໕. ຈູຬຍມກວຄ຺ໂຄ

໑. ສາເລຍ຺ຍກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໓໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ສາເລຍ຺ຍກສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂກສເລສູຕິ ໂກສລາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ. ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ໂກສລາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ໂກສເລສຸ ຊນປເທ. ໂປຣາຓາ ປນາຫຸ – ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ມຫາປນາທໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ນານານາຏການິ ທິສ຺ວາ ສິຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອກໂຣນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ໂຍ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ຫສາເປຕິ, ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣນ ນໍ ອລງ຺ກໂຣມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ນງ຺ຄລານິປິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ມຫາຊນກາເຍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ມນຸສ຺ສາ ສາຕິເຣການິ ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ ນານາກີຬິກາໂຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນໍ ຫສາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ຕໂຕ ສກ຺ໂກ ເທວນຏໍ ເປເສສິ. ໂສ ທິພ຺ພນາຏກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຫສາເປສິ. ອຖ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວສໂນກາສາຠິມຸຂາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຕ ປຏິປເຖ ມິຕ຺ຕສຸຫຊ຺ຊາທໂຍ ທິສ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ, ‘‘ກຈ຺ຈິ, ໂຠ, ກຸສລໍ, ກຈ຺ຈິ, ໂຠ, ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ກຸສລໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ໂສ ປເທໂສ ໂກສລາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນຕິ ອຕຸຣິຕຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ. ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ສຕສຫສ຺ສໍ ວາຕິ ເອວໍ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສໂມສຣຓຄາໂມປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ໂຠຄຄາໂມປິ. ອິຘ ສໂມສຣຓຄາໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕທວສຣີຕິ ຕໍ ອວສຣິ, ສມ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຫາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ອນິຍາມິໂຕ; ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ເອໂກ ວນສຓ຺ໂຑ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖາ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ຄໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ສຸຓິໍສຸ ອຸປລຠິໍສຸ. ໂສຕທ຺ວາຣສມ຺ປຕ຺ຕວຈນນິຄ຺ໂຆສານຸສາເຣນ ຊານິໍສຸ. ໂຂຕິ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ວາ ນິປາໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖນ ອສ຺ໂສສຸໍເຍວ, ນ ເນສໍ ໂກຈິ ສວນນ຺ຕຣາໂຍ ອໂຫສີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປທປູຣເຓນ ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາມຕ຺ຕເມວ.

ອິທານິ ຍມຕ຺ຖໍ ອສ຺ໂສສຸໍ, ຕໍ ປກາເສຕຸໍ ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມິຕປາປຕ຺ຕາ ສມໂຓຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຂລູຕິ ອນຸສ຺ສວນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂຠຕິ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາລປນມຕ຺ຕໍ. ໂຄຕໂມຕິ ຠຄວໂຕ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ປຣິທີປນໍ. ຕສ຺ມາ ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ສມໂຓ ກິຣ, ໂຠ, ໂຄຕມໂຄຕ຺ໂຕຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ປນ ຠຄວໂຕ ອຸຈ຺ຈາກຸລປຣິທີປນໍ. ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕຠາວທີປນໍ. ເກນຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ເຎນ ອນຠິຠູໂຕ ອປຣິກ຺ຂີຓໍເຍວ ຕໍ ກຸລໍ ປຫາຍ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ຕໍ ໂຂ ປນາຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກລ຺ຍາໂຓຕິ ກລ຺ຍາຓຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ, ເສຏ຺ໂຐຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທຕິ ກິຕ຺ຕິເຍວ, ຖຸຕິໂຆໂສ ວາ. ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕຕິ ສເທວກໍ ໂລກໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄໂຕ. ກິນ຺ຕິ? ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ – ໂສ ຠຄວາ ອິຕິປິ ອຣຫໍ, ອິຕິປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ…ເປ… ອິຕິປິ ຠຄວາຕິ. ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຣກຕ຺ຕາ, ອຣີນໍ ອຣານຎ຺ຈ ຫຕຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວາຕິ ອິເມຫິ ຕາວ ກາຣເຓຫິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິອາທິນາ ນເຍນ ມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສພ຺ພາເນວ ເອຕານິ ປທານິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິນິທ຺ເທເສ ວິຕ຺ຖາຣິຕານີຕິ ຕໂຕ ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ສາຘຸ ໂຂ ປນາຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ໂຂ ປນ; ອຕ຺ຖາວຫໍ ສຸຂາວຫນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕນ຺ຕິ ຍຖາຣູໂປ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ເອວຣູປານໍ ອເນເກຫິປິ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ເສຫິ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນານໍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຣຕນປຏິມຓ຺ຑິເຕຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ຺ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓວເຣຫິ ສມາກິຓ຺ຓມໂນຣມສຣີຣານໍ ອຕປ຺ປກທສ຺ສນານໍ ອຕິມຘຸຣຘມ຺ມນິຄ຺ໂຆສານໍ, ຍຖາຠູຕຄຸຓາຘິຄເມນ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕຕິ ລທ຺ຘສທ຺ທານໍ ອຣຫຕໍ. ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີຕິ ປສາທໂສມ຺ມານິ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ທສ຺ສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຘຸ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ເອກໍ ປທມ຺ປິ ໂສຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມ, ສາຘຸຕຣໍເຍວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ກຕ຺ວາ.

ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ປຫາຍ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ອາຄມໍສຸ. ເອຕທໂວຈຸນ຺ຕິ ທຸວິຘາ ຫິ ປຸຈ຺ຉາ ອຄາຣິກປຸຈ຺ຉາ ອນຄາຣິກປຸຈ຺ຉາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຸສລໍ, ກິໍ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຄາຣິກປຸຈ຺ຉາ ອາຄຕາ. ‘‘ອິເມ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອນຄາຣິກປຸຈ຺ຉາ. ອິເມ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປໍ ອຄາຣິກປຸຈ຺ຉໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອຕໍ, ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈຸໍ. ເຕສໍ ຠຄວາ ຍຖາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ, ເອວໍ ສໍຂິຕ຺ເຕເນວ ຕາວ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ, ອຘມ຺ມຈຣິຍາວິສມຈຣິຍາເຫຕຸ ໂຂ ຄຫປຕໂຍຕິອາທິມາຫ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ຍຖາ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕິ, ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີຕິ? ປຓ຺ຑິຕມານິກາ ຫິ ເຕ; ອາທິໂຕວ ມາຕິກໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຍຖາ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ເຖ ວິຕ຺ຖາຣິເຕ, ເທສນໍ ອຸຕ຺ຕານິກາຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕາ ອວຊານນ຺ຕິ, ມຍມ຺ປິ ກເຖນ຺ຕາ ເອວເມວ ກເຖຍ຺ຍາມາຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ຠວນ຺ຕິ. ເຕນ ເນສໍ ຠຄວາ ຍຖາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ, ເອວໍ ສໍຂິຕ຺ເຕເນວ ຕາວ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຕໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕຫິ ວິຕ຺ຖາຣເທສນໍ ຍາຈິໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ ເທເສຕຸໍ, ເຕນ ຫິ ຄຫປຕໂຍຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕນ ຫີຕິ ກາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຍສ຺ມາ ມໍ ຕຸມ຺ເຫ ຍາຈຖ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໔໐. ຕິວິຘນ຺ຕິ ຕີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ກາເຍນາຕິ ກາຍທ຺ວາເຣນ. ອຘມ຺ມຈຣິຍາວິສມຈຣິຍາຕິ ອຘມ຺ມຈຣິຍສງ຺ຂາຕາ ວິສມຈຣິຍາ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປທຕ຺ໂຖ, ອຘມ຺ມສ຺ສ ຈຣິຍາ ອຘມ຺ມຈຣິຍາ, ອຘມ຺ມກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສມາ ຈຣິຍາ, ວິສມສ຺ສ ວາ ກມ຺ມສ຺ສ ຈຣິຍາຕິ ວິສມຈຣິຍາ. ອຘມ຺ມຈຣິຍາ ຈ ສາ ວິສມຈຣິຍາ ຈາຕິ ອຘມ຺ມຈຣິຍາວິສມຈຣິຍາ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ເພສຸ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ລຸທ຺ໂທຕິ ກກ຺ຂໂຬ. ທາຣຸໂຓຕິ ສາຫສິໂກ. ໂລຫິຕປາຓີຕິ ປຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕສ຺ສ ປາຓີ ໂລຫິເຕນ ລິປ຺ປນ຺ຕິ. ສເຈປິ ນ ລິປ຺ປນ຺ຕິ, ຕຖາວິໂຘ ໂລຫິຕປາຓີຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຫຕປ຺ປຫເຕ ນິວິຏ຺ໂຐຕິ ຫເຕ ຈ ປຣສ຺ສ ປຫາຣທາເນ, ປຫເຕ ຈ ປຣມາຣເຓ ນິວິຏ຺ໂຐ. ອທຍາປນ຺ໂນຕິ ນິກ຺ກຣຸຓຕໍ ອາປນ຺ໂນ.

ຍໍ ຕໍ ປຣສ຺ສາຕິ ຍໍ ຕໍ ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ. ປຣວິຕ຺ຕູປກຣຓນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ປຣສ຺ສ ວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ ຕຸຏ຺ຐິຊນນໍ ປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑກໍ. ຄາມຄຕໍ ວາຕິ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວາ ຐປິຕໍ. ອຣຎ຺ຎຄຕໍ ວາຕິ ອຣຎ຺ເຎ ຣຸກ຺ຂຄ຺ຄປພ຺ພຕມຕ຺ຖກາທີສຸ ວາ ຐປິຕໍ. ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ເຕຫິ ປເຣຫິ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ອທິນ຺ນໍ. ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຖໂນຕິ ໂຈໂຣ. ເຖນສ຺ສ ຠາໂວ ເຖຍ຺ຍໍ, ອວຫຣຓຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສງ຺ຂາ ສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ໂກຏ຺ຐາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ‘‘ສຎ຺ຎານິທານາ ຫິ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ເຖຍ຺ຍຎ຺ຈ ຕໍ ສງ຺ຂາຕຎ຺ຈາຕິ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ ເອໂກ ຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາເຕນາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາຕິອາທີສຸ ຍໍ ປິຕຣິ ນຏ຺ເຐ ວາ ມເຕ ວາ ຆາສຈ຺ຉາທນາທີຫິ ປຏິຊຄ຺ຄມານາ, ວຍປຕ຺ຕໍ ກຸລຆເຣ ທສ຺ສາມີຕິ ມາຕາ ຣກ຺ຂຕິ, ອຍໍ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາ ນາມ. ເອເຕນຸປາເຍນ ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາທໂຍປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຠາຄກຸລານິ ປນ ກຸຈ຺ຉິຄເຕສຸປິ ຄພ຺ເຠສຸ ກຕິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ‘‘ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ຘີຕາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ລຠິສ຺ສຕິ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ໂຫຕູ’’ຕິ. ເອວໍ ຄພ຺ເຠປິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ສສ຺ສາມິກາ ນາມ. ‘‘ໂຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອິຕ຺ຖິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ເອຕ຺ຕໂກ ທຓ຺ໂຑ’’ຕິ ເອວໍ ຄາມໍ ວາ ເຄຫໍ ວາ ວີຖິໍ ວາ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຐປິຕທຓ຺ຑາ, ປນ ສປຣິທຓ຺ຑາ ນາມ. ອນ຺ຕມໂສ ມາລາຄຸຓປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາປີຕິ ຍາ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ, ‘‘ເອສາ ເມ ຠຣິຍາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຕສ຺ສາ ອຸປຣິ ເກນຈິ ມາລາຄຸຓໍ ຂິປນ຺ເຕນ ມາລາຄຸຓມຕ຺ເຕນາປິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຕຖາຣູປາສຸ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ໂຫຕີຕິ ເອວຣູປາສຸ ອິຕ຺ຖີສຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕມິຈ຺ຉາຈາຣລກ຺ຂຓວເສນ ວີຕິກ຺ກມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ສຠາຄໂຕຕິ ສຠາຍໍ ຐິໂຕ. ປຣິສາຄໂຕຕິ ປຣິສາຍໍ ຐິໂຕ. ຎາຕິມຊ຺ຌຄໂຕຕິ ທາຍາທານໍ ມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ. ປູຄມຊ຺ຌຄໂຕຕິ ເສນີນໍ ມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ. ຣາຊກຸລມຊ຺ຌຄໂຕຕິ ຣາຊກຸລສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ມຫາວິນິຈ຺ຉເຍ ຐິໂຕ. ອຠິນີໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ຖາຍ ນີໂຕ. ສກ຺ຂິປຸຏ຺ໂຐຕິ ສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ. ເອຫມ຺ໂຠ ປຸຣິສາຕິ ອາລປນເມຕໍ. ອຕ຺ຕເຫຕຸ ວາ ປຣເຫຕຸ ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຣສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ຖປາທາທິເຫຕຸ ວາ ຘນເຫຕຸ ວາ. ອາມິສກິຎ຺ຈິກ຺ຂເຫຕຸ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາມິສນ຺ຕິ ລາໂຠ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກິຎ຺ຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ. ອນ຺ຕມໂສ ຕິຕ຺ຕິຣວຏ຺ຏກສປ຺ປິປິຓ຺ຑນວນີຕປິຓ຺ຑາທິມຕ຺ຕກສ຺ສປິ ລຎ຺ຊສ຺ສ ເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສິຕາ ໂຫຕີຕິ ຊານນ຺ໂຕເຍວ ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ອິເມສໍ ເຠທາຍາຕິ ເຍສໍ ອິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ເຠທາຍ. ອມູສໍ ເຠທາຍາຕິ ເຍສໍ ອມຸຕ຺ຣາຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ເຠທາຍ. ອິຕິ ສມຄ຺ຄານໍ ວາ ເຠທກາຕິ ເອວໍ ສມຄ຺ຄານໍ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຫາຍການໍ ເຠທໍ ກຕ຺ຕາ. ຠິນ຺ນານໍ ວາ ອນຸປ຺ປທາຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ກຕໍ ຕຍາ, ຕໍ ປຊຫນ຺ເຕນ ກຕິປາເຫເນວ ເຕ ມຫນ຺ຕໍ ອນຕ຺ຖໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ຠິນ຺ນານໍ ປຸນ ອສໍສນ຺ທນາຍ ອນຸປ຺ປທາຕາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕາ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຄ຺ໂຄ ອາຣາໂມ ອຠິຣຕິຏ຺ຐານມສ຺ສາຕິ ວຄ຺ຄາຣາໂມ. ວຄ຺ຄຣໂຕຕິ ວຄ຺ເຄສຸ ຣໂຕ. ວຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ນນ຺ທຕີຕິ ວຄ຺ຄນນ຺ທີ. ວຄ຺ຄກຣຓິໍ ວາຈນ຺ຕິ ຍາ ວາຈາ ສມຄ຺ເຄປິ ສຕ຺ເຕ ວຄ຺ເຄ ກໂຣຕິ ຠິນ຺ທຕິ, ຕໍ ກລຫກາຣຓໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ.

ອຓ຺ຑກາຕິ ຍຖາ ສໂທເສ ຣຸກ຺ເຂ ອຓ຺ຑການິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ສໂທສຕາຍ ຂຸໍສນາວມ຺ຠນາທິວຈເນຫິ ອຓ຺ຑກາ ຊາຕາ. ກກ຺ກສາຕິ ປູຕິກາ. ຍຖາ ນາມ ປູຕິກຣຸກ຺ໂຂ ກກ຺ກໂສ ໂຫຕິ ປຄ຺ຆຣິຕຈຸຓ຺ໂຓ, ເອວໍ ກກ຺ກສາ ໂຫຕິ, ໂສຕໍ ຆໍສມານາ ວິຍ ປວິສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກກ຺ກສາ’’ຕິ. ປຣກຏຸກາຕິ ປເຣສໍ ກຏຸກາ ອມນາປາ ໂທສຊນນີ. ປຣາຠິສຊ຺ຊນີຕິ ກຸຏິລກຓ຺ຏກສາຂາ ວິຍ ມມ຺ເມສຸ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ອຠິສຊ຺ຊນີ ຄນ຺ຕຸກາມານມ຺ປິ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ລຄ຺ຄນກາຣີ. ໂກຘສາມນ຺ຕາຕິ ໂກຘສ຺ສ ອາສນ຺ນາ. ອສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິກາຕິ ອປ຺ປນາສມາຘິສ຺ສ ວາ ອຸປຈາຣສມາຘິສ຺ສ ວາ ອສໍວຕ຺ຕນິກາ. ອິຕິ ສພ຺ພາເນວ ຕານິ ສໂທສວາຈາຍ ເວວຈນານິ.

ອກາລວາທີຕິ ອກາເລນ ວຕ຺ຕາ. ອຠູຕວາທີຕິ ຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕາ. ອນຕ຺ຖວາທີຕິ ອກາຣຓນິສ຺ສິຕໍ ວຕ຺ຕາ. ອຘມ຺ມວາທີຕິ ອສຠາວໍ ວຕ຺ຕາ. ອວິນຍວາທີຕິ ອສໍວຣວິນຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕາ. ອນິຘານວຕິ ວາຈນ຺ຕິ ຫທຍມຎ຺ຊູສາຍໍ ນິເຘຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ. ອກາເລນາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພກາລສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ອຍຸຕ຺ຕກາເລ ວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອນປເທສນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕາປເທສວິຣຫິຕໍ. ອປຣິຍນ຺ຕວຕິນ຺ຕິ ອປຣິຈ຺ເຉທໍ, ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປລພ຺ຠໍ ວາ ອຸປມໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ພາຫິຣກຖໍເຍວ ກເຖຕິ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ກເຖຕິ ຊາຕກໍ ນຸ ໂຂ, ນສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ວາ ໂກຏິໍ ວາ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ວຏຣຸກ຺ຂສາຂານໍ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ປາໂຣຫາ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ໂອຕິຓ຺ໂຓຕິຓ຺ຓຏ຺ຐາເນ ສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ວຑ຺ຒນ຺ຕິເຍວ. ເອວໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນມ຺ປິ ໂຍຊນມ຺ປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປນ ມູລຣຸກ຺ໂຂ ວິນສ຺ສຕິ, ປເວຓິຊາຕກາວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເອວມຍມ຺ປິ ນິຄ຺ໂຣຘຘມ຺ມກຖິໂກ ນາມ ໂຫຕິ; ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕເມວ ກຕ຺ວາ ປສ຺ເສເນວ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຍ ປນ ພຫຸມ຺ປິ ຠຓນ຺ໂຕ ເອຕທຕ຺ຖມິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊານາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ ນ ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕໍ.

ອຠິຊ຺ຌາຕາ ໂຫຕີຕິ ອຠິຊ຺ຌາຍ ໂອໂລເກຕາ ໂຫຕິ. ອໂຫ ວຕາຕິ ປຕ຺ຖນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ອຠິຊ຺ຌາຍ ໂອໂລກິຕມຕ຺ຕເກນ ເຈຕ຺ຖ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ນ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ, ‘‘ອໂຫ ວຕິທໍ ມມ ສນ຺ຕກໍ ອສ຺ສ, ອຫເມຕ຺ຖ ວສໍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມຕິ, ຕທາ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິ, ອຍມິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕຕິ ວິປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປູຕິຠູຕຈິຕ຺ໂຕ. ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ໂທເສນ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ. ຫຎ຺ຎນ຺ຕູຕິ ຆາຕິຍນ຺ຕູ. ວຊ຺ຌນ຺ຕູຕິ ວຘໍ ປາປຸຓນ຺ຕຸ. ມາ ວາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິປິ ມາ ອເຫສຸໍ. ອິຘາປິ ໂກປມຕ຺ຕເກນ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ນ ໂຫຕິ. ຫຎ຺ຎນ຺ຕູຕິອາທິຈິນ຺ຕເນເນວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກຕິ ອກຸສລທສ຺ສໂນ. ວິປຣີຕທສ຺ສໂນຕິ ວິປລ຺ລຕ຺ຖທສ຺ສໂນ. ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ທິນ຺ນສ຺ສ ຜລາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຍິຏ຺ຐໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫາຍາໂຄ. ຫຸຕນ຺ຕິ ປເຫຓກສກ຺ກາໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕມ຺ປິ ອຸຠຍໍ ຜລາຠາວເມວ ສນ຺ຘາຍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ສຸກຕທຸກ຺ກຏານນ຺ຕິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ, ກຸສລາກຸສລານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜລໍ ວິປາໂກຕິ ຍໍ ຜລນ຺ຕິ ວາ ວິປາໂກຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວທຕິ. ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກຕິ ປຣໂລເກ ຐິຕສ຺ສ ອຍໍ ໂລໂກ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກຕິ ອິຘ ໂລເກ ຐິຕສ຺ສປິ ປຣໂລໂກ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນຕ຺ຖິ ມາຕາ ນຕ຺ຖິ ປິຕາຕິ ເຕສຸ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕີນໍ ຜລາຠາວວເສນ ວທຕິ. ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາຕິ ຈວິຕ຺ວາ ອຸປປຊ຺ຊນກສຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ວທຕິ. ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີຕິ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ອຠິວິສິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕິ, ເຕ ນຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານໍ ອຠາວໍ ທີເປຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ທສວຕ຺ຖຸກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ ໂຫຕິ.

໔໔໑. ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍາຕິອາທໂຍ ສຕ຺ຕ ກມ຺ມປຖາ ຈູຬຫຕ຺ຖິປເທ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ. ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເຍວ.

໔໔໒. ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ສຫຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິການໍ ເທວານນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິເທວານໍ. ອາຠານໍ ເທວານນ຺ຕິ ອາຠາ ນາມ ວິສຸໍ ນຕ຺ຖິ, ປຣິຕ຺ຕາຠອປ຺ປມາຓາຠອາຠສ຺ສຣານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຣິຕ຺ຕາຠານນ຺ຕິອາທິ ປນ ເອກໂຕ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍເຍວ ເຠທໂຕ ຄຫຓໍ. ປຣິຕ຺ຕສຸຠານນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ຠຄວາ ອາສວກ຺ຂຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສິ.

ອິຘ ຐຕ຺ວາ ປນ ເທວໂລກາ ສມາເນຕພ຺ພາ. ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ຕາວ ຌານຠູມີນໍ ວເສນ ນວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ, ປຎ຺ຈ ສຸທ຺ຘາວາສາ ຈຕູຫິ ອາຣູເປຫິ ສທ຺ຘິໍ ນວາຕິ ອຏ຺ຐາຣສ, ເວຫປ຺ຜເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກູນວີສຕິ, ເຕ ອສຎ຺ຎໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວີສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຉຫິ ກາມາວຈເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຉພ຺ພີສຕິ ເທວໂລກາ ນາມ. ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຠຄວຕາ ທສກຸສລກມ຺ມປເຖຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ.

ຕຕ຺ຖ ຉສຸ ຕາວ ກາມາວຈເຣສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ສຸຈຣິຕານໍ ວິປາເກເນວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ອຸປຣິເທວໂລການໍ ປນ ອິເມ ກມ຺ມປຖາ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ກຖິຕາ. ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ຫິ ສີລໍ, ສີລວໂຕ ຈ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ອິຊ຺ຌຕີຕິ. ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ; ທຸຕິຍາທີນິ ຠາເວຕ຺ວາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານຠູມິອາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ; ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປຎ຺ຈສຸ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ; ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອຣູເປສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ; ຣູປາຣູປຊ຺ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ອສຎ຺ຎຠໂວ ປນ ພາຫິຣການໍ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຈິຓ຺ໂຓຕິ ອິຘ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ສາເລຍ຺ຍກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ເວຣຎ຺ຊກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໔໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ເວຣຎ຺ຊກສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເວຣຎ຺ຊກາຕິ ເວຣຎ຺ຊວາສິໂນ. ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນາຕິ ເກນຈິເທວ ອນິຍມິຕກິຈ຺ເຈນ. ເສສໍ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກວລຎ຺ຫິ ອິຘ ອຘມ຺ມຈາຣີ ວິສມຈາຣີຕິ ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາ ເທສນາ ກຕາ. ປຸຣິມສຸຕ຺ເຕ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ເສສໍ ຕາທິສເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ເວຣຎ຺ຊກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ມຫາເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໔໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມາຕິ ສຄາຣວສປ຺ປຕິສ຺ສວຈນເມຕໍ. ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ທຸຏ຺ຐໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອປ຺ປຎ຺ໂຎ ນິປ຺ປຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂຕິ ກາຣຓປຣິຈ຺ເຉທປຸຈ຺ຉາ, ກິຕ຺ຕເກນ ນຸ ໂຂ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຈ຺ຉາ ຈ ນາເມສາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ, ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ, ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ, ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ, ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ໂຫຕິ. ຕາສມິທໍ ນານາກຣຓໍ –

ກຕມາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ອຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ ອທິຏ຺ຐໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ, ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ຕຸລນາຍ ຕີຣຓາຍ ວິຠູຕາຍ ວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ຎາຕໍ ໂຫຕິ ທິຏ຺ຐໍ ຕຸລິຕໍ ຕີຣິຕໍ ວິຠູຕໍ ວິຠາວິຕໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ ໂຫຕິ ວິມຕິປກ຺ຂນ຺ໂທ, ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາໂຕ, ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ, ໂສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒).

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາຕິ? ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໑) ເອວຣູປາ ອນຸມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາກາເລ ປຸຈ຺ຉາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ ນາມ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິປຏ຺ຐານາ, ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໙໐) ເອວຣູປາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສຍເມວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຍເມວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸກາມສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ ນາມ. ຕາສຸ ອິຘ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ເຖໂຣ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຍເມວ ປຎ຺ຫໍ ສມຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ໂຕ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປສິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ປຎ຺ຫໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕຸໍເຍວ ສກ຺ໂກຕິ ນ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ; ເອກຈ຺ໂຈ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ; ເອກຈ຺ໂຈ ອຸຠຍມ຺ປິ ນ ສກ຺ໂກຕິ; ເອກຈ຺ໂຈ ອຸຠຍມ຺ປິ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕສຸ ເຖໂຣ ອຸຠຍມ຺ປິ ສກ຺ໂກຕິເຍວ. ກສ຺ມາ? ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ. ມຫາປຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖໂຣ, ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣ, ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ, ອຍເມວ ອາຍສ຺ມາຕິ ສມ຺ພຫຸລາ ເຖຣາ ວິເສສຏ຺ຐານໍ ອຘິຄຕາ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຍາຍ ວາ ຕາຍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສາວກປາຣມີຎາຓສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓິຕຸໍ, ມຫາປຎ຺ເຎນ ປນ ສກ຺ກາຕິ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ຐານໍ ອຘິຄໂຕ. ປຎ຺ຎາຍ ຫິ ເຖເຣນ ສທິໂສ ນຕ຺ຖິ. ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຫາປຎ຺ຎານໍ ຍທິທໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໙).

ຕຖາ ນ ສກ຺ກາ ຍາຍ ວາ ຕາຍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ສມາເນຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠເຊຕຸໍ, ມຫາປຎ຺ເຎນ ປນ ສກ຺ກາຕິ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ປຏິພໂລ ຊາໂຕ, ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໗).

ຕຖາ ນ ສກ຺ກາ ຍາຍ ວາ ຕາຍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ເຕນ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ວິຠຊນ຺ເຕນ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕຸໍ, ມຫາປຎ຺ເຎນ ປນ ສກ຺ກາຕິ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ອລງ຺ກຕຘມ຺ມາສເນ ຈິຕ຺ຕພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ລີຬາຍນ຺ໂຕ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມກຖິການໍ ຍທິທໍ ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໖).

ຕຖາ ຍາຍ ວາ ຕາຍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອິໂຕ ວາ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ອນຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ຍຏ຺ຐິໂກຏິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ໂຘ ວິຍ, ເອກປທິກໍ ທຓ຺ຑກເສຕຸໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ ວິຍ ຈ ຄຈ຺ຉຕິ. ມຫາປຎ຺ໂຎ ປນ ຈຕຸປ຺ປທິກໍ ຄາຖໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປມາ ຈ ກາຣຓານິ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກເຖສິ. ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ປນ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ຈຕຸປ຺ປທິກໍ ຄາຖໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປມາ ຈ ກາຣຓານິ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊນ຺ໂຕ ຊາຕສ຺ສເຣ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານິ ກຸສຸມານິ ຜຸລ຺ລາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ສິເນຣຸມຕ຺ຖເກ ວຏ຺ຏິສຫສ຺ສໍ ເຕລປທີປໍ ຊາເລນ຺ໂຕ ວິຍ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກເຖສິ. ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕກຖິການໍ ຍທິທໍ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໗).

ຕຖາ ຍາຍ ວາ ຕາຍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ຈຕຸປ຺ປທິກມ຺ປິ ຄາຖໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ມຫາປຎ຺ໂຎ ປນ ເອກປເທ ຐຕ຺ວາ ປທສຕມ຺ປິ ປທສຫສ຺ສມ຺ປິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ປນ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ເອກປທຸທ຺ຘາເຣ ຐຕ຺ວາ ສກິໍເຍວ ສຸຕ຺ວາ ປຸນ ອປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຏ຺ຐິ ປທສຫສ຺ສານິ ປນ຺ນຣສ ຄາຖາສຫສ຺ສານິ ວລ຺ລິຍາ ປຸປ຺ຜານິ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຄຫິຕຄຫິຕໍ ປາສາເຓ ຂຕເລຂາ ວິຍ, ສຸວຓ຺ຓຆເຏ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫວສາ ວິຍ ຈ ຄຫິຕາກາເຣເນວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຕິມນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ອານນ຺ໂທ, ສຕິມນ຺ຕານໍ, ຘິຕິມນ຺ຕານໍ, ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ, ອຸປຏ຺ຐາການໍ ຍທິທໍ ອານນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໙-໒໒໓).

ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຍາຍ ວາ ຕາຍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາປເຠທສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓິຕຸໍ. ມຫາປຎ຺ເຎນ ປນ ສກ຺ກາຕິ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ມຫາໂກຏ຺ຐິຕຕ຺ເຖໂຣ ອຘິຄມປຣິປຸຈ຺ຉາສວນປຸພ຺ພໂຍຄານໍ ວເສນ ອນນ຺ຕນຍຸສ຺ສທໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປເຠທໍ ປຕ຺ໂຕ. ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໘).

ອິຕິ ເຖໂຣ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ປຎ຺ຫໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕຸມ຺ປິ ນິຈ຺ເຉຕຸມ຺ປີຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ສກ຺ໂກຕິ. ໂສ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຍເມວ ສພ຺ພປຎ຺ເຫ ສມຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ໂຕ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ, ‘‘ໂສຠນາ ວຕ ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ, ເຊຏ຺ຐຠາຕິເກນ ນໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທິສ຺ສາມິ, ຕໂຕ ອຍໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ເອກມຕິຍາ ເອກຊ຺ຌາສເຍນ ຈ ຐປິຕາ ອຕິຄຣຸກາ ຠວິສ຺ສຕິ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕສທິສາ, ຈຕຸໂຣຆນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖິການໍ ຕິຕ຺ເຖ ຐປິຕນາວາ ວິຍ, ມຄ຺ຄຄມນຕ຺ຖິການໍ ສຫສ຺ສຍຸຕ຺ຕອາຊຎ຺ຎຣໂຖ ວິຍ ພຫຸປກາຣາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕາສຸ ອິຘ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ.

ນປ຺ປຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ນປ຺ປຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ນປ຺ປຊານາຕີຕິ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ນ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ ອິໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸເທຕີຕິ ປວຕ຺ຕິທຸກ຺ຂປຠາວິກາ ຕຓ຺ຫາ ສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ນ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ຈ ອິທໍ ນາມ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ນ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ອຍໍ ປຏິປທາ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ນ ປຊານາຕີຕິ. ອນນ຺ຕຣວາເຣປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ເຂປໂຕ ປເນຕ຺ຖ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍຎ຺ຫິ ອາຈຣິຍສນ຺ຕິເກ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ສວນໂຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫໍ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ຕຓ຺ຫາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ອຸຠິນ຺ນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ນິໂຣຘປາປໂນ ມຄ຺ໂຄ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຠິນິວິສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ວຏ຺ຏໍ, ປຈ຺ຉິມານິ ວິວຏ຺ຏໍ, ວຏ຺ເຏ ອຠິນິເວໂສ ໂຫຕິ, ໂນ ວິວຏ຺ເຏ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ອຠິນິວິສມາໂນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ອຠິນິວິສຕິ.

ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນາມ ຣູປາທໂຍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ, ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ຣູປໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕທາຣມ຺ມຓາ ເວທນາ ສຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມນ຺ຕິ ເອວໍ ຍມກຕາລກ຺ຂນ຺ຘໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ທ຺ເວວ ອິເມ ຘມ຺ມາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ນ ອເຫຕຸກໍ ສເຫຕຸກໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ, ໂກ ຈສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ຘມ຺ມາຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເຍ ເຈວ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມ ຈ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພປິ ຘມ຺ມາ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕິ, ຕໂຕ ອຸທຍວຍປ຺ປຏິປີຬນາກາເຣນ ທຸກ຺ຂາ, ອວສວຕ຺ຕນາກາເຣນ ອນຕ຺ຕາຕິ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຏິປາຏິຍາ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄໍ ປາປຸຓາຕິ.

ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ເອກປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ເອກາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ສມຸທຍໍ ປຫານປຏິເວເຘນ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປຏິເວເຘນ, ມຄ຺ຄໍ ຠາວນາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ, ສມຸທຍໍ ປຫານາຠິສມເຍນ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມເຍນ, ມຄ຺ຄໍ ຠາວນາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ. ໂສ ຕີຓິ ສຈ຺ຈານິ ກິຈ຺ຈໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈສ຺ສ ຂເຓ ອຫໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຊານາມິ, ສມຸທຍໍ ປຊຫາມິ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກໂຣມິ, ມຄ຺ຄໍ ຠາເວມີຕິ ອາໂຠຄສມນ຺ນາຫາຣມນສິກາຣປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນຕ຺ຖິ. ເອຕສ຺ສ ປນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ເສວ ມຄ຺ໂຄ ຕີສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ໂຕວ ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ.

ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຎວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ອຸປຣິມໂກຏິຍາ ຂີຓາສໂວ ປຎ຺ຎວາຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ໂຍ ປນ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປາຬິໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອນຸສນ຺ຘິໂຕ ຈ ປຸພ຺ພາປຣໂຕ ຈ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕວເສນ ປຣິຄ຺ຄຫມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ປຎ຺ຎວາ ນາມ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ນາມາຕິ? ວິຎ຺ຎາຓຈຣິໂຕ ນາເມສ, ປຎ຺ຎວາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຖ ໂຍ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຏິປາຏິຍາ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຊ຺ຊ ອຊ຺ເຊວ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຣຕິ, ອຍໍ ປຎ຺ຎວາ ນາມ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ນາມາຕິ? ຠຊາປິຍມາໂນ ປຎ຺ຎວາປກ຺ຂໍ ຠຊຕິ. ສຸຕ຺ເຕ ປນ ປຏິເວໂຘວ ກຖິໂຕ.

ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ເຍນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ເອສ ປຎ຺ຎວາ ນາມ ຊາໂຕ, ຕສ຺ສ ອາຄມນວິປສ຺ສນາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ກມ຺ມກາຣກຈິຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສຸຂນ຺ຕິປິ ວິຊານາຕີຕິ ສຸຂເວທນມ຺ປິ ວິຊານາຕິ. ອຸປຣິປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມິນາ ເຖໂຣ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໑໓; ທີ. ນິ. ໒.໓໘໐) ນເຍນ ອາຄຕເວທນາວເສນ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖສິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສໍສຏ຺ຐາຕິ ເອກຸປ຺ປາທາທິລກ຺ຂເຓນ ສໍໂຍຄຏ຺ເຐນ ສໍສຏ຺ຐາ, ອຸທາຫຸ ວິສໍສຏ຺ຐາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຖໂຣ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຠູມນ຺ຕຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປນ ມຄ຺ຄວິຎ຺ຎາເຓນ, ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ຈ ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາເຓເນວ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຏ຺ຐຠາວໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຖໂຣປິສ຺ສ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອິເມ ຘມ຺ມາ ສໍສຏ຺ຐາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນ ຈ ລພ຺ຠາ ອິເມສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອິເມສໍ ໂລກິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ. ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ວິນິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວາ ວຕ຺ຖຸໂຕ ວາ ອຸປ຺ປາທໂຕ ວາ ນິໂຣຘໂຕ ວາ ນານາກຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສໍ ເຕສໍ ປນ ຘມ຺ມານໍ ວິສໂຍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ໂລກິຍຘມ຺ມໍ ປຕ຺ວາ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ຫິ ໂລກິຍຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ຕ຺ວໍ ກຕມໍ ປຎ຺ຎໍ ອຘິຄໂຕ, ກິໍ ປຐມມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ, ອຸທາຫຸ ທຸຕິຍ ຕຕິຍ ຈຕຸຕ຺ຖ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ນ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກິໍ ຜສ຺ໂສ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ກິໍ ເວທໂນ, ກິໍ ສຎ຺ໂຎ, ກິໍ ເຈຕໂນຕິ ນ ຈ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຈິຕ຺ຕວເສນ ປນ, ‘‘ກິຎ຺ຈິຕ຺ໂຕ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໓໕) ປຸຈ຺ຉຕິ. ກຸສລາກຸສລໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ໂຕປິ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ, ມໂນເສຏ຺ຐາ ມໂນມຍາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑, ໒) ຈ, ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑) ຈ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕວເສເນວ ປຎ຺ຎາເປຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປນ ກິໍ ຜສ຺ໂສ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ກິໍ ເວທໂນ, ກິໍ ສຎ຺ໂຎ, ກິໍ ເຈຕໂນຕິ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກຕມາ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຎາ ອຘິຄຕາ, ກິໍ ປຐມມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ, ອຸທາຫຸ ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຎາວເສເນວ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍຍຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ກຕ຺ຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄສຸ ເອຕ຺ຖ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຕ຺ຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນສຸ ເອຕ຺ຖ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຕ຺ຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ເອຕ຺ຖ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຕ຺ຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ຌາເນສຸ ເອຕ຺ຖ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຕ຺ຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໗໘). ເອວໍ ສວິສຍສ຺ມິໍເຍວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຘມ຺ມາ ກຖິຕາ.

ຍຖາ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາ ຣາຊາຕິ ຣາຊປຎ຺ຈເມສຸ ສຫາເຍສຸ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມາຕິ ວີຖິໍ ໂອຕິຓ຺ເຓສຸ ເອກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ຄຕກາເລ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຄຫສາມິໂກວ, ‘‘ອິເມສໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເທຖ, ຄນ຺ຘມາລາລງ຺ກາຣາທີນິ ເທຖາ’’ຕິ ເຄເຫ ວິຈາເຣຕິ. ທຸຕິຍສ຺ສ ຕຕິຍສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ເຄຫໍ ຄຕກາເລ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຄຫສາມິໂກວ, ‘‘ອິເມສໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເທຖ, ຄນ຺ຘມາລາລງ຺ກາຣາທີນິ ເທຖາ’’ຕິ ເຄເຫ ວິຈາເຣຕິ. ອຖ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ຣຎ຺ໂຎ ເຄຫໍ ຄຕກາເລ ກິຎ຺ຈາປິ ຣາຊາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິສ຺ສໂຣວ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫເຍວ, ‘‘ອິເມສໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເທຖ, ຄນ຺ຘມາລາລງ຺ກາຣາທີນິ ເທຖາ’’ຕິ ວິຈາເຣຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ ສທ຺ຘາປຎ຺ຈມເກສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ເຕສຸ ສຫາເຍສຸ ເອກໂຕ ວີຖິໍ ໂອຕຣນ຺ເຕສຸ ວິຍ ເອກາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸປິ ຍຖາ ປຐມສ຺ສ ເຄເຫ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຄຫສາມິໂກວ ວິຈາເຣຕິ, ເອວໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ອຘິໂມກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍເມວ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ, ເສສານິ ຕທນ຺ວຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ທຸຕິຍສ຺ສ ເຄເຫ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຄຫສາມິໂກວ ວິຈາເຣຕິ, ເອວໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານິ ປຕ຺ວາ ປຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍເມວ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ, ເສສານິ ຕທນ຺ວຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຕຕິຍສ຺ສ ເຄເຫ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຄຫສາມິໂກວ ວິຈາເຣຕິ, ເອວໍ ສຕິປຏ຺ຐານານິ ປຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍເມວ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ, ເສສານິ ຕທນ຺ວຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ເຄເຫ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຄຫສາມິໂກວ ວິຈາເຣຕິ, ເອວໍ ຌານວິໂມກ຺ເຂ ປຕ຺ວາ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍເມວ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ, ເສສານິ ຕທນ຺ວຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ຣຎ຺ໂຎ ເຄຫໍ ຄຕກາເລ ປນ ຍຖາ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ຣາຊາວ ເຄເຫ ວິຈາເຣຕິ, ເອວເມວ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຕ຺ວາ ປຊານນລກ຺ຂຓໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍເມວ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ, ເສສານິ ຕທນ຺ວຍານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ອິຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ ມຫາໂກຏ຺ຐິຕຕ຺ເຖໂຣ ໂລກິຍຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ; ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ປຎ຺ຎໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ຕເຖວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີຕິ.

ຍໍ ຫາວຸໂສ, ປຊານາຕີຕິ ຍໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມມິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ປຊານາຕິ. ຕໍ ວິຊານາຕີຕິ ມຄ຺ຄວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ຕເຖວ ຕໍ ວິຊານາຕິ. ຍໍ ວິຊານາຕີຕິ ຍໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຊານາຕິ. ຕໍ ປຊານາຕີຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາປິ ຕເຖວ ຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ມາ ອິເມ ຘມ຺ມາຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ອິເມ ຘມ຺ມາ. ສໍສຏ຺ຐາຕິ ເອກຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘເອກວຕ຺ຖຸກເອກາຣມ຺ມຓຕາຍ ສໍສຏ຺ຐາ.

ປຎ຺ຎາ ຠາເວຕພ຺ພາຕິ ອິທໍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ປນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠາເວຕພ຺ພເມວ ໂຫຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິທໍ ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ປຎ຺ຎາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຊານິຕພ຺ພາວ ໂຫຕິ.

໔໕໐. ເວທນາ ເວທນາຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉຕິ? ເວທນາລກ຺ຂຓໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເຕຠູມິກສມ຺ມສນຈາຣເວທນາວ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ. ສຸຂມ຺ປິ ເວເທຕີຕິ ສຸຂໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເວເທຕິ ອນຸຠວຕິ. ປຣໂຕ ປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ຣູປຎ຺ຈ ຫິທໍ, ມຫາລິ, ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂໍ ອຠວິສ຺ສ, ທຸກ຺ຂານຸປຕິຕໍ ທຸກ຺ຂາວກ຺ກນ຺ຕໍ ອນວກ຺ກນ຺ຕໍ ສຸເຂນ, ນຍິທໍ ສຕ຺ຕາ ຣູປສ຺ມິໍ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ມຫາລິ, ຣູປໍ ສຸຂໍ ສຸຂານຸປຕິຕໍ ສຸຂາວກ຺ກນ຺ຕໍ ອນວກ຺ກນ຺ຕໍ ທຸກ຺ເຂນ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ຣູປສ຺ມິໍ ສາຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສາຣາຄາ ສໍຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສໍໂຍຄາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ. ເວທນາ ຈ ຫິທໍ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ຫິທໍ, ມຫາລິ, ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂໍ ອຠວິສ຺ສ…ເປ… ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໐) ອິມິນາ ຫິ ມຫາລິສຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ ອິຘ ອາຣມ຺ມຓໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂນ຺ຕິ ກຖິຕໍ. ອປິຈ ປຸຣິມໍ ສຸຂໍ ເວທນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອປຣາ ສຸຂາ ເວທນາ ເວເທຕິ; ປຸຣິມໍ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອປຣາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ເວເທຕິ; ປຸຣິມໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອປຣາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ເວເທຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເວທນາເຍວ ຫິ ເວເທຕິ, ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ເວທິຕາ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕເມຕໍ.

ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ສພ຺ພສຎ຺ຎາຍ ລກ຺ຂຓໍ. ກິໍ ສພ຺ພຕ຺ຖກສຎ຺ຎາຍາຕິ? ສພ຺ພສຎ຺ຎາຍ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິປິ ສພ຺ພຕ຺ຖກສຎ຺ຎາຍ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິປິ ເອກເມເວຕໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເຕຠູມິກສມ຺ມສນຈາຣສຎ຺ຎາວ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ. ນີລກມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ນີລປຸປ຺ເຜ ວາ ວຕ຺ເຖ ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຈາຣໍ ວາ ອປ຺ປນໍ ວາ ປາເປນ຺ໂຕ ສຎ຺ຊານາຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຕ຺ເຖ ປຣິກມ຺ມສຎ຺ຎາປິ ອຸປຈາຣສຎ຺ຎາປິ ອປ຺ປນາສຎ຺ຎາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ນີເລ ນີລນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຎ຺ຎາປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປີຕກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຍາ ຈາວຸໂສ, ເວທນາຕິ ເອຕ຺ຖ ເວທນາ, ສຎ຺ຎາ, ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາ ກສ຺ມາ ນ ຄຫິຕາຕິ? ອສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຎາຍ ຫິ ຄຫິຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ ເວທນາທໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ໂນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ຕໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິເມສຸ ຄຫິເຕສຸ ປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ອນ຺ຕມໂສ ທ຺ເວ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓຘມ຺ມາປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຍຖາ ຫິ ຕໂຍ ປຸຣິສາ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຣຕນາວຸຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປຸຣິມາ ຕໂຍ ຕກ຺ກຄຕມ຺ປິ ປຏ຺ຏິວຏ຺ຏກາທິຄຕມ຺ປິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ພຫຸໍ ສຸຕ຺ຕໍ ລຠນ຺ຕິ ອນ຺ຕມໂສ ມກ຺ກຏກສຸຕ຺ຕມ຺ປິ. ຣຕນາວຸຕສຸຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ມນ຺ທໍ ລຠຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຫຏ຺ຐໂຕ ວາ ປຎ຺ຎາ ວິຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍຄໍ ລຠາປິຕາ ວິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາວ ອິຘ ນ ຄຫິຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍໍ ຫາວຸໂສ, ເວເທຕີຕິ ຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເວທນາ ເວເທຕິ, ສຎ຺ຎາປິ ຕເທວ ສຎ຺ຊານາຕິ. ຍໍ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຊານາຕິ, ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ຕເທວ ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ສຎ຺ຊານາຕິ ວິຊານາຕິ ປຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕເມວ ວິເສໂສ. ຊານາຕີຕິ ປທໍ ປນ ອວິເສໂສ. ຕສ຺ສາປິ ຊານນຕ຺ເຖ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຎ຺ຎາ ຫິ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓໍ ສຎ຺ຊານນມຕ຺ຕເມວ, ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘໍ ປາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາຕິ, ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓປຏິເວຘຎ຺ຈ ປາເປຕິ, ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ປນ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວໍ ປາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ປຎ຺ຎາ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘມ຺ປິ ປາເປຕິ, ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວໍ ປາເປຕຸມ຺ປິ ສກ຺ໂກຕິ.

ຍຖາ ຫິ ເຫຣຎ຺ຎິກຜລເກ ກຫາປຓຣາສິມ຺ຫິ ກເຕ ອຊາຕພຸທ຺ຘິ ທາຣໂກ ຄາມິກປຸຣິໂສ ມຫາເຫຣຎ຺ຎິໂກຕິ ຕີສຸ ຊເນສຸ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ອຊາຕພຸທ຺ຘິ ທາຣໂກ ກຫາປຓານໍ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຈຕຸຣສ຺ສມຓ຺ຑລຠາວເມວ ຊານາຕິ, ອິທໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ຣຕນສມ຺ມຕນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ. ຄາມິກປຸຣິໂສ ຈິຕ຺ຕາທິຠາວຎ຺ເຈວ ຊານາຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄຣຕນສມ຺ມຕຠາວຎ຺ຈ. ‘‘ອຍໍ ກູໂຏ ອຍໍ ເຉໂກ ອຍໍ ກຣໂຕ ອຍໍ ສຓ຺ໂຫ’’ຕິ ປນ ນ ຊານາຕິ. ມຫາເຫຣຎ຺ຎິໂກ ຈິຕ຺ຕາທິຠາວມ຺ປິ ຣຕນສມ຺ມຕຠາວມ຺ປິ ກູຏາທິຠາວມ຺ປິ ຊານາຕິ, ຊານນ຺ໂຕ ຈ ປນ ນໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາປິ ຊານາຕິ, ອາໂກຏິຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາປິ, ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາປິ, ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາປິ, ຫຕ຺ເຖນ ຄຣຸກລຫຸກຠາວໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາປິ ອສຸກຄາເມ ກໂຕຕິປິ ຊານາຕິ, ອສຸກນິຄເມ ອສຸກນຄເຣ ອສຸກປພ຺ພຕຈ຺ຉາຍາຍ ອສຸກນທີຕີເຣ ກໂຕຕິປິ, ອສຸກາຈຣິເຍນ ກໂຕຕິປິ ຊານາຕິ. ເອວເມວໍ ສຎ຺ຎາ ອຊາຕພຸທ຺ຘິທາຣກສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນໍ ວິຍ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕເມວ ສຎ຺ຊານາຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ຄາມິກປຸຣິສສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນໍ ວິຍ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘມ຺ປິ ປາເປຕິ. ປຎ຺ຎາ ມຫາເຫຣຎ຺ຎິກສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນໍ ວິຍ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘມ຺ປິ ປາເປຕິ, ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວມ຺ປິ ປາເປຕິ. ໂສ ປນ ເນສໍ ວິເສໂສ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ໂຌ.

ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ – ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ກຕນ຺ຕິ. ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາຄເສນ ຠຄວຕາ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕນ຺ຕິ? ທຸກ຺ກຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ກຕໍ, ອິເມສໍ ອຣູປີນໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມານານໍ ວວຕ຺ຖານໍ ອກ຺ຂາຕໍ, ອຍໍ ຜສ຺ໂສ, ອຍໍ ເວທນາ, ອຍໍ ສຎ຺ຎາ, ອຍໍ ເຈຕນາ, ອິທໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໗.໑໖). ຍຖາ ຫິ ຕິລເຕລໍ, ສາສປເຕລໍ, ມຘຸກເຕລໍ, ເອຣຓ຺ຑກເຕລໍ, ວສາເຕລນ຺ຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ເຕລານິ ເອກຈາຏິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທິວສໍ ຍມກມນ຺ເຖຫິ ມນ຺ເຖຕ຺ວາ ຕໂຕ ອິທໍ ຕິລເຕລໍ, ອິທໍ ສາສປເຕລນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ສ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ນາມ ທຸກ຺ກຣໍ, ອິທໍ ຕໂຕ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ. ຠຄວາ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຘມ຺ມິສ຺ສໂຣ ຘມ຺ມຣາຊາ ອິເມສໍ ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມານານໍ ວວຕ຺ຖານໍ ອກ຺ຂາສິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫານທີນໍ ສມຸທ຺ທໍ ປວິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ, ‘‘ອິທໍ ຄງ຺ຄາຍ ອຸທກໍ, ອິທໍ ຍມຸນາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອຸທກອຸທ຺ຘຣເຓນາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໕໑. ນິສ຺ສຏ຺ເຐນາຕິ ນິສ຺ສເຏນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕນ ວາ. ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສເຏນາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ປຎ຺ຈຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫີຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ກຣຓວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ປຎ຺ຈຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ນິສ຺ສຣິຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠາວໍ ອນຸປຄມນຕາຍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕນາຕິ. ປຣິສຸທ຺ເຘນາຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລເສນ. ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຈິຕ຺ເຕນ. ກິໍ ເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ກິໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ເນຍ຺ຍໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໖໙) ຫິ ຊານິຕພ຺ພໍ ເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ກຖໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຈິຕ຺ເຕນ ອຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິ ເນຍ຺ຍາຕິ? ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ຐິເຕນ ອຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຫິ ສາ ອິຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຖ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອຠິນິເວສາຠາວໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ກລາປໂຕ ນຍໂຕ ສມ຺ມສນໍ ລພ຺ຠຕິ, ຘມ຺ມເສນາປຕິສທິສສ຺ສາປິ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອຠິນິເວໂສ ນ ຊາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣປິ, ‘‘ເອວໍ ກິຣເມ ຘມ຺ມາ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠນ຺ຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໙໔) ກລາປໂຕ ນຍໂຕ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີຕິ. ຠຄວາ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຫຕ຺ຖຄຕຕ຺ຕາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ປໂຣປຎ຺ຎາສ ຘມ຺ເມ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອໍຄຸທ຺ຘາເຣເນວ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ, ‘‘ຍາວຕາ ສຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ຕາວຕາ ອຎ຺ຎາປຏິເວໂຘ’’ຕິ ອາຫ.

ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປຊານາຕີຕິ ທສ຺ສນປຣິຓາຍກຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸຠູຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຊານາຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ປຎ຺ຎາ ສມາຘິປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ຈ. ສມາຘິປຎ຺ຎາຍ ກິຈ຺ຈໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຈ ປຊານາຕິ. ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ລກ຺ຂຓປຏິເວເຘນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຊານນໍ ກຖິຕໍ. ກິມຕ຺ຖິຍາຕິ ໂກ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິອາທີສຸ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ອຠິຊານາຕີຕິ ອຠິຎ຺ຎຕ຺ຖາ. ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ປຣິຊານາຕີຕິ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖາ. ປຫາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ປຊຫຕີຕິ ປຫານຕ຺ຖາ. ສາ ປເນສາ ໂລກິຍາປິ ອຠິຎ຺ຎຕ຺ຖາ ຈ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖາ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ປຫານຕ຺ຖາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາປິ ອຠິຎ຺ຎຕ຺ຖາ ຈ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖາ ຈ ສມຸຈ຺ເຉທໂຕ ປຫານຕ຺ຖາ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍາ ກິຈ຺ຈໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຈ ປຊານາຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ອສມ຺ໂມຫໂຕ.

໔໕໒. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປາທາຍາຕິ ວິປສ຺ສນາສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ຈ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ຈ. ປຣໂຕ ຈ ໂຆໂສຕິ ສປ຺ປາຍຘມ຺ມສ຺ສວນໍ. ໂຍນິໂສ ຈ ມນສິກາໂຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປາຍມນສິກາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ສາວເກສຸ ອປິ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ທ຺ເວ ປຈ຺ຈຍາ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິເຍວ. ເຖໂຣ ຫິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ກິເລສໍ ປຊຫິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸປ຺ປຠວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໖໐) ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖຣໂຕ ອິມໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາວສ຺ສ ປຏິເວໂຘ ຊາໂຕ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ປຣໂຕໂຆສກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ມິໍເຍວ ຐຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎ຺ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ.

ອນຸຄ຺ຄຫິຕາຕິ ລທ຺ຘູປກາຣາ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ຜລກ຺ຂເຓ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຜລໍ ອສ຺ສາຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລາ. ຕເທວ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ຜລໍ ອານິສໍໂສ ອສ຺ສາຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລານິສໍສາ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖຜລປຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ, ອວເສສາ ຘມ຺ມາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສີລານຸຄ຺ຄຫິຕາຕິອາທີສຸ ສີລນ຺ຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ສປ຺ປາຍຘມ຺ມສ຺ສວນໍ. ສາກຈ຺ຉາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຂລນປກ຺ຂລນຈ຺ເຉທນກຖາ. ສມໂຖຕິ ວິປສ຺ສນາປາທິກາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ວິປສ຺ສນາຕິ ສຕ຺ຕວິຘາ ອນຸປສ຺ສນາ. ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລຎ຺ຫິ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ, ສປ຺ປາຍຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ, ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຂລນປກ຺ຂລນໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ, ວິປສ຺ສນາປາທິກາສຸ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕີສຸ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ສຕ຺ຕວິຘໍ ອນຸປສ຺ສນໍ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຜລໍ ເທຕິ.

ຍຖາ ຫິ ມຘຸຣໍ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ອມ຺ພໂປຕກສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ອຸທກໂກຏ຺ຐກໍ ຖິຣໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘຕິ. ຆຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລນ ກາລໍ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈຕິ. ອຸທກສ຺ສ ອນິກ຺ຂມນຕ຺ຖໍ ມຣິຍາທໍ ຖິຣໍ ກໂຣຕິ. ຍາ ໂຫຕິ ສມີເປ ວລ຺ລິ ວາ ສຸກ຺ຂທຓ຺ຑໂກ ວາ ກິປິລ຺ລິກປຸໂຏ ວາ ມກ຺ກຏກຊາລໍ ວາ, ຕໍ ອປເນຕິ. ຂຓິຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລນ ກາລໍ ມູລານິ ປຣິຂຓຕິ. ເອວມສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ກາຣຓານິ ກໂຣໂຕ ໂສ ອມ຺ໂພ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຜລໍ ເທຕິ. ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ໂກຏ຺ຐກພນ຺ຘນໍ ວິຍ ຫິ ສີລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ກາເລນ ກາລໍ ອຸທກສິຎ຺ຈນໍ ວິຍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ມຣິຍາທາຍ ຖິຣຠາວກຣຓໍ ວິຍ ສມໂຖ, ສມີເປ ວລ຺ລິອາທີນໍ ຫຣຓໍ ວິຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຂລນປກ຺ຂລນຈ຺ເຉທນໍ, ກາເລນ ກາລໍ ຂຓິຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມູລຂຓນໍ ວິຍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ຠາວນາ. ເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມຘຸຣຜລທານກາໂລ ວິຍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອຣຫຕ຺ຕຜລທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໕໓. ກຕິ ປນາວຸໂສ, ຠວາຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ມູລເມວ ຄໂຕ ອນຸສນ຺ຘິ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ເຍຫິ ຠເວຫິ ນ ອຸຏ຺ຐາຕິ, ເຕ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາມຠໂວຕິ ກາມຠວູປຄໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘາປີຕິ ອຸຠຍເມກໂຕ ກຕ຺ວາ ກາມຠໂວຕິ ອາຫ. ຣູປາຣູປຠເວສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາຍຕິນ຺ຕິ ອນາຄເຕ. ປຸນພ຺ຠວສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອິຘ ວຏ຺ຏໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຣາຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທນາຕິ ຣູປາຠິນນ຺ທນາ ສທ຺ທາຠິນນ຺ທນາຕິ ເອວໍ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ອຠິນນ຺ທນາ, ກຣຓວຈເນ ເຈຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທນາຍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ຄມນໍ ໂຫຕິ, ອາຄມນໍ ໂຫຕິ, ຄມນາຄມນໍ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວຏ຺ຏໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ອິທານິ ວິວຏ຺ຏໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ກຖໍ ປນາວຸໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ຂຍນິໂຣເຘນ. ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວິຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປາເທນ. ກິໍ ອວິຊ຺ຊາ ປຸພ຺ເພ ນິຣຸທ຺ຘາ, ອຖ ວິຊ຺ຊາ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ? ອຸຠຍເມຕໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປທີປຸຊ຺ຊລເນນ ອນ຺ຘກາຣວິຄໂມ ວິຍ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາເທນ ອວິຊ຺ຊາ ນິຣຸທ຺ຘາວ ໂຫຕິ. ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ຂຍນິໂຣເຘນ. ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ຄມນໍ ອາຄມນໍ ຄມນາຄມນໍ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ວຏ຺ຏໍ ນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວິວຏ຺ຏໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

໔໕໔. ກຕມໍ ປນາວຸໂສຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ນິໂຣຘປາທກໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຐມໍ ຌານນ຺ຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊນເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອງ຺ຄວວຕ຺ຖານໍ ໂກຏ຺ຐາສປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ຊານິຕພ຺ໂພ, ອິທໍ ຌານໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິກໍ ຕິວງ຺ຄິກໍ ທຸວງ຺ຄິກນ຺ຕິ ອງ຺ຄວວຕ຺ຖານໍ ໂກຏ຺ຐາສປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ວິຕກ຺ໂກຕິອາທີສຸ ປນ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ ວິຕກ຺ໂກ, ອນຸມຊ຺ຊນລກ຺ຂໂຓ ວິຈາໂຣ, ຜຣຓລກ຺ຂຓາ ປີຕິ, ສາຕລກ຺ຂຓໍ ສຸຂໍ, ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕງ຺ຄວິປ຺ປຫີນນ຺ຕິ ອິຘ ປນ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊນເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປກາຣານຸປກາຣານິ ອງ຺ຄານິ ຊານິຕພ຺ພານິ, ຕານິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປເນຕ຺ຖ ປາກຏເມວ. ອິຕິ ເຫຏ຺ຐາ ນິໂຣຘປາທກໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ຄຫິຕໍ, ອຸປຣິ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ. ອນ຺ຕຣາ ປນ ຉ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສໍຂິຕ຺ຕາ, ນຍໍ ວາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໕໕. ອິທານິ ວິຎ຺ຎາຓນິສ຺ສເຍ ປຎ຺ຈ ປສາເທ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈິມານິ, ອາວຸໂສຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂຄຈຣວິສຍນ຺ຕິ ໂຄຈຣຠູຕໍ ວິສຍໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ຈກ຺ຂຸ ໂສຕສ຺ສ ໂສຕໍ ວາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສາຕິ ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ໂຄຈຣວິສຍໍ ນ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ. ສເຈ ຫິ ນີລາທິເຠທໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປເນຍ຺ຍ, ‘‘ອິງ຺ຆ ຕາວ ນໍ ວວຕ຺ຖເປຫິ ວິຠາເວຫິ, ກິໍ ນາເມຕໍ ອາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ວິນາປິ ມຸເຂນ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ອເຣ ອນ຺ຘພາລ, ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ວສ຺ສສຫສ຺ສມ຺ປິ ປຣິຘາວມາໂນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມຍາ ກຸຫິໍ ເອຕສ຺ສ ຊານນກໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອາຫຣ ນໍ ຈກ຺ຂຸປສາເທ ອຸປເນຫິ, ອຫເມຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຊານິສ຺ສາມິ, ຍທິ ວາ ນີລໍ ຍທິ ວາ ປີຕກໍ, ນ ຫິ ເອໂສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິສໂຍ, ມຍ຺ເຫເວໂສ ວິສໂຍ’’ຕິ. ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວເມຕານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ໂຄຈຣໍ ວິສຍໍ ນ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ຕິ ນາມ. ກິໍ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ກິໍ ປຏິສຣຓໍ, ກິໍ ເອຕານິ ປຏິສຣນ຺ຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ມໂນ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ຊວນມໂນ ປຏິສຣຓໍ. ມໂນ ຈ ເນສນ຺ຕິ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນມໂນ ວາ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວນມໂນ ວາ ເອເຕສໍ ໂຄຈຣວິສຍໍ ຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ອນຸໂຠຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ຣູປທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ, ເອຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊນໍ ວາ ທຸສ຺ສນໍ ວາ ມຸຍ຺ຫນໍ ວາ ນຕ຺ຖິ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ທ຺ວາເຣ ຊວນໍ ຣຊ຺ຊຕິ ວາ ທຸສ຺ສຕິ ວາ ມຸຍ຺ຫຕິ ວາ. ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸປມາ – ປຎ຺ຈ ກິຣ ທຸພ຺ພລໂຠຊກາ ຣາຊານໍ ເສວິຕ຺ວາ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ເອກສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈກຸລິເກ ຄາເມ ປຣິຕ຺ຕກໍ ອາຍໍ ລຠິໍສຸ. ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ມຈ຺ຉຠາໂຄ ມໍສຠາໂຄ ຍຸຕ຺ຕິກຫາປໂຓ ວາ, ພນ຺ຘກຫາປໂຓ ວາ, ມາປຫາຣກຫາປໂຓ ວາ, ອຏ຺ຐກຫາປໂຓ ວາ, ໂສຬສກຫາປໂຓ ວາ, ພາຕ຺ຕິໍສກຫາປໂຓ ວາ, ຈຕຸສຏ຺ຐິກຫາປໂຓ ວາ, ທຓ຺ໂຑຕິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕເມວ ປາປຸຓາຕິ. ສຕວຕ຺ຖຸກໍ ປຎ຺ຈສຕວຕ຺ຖຸກໍ ສຫສ຺ສວຕ຺ຖຸກໍ ມຫາພລິໍ ຣາຊາວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈກຸລິກຄາໂມ ວິຍ ປຎ຺ຈ ປສາທາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ; ປຎ຺ຈ ທຸພ຺ພລໂຠຊກາ ວິຍ ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓານິ; ຣາຊາ ວິຍ ຊວນໍ; ທຸພ຺ພລໂຠຊການໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ ອາຍປາປຸຓນໍ ວິຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຣູປທສ຺ສນາທິມຕ຺ຕໍ. ຣຊ຺ຊນາທີນິ ປນ ເອເຕສຸ ນຕ຺ຖິ. ຣຎ຺ໂຎ ມຫາພລິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ ເຕສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຊວນສ຺ສ ຣຊ຺ຊນາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໔໕໖. ປຎ຺ຈິມານິ, ອາວຸໂສຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ອນ຺ໂຕນິໂຣຘສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈ ປສາເທ. ກິຣິຍມຍປວຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ວຕ຺ຕມາເນ ອຣູປຘມ຺ມາ ປສາທານໍ ພລວປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂຍ ປນ ຕໍ ປວຕ຺ຕໍ ນິໂຣເຘຕ຺ວາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕນິໂຣເຘ ປຎ຺ຈ ປສາທາ ກິໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອາຍຸໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອຸສ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກມ຺ມຊເຕຊໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ກມ຺ມຊເຕໂຊປິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ວິນາ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸສ຺ມາ ອາຍຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຌາຍໂຕຕິ ຊລໂຕ. ອຈ຺ຈິໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຊາລສິຂໍ ປຏິຈ຺ຈ. ອາຠາ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາໂລໂກ ນາມ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອາຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຈ຺ຈີຕິ ຕໍ ອາໂລກໍ ປຏິຈ຺ຈ ຊາລສິຂາ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອາຍຸ ອຸສ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຊາລສິຂາ ວິຍ ກມ຺ມຊເຕໂຊ. ອາໂລໂກ ວິຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຊາລສິຂາ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອາໂລກໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສາ ເຕນ ອຕ຺ຕນາ ຊນິຕອາໂລເກເນວ ສຍມ຺ປິ ອຓຸ ຖູລາ ທີຆາ ຣສ຺ສາຕິ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຊາລປວຕ຺ຕິຍາ ຊນິຕອາໂລເກນ ຕສ຺ສາເຍວ ຊາລປວຕ຺ຕິຍາ ປາກຏຠາໂວ ວິຍ ອຸສ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ກມ຺ມຊມຫາຠູຕສມ຺ຠເວນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ອຸສ຺ມາຍ ອນຸປາລນໍ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຫິ ທສປິ ວສ຺ສານິ…ເປ… ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ກມ຺ມຊເຕຊປວຕ຺ຕໍ ປາເລຕິ. ອິຕິ ມຫາຠູຕານິ ອຸປາທາຣູປານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາທິວເສນ ປຈ຺ຈຍານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຍຸ ອຸສ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມຫາຠູຕານິ ປາເລຕີຕິ ອຸສ຺ມາ ອາຍຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໕໗. ອາຍຸສງ຺ຂາຣາຕິ ອາຍຸເມວ. ເວທນິຍາ ຘມ຺ມາຕິ ເວທນາ ຘມ຺ມາວ. ວຸຏ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອຣູປປວຕ຺ເຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎຎ຺ຈ ເວທນຎ຺ຈ ນິໂຣເຘຕ຺ວາ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍາ ອຣູປຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ຣູປາຣູປປວຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ຊາລາປວຕ຺ເຕ ອຸກ຺ຂຓ຺ຐິໂຕ ອຸທເກນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຊາລໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຉາຣິກາຍ ອງ຺ຄາເຣ ປິຘາຍ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທຕິ. ຍທາ ປນສ຺ສ ປຸນ ຊາລາຍ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຉາຣິກໍ ອປເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄາເຣ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປາທານໍ ທຕ຺ວາ ມຸຂວາຕໍ ວາ ຕາລວຓ຺ຏວາຕໍ ວາ ທທາຕິ. ອຖ ຊາລາປວຕ຺ຕໍ ປຸນ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອວເມວ ຊາລາປວຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຣູປຘມ຺ມາ. ປຸຣິສສ຺ສ ຊາລາປວຕ຺ເຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ອຸທກປ຺ປຫາເຣນ ຊາລໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຉາຣິກາຍ ອງ຺ຄາເຣ ປິຘາຍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕສ຺ສ ນິສຊ຺ຊາ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຣູປປວຕ຺ເຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎຎ຺ຈ ເວທນຎ຺ຈ ນິໂຣເຘຕ຺ວາ ນິໂຣຘສມາປຊ຺ຊນໍ. ຉາຣິກາຍ ປິຫິຕອງ຺ຄາຣາ ວິຍ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປຸຣິສສ຺ສ ປຸນ ຊາລາຍ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຉາຣິກາປນຍນາທີນິ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລາປຄມນໍ. ອຄ຺ຄິຊາລາຍ ປວຕ຺ຕິ ວິຍ ປຸນ ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຣູປາຣູປປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອາຍຸ ອຸສ຺ມາ ຈ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ກມ຺ມຊເຕໂຊຘາຕຸ, ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ຍທາ ອິມໍ ຣູປກາຍໍ ຊຫນ຺ຕິ, ອຖາຍໍ ອເຈຕນໍ ກຏ຺ຐໍ ວິຍ ປຖວິຍໍ ຉຑ຺ຑິໂຕ ເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ –

‘‘ອາຍຸ ອຸສ຺ມາ ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຍທາ ກາຍໍ ຊຫນ຺ຕິມໍ;

ອປວິທ຺ໂຘ ຕທາ ເສຕິ, ປຣຠຕ຺ຕໍ ອເຈຕນ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໓.໙໕);

ກາຍສງ຺ຂາຣາຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ. ວຈີສງ຺ຂາຣາຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ. ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາຕິ ສຎ຺ຎາເວທນາ. ອາຍູຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປຣິຠິນ຺ນານີຕິ ອຸປຫຕານິ, ວິນຏ຺ຐານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ‘‘ນິໂຣຘສມາປນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາວ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ອນິຣຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຈິຕ຺ຕກາ ອຍໍ ສມາປຕ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ‘‘ວຈີສງ຺ຂາຣາປິສ຺ສ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວາຈາ ອນິຣຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ເນນ ຘມ຺ມມ຺ປິ ກເຖນ຺ເຕນ ສຊ຺ຌາຍມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ‘‘ໂຍ ຈາຍໍ ມໂຕ ກາລງ຺ກໂຕ, ຕສ຺ສາປິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ອນິຣຸທ຺ຘໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ກາລງ຺ກເຕ ມາຕາປິຕໂຣ ວາ ອຣຫນ຺ເຕ ວາ ຌາປຍນ຺ເຕນ ອນນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ ກຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ອິຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອຠິນິເວສໍ ອກຕ຺ວາ ອາຈຣິຍານໍ ນເຍ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ໂຖ ຫິ ປຏິສຣຓໍ, ນ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິປ຺ປສນ຺ນານີຕິ ກິຣິຍມຍປວຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ວຕ຺ຕມາເນ ພຫິທ຺ຘາ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປສາເທ ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກິລມນ຺ຕານິ ອຸປຫຕານິ ມກ຺ຂິຕານິ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ວາຕາທີຫິ ອຸຏ຺ຐິເຕນ ຣເຊນ ຈຕຸມຫາປເຖ ຐປິຕອາທາໂສ ວິຍ. ຍຖາ ປນ ຖວິກາຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຎ຺ຊູສາທີສຸ ຐປິໂຕ ອາທາໂສ ອນ຺ໂຕເຍວ ວິໂຣຈຕິ, ເອວໍ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນ຺ໂຕນິໂຣເຘ ປຎ຺ຈ ປສາທາ ອຕິວິໂຣຈນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິປ຺ປສນ຺ນານີ’’ຕິ.

໔໕໘. ກຕິ ປນາວຸໂສ, ປຈ຺ຈຍາຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ນິໂຣຘສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ປນສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປຄມນປຈ຺ຈຍາ ກຖິຕາ. ອນິມິຕ຺ຕາຍາຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐານກຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອວເສສສມາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ຠວງ຺ເຄນ ໂຫຕິ, ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐານໍ ປນ ວິປສ຺ສນານິສ຺ສນ຺ທາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ຕເມວ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຣູປາທີນໍ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓານໍ. ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາ ມນສິກາໂຣຕິ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕາປຄຕາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ມນສິກາໂຣ. ຜລສມາປຕ຺ຕິສຫຊາຕໍ ມນສິກາຣໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອິຕິ ເຫຏ຺ຐາ ນິໂຣຘປາທກໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ຄຫິຕໍ, ນິໂຣຘສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ຄຫິຕໍ, ອິຘ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐານກຜລສມາປຕ຺ຕິ ຄຫິຕາຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິໂຣຘກຖາ ກເຖຕພ຺ພາ ໂຫຕິ. ສາ, ‘‘ທ຺ວີຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຕໂຍ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ໂສຬສຫິ ຎາຓຈຣິຍາຫິ ນວຫິ ສມາຘິຈຣິຍາຫິ ວສີຠາວຕາປຎ຺ຎາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ (ປຏິ. ມ. ໑.໘໓) ອາຄຕາ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປນສ຺ສາ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ກຖິຕາ.

ອິທານິ ວລຎ຺ຊນສມາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຕິ ປນາວຸໂສ, ປຈ຺ຈຍາຕິອາທິມາຫ. ນິໂຣຘໂຕ ຫິ ວຸຏ຺ຐານກຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ຐິຕິ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ເອກໍ ທ຺ເວ ຈິຕ຺ຕວາຣເມວ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ອຣູປປວຕ຺ຕໍ ນິໂຣເຘຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ນິໂຣຘວຸຏ຺ຐານກຜລສມາປຕ຺ຕິຍໍ ນ ຈິຣໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ວລຎ຺ຊນສມາປຕ຺ຕິຍໍ ປນ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉໂທວ ປມາຓໍ. ຕສ຺ມາ ສາ ຐິຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຐິຕິຍາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ຈິຣຏ຺ຐິຕຕ຺ຖໍ ກຕິ ປຈ຺ຈຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ປນສ຺ສາ ປຸພ຺ເພ ຈ ອຠິສງ຺ຂາໂຣຕິ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ວຸຏ຺ຐານາຍາຕິ ອິຘ ຠວງ຺ຄວຸຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ວິສ຺ສຊ຺ຊເນປິສ຺ສາ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານຎ຺ຈ ມນສິກາໂຣຕິ ຣູປາທິນິມິຕ຺ຕວເສນ ຠວງ຺ຄສຫຊາຕມນສິກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ.

໔໕໙. ຍາ ຈາຍໍ, ອາວຸໂສຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ອິຘ ອຎ຺ຎໍ ອຠິນວໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕຘມ຺ເມເຍວ ເອກໂຕ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກຕ຺ຖ ປນ ເຕ ກຖິຕາ? ‘‘ນີລມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕິ ປີຕກມ຺ປິ, ໂລຫິຕກມ຺ປິ, ໂອທາຕກມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໐) ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຐາເນ ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ກຖິຕາ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໑) ເອຕ຺ຖ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ. ‘‘ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໑) ເອຕ຺ຖ ສຸຎ຺ຎຕາ. ‘‘ກຕິ ປນາວຸໂສ, ປຈ຺ຈຍາ ອນິມິຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຐິຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນິມິຕ຺ຕາ. ເອວໍ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕາວ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອກໂຕ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອຕາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາວາຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ເອກນາມກາ ອຕ຺ຖິ. ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຈຕຸນາມໂກ ອຕ຺ຖິ, ເອຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ກຖາເປຕຸໍ ອິຘ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕໍ. ຕສ຺ສາ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຍໍ ຜຣຓອປ຺ປມາຓຕາຍ ອປ຺ປມາຓາ ນາມ. ອຍຎ຺ຫິ ອປ຺ປມາເຓ ວາ ສຕ຺ເຕ ຜຣຕິ, ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ວາ ສຕ຺ເຕ ອເສເສຕ຺ວາ ຜຣຕິ.

ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຕິ ອາຣມ຺ມຓກິຎ຺ຈນສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາ. ອຕ຺ເຕນ ວາຕິ ອຕ຺ຕ ຠາວໂປສປຸຄ຺ຄລາທິສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ເຕນ ສຸຎ຺ຎໍ. ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາຕິ ຈີວຣາທິປຣິກ຺ຂາຣສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ຕນິເຍນ ສຸຎ຺ຎໍ. ອນິມິຕ຺ຕາຕິ ຣາຄນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ອຠາເວເນວ ອນິມິຕ຺ຕາ, ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ນານຕ຺ຖາ ເຈວ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ ຈາຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນມ຺ປິ ເນສໍ ນານາ ອຕ຺ໂຖປິ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ນານຕາ ປາກຏາວ. ອຕ຺ໂຖ ປນ, ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠູມນ຺ຕຣໂຕ ມຫຄ຺ຄຕາ ເອວ ໂຫຕິ ຣູປາວຈຣາ; ອາຣມ຺ມຓໂຕ ສຕ຺ຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາຣມ຺ມຓາ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາ ຠຸມ຺ມນ຺ຕຣໂຕ ມຫຄ຺ຄຕາ ອຣູປາວຈຣາ; ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ. ສຸຎ຺ຎຕາ ຠຸມ຺ມນ຺ຕຣໂຕ ກາມາວຈຣາ; ອາຣມ຺ມຓໂຕ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓາ. ວິປສ຺ສນາ ຫິ ເອຕ຺ຖ ສຸຎ຺ຎຕາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອນິມິຕ຺ຕາ ຠຸມ຺ມນ຺ຕຣໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ; ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິພ຺ພນາຣມ຺ມຓາ.

ຣາໂຄ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປມາຓກຣໂຓຕິອາທີສຸ ຍຖາ ປພ຺ພຕປາເທ ປູຕິປຓ຺ຓຣສອຸທກໍ ນາມ ໂຫຕິ ກາຬວຓ຺ຓໍ; ໂອໂລເກນ຺ຕານໍ ພ຺ຍາມສຕຄມ຺ຠີຣໍ ວິຍ ຂາຍຕິ. ຍຏ຺ຐິໍ ວາ ຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ມິນນ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິປາໂທຕ຺ຖຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ. ເອວເມວໍ ຍາວ ຣາຄາທໂຍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕາວ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຎ຺ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສຕາປນ຺ໂນ ວິຍ, ສກທາຄາມີ ວິຍ, ອນາຄາມີ ວິຍ ຈ ຂາຍຕິ. ຍທາ ປນສ຺ສ ຣາຄາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕທາ ຣຕ຺ໂຕ ທຸຏ຺ໂຐ ມູຬ຺ໂຫຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອິຕິ ເອເຕ ‘‘ເອຕ຺ຕໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປມາຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປມາຓກຣຓາ ນາມ ວຸຕ຺ຕາ. ຍາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ຍຕ຺ຕກາ ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໂຍ. ກິຕ຺ຕກາ ປນ ຕາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຜລານີຕິ ທ຺ວາທສ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ ຜຣຓອປ຺ປມາຓຕາຍ ອປ຺ປມາຓາ. ເສສາ ປມາຓກຣຓານໍ ກິເລສານໍ ອຠາເວນ ອປ຺ປມາຓາ. ນິພ຺ພານມ຺ປິ ອປ຺ປມາຓເມວ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ປນ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຄຫິຕໍ. ອກຸປ຺ປາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ; ສາ ຫິ ຕາສໍ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐິກາ, ຕສ຺ມາ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຣາໂຄ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ກິຎ຺ຈໂນຕິ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ກິຎ຺ຈຕິ ມທ຺ທຕິ ປລິພຸນ຺ຘຕິ. ຕສ຺ມາ ກິຎ຺ຈໂນຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ມນຸສ຺ສາ ກິຣ ໂຄເຓຫິ ຂລໍ ມທ຺ທາເປນ຺ໂຕ ກິຎ຺ເຈຫິ ກປິລ, ກິຎ຺ເຈຫິ ກາຬກາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ມທ຺ທນຕ຺ໂຖ ກິຎ຺ຈນຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂທສໂມເຫສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໂຍ ນາມ ນວ ຘມ຺ມາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຎ຺ຈ ມຄ຺ຄຜລານິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ກິຎ຺ຈນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ. ມຄ຺ຄຜລານິ ກິຎ຺ຈນານໍ ມທ຺ທນານໍ ປລິພຸນ຺ຘນກິເລສານໍ ນຕ຺ຖິຕາຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎານິ. ນິພ຺ພານມ຺ປິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ປນ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຄຫິຕໍ.

ຣາໂຄ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນິມິຕ຺ຕກຣໂຓຕິອາທີສຸ ຍຖາ ນາມ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຸລານໍ ສທິສາ ທ຺ເວ ວຈ຺ຉກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍາວ ເຕສໍ ລກ຺ຂຓໍ ນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ‘‘ອຍໍ ອສຸກກຸລສ຺ສ ວຈ຺ຉໂກ, ອຍໍ ອສຸກກຸລສ຺ສາ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ຊານິຕຸໍ. ຍທາ ປນ ເຕສໍ ສຕ຺ຕິສູລາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ລກ຺ຂຓໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ຊານິຕຸໍ. ເອວເມວ ຍາວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣາໂຄ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຊານິຕຸໍ ອຣິໂຍ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວາຕິ. ຣາໂຄ ປນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນວ ສຣາໂຄ ນາມ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ສຎ຺ຊານນນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິມິຕ຺ຕກຣໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂທສໂມເຫສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອນິມິຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ ເຕຣສ ຘມ຺ມາ – ວິປສ຺ສນາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ປາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຜລານີຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕີຕິ ອນິມິຕ຺ຕາ ນາມ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ປາ ຣູປນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາເວນ ອນິມິຕ຺ຕາ ນາມ. ມຄ຺ຄຜລານິ ນິມິຕ຺ຕກຣຓານໍ ກິເລສານໍ ອຠາເວນ ອນິມິຕ຺ຕານິ. ນິພ຺ພານມ຺ປິ ອນິມິຕ຺ຕເມວ, ຕໍ ປນ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຄຫິຕໍ. ອຖ ກສ຺ມາ ສຸຎ຺ຎຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ນ ຄຫິຕາຕິ? ສາ, ‘‘ສຸຎ຺ຎາ ຣາເຄນາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນຸປວິຏ຺ຐາວ, ຕສ຺ມາ ວິສຸໍ ນ ຄຫິຕາ. ເອກຕ຺ຖາຕິ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ເອກຕ຺ຖາ. ອປ຺ປມາຓໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ ສພ຺ພາເນຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ນາມານິ. ອິຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ເອກຕ຺ຖາ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ອປ຺ປມາຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສຸຎ຺ຎຕາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອນິມິຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ. ອິຕິ ເຖໂຣ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຫາເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈູຬເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໖໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຈູຬເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວິສາໂຂ ອຸປາສໂກຕິ ວິສາໂຂຕິ ເອວໍນາມໂກ ອຸປາສໂກ. ເຍນ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຕິ ເຍນ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ໂກ ປນາຍໍ ວິສາໂຂ? ກາ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ? ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມີຕິ? ວິສາໂຂ ນາມ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍ ຄິຫິກາເລ ຆຣສາມິໂກ. ໂສ ຍທາ ຠຄວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ຍສາທໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ວິເນຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຊຏິລສຫສ຺ສໍ ວິເນຕ຺ວາ ປຸຣາຓຊຏິເລຫິ ຂີຓາສວຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທ຺ວາທສນຫຸຕາຍ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕສ຺ສ ພິມ຺ພິສາຣມຫາຣາຊສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕທາ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ອາຄເຕສຸ ທ຺ວາທສນຫຸເຕສຸ ເອກໍ ນຫຸຕໍ ອຸປາສກຕ຺ຕໍ ປຏິເວເທສິ, ເອກາທສ ນຫຸຕານິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ ສທ຺ຘິໍ ຣຎ຺ຎາ ພິມ຺ພິສາເຣນ. ອຍໍ ອຸປາສໂກ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຐມທສ຺ສເນວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ, ປຸນ ເອກທິວສໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສກທາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄປິ ເອກທິວສໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ໂສ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍຖາ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສິຕໍ ກຸຣຸມາໂນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສນ຺ຕມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຄມາສິ.

ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ວີຖິໍ ໂອໂລກຍມານາ ຕສ຺ສ ອາຄມນາກາຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຸຣຸມານາ ໂສປານສີເສ ຐຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພນຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖໍ ສມິຎ຺ເຊສິ. ສາ ‘‘ປາຕຣາສໂຠຊນກາເລ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຸປາສໂກ ປຸພ຺ເພ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ຕໍ ທິວສໍ ປນ ຕໍ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ໂຍຄາວຈຣຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ເອກໂກວ ຠຸຎ຺ຊິ. ສາ, ‘‘ສາຍນ຺ຫກາເລ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຸປາສໂກ ຕໍທິວສໍ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ນ ປາວິສິ, ອຎ຺ຎໍ ຄພ຺ຠໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍມຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຎປາເປຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ອຸປາສິກາ, ‘‘ກິໍ ນຸ ຂ຺ວສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ປຕ຺ຖນາ ອຕ຺ຖິ, ອຸທາຫຸ ເກນຈິເທວ ປຣິເຠທເກນ ຠິນ຺ໂນ, ອຸທາຫຸ ມຍ຺ເຫວ ໂກຈິ ໂທໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ພລວໂທມນສ຺ສາ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ເອກໍ ທ຺ເວ ທິວເສ ວສິຕກາເລ ສກ຺ກາ ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຸປາສໂກ, ‘‘ກິໍ ຘມ຺ມທິນ຺ເນ ອກາເລ ອາຄຕາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອາມ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອາຄຕາມ຺ຫິ, ນ ຕ຺ວໍ ຍຖາ ປຸຣາໂຓ, ກິໍ ນຸ ເຕ ພຫິທ຺ຘາ ປຕ຺ຖນາ ອຕ຺ຖີຕິ? ນຕ຺ຖິ ຘມ຺ມທິນ຺ເນຕິ. ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຣິເຠທໂກ ອຕ຺ຖີຕິ? ອຍມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມຍ຺ເຫວ ໂກຈິ ໂທໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ຕຸຍ຺ຫມ຺ປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຍຖາ ປກຕິຍາ ອາລາປສລ຺ລາປມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣຖາຕິ? ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ນາມ ຄຣຸ ຠາຣິໂຍ ນ ປກາເສຕຕພ຺ໂພ, ສເຈ ໂຂ ປນາຫໍ ນ ກເຖສ຺ສາມິ, ອຍໍ ຫທຍໍ ຜາເລຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕສ຺ສານຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ກເຖສິ – ‘‘ຘມ຺ມທິນ຺ເນ ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ນາມ ອຘິຄໂຕ, ຕໍ ອຘິຄຕສ຺ສ ເອວຣູປາ ໂລກິຍກິຣິຍາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທິ ຕ຺ວໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕວ ຈຕ຺ຕາລີສ ໂກຏິໂຍ ມມ ຈຕ຺ຕາລີສ ໂກຏິໂຍຕິ ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ອຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຖ ອິສ຺ສຣາ ຫຸຕ຺ວາ ມມ ມາຕິຏ຺ຐາເນ ວາ ຠຄິນິຏ຺ຐາເນ ວາ ຐຕ຺ວາ ວສ. ຕຍາ ທິນ຺ເນນ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑມຕ຺ຕເກນ ອຫໍ ຍາເປສ຺ສາມິ. ອເຖວໍ ນ ກໂຣສິ, ອິເມ ໂຠເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸລເຄຫໍ ຄຈ຺ຉ, ອຖາປິ ເຕ ພຫິທ຺ຘາ ປຕ຺ຖນາ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ຕໍ ຠຄິນິຏ຺ຐາເນ ວາ ຘິຕຸຏ຺ຐາເນ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ໂປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປກຕິປຸຣິໂສ ເອວໍ ວຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອທ຺ຘາ ເອເຕນ ໂລກຸຕ຺ຕຣວຣຘມ຺ໂມ ປຏິວິທ຺ໂຘ. ໂສ ປນ ຘມ຺ໂມ ກິໍ ປຸຣິເສເຫວ ປຏິພຸຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ, ອຸທາຫຸ ມາຕຸຄາໂມປິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວິສາຂໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ປຸຣິເສເຫວ ລຠິຕພ຺ໂພ, ມາຕຸຄາເມນປິ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸ’’ນ຺ຕິ? ກິໍ ວເທສິ ຘມ຺ມທິນ຺ເນ, ເຍ ປຏິປນ຺ນກາ, ເຕ ເອຕສ຺ສ ທາຍາທາ, ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ໂສ ເອຕໍ ປຏິລຠຕີຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາຖາຕິ. ສາຘຸ ຠທ຺ເທ, ອຫມ຺ປິ ຕໍ ເອຕສ຺ມິໍເຍວ ມຄ຺ເຄ ໂຍເຊຕຸກາໂມ, ມນໍ ປນ ເຕ ອຊານມາໂນ ນ ກເຖມີຕິ ຕາວເທວ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ຣາຊາ, ‘‘ກິໍ, ຄຫປຕິ, ອກາເລ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຘມ຺ມທິນ຺ນາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕີຕິ. ກິໍ ປນສ຺ສ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ, ໂສວຓ຺ຓສິວິກໍ ເທວ, ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ນຄຣຎ຺ຈ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕຸນ຺ຕິ. ຣາຊາ ໂສວຓ຺ຓສິວິກໍ ທຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປສິ. ວິສາໂຂ ຘມ຺ມທິນ຺ນໍ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນຫາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ໂສວຓ຺ຓສິວິກາຍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຎາຕິຄເຓນ ປຣິວາຣາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ປູຊຍມາໂນ ນຄຣວາສນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຘມ຺ມທິນ຺ນໍ ປພ຺ພາເຊຖາຍ຺ເຍ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ‘‘ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ໂທເສ ສຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ຄຫປຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ນຕ຺ຖຍ຺ເຍ ໂກຈິ ໂທໂສ, ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊຕີຕິ. ອເຖກາ ພ຺ຍຕ຺ຕາ ເຖຣີ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ເກເສ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ວິສາໂຂ, ‘‘ອຠິຣມຍ຺ເຍ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ຕສ຺ສາ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເຕເນວ ປລິພຸທ຺ຘາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ໂອກາສໍ ນ ລຠຕິ. ອຖາຈຣິຍ-ອຸປຊ຺ຌາຍເຖຣິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ອາຣທ຺ຘາ, ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປນ ນາຕິຈິຣໍ ກິລມິຕ຺ຖ.

ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ອຸທປາທິ. ຕທາ ເອສາ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ທາສີ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເກເສ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ສຸຊາຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນາມ ອຄ຺ຄສາວກສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນມກາສິ. ສາ ຕາຍ ປຕ຺ຖນາຠິນີຫາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນາຕິຈິຣໍ ກິລມິຕ຺ຖ, ກຕິປາເຫເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ເຍນຕ຺ເຖນ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕາ, ໂສ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ, ກິໍ ເມ ຊນປທວາເສນ, ມຍ຺ຫໍ ຎາຕກາປິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆປິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນ ກິລມິສ຺ສຕິ, ຣາຊຄຫໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊຄຫເມວ ອຄມາສິ. ວິສາໂຂ, ‘‘ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ກິຣ ອາຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ຊນປທໍ ຄຕາ, ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ນຈິຣສ຺ເສວ ປຈ຺ຈາຄຕາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທຸຕິຍຄມເນນ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ອຄມາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ວິສາໂຂ ອຸປາສໂກ ເຍນ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ ສກ຺ກາໂຍຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ກສ຺ມາ ອໂວຈາຕິ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຠິຣມສິ ນາຠິຣມສິ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉນໍ ນາມ ນ ປຓ຺ຑິຕກິຈ຺ຈໍ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອຸປເນຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣເຓນ ຕສ຺ສາ ອຠິຣຕິໍ ວາ ອນຠິຣຕິໍ ວາ ຊານິສ຺ສາມີຕິ, ຕສ຺ມາ ອໂວຈ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາວ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ອຫໍ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສກາຍໍ ວາ ປຣກາຍໍ ວາ ກຸໂຕ ຊານິສ຺ສາມີຕິ ວາ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຖຣິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາຕິ ວາ ອວຕ຺ວາ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉມານາ ວິຍ, ເອກປາສກຄຓ຺ຐິໍ ໂມເຈນ຺ຕີ ວິຍ ຄຫນຏ຺ຐາເນ ຫຕ຺ຖິມຄ຺ຄໍ ນີຫຣມານາ ວິຍ ຂຄ຺ຄມຸເຂນ ສມຸຄ຺ຄໍ ວິວຣມານາ ວິຍ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊມານາ, ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິເມ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈາຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ອຸປາທານານໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ຂນ຺ຘາຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍເນຕ຺ຖ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘກຖາ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພາ. ສາ ປເນສາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ ເອວາຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຕາຣິຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ສກ຺ກາຍສມຸທຍາທີສຸປິ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ອິທໍ ປນ ຈຕຸສຈ຺ຈພ຺ຍາກຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ວິສາໂຂ ເຖຣິຍາ ອຠິຣຕຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ. ໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘສາສເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ ອນຠິຣໂຕ, ໂສ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ຫໍ ສຓ຺ຑາເສນ ເອເກກໍ ປລິຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ, ສິເນຣຸປາທໂຕ ວາລຸກໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ວິຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ໂລເກ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ວິຍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປາກຏານິ, ປຣິສມຊ຺ເຌ ຄໂຕ ຫິ ຠຄວາປິ ມຫາເຖຣາປິ ສຈ຺ຈາເນວ ປກາເສນ຺ຕິ; ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມ ກິໍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ປຎ຺ຫໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ອຍຎ຺ຈ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ອຸປາຍໂກສລ຺ເລ ຐິຕາ ປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຍຕ຺ຕາ ນຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸເຕນປິ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ເອຕິສ຺ສາ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຈ຺ຈານໍ ປຏິວິທ຺ຘຠາໂວ ຎາຕຸໍ, ສຈ຺ຈວິນິພ຺ໂຠຄປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣເຓນ ສກ຺ກາ ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕານິ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ປຏິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຄຸຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຐິປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕຎ຺ເຎວ ນຸ ໂຂ, ອຍ຺ເຍຕິອາທິມາຫ.

ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ຕຎ຺ເຎວ ອຸປາທານນ຺ຕິ ອຸປາທານສ຺ສ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘກເທສຠາວໂຕ ນ ຕໍເຍວ ອຸປາທານໍ ເຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ, ນາປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ອຸປາທານໍ. ຍທິ ຫິ ຕຎ຺ເຎວ ສິຍາ, ຣູປາທິສຠາວມ຺ປິ ອຸປາທານໍ ສິຍາ. ຍທິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສິຍາ, ປຣສມເຍ ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອນຸສໂຍ ວິຍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ວິຍ ນິພ຺ພານໍ ວິຍ ຈ ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ສິຍາ, ຉຏ຺ໂຐ ວາ ຂນ຺ໂຘ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ພ຺ຍາກາສິ. ຕສ຺ສາ ພ຺ຍາກຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຘິຄຕປຕິຏ຺ຐາ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວິສາໂຂ ນິຏ຺ຐມຄມາສິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ອຂີຓາສເວນ ອສມ຺ພທ຺ເຘນ ອວິຕ຺ຖາຍນ຺ເຕນ ປທີປສຫສ຺ສໍ ຊາເລນ຺ເຕນ ວິຍ ເອວຣູໂປ ຄຸຬ຺ໂຫ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ຕິລກ຺ຂຓາຫໂຕ ຄມ຺ຠີໂຣ ປຎ຺ໂຫ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ, ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ສາສເນ ລທ຺ຘປຕິຏ຺ຐາ ອຘິຄຕປຏິສມ຺ຠິທາ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ ຠວມຕ຺ຖເກ ຐິຕາ ມຫາຂີຓາສວາ, ສມຕ຺ຖາ ມຍ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ຫໍ ກເຖຕຸໍ, ອິທານິ ປນ ນໍ ໂອວຕ຺ຕິກສາຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ກຖໍ ປນາຍ຺ເຍຕິອາທິມາຫ.

໔໖໑. ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ອສ຺ສຸຕວາຕິອາທິ ມູລປຣິຍາເຍ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ, ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຍໍ ຣູປໍ ໂສ ອຫໍ, ໂຍ ອຫໍ ຕໍ ຣູປນ຺ຕິ ຣູປຎ຺ຈ ອຕ຺ຕຎ຺ຈ ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ຍາ ອຈ຺ຈິ ໂສ ວຓ຺ໂຓ, ໂຍ ວຓ຺ໂຓ ສາ ອຈ຺ຈີຕິ ອຈ຺ຈິຎ຺ຈ ວຓ຺ຓຎ຺ຈ ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເອວເມວ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ…ເປ… ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໓໑) ເອວໍ ຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິປສ຺ສນາຍ ປສ຺ສຕິ. ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຉາຍາວນ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວິຍ ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣູປວນ຺ຕໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປນ຺ຕິ ອຣູປເມວ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜສ຺ມິໍ ຄນ຺ຘໍ ວິຍ ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຣູປເມວ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ກຣຓ຺ຑາຍ ມຓິໍ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ຣູປສ຺ມິໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເວທນໍ ອຕ຺ຕໂຕຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ, ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ສຸທ຺ຘຣູປເມວ ອຕ຺ຕາຕິ ກຖິຕໍ. ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປໍ, ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ. ເວທນໍ ອຕ຺ຕໂຕ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ອິເມສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ອຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ກຖິຕໍ. ເວທນາວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ເວທນໍ, ເວທນາຍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວເສນ ທ຺ວາທສສຸ ຐາເນສຸ ຣູປາຣູປມິສ຺ສໂກ ອຕ຺ຕາ ກຖິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ… ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ, ອວເສເສສຸ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ປນ຺ນຣສ ຠວທິຏ຺ຐິໂຍ, ປຎ຺ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ນ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ປນ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ນ ຣູປວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ…ເປ… ນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ຕໂຕ ນ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ສພ຺ພາກາເຣນ ປນ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ອນຕ຺ຕາຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຖຣິຍາ, ‘‘ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຸຣິມປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິຍາ ເອຕ຺ຕເກນ ຄມນໍ ໂຫຕິ, ອາຄມນໍ ໂຫຕິ, ຄມນາຄມນໍ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວຏ຺ຏໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ນ ໂຫຕີຕິ ປຈ຺ຉິມໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິຍາ ເອຕ຺ຕເກນ ຄມນໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຄມນໍ ນ ໂຫຕິ, ຄມນາຄມນໍ ນ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏໍ ນາມ ນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວິວຏ຺ຏໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ.

໔໖໒. ກຕໂມ ປນາຍ຺ເຍ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ເຖຣິຍາ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ – ‘‘ອຸປາສກ, ຕຍາ ເຫຏ຺ຐາ ມຄ຺ໂຄ ປຸຈ຺ຉິໂຕ, ອິຘ ກສ຺ມາ ມຄ຺ຄເມວ ປຸຈ຺ຉສີ’’ຕິ. ສາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຍຕ຺ຕຕາຍ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ – ‘‘ອິມິນາ ອຸປາສເກນ ເຫຏ຺ຐາ ປຏິປຕ຺ຕິວເສນ ມຄ຺ໂຄ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິຘ ປນ ຕໍ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສງ຺ຄຫິຕາສງ຺ຄຫິຕວເສນ ປຸຈ຺ຉິຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອປ຺ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຍໍ ຍໍ ປຸຈ຺ຉິ, ຕໍ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂໂຕຕິ ເຈຕິໂຕ ກປ຺ປິໂຕ ປກປ຺ປິໂຕ ອາຍູຫິໂຕ ກໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ສມາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ຕີຫິ ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ຂນ຺ເຘຫິ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ມຄ຺ໂຄ ສປ຺ປເທໂສ, ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ນິປ຺ປເທສາ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ສປ຺ປເທສຕ຺ຕາ ນຄຣໍ ວິຍ ຣຊ຺ເຊນ ນິປ຺ປເທເສຫິ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາວາຈາທໂຍ ຕໂຍ ສີລເມວ, ຕສ຺ມາ ເຕ ສຊາຕິໂຕ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ປາຬິຍໍ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘຕິ ຠຸມ຺ເມນ ວິຍ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ກຣຓວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມ຺ມາວາຍາມາທີສຸ ປນ ຕີສຸ ສມາຘິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກຄ຺ຄຠາເວນ ອປ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ວີຣິເຍ ປນ ປຄ຺ຄຫກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ເຕ ສຕິຍາ ຈ ອປິລາປນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘູປກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສກ຺ໂກຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸປມາ – ຍຖາ ຫິ ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິຏ຺ເຐສຸ ຕີສຸ ສຫາເຍສຸ ເອໂກ ສຸປຸປ຺ຜິຕໍ ຈມ຺ປກຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ອຖສ຺ສ ທຸຕິໂຍ ໂອນມິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ທເທຍ຺ຍ, ໂສ ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ຐຕ຺ວາປິ ກມ຺ປມາໂນ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ອຖສ຺ສ ອິຕໂຣ ອໍສກູຏໍ ອຸປນາເມຍ຺ຍ, ໂສ ເອກສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ຐຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ອໍສກູຏໍ ໂອລຸພ຺ຠ ຍຖາຣຸຈິ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕ຺ວາ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີເຬຍ຺ຍ. ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອກໂຕ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິຏ຺ຐາ ຕໂຍ ສຫາຍກາ ວິຍ ຫິ ເອກໂຕ ຊາຕາ ສມ຺ມາວາຍາມາທໂຍ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ. ສຸປຸປ຺ຜິຕຈມ຺ປໂກ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ. ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກຄ຺ຄຠາເວນ ອປ຺ເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສມາຘິ. ປິຏ຺ຐິໍ ທຕ຺ວາ ໂອນຕສຫາໂຍ ວິຍ ວາຍາໂມ. ອໍສກູຏໍ ທຕ຺ວາ ຐິຕສຫາໂຍ ວິຍ ສຕິ. ຍຖາ ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ຐຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ອໍສກູຏໍ ໂອລຸພ຺ຠ ອິຕໂຣ ຍຖາຣຸຈິ ປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວເມວໍ ວີຣິເຍ ປຄ຺ຄຫກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ເຕ, ສຕິຍາ ຈ ອປິລາປນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘຸປກາໂຣ ສມາຘິ ສກ຺ໂກຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກຄ຺ຄຠາເວນ ອປ຺ເປຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ສມາຘິເຍເວຕ຺ຖ ສຊາຕິໂຕ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ວາຍາມສຕິໂຍ ປນ ກິຣິຍໂຕ ສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ເປສຸປິ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ວິຕກ຺ເກ ປນ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ເທນ຺ເຕ ສກ຺ໂກຕິ. ກຖໍ? ຍຖາ ຫິ ເຫຣຎ຺ຎິໂກ ກຫາປຓໍ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຠາເຄສຸ ໂອໂລເກຕຸກາໂມ ສມາໂນປິ ນ ຈກ຺ຂຸທເລເນວ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອງ຺ຄຸລິປພ຺ເພຫິ ປນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ເອວເມວ ນ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂເຓນ ປນ ອາຫນນປຣິຍາຫນນຣເສນ ວິຕກ຺ເກນ ອາໂກເຏນ຺ເຕນ ວິຍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ວິຍ ຈ ອາທາຍາ ທິນ຺ນເມວ ວິນິຈ຺ເຉຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິເຍວ ສຊາຕິໂຕ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິຕາ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ປນ ກິຣິຍໂຕ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ມຄ຺ໂຄ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕີຫິ ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ຂນ຺ເຘຫິ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ.

ອິທານິ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກໍ ມຄ຺ຄສມາຘິໍ ສນິມິຕ຺ຕໍ ສປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ກຕໂມ ປນາຍ຺ເຍຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຕິ, ສາ ສມາຘິສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຖນ ນິມິຕ຺ຕໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘນວເສເນວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວີຣິຍໍ, ຕໍ ປຣິວາຣຏ຺ເຐນ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ໂຫຕິ. ເຕສໍເຍວ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເຕສໍ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ. ອາເສວນາຕິອາທີສຸ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາເຍວ ອາເສວນາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

ວິຕຓ຺ຑວາທີ ປນ, ‘‘ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ ນາມ ມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖິ, ‘ເອວໍ ຠາເວຍ຺ຍ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານີ’ຕິ ຫິ ວຈນໂຕ ສຕ຺ຕປິ ວສ຺ສານິ ມຄ຺ຄຠາວນາ ໂຫຕິ, ກິເລສາ ປນ ລຫຸ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕາ ສຕ຺ຕຫິ ຎາເຓຫິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວທຕິ. ໂສ ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອທ຺ຘາ ອຎ຺ຎໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ, ‘‘ຍາ ເຕສໍເຍວ ຘມ຺ມານໍ ອາເສວນາ ຠາວນາ ພຫຸລີກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອິທເມວ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ, ‘‘ອຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ເຕນ ອາເສວຕິ, ອຎ຺ເຎນ ຠາເວຕິ, ອຎ຺ເຎນ ພຫຸລີກໂຣຕີ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ກິໍ ປນິທໍ, ສຸຕ຺ຕໍ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ນີຕຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ນີຕຕ຺ຖໍ ຍຖາ ສຸຕ຺ຕໍ ຕເຖວ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ອິທໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ – ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເອກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາເສວມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອປຣມ຺ປິ ອາເສວມານໍ, ອປຣມ຺ປິ ອາເສວມານນ຺ຕິ ເອວໍ ທິວສມ຺ປິ ອາເສວນາວ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຸໂຕ ຠາວນາ, ກຸໂຕ ພຫຸລີກມ຺ມໍ? ເອກໍ ວາ ຠາວຍມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອປຣມ຺ປິ ຠາວຍມານໍ ອປຣມ຺ປິ ຠາວຍມານນ຺ຕິ ເອວໍ ທິວສມ຺ປິ ຠາວນາວ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຸໂຕ ອາເສວນາ ກຸໂຕ ພຫຸລີກມ຺ມໍ? ເອກໍ ວາ ພຫຸລີກໂຣນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອປຣມ຺ປິ ພຫຸລີກໂຣນ຺ຕໍ, ອປຣມ຺ປິ ພຫຸລີກໂຣນ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ທິວສມ຺ປິ ພຫຸລີກມ຺ມເມວ ຠວິສ຺ສຕິ ກຸໂຕ ອາເສວນາ, ກຸໂຕ ຠາວນາຕິ.

ອຖ ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ເອເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ອາເສວຕິ, ທ຺ວີຫິ ຠາເວຕິ, ຕີຫິ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ທ຺ວີຫິ ວາ ອາເສວຕິ, ຕີຫິ ຠາເວຕິ, ເອເກນ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕີຫິ ວາ ອາເສວຕິ, ເອເກນ ຠາເວຕິ, ທ຺ວີຫິ ພຫຸລີກໂຣຕີ’’ຕິ. ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ມາ ສຸຕ຺ຕໍ ເມ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອວຈ. ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ເຕນ ນາມ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣສໍ ວິທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາວ ອຍໍ ອາເສວນາ, ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ ຠາວນາ, ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກໍ ພຫຸລີກມ຺ມໍ. ຂຍຄາມິໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ພຫຸລຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ‘ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກເຍວາ’ຕິ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ສຎ຺ຊານາຕິ, ສຎ຺ຊານາຕຸ, ໂນ ເຈ ສຎ຺ຊານາຕິ, ຄຈ຺ຉ ປາໂຕວ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ປິວາຫີ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

໔໖໓. ກຕິ ປນາຍ຺ເຍ ສງ຺ຂາຣາຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ເຍ ສງ຺ຂາເຣ ນິໂຣເຘຕ຺ວາ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ເຕ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕເນວສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ເຖຣີ, ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີສຸ ອເນເກສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ, ກາຍສງ຺ຂາຣາທໂຍວ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕີ, ຕໂຍເມ, ອາວຸໂສຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາຍປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ກາເຍນ ສງ຺ຂຣີຍຕິ ກຣີຍຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຍຕີຕິ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ. ວາຈໍ ສງ຺ຂໂຣຕິ ກໂຣຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ. ຈິຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ຂຣີຍຕິ ກຣີຍຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຍຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ. ກຕໂມ ປນາຍ຺ເຍຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມິສ຺ສາ ອາລຸຬິຕາ ອວິຠູຕາ ທຸທ຺ທີປນາ. ຕຖາ ຫິ, ກາຍທ຺ວາເຣ ອາທານຄຫຓມຸຎ຺ຈນໂຈປນານິ ປາເປຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລເຈຕນາ ທ຺ວາທສ ອກຸສລເຈຕນາຕິ ເອວໍ ກຸສລາກຸສລາ ວີສຕິ ເຈຕນາປິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາປິ ກາຍສງ຺ຂາຣາຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວຈີທ຺ວາເຣ ຫນຸສໍໂຈປນໍ ວຈີເຠທໍ ປາເປຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາວ ວີສຕິ ເຈຕນາປິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາປິ ວຈີສງ຺ຂາໂຣຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ໂຈປນໍ ອປຕ຺ຕາ ຣໂຫ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາກຸສລາ ເອກູນຕິໍສ ເຈຕນາປິ ສຎ຺ຎາ ຈ ເວທນາ ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາປິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອວໍ ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມິສ຺ສາ ອາລຸຬິຕາ ອວິຠູຕາ ທຸທ຺ທີປນາ. ເຕ ປາກເຏ ວິຠູເຕ ກຕ຺ວາ ກຖາເປສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ກສ຺ມາ ປນາຍ຺ເຍຕິ ອິຘ ກາຍສງ຺ຂາຣາທິນາມສ຺ສ ປທຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘາຕິ ກາຍນິສ຺ສິຕາ, ກາເຍ ສຕິ ໂຫນ຺ຕິ, ອສຕິ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘາຕິ ຈິຕ຺ຕນິສ຺ສິຕາ, ຈິຕ຺ເຕ ສຕິ ໂຫນ຺ຕິ, ອສຕິ ນ ໂຫນ຺ຕິ.

໔໖໔. ອິທານິ ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອສາ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ວລຎ຺ເຊຕິ, ນ ວລຎ຺ເຊຕິ. ຈິຓ຺ຓວສີ ວາ ຕຕ຺ຖ ໂນ ຈິຓ຺ຓວສີຕິ ຊານນຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ກຖໍ ປນາຍ຺ເຍ, ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ ສມາປຊ຺ຊາມີຕິ ວາ ປທທ຺ວເຍນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິກາໂລ ກຖິໂຕ. ສມາປນ຺ໂນຕິ ປເທນ ອນ຺ໂຕນິໂຣໂຘ. ຕຖາ ປຸຣິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສຈິຕ຺ຕກກາໂລ ກຖິໂຕ, ປຈ຺ຉິເມນ ອຈິຕ຺ຕກກາໂລ. ປຸພ຺ເພວ ຕຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວິຕໍ ໂຫຕີຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທກາເລເຍວ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຈິຕ຺ຕໂກ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທຈິຕ຺ຕໍ ຠາວິຕໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ຕໍ ຕຖຕ຺ຕາຍ ອຸປເນຕີຕິ ຍໍ ເອວໍ ຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຕຖຕ຺ຕາຍ ອຈິຕ຺ຕກຠາວາຍ ອຸປເນຕິ.

ປຐມໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ວຈີສງ຺ຂາໂຣຕິ ເສສສງ຺ຂາເຣຫິ ປຐມໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕໂຕ ກາຍສງ຺ຂາໂຣຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ ອນ຺ໂຕນິໂຣເຘ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ ວຸຏ຺ຐຫາມີຕິ ວາ ປທທ຺ວເຍນ ອນ຺ໂຕນິໂຣຘກາໂລ ກຖິໂຕ. ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ປເທນ ຜລສມາປຕ຺ຕິກາໂລ. ຕຖາ ປຸຣິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ອຈິຕ຺ຕກກາໂລ ກຖິໂຕ, ປຈ຺ຉິເມນ ສຈິຕ຺ຕກກາໂລ. ປຸພ຺ເພວ ຕຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວິຕໍ ໂຫຕີຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທກາເລເຍວ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຈິຕ຺ຕໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ສຈິຕ຺ຕໂກ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທຈິຕ຺ຕໍ ຠາວິຕໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ຕໍ ຕຖຕ຺ຕາຍ ອຸປເນຕີຕິ ຍໍ ເອວໍ ຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສຈິຕ຺ຕກຠາວາຍ ອຸປເນຕິ. ອິຕິ ເຫຏ຺ຐາ ນິໂຣຘສມາປຊ຺ຊນກາໂລ ຄຫິໂຕ, ອິຘ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐານກາໂລ.

ອິທານິ ນິໂຣຘກຖໍ ກເຖຕຸໍ ວາໂຣຕິ ນິໂຣຘກຖາ ກເຖຕພ຺ພາ ສິຍາ, ສາ ປເນສາ, ‘‘ທ຺ວີຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຕໂຍ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ໂສຬສຫິ ຎາຓຈຣິຍາຫິ ນວຫິ ສມາຘິຈຣິຍາຫິ ວສີຠາວຕາປຎ຺ຎາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ກຖິຕາ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ກຖິຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພາ. ໂກ ປນາຍໍ ນິໂຣໂຘ ນາມ? ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຏິສງ຺ຂາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ. ອຖ ກິມຕ຺ຖເມຕໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ສງ຺ຂາຣານໍ ປວຕ຺ເຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ສຕ຺ຕາຫໍ ອຈິຕ຺ຕກາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸຂໍ ວິຫຣິສ຺ສາມ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານໍ ນາເມຕໍ, ຍທິທໍ ນິໂຣໂຘຕິ ເອຕທຕ຺ຖໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣຕິ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຜລສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຎຎ຺ຈ ເວທນຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ, ‘‘ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ກາຍສງ຺ຂາໂຣຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ຠວງ຺ຄສມເຍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກິໍ ປນ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ? ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ອິມສ຺ສ ປນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກາ ຜລສມາປຕ຺ຕິ, ສາ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ກິໍ ວາ ເອເຕນ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານິກາ ວາ ໂຫຕຸ, ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກາ ວາ, ສນ຺ຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກຠາໂວ ສຎ຺ຊີວຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸນາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຎ຺ຊີວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຫິ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ກິໍສຸກປຸປ຺ຜສທິເສ ວີຕຈ຺ຈິຕງ຺ຄາເຣ ມທ຺ທມານສ຺ສ ຄຈ຺ຉໂຕ ຈີວເຣ ອໍສຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຌາຍິ, ອຸສຸມາກາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາໂຫສິ, ສມາປຕ຺ຕິຜລໍ ນາເມຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວເມວໍ ສນ຺ຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຠວງ຺ຄສມເຍເນເວຕໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕໂຕ ວຈີສງ຺ຂາໂຣຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ກິຣິຍມຍປວຕ຺ຕວຬຎ຺ຊນກາເລ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກິໍ ຠວງ຺ຄໍ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ? ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕໍສມຸຏ຺ຐານາ ປນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ວາຈໍ ອຠິສງ຺ຂາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ກິຣິຍມຍປວຕ຺ຕວຬຎ຺ຊນກາເລເນວຕໍ ກຖິຕໍ. ສຸຎ຺ຎໂຕ ຜສ຺ໂສຕິອາທໂຍ ສຄຸເຓນາປິ ອາຣມ຺ມເຓນາປິ ກເຖຕພ຺ພາ. ສຄຸເຓນ ຕາວ ສຸຎ຺ຎຕາ ນາມ ຜລສມາປຕ຺ຕິ, ຕາຍ ສຫຊາຕໍ ຜສ຺ສໍ ສນ຺ຘາຍ ສຸຎ຺ຎໂຕ ຜສ຺ໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິມິຕ຺ຕາປຓິຫິເຕສຸປິເອເສວ ນໂຍ. ອາຣມ຺ມເຓນ ປນ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄາທີຫິ ສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສຸຎ຺ຎໍ ນາມ, ຣາຄນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ອຠາວາ ອນິມິຕ຺ຕໍ, ຣາຄໂທສໂມຫປ຺ປຓິຘີນໍ ອຠາວາ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ. ສຸຎ຺ຎຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຜລສມາປຕ຺ຕິຍໍ ຜສ຺ໂສ ສຸຎ຺ຎໂຕ ນາມ. ອນິມິຕ຺ຕາປຓິຫິເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອປຣາ ອາຄມນິຍກຖາ ນາມ ໂຫຕິ, ສຸຎ຺ຎຕາ, ອນິມິຕ຺ຕາ, ອປ຺ປຓິຫິຕາຕິ ຫິ ວິປສ຺ສນາປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈໂຕ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທິສ຺ວາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ສ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ ອນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ທຸກ຺ຂໂຕ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂໂຕ ທິສ຺ວາ ທຸກ຺ຂໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຓິຫິຕາ ນາມ. ໂຍ ອນຕ຺ຕໂຕ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນຕ຺ຕໂຕ ທິສ຺ວາ ອນຕ຺ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຕາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອນິມິຕ຺ຕວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ໂຕ ນາມ, ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ຜລໍ ອນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ. ອນິມິຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິສຫຊາເຕ ຜສ຺ເສ ຜຸສນ຺ເຕ ອນິມິຕ຺ໂຕ ຜສ຺ໂສ ຜຸສຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອປ຺ປຓິຫິຕສຸຎ຺ຎເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາຄມນິເຍນ ກຖິເຕ ປນ ສຸຎ຺ຎໂຕ ວາ ຜສ຺ໂສ ອນິມິຕ຺ໂຕ ວາ ຜສ຺ໂສ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ ວາ ຜສ຺ໂສຕິ ວິກປ຺ໂປ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ສຄຸເຓນ ເຈວ ອາຣມ຺ມເຓນ ຈ ກເຖຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕໂຍ ຜສ຺ສາ ຜຸສນ຺ຕີຕິ ສເມຕິ.

ວິເວກນິນ຺ນນ຺ຕິອາທີສຸ ນິພ຺ພານໍ ວິເວໂກ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ວິເວເກ ນິນ຺ນໍ ໂອນຕນ຺ຕິ ວິເວກນິນ຺ນໍ. ອຎ຺ຎໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ວິເວໂກ, ເຕນ ວງ຺ກໍ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕນ຺ຕິ ວິເວກໂປຓໍ. ເຍນ ວິເວໂກ, ເຕນ ປຕມານໍ ວິຍ ຐິຕນ຺ຕິ ວິເວກປພ຺ຠາຣໍ.

໔໖໕. ອິທານິ ຍາ ເວທນາ ນິໂຣເຘຕ຺ວາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຕິ ປນາຍ຺ເຍ, ເວທນາຕິ ອາຫ. ກາຍິກໍ ວາຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກໍ ສຸຂໍ ກາຍິກໍ ນາມ, ມໂນທ຺ວາຣິກໍ ເຈຕສິກໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂນ຺ຕິ ສຠາວນິທ຺ເທໂສ. ສາຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ມຘຸຣຠາວທີປກໍ ເວວຈນໍ. ເວທຍິຕນ຺ຕິ ເວທຍິຕຠາວທີປກໍ, ສພ຺ພເວທນານໍ ສາຘາຣຓວຈນໍ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຐິຕິສຸຂາ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂາຕິອາທີສຸ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ສຸຂໍ, ນຕ຺ຖິຠາໂວ ທຸກ຺ຂໍ. ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ທຸກ຺ຂໍ, ນຕ຺ຖິຠາໂວ ສຸຂໍ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຊານນຠາໂວ ສຸຂໍ, ອຊານນຠາໂວ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກິໍ ອນຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ ກຕໂມ ອນຸສໂຍ ອນຸເສຕິ. ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ສຍິໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອນຸສຍປຸຈ຺ຉໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ສພ຺ພາຍ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ ນ ສພ຺ພາຍ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ. ນ ສພ຺ພາຍ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ນ ສພ຺ພໍ ສຸຂໍ ເວທນໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ກິໍ ປຫາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ປຫານປຸຈ຺ຉາ ນາມ.

ຣາຄໍ ເຕນ ປຊຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອເກເນວ ພ຺ຍາກຣເຓນ ທ຺ເວ ປຸຈ຺ຉາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຣາຄານຸສຍໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຌານວິກ຺ຂມ຺ຠິຕໍ ຣາຄານຸສຍໍ ຕຖາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕເມວ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາເຕຕິ. ໂສ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຫີໂນປິ ຕຖາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາວ ປຐມຊ຺ຌາເນ ນານຸເສຕິ ນາມ. ເຕນາຫ – ‘‘ນ ຕຕ຺ຖ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ. ຕທາຍຕນນ຺ຕິ ຕໍ ອາຍຕນໍ, ປຣມສ຺ສາສຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອນຸຕ຺ຕເຣສູຕິ ເອວໍ ອນຸຕ຺ຕຣາ ວິໂມກ຺ຂາຕິ ລທ຺ຘນາເມ ອຣຫຕ຺ເຕ. ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປິຫາປຈ຺ຈຍາ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນາຍ ປຏ຺ຐປນມູລກໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ນ ປຕ຺ຖນາຍ ປຏ຺ຐປນມູລກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອລາຠມູລກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປິຫາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ໂທມນສ຺ສໍ ນາມ ເອກນ຺ເຕນ ອກຸສລໍ, ອິທໍ ປນ ເສວິຕພ຺ພໍ ໂທມນສ຺ສໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂຍຄິໂນ ຫິ ເຕມາສິກໍ ຉມາສິກໍ ວາ ນວມາສິກໍ ວາ ປຏິປທໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ໂຍ ຕໍ ຕໍ ປຏິປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕກາລປຣິຈ຺ເຉເທເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີຕິ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ນ ສກ຺ໂກຕິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາເລນ ປາປຸຓິຕຸໍ, ຕສ຺ສ ພລວໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອາຬິນ຺ທິກວາສິມຫາຜຸສ຺ສເທວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ ອສ຺ສຸຘາຣາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ກິຣ ເອກູນວີສຕິວສ຺ສານິ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປູເຣສິ. ຕສ຺ສ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ ປວາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ມານສໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ເອກູນວີສຕິວສ຺ສານິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕານິ. ປວາຣຓາທິວເສ ອາຄເຕ ເຖຣສ຺ສ ອສ຺ສຸປາເຕນ ມຸຕ຺ຕທິວໂສ ນາມ ນາໂຫສິ. ວີສຕິເມ ປນ ວສ຺ເສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາຓຸຓິ.

ປຏິຆໍ ເຕນ ປຊຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂທມນສ຺ເສເນວ ປຏິຆໍ ປຊຫຕິ. ນ ຫິ ປຏິເຆເນວ ປຏິຆປ຺ປຫານໍ, ໂທມນສ຺ເສນ ວາ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຫານໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເຕມາສິກາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຏິປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘‘ປສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸ, ກິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ສີເລນ ຫີນຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖິ, ອຸທາຫຸ ວີຣິເຍນ, ອຸທາຫຸ ປຎ຺ຎາຍ, ນນຸ ເຕ ສີລໍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ວີຣິຍໍ ສຸປຄ຺ຄຫິຕໍ ປຎ຺ຎາ ສູຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕີ’’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ, ‘‘ນ ທານິ ປຸນ ອິມສ຺ສ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວີຣິຍໍ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕເຕມາເສ ວາ ອນ຺ໂຕຉມາເສ ວາ ອນ຺ໂຕນວມາເສ ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ຕໍ ສມຸຄ຺ຆາເຕຕິ. ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ປຏິເຆເນວ ປຏິຆໍ, ໂທມນສ຺ເສເນວ ໂທມນສ຺ສໍ ປຊຫຕິ ນາມ.

ນ ຕຕ຺ຖ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ເອວຣູເປ ໂທມນສ຺ເສ ປຏິຆານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ. ນ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຫີໂນວ ຕຕ຺ຖ ປຏິຆານຸສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊໍ ເຕນ ປຊຫຕີຕິ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອວິຊ຺ຊານຸສຍໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຌານວິກ຺ຂມ຺ຠິຕໍ ອວິຊ຺ຊານຸສຍໍ ຕຖາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕເມວ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາເຕຕິ. ໂສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ປຫີໂນປິ ຕຖາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ນານຸເສຕິ ນາມ. ເຕນາຫ – ‘‘ນ ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ.

໔໖໖. ອິທານິ ປຏິຠາຄປຸຈ຺ຉໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຸຂາຍ ປນາຍ຺ເຍຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ຍສ຺ມາ ສຸຂສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ສຸຂໍ ປຈ຺ຈນີກໍ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວີສຸ ເວທນາສຸ ວິສຠາຄປຏິຠາໂຄ ກຖິໂຕ. ອຸເປກ຺ຂາ ປນ ອນ຺ຘກາຣາ ອວິຠູຕາ ທຸທ຺ທີປນາ, ອວິຊ຺ຊາປິ ຕາທິສາວາຕິ ເຕເນຕ຺ຖ ສຠາຄປຏິຠາໂຄ ກຖິໂຕ. ຍຕ຺ຕເກສຸ ປນ ຐາເນສຸ ອວິຊ຺ຊາ ຕມໍ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຕເກສຸ ວິຊ຺ຊາ ຕມໍ ວິໂນເທຕີຕິ ວິສຠາຄປຏິຠາໂຄ ກຖິໂຕ. ອວິຊ຺ຊາຍ ໂຂ, ອາວຸໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸໂຠເປເຕ ຘມ຺ມາ ອນາສວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຕິ ສຠາຄປຏິຠາໂຄວ ກຖິໂຕ. ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ໂຂ, ອາວຸໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ອນາສວຏ຺ເຐນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຏ຺ເຐນ ອພ຺ຍາກຕຏ຺ເຐນ ຈ ສຠາຄປຏິຠາໂຄວ ກຖິໂຕ. ອຈ຺ຈຍາສີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຫໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄໂຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາສກ຺ຂິ ປຎ຺ຫານໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ຄເຫຕຸນ຺ຕິ ປຎ຺ຫານໍ ປຣິຈ຺ເຉທປມາຓໍ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອປ຺ປຏິຠາຄຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິຠາຄໍ ປຸຈ຺ຉິ. ນິພ຺ພານໍ ນາເມຕໍ ອປ຺ປຏິຠາຄໍ, ນ ສກ຺ກາ ນີລໍ ວາ ປີຕກໍ ວາຕິ ເກນຈິ ຘມ຺ເມນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ. ຕຎ຺ຈ ຕ຺ວໍ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຸຈ຺ຉສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈາຍໍ ອຸປາສໂກ ຍຖາ ນາມ ສຕ຺ຕເມ ຆເຣ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຕ ຆຣານິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຏ຺ຐມສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ ສພ຺ພານິປິ ສຕ຺ຕ ເຄຫານິ ວິຣທ຺ໂຘວ ນ ອຎ຺ຎາສິ, ເອວເມວໍ ອປ຺ປຏິຠາຄຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິຠາຄໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສພ຺ພາສຸປິ ສຕ຺ຕສຸ ສປ຺ປຏິຠາຄປຸຈ຺ຉາສຸ ວິຣທ຺ໂຘວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນິພ຺ພາໂນຄຘນ຺ຕິ ນິພ຺ພານພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ນິພ຺ພານໍ ອນຸປວິຏ຺ຐໍ. ນິພ຺ພານປຣາຍນນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຣໍ ອຍນມສ຺ສ ປຣາ ຄຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພານໍ ປຣິໂຍສານໍ ອວສານໍ ອສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພານປຣິໂຍສານໍ.

໔໖໗. ປຓ຺ຑິຕາຕິ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ຘາຕຸກຸສລາ ອາຍຕນກຸສລາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຸສລາ ຐານາຏ຺ຐານກຸສລາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາປຎ຺ຎາຕິ ມຫນ຺ເຕ ອຕ຺ເຖ ມຫນ຺ເຕ ຘມ຺ເມ ມຫນ຺ຕາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ ມຫນ຺ຕານິ ປຏິຠານານິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນສມຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຍຖາ ຕໍ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍາຕິ ຍຖາ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ພ຺ຍາກຕໍ, ອຫມ຺ປິ ຕໍ ເອວເມວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປນ ອຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ ຊິນຠາສິໂຕ ນາມ ຊາໂຕ, ນ ສາວກຠາສິໂຕ. ຍຖາ ຫິ ຣາຊຍຸຕ຺ເຕຫິ ລິຂິຕໍ ປຓ຺ຓໍ ຍາວ ຣາຊມຸທ຺ທິກາຍ ນ ລຎ຺ຉິຕໍ ໂຫຕິ, ນ ຕາວ ຣາຊປຓ຺ຓນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ລຎ຺ຉິຕມຕ຺ຕໍ ປນ ຣາຊປຓ຺ຓໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕຖາ, ‘‘ອຫມ຺ປິ ຕໍ ເອວເມວ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອິມາຍ ຊິນວຈນມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ອຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ ອາຫຈ຺ຈວຈເນນ ຊິນຠາສິໂຕ ນາມ ຊາໂຕ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຈູຬເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈູຬຘມ຺ມສມາທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໖໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຈູຬຘມ຺ມສມາທານສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສມາທານານີຕິ ຘມ຺ໂມຕິ ຄຫິຕຄຫຓານິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸຂນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ສຸຂໍ, ອາຍູຫນກ຺ຂເຓ ສຸຂໍ ສຸກຣໍ ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ປູເຣຕຸໍ. ອາຍຕິໍ ທຸກ຺ຂວິປາກນ຺ຕິ ອນາຄເຕ ວິປາກກາເລ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໖໙. ນຕ຺ຖິ ກາເມສຸ ໂທໂສຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸປິ ກິເລສກາເມສຸປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ປາຕພ຺ຍຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເຕ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາເມນ ປາຕພ຺ຍຕໍ ປິວິຕພ຺ພຕໍ, ຍຖາຣຸຈິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂມຬິພທ຺ຘາຫີຕິ ໂມຬິໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ຘເກສາຫິ. ປຣິພ຺ພາຊິກາຫີຕິ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊິກາຫິ. ເອວມາຫໍສູຕິ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ. ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີຕິ ປຫານໍ ສມຕິກ຺ກມໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ມາລຸວາສິປາຏິກາຕິ ທີຆສຓ຺ຐານໍ ມາລຸວາປກ຺ກໍ. ຜເລຍ຺ຍາຕິ ອາຕເປນ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ສາລມູເລຕິ ສາລຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສມີເປ. ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ກສ຺ມາ ອາປຊ຺ຊຕິ? ຠວນວິນາສຠຍາ. ຣຸກ຺ຂມູເລ ປຕິຕມາລຸວາພີຊໂຕ ຫິ ລຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫຕິ. ສາ ມຫາປຕ຺ຕາ ເຈວ ໂຫຕິ ພຫຸປຕ຺ຕາ ຈ, ໂກວິຬາຣປຕ຺ຕສທິເສຫິ ປຕ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອຖ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິນນ຺ຘມານາ ສພ຺ພວິຏປານິ ສຎ຺ຉາເທຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ຠາຣໍ ຊເນຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສາ ວາເຕ ວາ ວາຍນ຺ເຕ ເທເວ ວາ ວສ຺ສນ຺ເຕ ໂອຆນໍ ຊເນຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສພ຺ພສາຂາປສາຂໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ຠູມິຍໍ ນິປາເຕຕິ. ຕໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ປຕິຏ຺ຐິຕວິມານໍ ຠິຊ຺ຊຕິ ນສ຺ສຕິ. ອິຕິ ສາ ຠວນວິນາສຠຍາ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ອາຣາມເທວຕາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຸປ຺ຜາຣາມຜລາຣາເມສຸ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ. ວນເທວຕາຕິ ອນ຺ຘວນສຸຠຄວນາທີສຸ ວເນສຸ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ. ຣຸກ຺ຂເທວຕາຕິ ອຠິລກ຺ຂິເຕສຸ ນເຬຣຸປຸຈິມນ຺ທາທີສຸ ຣຸກ຺ເຂສຸ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ. ໂອສຘິຕິຓວນປ຺ປຕີສູຕິ ຫຣີຕກີອາມລກີອາທີສຸ ໂອສຘີສຸ ຕາລນາຬິເກຣາທີສຸ ຕິເຓສຸ ວນເຊຏ຺ຐເກສຸ ຈ ວນປ຺ປຕິຣຸກ຺ເຂສຸ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ. ວນກມ຺ມິກາຕິ ວເນ ກສນລາຍນທາຣຸອາຫຣຓໂຄຣກ຺ຂາທີສຸ ເກນຈິເທວ ກມ຺ເມນ ວາ ວິຈຣກມນຸສ຺ສາ. ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ. ວິລມ຺ພິນີຕິ ວາເຕນ ປຫຕປຫຕຏ຺ຐາເນສຸ ເກຬິໍ ກໂຣນ຺ຕີ ວິຍ ວິລມ຺ພນ຺ຕີ. ສຸໂຂ ອິມິສ຺ສາຕິ ເອວຣູປາຍ ມາລຸວາລຕາຍ ສມ຺ຜສ຺ໂສປິ ສຸໂຂ, ທສ຺ສນມ຺ປິ ສຸຂໍ. ອຍໍ ເມ ທາຣການໍ ອາປານມຓ຺ຑລໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກີຬາຠູມິ ຠວິສ຺ສຕິ, ທຸຕິຍໍ ເມ ວິມານໍ ປຏິລທ຺ຘນ຺ຕິ ລຕາຍ ທສ຺ສເນປິ ສມ຺ຜສ຺ເສປິ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ ເອວມາຫ.

ວິຏຠິໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ສາຂານໍ ອຸປຣິ ຉຕ຺ຕາກາເຣນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ໂອຆນໍ ຊເນຍ຺ຍາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຆນໍ ຊເນຍ຺ຍ. ອຸປຣິ ອາຣຸຍ຺ຫ ສກລໍ ຣຸກ຺ຂໍ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ປຸນ ເຫຏ຺ຐາ ຠສ຺ສມານາ ຠູມິໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທາເລຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ໂອຆນໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມູລາ ໂອຕິຓ຺ຓສາຂາຫິ ອຠິຣຸຫມານາ ສພ຺ພສາຂາ ປລິເວເຐນ຺ຕີ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ວາ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ປຸນ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ຈ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຈ ສກລຣຸກ຺ຂໍ ສໍສິພ຺ພິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ຕີ ສພ຺ພສາຂາ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸປຣິ ຐຕ຺ວາ ວາເຕ ວາ ວາຍນ຺ເຕ ເທເວ ວາ ວສ຺ສນ຺ເຕ ປທາເລຍ຺ຍ. ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂາຓຸມຕ຺ຕເມວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ສາຂຏ຺ຐກວິມານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສາຂາສຸ ຠິຊ຺ຊມານາສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພສາຂາສຸ ຠິນ຺ນາສຸ ສພ຺ພໍ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຣຸກ຺ຂຏ຺ຐກວິມານໍ ປນ ຍາວ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລມຕ຺ຕມ຺ປິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕາວ ນ ນສ຺ສຕິ. ອິທໍ ປນ ວິມານໍ ສາຂຏ຺ຐກໍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພສາຂາສຸ ສໍຠິຊ຺ຊມານາສຸ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖ. ເທວຕາ ປຸຕ຺ຕເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາຓຸເກ ຐິຕາ ປຣິເທວິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘາ.

໔໗໑. ຕິພ຺ພຣາຄຊາຕິໂກຕິ ພຫລຣາຄສຠາໂວ. ຣາຄຊໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ຕິພ຺ພຣາຄຊາຕິກຕ຺ຕາ ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ເຐ ອາຣມ຺ມເຓ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖສ຺ສ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ອາຓາເປນ຺ຕິ. ໂສ ອຠິກ຺ຂຓໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ນຕ຺ເວວ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຕິ. ຕິພ຺ພໂທສຊາຕິໂກຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕິເກເນວ ກຸປ຺ປຕິ, ທຫຣສາມເຓເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຫຕ຺ຖປຣາມາສາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕວ ກເຖຕິ. ໂສປິ ທຓ຺ຑກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ໂມຫຊາຕິໂກ ປນ ອິຘ ກຕໍ ວາ ກຕໂຕ ອກຕໍ ວາ ອກຕໂຕ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ຕານິ ຕານິ ກິຈ຺ຈານິ ວິຣາເຘຕິ. ໂສປິ ທຓ຺ຑກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

໔໗໒. ນ ຕິພ຺ພຣາຄຊາຕິໂກຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ໂກຈິ ຕິພ຺ພຣາຄາທິຊາຕິໂກ ໂຫຕິ, ໂກຈິ ນ ຕິພ຺ພຣາຄາທິຊາຕິໂກ? ກມ຺ມນິຍາເມນ. ຍສ຺ສ ຫິ ກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓ ໂລໂຠ ພລວາ ໂຫຕິ, ອໂລໂຠ ມນ຺ໂທ, ອໂທສາໂມຫາ ພລວນ຺ໂຕ, ໂທສໂມຫາ ມນ຺ທາ, ຕສ຺ສ ມນ຺ໂທ ອໂລໂຠ ໂລຠໍ ປຣິຍາທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອໂທສາໂມຫາ ປນ ພລວນ຺ໂຕ ໂທສໂມເຫ ປຣິຍາທາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ເຕນ ກມ຺ເມນ ທິນ຺ນປຏິສນ຺ຘິວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ລຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສຸຂສີໂລ ອກ຺ໂກຘໂນ ປຎ຺ຎວາ ວຊິຣູປມຎາໂຓ.

ຍສ຺ສ ປນ ກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓ ໂລຠໂທສາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອໂລຠາໂທສາ ມນ຺ທາ, ອໂມໂຫ ພລວາ, ໂມໂຫ ມນ຺ໂທ, ໂສ ປຸຣິມນເຍເນວ ລຸທ຺ໂຘ ເຈວ ໂຫຕິ ທຸຏ຺ໂຐ ຈ, ປຎ຺ຎວາ ປນ ໂຫຕິ ວຊິຣູປມຎາໂຓ ທຕ຺ຕາຠຍຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ.

ຍສ຺ສ ປນ ກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓ ໂລຠາໂທສໂມຫາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ມນ຺ທາ, ໂສ ປຸຣິມນເຍເນວ ລຸທ຺ໂຘ ເຈວ ໂຫຕິ ທນ຺ໂຘ ຈ, ສຸຂສີລໂກ ປນ ໂຫຕິ ອກ຺ໂກຘໂນ.

ຕຖາ ຍສ຺ສ ກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓ ຕໂຍປິ ໂລຠໂທສໂມຫາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອໂລຠາທໂຍ ມນ຺ທາ, ໂສ ປຸຣິມນເຍເນວ ລຸທ຺ໂຘ ເຈວ ໂຫຕິ ທຸຏ຺ໂຐ ຈ ມູຬ຺ໂຫ ຈ.

ຍສ຺ສ ປນ ກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓ ອໂລຠໂທສໂມຫາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ມນ຺ທາ, ໂສ ປຸຣິມນເຍເນວ ອປ຺ປກິເລໂສ ໂຫຕິ, ທິພ຺ພາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ນິຈ຺ຈໂລ, ທຸຏ຺ໂຐ ປນ ໂຫຕິ ທນ຺ຘປຎ຺ໂຎ ຈ.

ຍສ຺ສ ປນ ກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓ ອໂລຠາໂທສໂມຫາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ມນ຺ທາ, ໂສ ປຸຣິມນເຍເນວ ອລຸທ຺ໂຘ ເຈວ ໂຫຕິ ສຸຂສີລໂກ ຈ, ມູຬ຺ໂຫ ປນ ໂຫຕິ.

ຕຖາ ຍສ຺ສ ກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓ ອໂລຠໂທສາໂມຫາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ມນ຺ທາ, ໂສ ປຸຣິມນເຍເນວ ອລຸທ຺ໂຘ ເຈວ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎວາ ຈ, ທຸຏ຺ໂຐ ປນ ໂຫຕິ ໂກຘໂນ.

ຍສ຺ສ ປນ ກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓ ຕໂຍປິ ອໂລຠາທໂຍ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ໂລຠາທໂຍ ມນ຺ທາ, ໂສ ມຫາສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ອລຸທ຺ໂຘ ອທຸຏ຺ໂຐ ປຎ຺ຎວາ ຈ ໂຫຕິ.

ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຈູຬຘມ຺ມສມາທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ມຫາຘມ຺ມສມາທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໗໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາຘມ຺ມສມາທານສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍກາມາຕິ ເອວໍອິຈ຺ຉາ. ເອວໍຉນ຺ທາຕິ ເອວໍອຊ຺ຌາສຍາ. ເອວໍອຘິປ຺ປາຍາຕິ ເອວໍລທ຺ຘິກາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອນິຏ຺ຐວຑ຺ຒເນ ເຈວ ອິຏ຺ຐປຣິຫາເນ ຈ. ຠຄວໍມູລກາຕິ ຠຄວາ ມູລໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠຄວໍມູລກາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອຸປ຺ປາທິຕາ, ຕສ຺ມິໍ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິເມ ຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ, ຠຄວຕາ ປນ ໂນ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປາທິຕາ. ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ມຍໍ ອິເມ ຘມ຺ເມ ອາຊານາມ ປຏິວິຊ຺ຌາມາຕິ ເອວໍ ຠຄວໍມູລກາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາຕິ. ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາຕິ ຠຄວາ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ເນຕາ ວິເນຕາ ອນຸເນຕາຕິ. ຍຖາສຠາວໂຕ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ ຘມ຺ມາ ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວໍປຏິສຣຓາຕິ ຈຕຸຠູມກາ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉມານາ ຠຄວຕິ ປຏິສຣນ຺ຕິ ນາມາຕິ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ປຏິສຣນ຺ຕີຕິ ໂອສຣນ຺ຕິ ສໂມສຣນ຺ຕິ. ອປິຈ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຏິເວຘວເສນ ຜສ຺ໂສ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຫໍ ຠຄວາ ກິນ຺ນາໂມຕິ? ຕ຺ວໍ ຜຸສນຏ຺ເຐນ ຜສ຺ໂສ ນາມ. ເວທນາ, ສຎ຺ຎາ, ສງ຺ຂາຣາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອຫໍ ຠຄວາ ກິນ຺ນາມນ຺ຕິ? ຕ຺ວໍ ວິຊານນຏ຺ເຐນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມາຕິ ເອວໍ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມານໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນາມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠຄວາ ຘມ຺ເມ ປຏິສຣຕີຕິປິ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ຠຄວນ຺ຕຎ຺ເຎວ ປຏິຠາຕູຕິ ຠຄວໂຕເຍວ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອຸປຏ຺ຐາຕຸ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ໂນ ກເຖຕ຺ວາ ເທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໗໔. ເສວິຕພ຺ເພຕິ ນິສ຺ສຍິຕພ຺ເພ. ຠຊິຕພ຺ເພຕິ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ເພ. ຍຖາ ຕໍ ອວິທ຺ທສຸໂນຕິ ຍຖາ ອວິທຸໂນ ພາລສ຺ສ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ. ຍຖາ ຕໍ ວິທ຺ທສຸໂນຕິ ຍຖາ ວິທຸໂນ ເມຘາວິໂນ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ.

໔໗໕. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມສມາທານນ຺ຕິ ປຸຣິມສຸຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຏິປາຏິອາກາເຣນ ມາຕິກາ ຐປິຕາ, ອິຘ ປນ ຍຖາຘມ຺ມຣເສເນວ ສຕ຺ຖາ ມາຕິກໍ ຐເປສິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສມາທານນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຫຓໍ.

໔໗໖. ອວິຊ຺ຊາຄໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

໔໗໗. ວິຊ຺ຊາຄໂຕຕິ ວິຊ຺ຊາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຎ຺ຎວາ.