍມ຺ປິ ຄຈ຺ຉາມ, ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄຈ຺ຉຖາຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ອຄາຣິຍາ ນາມ ມຫາຊຏາ, ຕິຏ຺ຐຖ ຕຸມ຺ເຫ, ມຍໍ ປຸເຣຕຣໍ ຄມິສ຺ສາມາຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ທ຺ເວປິ ທິວສານິ ອວສິຕ຺ວາ ຕຸຣິຕຄມເນເນວ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ເຊຕວນວິຫາເຣ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກເມວ ອຄມໍສຸ. ສຕ຺ຖຸ ມຘຸຣຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ເຕປິ ຕໂຍ ເສຏ຺ຐິໂນ ປຎ຺ຈຫິ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ເຈວ ປຏ຺ຏຸນ຺ນທຸກູລາທີນິ ຈ ອາທາຍ ໂກສມ຺ພິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ເຊຕວນສາມນ຺ເຕ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ສຫາຍການໍ ມຘຸຣຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ເຕ ພລວໂສມນສ຺ສຊາຕາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ມຫາທານໍ ອທໍສຸ. ປຸນ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສຕິ ເອວໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຊນປທໍ ອາຄມນາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ເທຖາ’’ຕິ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ. ຠຄວາ, ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ໂຂ ຄຫປຕໂຍ ຕຖາຄຕາ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຏິຎ຺ຎາ ທິນ຺ນາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ຄຫປຕໂຍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ທິນ຺ນາ ໂນ ຠຄວຕາ ປຏິຎ຺ຎາຕິ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ຐາເນ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ໂກສມ຺ພິໍ ປຕ຺ວາ, ‘‘ໂລເກ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ກຖຍິໍສຸ. ຕໂຍປິ ຊນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣາເມ ມຫນ຺ຕໍ ຘນປຣິຈ຺ຈາຄໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ວສນຕ຺ຖາຍ ວິຫາເຣ ກາຣາປຍິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຏເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິໂຕ ກຸກ຺ກຸຏາຣາໂມ ນາມ ອໂຫສິ. ປາວາຣິກເສຏ຺ຐິນາ ອມ຺ພວເນ ກາຣິໂຕ ປາວາຣິກມ຺ພວໂນ ນາມ ອໂຫສິ. ໂຆສິເຕນ ກາຣິໂຕ ໂຆສິຕາຣາໂມ ນາມ ອໂຫສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິເຕ ອາຣາເມ’’ຕິ.

ຠຓ຺ຑນຊາຕາຕິອາທີສຸ ກລຫສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ຠຓ຺ຑນໍ ນາມ, ຕໍ ຊາຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ. ຫຕ຺ຖປຣາມາສາທິວເສນ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ ກລໂຫ ຊາໂຕ ເອເຕສນ຺ຕິ ກລຫຊາຕາ. ວິຣຸທ຺ຘຠູຕໍ ວາທນ຺ຕິ ວິວາທໍ, ຕໍ ອາປນ຺ນາຕິ ວິວາທາປນ຺ນາ. ມຸຂສຕ຺ຕີຫີຕິ ວາຈາສຕ຺ຕີຫິ. ວິຕຸທນ຺ຕາຕິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕາ. ເຕ ນ ເຈວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ ນ ຈ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຸເປນ຺ຕີຕິ ເຕ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ກາຣຓຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເນວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຊານາເປນ຺ຕິ. ສເຈປິ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອາຣຠນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນ ອຸເປນ຺ຕິ, ຊານິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຊ຺ຌຕ຺ຕິຍາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນິຊ຺ຌຕ຺ຕີຕິ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິເວວຈນເມເວຕໍ. ກສ຺ມາ ປເນເຕ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ອເຫສຸນ຺ຕິ? ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ກາຣເຓນ.

ທ຺ເວ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ເອກສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສນ຺ຕິ ວິນຍຘໂຣ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິໂກ ຈ. ເຕສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເອກທິວສໍ ວຈ຺ຈກຸຏິໍ ປວິຏ຺ໂຐ ອາຈມນອຸທກາວເສສໍ ຠາຊເນ ຐເປຕ຺ວາວ ນິກ຺ຂມິ. ວິນຍຘໂຣ ປຈ຺ຉາ ປວິຏ຺ໂຐ ຕໍ ອຸທກໍ ທິສ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຈ຺ຉິ, ອາວຸໂສ, ຕຍາ ອິທໍ ອຸທກໍ ຐປິຕນ຺ຕິ? ອາມ, ອາວຸໂສຕິ. ຕ຺ວເມຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິຠາວໍ ນ ຊານາສີຕິ? ອາມ ນ ຊານາມີຕິ. ໂຫຕິ, ອາວຸໂສ, ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີຕິ. ສເຈ ໂຫຕິ ເທເສສ຺ສາມີຕິ. ສເຈ ປນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອສຕິຍາ ກຕໍ, ນຕ຺ຖິ ເຕ ອາປຕ຺ຕີຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ອໂຫສິ.

ວິນຍຘໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສິຕການໍ, ‘‘ອຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິໂກ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊມາໂນປິ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສິຕເກ ທິສ຺ວາ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ອາປຕ຺ຕິຠາວໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ອຍໍ ວິນຍຘໂຣ ປຸພ຺ເພ ‘ອນາປຕ຺ຕີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ‘ອາປຕ຺ຕີ’ຕິ ວທຕິ, ມຸສາວາທີ ເອໂສ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ມຸສາວາທີ’’ຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລຫໍ ວຑ຺ຒຍິໍສຸ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ, ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ໂກສມ຺ພິຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເນວ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ນ ເຠທາຘິປ຺ປາເຍນ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຖກາມຕາຍ ຫິຕກາມຕາຍ. ສາມຄ຺ຄິກາຣໂກ ກິເຣສ ຠິກ຺ຂຸ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍຖາ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ວິວາທໍ ອາຣທ຺ຘາ, ນ ສກ຺ກາ ມຍາ, ນາປິ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສມຄ຺ຄາ ກາຕຸໍ, ອປ຺ເປວ ນາມ ສເທວເກ ໂລເກ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ ຠຄວາ ສຍໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ສນ຺ຕິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເອເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສາຣຓີຍຘມ຺ມເທສນໍ ກເຖຕ຺ວາ ສາມຄ຺ຄິໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຖກາມຕາຍ ຫິຕກາມຕາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອໂວຈ.

໔໙໒. ຉຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສາຣຓີຍາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ກລຫຠຓ຺ຑນວເສນ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຉ ສາຣຓີຍາ ຘມ຺ມາ ອາຄຕາຕິ ເອວມິທໍ ໂກສມ຺ພິຍສຸຕ຺ຕໍ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສາຣຓີຍາຕິ ສຣິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕາ ອທ຺ຘາເນ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕປິ ນ ປມຸສ຺ສິຕພ຺ພາ. ໂຍ ເຕ ຘມ຺ເມ ປູເຣຕິ, ຕໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ປິຍກຣຓາ. ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຄຣຸກຣຓາ. ສງ຺ຄຫາຍາຕິ ສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ. ອວິວາທາຍາຕິ ອວິວາທນຕ຺ຖາຍ. ສາມຄ຺ຄິຍາຕິ ສມຄ຺ຄຠາວຕ຺ຖາຍ. ເອກີຠາວາຍາຕິ ເອກີຠາວຕ຺ຖາຍ ນິນ຺ນານາກຣຓາຍ. ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຠວນ຺ຕິ. ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ວຈີກມ຺ມມໂນກມ຺ເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມານິ ຠິກ຺ຂູນໍ ວເສນ ອາຄຕານິ, ຄິຫີສຸປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິເຍວ. ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຫິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອາຠິສມາຈາຣິກຘມ຺ມປູຣຓໍ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຄິຫີນໍ ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ໂພຘິວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ສງ຺ຆນິມນ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ຄມນໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ເຐ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ປຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອາສນປຎ຺ຎາປນໍ ອນຸຄມນນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ.

ຠິກ຺ຂູນໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອາຈາຣປຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານກຖນໍ ຘມ຺ມເທສນາ ເຕປິຏກມ຺ປິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ. ຄິຫີນຎ຺ຈ, ‘‘ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉາມ, ໂພຘິວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉາມ, ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກຣິສ຺ສາມ, ປທີປມາລາປຸປ຺ຜປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສາມ, ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ທສ຺ສາມ, ວສ຺ສາວາສິກໍ ທສ຺ສາມ, ອຊ຺ຊ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ທສ຺ສາມ, ສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຂາທນີຍາທີນິ ສໍວິທຫຖ, ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຖ, ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປຖ, ສງ຺ຆໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາເນຖ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຉນ຺ທຊາຕາ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣຖາ’’ຕິອາທິກຖນກາເລ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ.

ຠິກ຺ຂູນໍ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕາທີນິ ຈ ກຕ຺ວາ ວິວິຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ສຸຂີ ໂຫນ຺ຕຸ, ອເວຣາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌາ’’ຕິ ຈິນ຺ຕນໍ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ. ຄິຫີນໍ ‘‘ອຍ຺ຍາ ສຸຂີ ໂຫນ຺ຕຸ, ອເວຣາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌາ’’ຕິ ຈິນ຺ຕນໍ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ.

ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈາຕິ ສມ຺ມຸຂາ ຈ ປຣມ຺ມຸຂາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ນວການໍ ຈີວຣກມ຺ມາທີສຸ ສຫາຍຠາວູປຄມນໍ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ເຖຣານໍ ປນ ປາທໂຘວນວນ຺ທນພີຊນທານາທິເຠທມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ອຸຠເຍຫິປິ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານໍ ທາຣຸຠຓ຺ຑາທີນໍ ເຕສຸ ອວມຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານໍ ວິຍ ປຏິສາມນໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ເທວຕ຺ເຖໂຣ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣຕິ ເອວໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ວຈນໍ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ. ວິຫາເຣ ອສນ຺ຕໍ ປນ ປຣິປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ກຸຫິໍ ອມ຺ຫາກໍ ເທວຕ຺ເຖໂຣ, ອມ຺ຫາກໍ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ກທາ ນຸ ໂຂ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ມມາຍນວຈນໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ. ເມຕ຺ຕາສິເນຫສິນິທ຺ຘານິ ປນ ນຍນານິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ສຸປ຺ປສນ຺ເນນ ມຸເຂນ ໂອໂລກນໍ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ. ເທວຕ຺ເຖໂຣ, ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອໂຣໂຄ ໂຫຕຸ ອປ຺ປາພາໂຘຕິ ສມນ຺ນາຫຣຓໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ.

ລາຠາຕິ ຈີວຣາທໂຍ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍາ. ຘມ຺ມິກາຕິ ກຸຫນາທິເຠທໍ ມິຈ຺ຉາຊີວໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍວຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ປຕ຺ເຕ ປຣິຍາປນ຺ນໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄຕໍ ທ຺ວຕ຺ຕິກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາມຕ຺ຕມ຺ປິ. ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄີຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ປຏິວິຠຕ຺ຕານິ ນາມ ອາມິສປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລປຏິວິຠຕ຺ຕຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ທສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕນ ວິຠຊນໍ ອາມິສປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນາມ. ‘‘ອສຸກສ຺ສ ທສ຺ສາມິ, ອສຸກສ຺ສ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕນ ວິຠຊນໍ ປນ ປຸຄ຺ຄລປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນາມ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ໂຍ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຍໍ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄີ ນາມ.

ສີລວນ຺ເຕຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສາຘາຣຓໂຠຄີຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຘາຣຓໂຠຄິໂນ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ, ຍໍ ຍໍ ປຓີຕໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕໍ ຕໍ ເນວ ລາເຠນ ລາຠໍ ຊິຄີສນາມຸເຂນ ຄິຫີນໍ ເທຕິ, ນ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ; ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕວ ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຓ຺ຑິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ວິຍ ປສ຺ສຕິ. ອິທໍ ປນ ສາຣຓີຍຘມ຺ມໍ ໂກ ປູເຣຕິ, ໂກ ນ ປູເຣຕີຕິ? ທຸສ຺ສີໂລ ຕາວ ນ ປູເຣຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ສີລວນ຺ຕາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ປນ ວຕ຺ຕໍ ອຂຓ຺ເຑນ຺ໂຕ ປູເຣຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຕໍ – ໂຍ ຫິ ໂອທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ມາຕຸ ວາ ປິຕຸ ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາທີນໍ ວາ ເທຕິ, ໂສ ທາຕພ຺ພໍ ເທຕິ, ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ປນສ຺ສ ນ ໂຫຕິ, ປລິໂພຘຊຄ຺ຄນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ຫິ ມຸຕ຺ຕປລິໂພຘສ຺ເສວ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕນ ປນ ໂອທິສ຺ສກໍ ເທນ຺ເຕນ ຄິລານຄິລານຸປຏ຺ຐາກອາຄນ຺ຕຸກຄມິການຎ຺ເຈວ ນວປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ຈ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ເອເຕສໍ ທຕ຺ວາ ອວເສສໍ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ອທຕ຺ວາ ໂຍ ຍຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຕກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອວສິຏ຺ເຐ ອສຕິ ປຸນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍໍ ຍໍ ປຓີຕໍ, ຕໍ ຕໍ ທຕ຺ວາ ເສສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ‘‘ສີລວນ຺ເຕຫີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ອທາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ອຍໍ ປນ ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ສຸສິກ຺ຂິຕາຍ ປຣິສາຍ ສຸປູໂຣ ໂຫຕິ, ໂນ ອສິກ຺ຂິຕາຍ ປຣິສາຍ. ສຸສິກ຺ຂິຕາຍ ຫິ ປຣິສາຍ ໂຍ ອຎ຺ຎໂຕ ລຠຕິ, ໂສ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຎ຺ຎໂຕ ອລຠນ຺ໂຕປິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ອຕິເຣກໍ. ອຍຎ຺ຈ ປນ ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ເທນ຺ຕສ຺ສາປິ ທ຺ວາທສຫິ ວສ຺ເສຫິ ປູຣຕິ, ນ ຕໂຕ ໂອຣໍ. ສເຈ ຫິ ທ຺ວາທສເມປິ ວສ຺ເສ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣໂກ ປິຓ຺ຑປາຕປູຣໍ ປຕ຺ຕໍ ອາສນສາລາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ນຫາຍິຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ຈ ກສ຺ເສໂສ ປຕ຺ໂຕຕິ? ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣກສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ອາຫຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຈ ຣິຕ຺ຕປຕ຺ຕໍ ຐເປຕິ. ອຖ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຣິຕ຺ຕປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອເສເສຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສູ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ຠິຊ຺ຊຕິ, ປຸນ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ປູເຣຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ຕິຕ຺ຖິຍປຣິວາສສທິໂສ ເຫສ. ສກິໍ ຂຓ຺ເຑ ຊາເຕ ປຸນ ປູເຣຕພ຺ໂພວ. ໂຍ ປນ, ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ຍສ຺ສ ເມ ປຕ຺ຕຄຕໍ ອນາປຸຈ຺ຉາວ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສໍ ຊເນຕິ, ຕສ຺ສ ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ປູຣິຕສາຣຓີຍຘມ຺ມສ຺ສ ປນ ເນວ ອິສ຺ສາ, ນ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕິ, ໂສ ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ສຸລຠປຈ຺ຈໂຍ; ປຕ຺ຕຄຕມສ຺ສ ທີຍມານມ຺ປິ ນ ຂີຍຕິ, ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑຏ຺ຐາເນ ອຄ຺ຄຠຓ຺ຑໍ ລຠຕິ, ຠເຍ ວາ ຉາຕເກ ວາ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ເທວຕາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣິມານິ ວຕ຺ຖູນິ – ເລຓຄິຣິວາສີ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ມຫາຄິຣິຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສຕິ. ປຎ຺ຎາສ ມຫາເຖຣາ ນາຄທີປໍ ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຄິຣິຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອລທ຺ຘາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ເຖໂຣ ປວິສນ຺ໂຕ ເຕ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ລທ຺ຘໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ວິຈຣິມ຺ຫາ, ອາວຸໂສຕິ. ໂສ ອລທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຍາວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄຈ຺ຉາມິ, ຕາວ ອິເຘວ ໂຫຖາ’’ຕິ. ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຎາສ ຊນາ ປຕ຺ຕເຕມນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠິມ຺ຫາຕິ. ເນວາສິກາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິພລາ ໂຫນ຺ຕິ, ອລຠນ຺ຕາປິ ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄສຠາວໍ ຊານນ຺ຕີຕິ. ເຖຣາ ອາຄມິໍສຸ. ເຖໂຣ ຄາມໍ ປາວິສິ. ຘຸຣເຄເຫເຍວ ມຫາອຸປາສິກາ ຂີຣຠຕ຺ຕໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຖຣໍ ໂອໂລກຍມານາ ຐິຕາ ເຖຣສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣມາຫ. ເຖໂຣ, ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ເອຕ຺ຕເກຫິ ກິຎ຺ຈິ ນ ລທ຺ຘໍ, ອຍໍ ສີຆເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ເສສານໍ ມຸຂໍ ໂອໂລເກສິ. ເຖໂຣ ໂອໂລກນາກາເຣເນວ ຎຕ຺ວາ – ‘‘ຘມ຺ເມນ ສເມນ ລທ຺ຘປິຓ຺ຑປາໂຕ, ນິກ຺ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ຄຓ຺ຫຖ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ເພສໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາປິ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊິ.

ອຖ ນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ເຖຣາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກທາ, ອາວຸໂສ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌີ’’ຕິ? ນຕ຺ຖິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມຕິ. ຌານລາຠີສິ, ອາວຸໂສຕິ? ເອຕມ຺ປິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖີຕິ. ນນຸ, ອາວຸໂສ, ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ? ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປູຣິໂຕ, ຕສ຺ສ ເມ ຘມ຺ມສ຺ສ ປູຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສເຈປິ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສໍ ໂຫຕິ, ປຕ຺ຕຄຕໍ ນ ຂີຍຕີຕິ. ສາຘຸ ສາຘຸ, ສປ຺ປຸຣິສ, ອນຸຈ຺ຉວິກມິທໍ ຕຸຍ຺ຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ຕາວ ປຕ຺ຕຄຕໍ ນ ຂີຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ.

ອຍເມວ ປນ ເຖໂຣ ເຈຕິຍປພ຺ພເຕ ຄິຣິຠຓ຺ຑມຫາປູຊາຍ ທານຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກິໍ ວຣຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ທ຺ເວ ສາຏກາ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເອເຕ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ໂຈ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ເອໂກ ທຫໂຣ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ. ‘‘ທຫຣສ຺ເສວໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ມຫາເຖຣານໍ ປນ ສຸຂຸມສາຏກາ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາເຖຣານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຐເປສິ. ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປຏິປາຏິຍາ ຐິເຕ ເທນ຺ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຐປິຕາປິ ເຕ ສາຏກາ ຫຕ຺ຖໍ ນາໂຣຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎວ ອາໂຣຫນ຺ຕິ. ທຫຣສ຺ສ ທານກາເລ ປນ ຫຕ຺ຖໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ. ໂສ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈສ຺ສ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທຫຣໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທຫຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ, ‘‘ກທາ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປຣິຍາເຍນປິ ອສນ຺ຕໍ ອວທນ຺ໂຕ, ‘‘ນຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ, ມຫາຣາຊ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອາຫ. ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພວ ອວຈຸຕ຺ຖາຕິ? ອາມ, ມຫາຣາຊ, ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣໂກ ອຫໍ, ຕສ຺ສ ເມ ຘມ຺ມສ຺ສ ປູຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑຏ຺ຐາເນ ອຄ຺ຄຠຓ຺ຑໍ ປາປຸຓາຕີຕິ. ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸຈ຺ຉວິກມິທໍ ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອິທໍ ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑຏ຺ຐາເນ ອຄ຺ຄຠຓ຺ຑໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓຕິສ຺ສຠເຍ ປນ ຠາຕຣຄາມວາສິໂນ ນາຄຕ຺ເຖຣິຍາ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ປລາຍິໍສຸ. ເຖຣີ ປຈ຺ຈູສກາເລ, ‘‘ອຕິວິຍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆໂສ ຄາໂມ, ອຸປຘາເຣຖ ຕາວາ’’ຕິ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຫ. ຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ເຖຣິຍາ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສາ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ມາ ຕຸມ຺ເຫ ເຕສໍ ຄຕຠາວໍ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ອຕ຺ຕໂນ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາໂຍນິໂສມນສິກາເຣສຸເຍວ ໂຍຄໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕທ຺ວາທສມາ ຄາມທ຺ວາເຣ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ອຏ຺ຐາສິ. ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ທ຺ວາທສນ຺ນມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ເຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ມາ ຄຈ຺ຉຖ, ນິຈ຺ຈໍ ອິເຘວ ເອຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖຣິຍາ ປນ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ນາຄຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ໂສ, ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ຠຍໍ, ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ຍາເປຕຸໍ, ປຣຕີຣໍ ຄມິສ຺ສາມາຕິ ອຕ຺ຕທ຺ວາທສໂມວ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເຖຣິໍ ທິສ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠາຕຣຄາມໍ ອາຄໂຕ. ເຖຣີ, ‘‘ເຖຣາ ອາຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ກິໍ ອຍ຺ຍາຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ສາ, ‘‘ອຊ຺ຊ ເອກທິວສໍ ວິຫາເຣເຍວ ວສິຕ຺ວາ ສ຺ເວວ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖຣາ ວິຫາຣໍ ອຄມໍສຸ.

ເຖຣີ ປຸນທິວເສ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ, ‘‘ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ ເຖຣີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອຏ຺ຐາສິ. ຘມ຺ມິໂກ ຕາຕາ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາຕິ. ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ ເຖຣີຕິ. ສາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສ ຂິປິ, ປຕ຺ໂຕ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ, ‘‘ສຕ຺ຕຕາລມຕ຺ເຕ ຐິຕມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນີຠຕ຺ຕເມວ, ເຖຣີຕິ ວຕ຺ວາ ຠຍໍ ນາມ ສພ຺ພກາລໍ ນ ໂຫຕິ, ຠເຍ ວູປສນ຺ເຕ ອຣິຍວໍສໍ ກຖຍມາໂນ, ‘ໂຠ ປິຓ຺ຑປາຕິກ ຠິກ຺ຂຸນີຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວີຕິນາມຍິຕ຺ຖາ’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸວທິຍມາໂນ ສນ຺ຖມ຺ເຠຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖ ເຖຣິໂຍ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ອາຣຸຫິ.

ຣຸກ຺ຂເທວຕາປິ, ‘‘ສເຈ ເຖໂຣ ເຖຣິຍາ ຫຕ຺ຖໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນ ນໍ ນິວຕ຺ເຕສ຺ສາມິ, ສເຈ ປນ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນິວຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍມານາ ຐຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຄມນໍ ທິສ຺ວາ ຣຸກ຺ຂາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປຕ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທຖາຕິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍເຍວ ອາເນຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທ຺ວາທສ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ທ຺ວາທສ ຈ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ອິທໍ ເທວຕາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ, ຕຕ຺ຣ ຫິ ເຖຣີ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣິກາ ອໂຫສິ.

ອຂຓ຺ຑານີຕິອາທີສຸ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຕສຸ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອາທິມ຺ຫິ ວາ ອນ຺ເຕ ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສີລໍ ປຣິຍນ຺ເຕ ຉິນ຺ນສາຏໂກ ວິຍ ຂຓ຺ຑໍ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ເວມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຉິທ຺ທສາຏໂກ ວິຍ ຉິທ຺ທໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ປຏິປາຏິຍາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຠິນ຺ນານິ, ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ວາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວາ ອຸຏ຺ຐິເຕນ ວິສຠາຄວຓ຺ເຓນ ກາຬຣຕ຺ຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣວຓ຺ຓາ ຄາວີ ວິຍ ສພລໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຠິນ຺ນານິ, ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວິສຠາຄພິນ຺ທຸຈິຕ຺ຣາ ຄາວີ ວິຍ ກມ຺ມາສໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຠິນ຺ນານິ, ຕສ຺ສ ຕານິ ສີລານິ ອຂຓ຺ຑານິ ອຈ຺ຉິທ຺ທານິ ອສພລານິ ອກມ຺ມາສານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ປເນຕານິ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ຠຸຊິສ຺ສຠາວກຣຓໂຕ ຠຸຊິສ຺ສານິ. ພຸທ຺ຘາທີຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ ປສຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານິ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ‘‘ອິທໍ ນາມ ຕ຺ວໍ ອາປນ຺ນປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ເກນຈິ ປຣາມຏ຺ຐຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຈ ອປຣາມຏ຺ຐານິ. ອຸປຈາຣສມາຘິໍ ວາ ອປ຺ປນາສມາຘິໍ ວາ ສໍວຕ຺ຕຍນ຺ຕີຕິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສີລສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕີຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ທິສາຠາເຄສຸ ວິຫຣນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມານຠາວູປຄຕສີໂລ ວິຫຣຕິ. ໂສຕາປນ຺ນາທີນຎ຺ຫິ ສີລໍ ສມຸທ຺ທນ຺ຕເຣປິ ເທວໂລເກປິ ວສນ຺ຕານໍ ອຎ຺ເຎສໍ ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ສີເລນ ສມານເມວ ໂຫຕິ, ນຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄສີເລ ນານຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍາຍໍ ທິຏ຺ຐີຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ອຣິຍາຕິ ນິທ຺ໂທສາ. ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ນິຍ຺ຍານິກາ. ຕກ຺ກຣສ຺ສາຕິ ໂຍ ຕຖາກາຣີ ໂຫຕິ. ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຕ຺ຖໍ. ທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ຎຄໂຕຕິ ສມານທິຏ຺ຐິຠາວໍ ອຸປຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ເຊຏ຺ຐກໍ. ສພ຺ພໂຄປານສິໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສງ຺ຄາຫິກໍ. ສພ຺ພໂຄປານສີນໍ ສງ຺ຆາຏໍ ກໂຣຕີຕິ ສງ຺ຆາຏນິກໍ. ສງ຺ຆາຏນິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິທໍ ກູຏນ຺ຕິ ຍເມຕໍ ກູຏາຄາຣກຓ຺ຓິກາສງ຺ຂາຕໍ ກູຏໍ ນາມ. ປຎ຺ຈຠູມິກາທິປາສາທາ ຫິ ກູຏພທ຺ຘາວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປຕິເຕ ມຕ຺ຕິກໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ປຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ຍຖາ ກູຏໍ ກູຏາຄາຣສ຺ສ, ເອວໍ ອິເມສມ຺ປິ ສາຣຓີຍຘມ຺ມານໍ ຍາ ອຍໍ ອຣິຍາ ທິຏ຺ຐິ, ສາ ອຄ຺ຄາ ຈ ສງ຺ຄາຫິກາ ຈ ສງ຺ຆາຏນິຍາ ຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໔໙໓. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາຍໍ ທິຏ຺ຐີຕິ ເອຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາຍໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄທິຏ຺ຐິ ອຣິຍາ ນິຍ຺ຍານິກາ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ກຖໍ ເກນ ກາຣເຓນ ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕວ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕເຍວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ສຸປ຺ປຓິຫິຕໍ ເມ ມານສນ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕໍ. ສຈ຺ຈານໍ ໂພຘາຍາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ໂພຘຕ຺ຖາຍ. ອຣິຍນ຺ຕິອາທີສຸ ຕໍ ຎາຓໍ ຍສ຺ມາ ອຣິຍານໍ ໂຫຕິ, ນ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ, ຕສ຺ມາ ອຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍສໍ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມປິ ອຕ຺ຖິ, ເຕສໍເຍວ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ, ຕສ຺ມາ ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປນ ອຠາວໂຕ ອສາຘາຣຓໍ ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພວາເຣສຸ.

໔໙໔. ລຠາມິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ສມຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕ ສມຖໍ ລຠາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພຸຕິຍມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສມໂຖຕິ ເອກຄ຺ຄຕາ. ນິພ຺ພຸຕີຕິ ກິເລສວູປສໂມ.

໔໙໕. ຕຖາຣູປາຍ ທິຏ຺ຐິຍາຕິ ເອວຣູປາຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄທິຏ຺ຐິຍາ.

໔໙໖. ຘມ຺ມຕາຍາຕິ ສຠາເວນ. ຘມ຺ມຕາ ເອສາຕິ ສຠາໂວ ເອສ. ວຸຏ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ສງ຺ຆກມ຺ມວເສນ ວາ ເທສນາຍ ວາ ວຸຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ສຕິ. ອຣິຍສາວໂກ ຫິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຄຣຸກາປຕ຺ຕີສຸ ກຸຏິກາຣສທິສໍ, ລຫຸກາປຕ຺ຕີສຸ ສຫເສຍ຺ຍາທິສທິສໍ ອຈິຕ຺ຕກາປຕ຺ຕິໍເຍວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕມ຺ປິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ, ໂນ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ, ອາປນ຺ນໍ ນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ຕສ຺ມາ ອຖ ໂຂ ນໍ ຂິປ຺ປເມວາຕິອາທິມາຫ. ທຫໂຣຕິ ຕຣຸໂຓ. ກຸມາໂຣຕິ ນ ມຫລ຺ລໂກ. ມນ຺ໂທຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕາທີນໍ ມນ຺ທຕາຍ ມນ຺ໂທ. ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍໂກຕິ ອຕິທຫຣຕາຍ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍໂກ, ທກ຺ຂິເຓນ ວາ ວາເມນ ວາ ປສ຺ເສນ ສຍິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອງ຺ຄາຣໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປສາຣິເຕນ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ປາເທນ ວາ ຜຸສິຕ຺ວາ. ເອວໍ ຜຸສນ຺ຕານໍ ປນ ມນຸສ຺ສານໍ ນ ສີຆໍ ຫຕ຺ໂຖ ຌາຍຕິ, ຕຖາ ຫິ ເອກຈ຺ເຈ ຫຕ຺ເຖນ ອງ຺ຄາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕມານາ ທູຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ທຫຣສ຺ສ ປນ ຫຕ຺ຖປາທາ ສຸຂຸມາລາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ເຕເນວ ທຍ຺ຫມາໂນ ຈິຣີຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍ ປຏິສໍຫຣຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ທຫໂຣວ ທສ຺ສິໂຕ. ມຫລ຺ລໂກ ຈ ທຍ຺ຫນ຺ໂຕປິ ອຘິວາເສຕິ, ອຍໍ ປນ ອຘິວາເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາປິ ທຫໂຣວ ທສ຺ສິໂຕ. ເທເສຕີຕິ ອາປຕ຺ຕິປຏິຄ຺ຄາຫເກ ສຠາຄປຸຄ຺ຄເລ ສຕິ ເອກໍ ທິວສໍ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ ອນຘິວາເສຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ຈຕຸຣງ຺ເຄປິ ຕເມ ສຠາຄຠິກ຺ຂຸໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທເສຕິເຍວ.

໔໙໗. ອຸຈ຺ຈາວຈານີຕິ ອຸຈ຺ຈນີຈານິ. ກິໍ ກຣຓີຍານີຕິ ກິໍ ກໂຣມີຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມານິ. ຕຕ຺ຖ ອຸຈ຺ຈກມ຺ມໍ ນາມ ຈີວຣສ຺ສ ກຣຓໍ ຣຊນໍ ເຈຕິເຍ ສຸຘາກມ຺ມໍ ອຸໂປສຖາຄາຣເຈຕິຍຆຣໂພຘິຆເຣສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ອວຈກມ຺ມໍ ນາມ ປາທໂຘວນມກ຺ຂນາທິຂຸທ຺ທກກມ຺ມໍ, ອຖ ວາ ເຈຕິເຍ ສຸຘາກມ຺ມາທິ ອຸຈ຺ຈກມ຺ມໍ ນາມ. ຕຕ຺ເຖວ ກສາວປຈນອຸທການຍນກຸຈ຺ຉກຣຓ ນິຍ຺ຍາສພນ຺ຘນາທິ ອວຈກມ຺ມໍ ນາມ. ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ອຸສ຺ສຸກ຺ກຠາວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕິພ຺ພາເປກ຺ໂຂ ໂຫຕີຕິ ພຫລປຕ຺ຖໂນ ໂຫຕິ. ຖມ຺ພຎ຺ຈ ອາລຸມ຺ປຕີຕິ ຕິຓຎ຺ຈ ອາລຸມ຺ປມານາ ຂາທຕິ. ວຈ຺ຉກຎ຺ຈ ອປຈິນາຕີຕິ ວຈ຺ຉກຎ຺ຈ ອປໂລເກຕິ. ຕຣຸຓວຈ຺ຉາ ຫິ ຄາວີ ອຣຎ຺ເຎ ເອກໂຕ ອາຄຕໍ ວຈ຺ຉກໍ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິປນ຺ນໍ ປຫາຍ ທູຣໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ວຈ຺ຉກສ຺ສ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຈຣມານາ ຕິຓໍ ອາລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກນ຺ຕໍ ວຈ຺ຉກເມວ ຈ ວິໂລເກຕິ, ເອວເມວ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ກິໍ ກຣຓີຍານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕນ຺ນິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອສິຖິລປູຣໂກ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ພຫລປຕ຺ຖໂນ ຫຸຕ຺ວາວ ກໂຣຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ມຫາເຈຕິເຍ ກິຣ ສຸຘາກມ຺ເມ ກຣິຍມາເນ ເອໂກ ອຣິຍສາວໂກ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ສຸຘາຠາຊນໍ, ເອເກນ ກຸຈ຺ຉໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸຘາກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ. ເອໂກ ກາຍທຬ຺ຫິພຫຸໂລ ຠິກ຺ຂຸ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສຕິ ປປຎ຺ໂຈ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ມາ ຐານາ ອຎ຺ຎໍ ຐານໍ ຄໂຕ. ໂສປິ ຠິກ຺ຂຸ ຕຕ຺ເຖວ ອຄມາສິ. ເຖໂຣ ປຸນ ອຎ຺ຎໍ ຐານນ຺ຕິ ເອວໍ ກຕິປຍຏ຺ຐາເນ ອາຄຕໍ, – ‘‘ສປ຺ປຸຣິສ ມຫນ຺ຕໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ກິໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂອກາສໍ ນ ລຠຖາ’’ຕິ ອາຫ. ນ ອິຕໂຣ ປກ຺ກາມີຕິ.

໔໙໘. ພລຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖິກຠາວໍ ກຕ຺ວາ, ອຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນສິກຕ຺ວາຕິ ມນສ຺ມິໍ ກຣິຕ຺ວາ. ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ວິກ຺ເຂປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ສກລຈິຕ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ. ໂອຫິຕໂສໂຕຕິ ຐປິຕໂສໂຕ. ອຣິຍສາວກາ ຫິ ປິຍຘມ຺ມສ຺ສວນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສວນຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍມານາ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປມານາ ວາ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວາ ນ ນິສີທນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ອມຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ວິຍ ອຕິຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ, ອຖ ອຣຸຓໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

໕໐໐. ຘມ຺ມຕາ ສຸສມນ຺ນິຏ຺ຐາ ໂຫຕີຕິ ສຠາໂວ ສຸຏ຺ຐຸ ສມນ຺ເນສິໂຕ ໂຫຕິ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາຕິ ກຣຓວຈນໍ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກຕຎາເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສຕ຺ຕງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ເອວໍ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ມຫາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຍໍ ຕາວ ອາຈຣິຍານໍ ສມານກຖາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ຫິ ພຫຸຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ວິຕຓ຺ຑວາທີ ປນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ ນາມ ມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ເອວໍ ຠາເວຍ຺ຍ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານີ’’ຕິ ຫິ ວຈນໂຕ ສຕ຺ຕປິ ວສ຺ສານິ ມຄ຺ຄຠາວນາ ໂຫນ຺ຕິ. ກິເລສາ ປນ ລຫຸ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕາ ສຕ຺ຕຫິ ຎາເຓຫິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວທຕິ. ໂສ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອທ຺ຘາ ອຎ຺ຎໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ, ‘‘ອິທມສ຺ສ ປຐມໍ ຎາຓໍ ອຘິຄຕໍ ໂຫຕິ, ອິທມສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ຎາຓໍ…ເປ… ອິທມສ຺ສ ສຕ຺ຕມໍ ຎາຓໍ ອຘິຄຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມເມວ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ກິໍ ປນິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ນີຕຕ຺ຖນ຺ຕິ. ຕໂຕ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ນີຕຕ຺ຖຕ຺ຖໍ, ຍຖາສຸຕ຺ຕໍ ຕເຖວ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ຘມ຺ມຕາ ສຸສມນ຺ນິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ? ອທ຺ຘາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍຕ຺ໂຖຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕໂຕ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ‘‘ມຄ຺ຄສມງ຺ຄີ ຜລໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ຜລສມງ຺ຄີ’’ຕິ. ຊານນ຺ໂຕ, ‘‘ຜລສມງ຺ຄີ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, – ‘‘ເອວໍ ສຕ຺ຕງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ອິຘ ມຄ຺ຄໍ ອຠາເວຕ຺ວາ ມຓ຺ຑູໂກ ວິຍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຣິຍສາວໂກ ຜລເມວ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ. ມາ ສຸຕ຺ຕໍ ເມ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອວຈ. ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ເຕນ ນາມ ອາຈຣິຍສນ຺ຕິເກ ວສິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣສໍ ວິທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິມານິ ສຕ຺ຕ ຎາຓານິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓາເນວ, ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ພຫຸຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກເຍວາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ສຎ຺ຊານາຕິ ສຎ຺ຊານາຕຸ. ໂນ ເຈ ສຎ຺ຊານາຕິ, ‘‘ຄຈ຺ຉ ປາໂຕວ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ປິວາຫີ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ໂກສມ຺ພິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.