໗. ວີມໍສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໘໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ວີມໍສກສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວີມໍສເກນາຕິ ຕໂຍ ວີມໍສກາ – ອຕ຺ຖວີມໍສໂກ ສງ຺ຂາຣວີມໍສໂກ ສຕ຺ຖຸວີມໍສໂກຕິ. ເຕສຸ, ‘‘ປຓ຺ຑິຕາ ຫາວຸໂສ, ມນຸສ຺ສາ ວີມໍສກາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໒) ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວີມໍສໂກ ອາຄໂຕ. ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຘາຕຸກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ, ອາຍຕນກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ, ຐານາຏ຺ຐານກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ວີມໍສໂກຕິ ອລໍ ວຈນາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໔) ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣວີມໍສໂກ ອາຄໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖຸວີມໍສໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຈໂຕປຣິຍາຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕວາຣໍ ຈິຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທໍ. ສມນ຺ເນສນາຕິ ເອສນາ ປຣິເຍສນາ ອຸປປຣິກ຺ຂາ. ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓາຍາຕິ ເອວໍ ວິຊານນຕ຺ຖາຍ.

໔໘໘. ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຕຖາຄໂຕ ສມນ຺ເນສິຕພ຺ໂພຕິ ອິຘ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຫາ ຫິ ເອສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕູປນິສ຺ສໂຍ ນາມ. ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເອກສ຺ມິໍ ຫິ ສມເຍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຸປຑ຺ຒໍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ໂຫຕິ, ອຸປຑ຺ຒໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕານຸຠາເວນາຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ, – ‘‘ອຸປຑ຺ຒມິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ, ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ກລ຺ຍາຓສຫາຍຕາ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກຕາ’’ຕິ. ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທ, ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທ, ສກລເມວິທໍ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ກລ຺ຍາຓສຫາຍຕາ, ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກຕາ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ, ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສຕິ, ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ພຫຸລີກຣິສ຺ສຕິ. ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ…ເປ… ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕິ, ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ…ເປ… ພຫຸລີກໂຣຕິ, ຕທມິນາເປຕໍ, ອານນ຺ທ, ປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ສກລເມວິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ກລ຺ຍາຓສຫາຍຕາ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກຕາ. ມມຎ຺ຫິ, ອານນ຺ທ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຊາຕິຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ຊາຕິຍາ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຊຣາຘມ຺ມາ…ເປ… ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາເສຫິ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒).

ຠິກ຺ຂູນໍ ພາຫິຣງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ ອາຫ – ‘‘ພາຫິຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ຄນ຺ຕິ ກຣິຕ຺ວາ ນາຎ຺ຎໍ ເອກງ຺ຄມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ມຫໂຕ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫໂຕ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໑໓). ມຫາຈຸນ຺ທສ຺ສ ກິເລສສລ຺ເລຂປຏິປທໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ, ‘‘ປເຣ ປາປມິຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍເມຕ຺ຖ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ສລ຺ເລໂຂ ກຣຓີໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໘໓) ອາຫ. ເມຆິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນິຍຘມ຺ເມ ກເຖນ຺ໂຕປິ, ‘‘ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ປຣິປາກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ’’ຕິ (ອຸທາ. ໓໑) ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍເມວ ວິເສເສສິ. ປິຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຫຸລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຠິຓ຺ໂຫວາທໍ ເທນ຺ໂຕປິ –

‘‘ມິຕ຺ເຕ ຠຊສ຺ສຸ ກລ຺ຍາເຓ, ປນ຺ຕຎ຺ຈ ສຍນາສນໍ;

ວິວິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສໍ, ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຫິ ໂຠຊເນ.

ຈີວເຣ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຈ, ປຈ຺ຈເຍ ສຍນາສເນ;

ເອເຕສຸ ຕຓ຺ຫໍ ມາກາສິ, ມາ ໂລກໍ ປຸນຣາຄມີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໓໔໐, ໓໔໑) –

ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍເມວ ສພ຺ພປຐມໍ ກເຖສິ. ເອວໍ ມຫາ ເອສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕູປນິສ຺ສໂຍ ນາມ. ອິຘາປິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຕຖາຄໂຕ ສມນ຺ເນສິຕພ຺ໂພຕິ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຕຖາຄຕໍ ເອສຕຸ ຄເວສຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ຠຄວາ ອຍໍ ມຫາຊຈ຺ໂຈຕິ ວາ, ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ວາ, ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍຕິ ວາ, ອຠິຎ຺ຎາໂຕ ອຠິລກ຺ຂິໂຕຕິ ວາ, ອິມໍ ນິສ຺ສາຍາຫໍ ຈີວຣາທໂຍ ປຈ຺ຈເຍ ລຠິສ຺ສາມີຕິ ວາ, ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ວສນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ໂຍ ປນ ເອວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ‘‘ປໂຫຕິ ເມ ເອສ ສຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕຸ’’ນ຺ຕິ, ໂສ ມໍ ຠຊຕູຕິ ສີຫນາທໍ ນທຕິ. ພຸທ຺ຘສີຫນາໂທ ກິຣ ນາເມສ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ.

ອິທານິ ເຕ ທ຺ເວ ຘມ຺ເມ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຈກ຺ຂຸໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສູຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖຸ ກາຍິໂກ ສມາຈາໂຣ ວີມໍສກສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຘມ຺ໂມ ນາມ. ວາຈສິໂກ ສມາຈາໂຣ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຘມ຺ໂມ ນາມ. ອິທານິ ເຕສຸ ສມນ຺ເນສິຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເຍ ສໍກິລິຏ຺ຐາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສໍກິລິຏ຺ຐາຕິ ກິເລສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ເຕ ຈ ນ ຈກ຺ຂຸໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ຍຖາ ປນ ອຸທເກ ຈລນ຺ເຕ ວາ ປຸປ຺ຜຸຬເກ ວາ ມຸຎ຺ຈນ຺ເຕ ອນ຺ໂຕ ມຈ຺ໂຉ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ມຸສາວາທາທີນິ ວາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ກາຍວຈີສມາຈາເຣ ທິສ຺ວາ ຈ ສຸຕ຺ວາ ຈ ຕໍສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕໍ ສໍກິລິຏ຺ຐນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ກາຍວຈີສມາຈາຣາປິ ສໍກິລິຏ຺ຐາເຍວ ນາມ. ນ ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນ ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ. ນ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຕ຺ຖິຕາເຍວ ຫິ ເຕ ນ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ ນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕາຍ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວາ ເອກທິວສໍ ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຫນ຺ທ ທານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປວາເຣມິ ໂວ, ນ ຈ ເມ ກິຎ຺ຈິ ຄຣຫຖ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ກິຎ຺ຈິ ຄຣຫາມ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ. ຠຄວາ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ, ອສຎ຺ຊາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຎ຺ຊາເນຕາ, ອນກ຺ຂາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອກ຺ຂາຕາ, ມຄ຺ຄຎ຺ຎູ ມຄ຺ຄວິທູ ມຄ຺ຄໂກວິໂທ. ມຄ຺ຄານຸຄາ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ສາວກາ ວິຫຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໑໕). ເອວໍ ປຣິສຸທ຺ຘາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາຍວຈີສມາຈາຣາ. ອຸຕ຺ຕໂຣປິ ສຸທໍ ມາຓໂວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣ ອນາຣາຘນີຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປສ຺ສິສ຺ສາມີຕິ ສຕ຺ຕ ມາເສ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ລິກ຺ຂາມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອທ຺ທສ. ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ວາ ເອສ ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣ ກິໍ ອນາຣາຘນີຍໍ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ? ມາໂຣປິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ຄເວສມາໂນ ກິຎ຺ຈິ ອນາຣາຘນີຍໍ ນາທ຺ທສ, ອນ຺ຕມໂສ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຕ຺ຕມ຺ປິ. ມາໂຣ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈສ຺ສ ວິຕກ຺ກິຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອກຸສລໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມິ, ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ມຸທ຺ຘນິ ປຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ອທິສ຺ວາ ພຸທ຺ຘຠູຕມ຺ປິ ເອກໍ ວສ຺ສໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ວຊ຺ຊໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ຄມນສມເຍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ –

‘‘ມຫາວີຣ ມຫາປຸຎ຺ຎໍ, ອິທ຺ຘິຍາ ຍສສາ ຊລໍ;

ສພ຺ພເວຣຠຍາຕີຕໍ, ປາເທ ວນ຺ທາມິ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໙) –

ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ຄໂຕ.

ວີຕິມິສ຺ສາຕິ ກາເລ ກຓ຺ຫາ, ກາເລ ສຸກ຺ກາຕິ ເອວໍ ໂວມິສ຺ສກາ. ໂວທາຕາຕິ ປຣິສຸທ຺ຘາ ນິກ຺ກິເລສາ. ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ໂວທາຕາ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖິ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ຫິ ປຣິສຸທ຺ຘາ ກາຍສມາຈາຣາທໂຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຣກ຺ເຂຍ຺ຍານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ‘ມາ ເມ ອິທໍ ປໂຣ ອຎ຺ຎາສີ’ຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ… ປຣິສຸທ຺ຘມໂນສມາຈາໂຣ… ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຊີໂວ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ມາ ເມ ອິທໍ ປໂຣ ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໕໘).

ອິມໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອິມໍ ອນວຊ຺ຊໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ. ‘‘ອຍມາຍສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ກິໍ ນຸ ໂຂ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສມາປນ຺ໂນ ອຕິຈິຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິມິນາ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຸທາຫຸ ອິຕ຺ຕຣສມາປນ຺ໂນ ຫິຍ຺ໂຍ ວາ ປເຣ ວາ ປຣສຸເວ ວາ ທິວເສ ສມາປນ຺ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ຄເວສຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຈ຺ເຈນ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສນ຺ເຕນ ພຫຸ ມິຈ຺ຉາຊີວກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ກາລາຕິກ຺ກເມ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ໂສ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ວາ ສມຸທ຺ທຕີຣໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ມນຸສ຺ສາ ສມ຺ຠາວນໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຓີເຕ ປຈ຺ຈເຍ ເທນ຺ຕິ. ຊນປທວາສິໂນ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ປຣິຫາຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຕິທປ຺ປິໂຕ ວຕາຍໍ ອາຍສ຺ມາ, ໂກ ນຸ ໂຂ ເອໂສ’’ຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ, ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ອສຸກໍ ນາມ ມິຈ຺ຉາຊີວໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ຕຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ນ ສກ຺ກາ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ກາຕຸນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຸກ຺ເຂປນີຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວຣູປາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ວີມໍສາເປຕຸໍ ເອວມາຫ.

ເອວໍ ຊານາຕີຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສມາປນ຺ໂນ, ນ ອິຕ຺ຕຣສມາປນ຺ໂນຕິ ຊານາຕິ. ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ເຈຕໍ. ຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອຕຣຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຍສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕກາເລປິ ເອວໍ ອໂຫສິ.

ອຕີເຕ ກິຣ ຄນ຺ຘາຣຣາຊາ ຈ ເວເທຫຣາຊາ ຈ ທ຺ເວປິ ສຫາຍກາ ຫຸຕ຺ວາ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຣຊ຺ຊານິ ປຸຕ຺ຕານໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎຄາມເກ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ນາມ ທຸລ຺ລຠໂລໂຓ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ອໂລຓໍ ຍາຄຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ເອກິສ຺ສາຍ ສາລາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕິ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕເຣ ມນຸສ຺ສາ ໂລຓຈຸຓ຺ຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ. ເອກທິວສໍ ເອໂກ ເວເທຫິສິສ຺ສ ປຓ຺ເຓ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂລຓຈຸຓ຺ຓໍ ອທາສິ. ເວເທຫິສິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒໍ ຄນ຺ຘາຣິສິສ຺ສ-ສນ຺ຕິເກ ຐເປຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ຐເປສິ. ຕໂຕ ໂຖກໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕາວເສສໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ມາ ອິທໍ ນສ຺ສີ’’ຕິ ປຓ຺ເຓນ ເວເຐຕ຺ວາ ຕິຓຄຫເນ ຐເປສິ. ປຸນ ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ຍາຄຸປານກາເລ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຘາຣິສິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ອິໂຕ ໂຖກໍ ຄຓ຺ຫຖ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ກຸໂຕ ເຕ ລທ຺ຘໍ ເວເທຫິສີຕິ? ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ປຣິຠຸຕ຺ຕາວເສສໍ ‘‘ມາ ນສ຺ສີ’’ຕິ ມຍາ ຐປິຕນ຺ຕິ. ຄນ຺ຘາຣິສິ ຄເຫຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອໂລຓກໍເຍວ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ເວເທຫໍ ອິສິໍ ອໂວຈ –

‘‘ຫິຕ຺ວາ ຄາມສຫສ຺ສານິ, ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ໂສຬສ;

ໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ຜີຕານິ, ສນ຺ນິຘິໍ ທານິ ກຸພ຺ພສີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໗.໗໖);

ເວເທຫິສິ ອໂວຈ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕາ, ອິທານິ ກສ຺ມາ ໂລຓຈຸຓ຺ຓມຕ຺ຕສນ຺ນິຘິກາຣຓາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ນ ກໂຣຖາ’’ຕິ? ກິໍ ມຍາ ກຕໍ ເວເທຫິສີຕິ? ອຖ ນໍ ອາຫ –

‘‘ຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘາຣວິສຍໍ, ປຫູຕຘນຘາຣິຍໍ;

ປສາສນໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ອິຘ ທານິ ປສາສສີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໗.໗໗);

ຄນ຺ຘາໂຣ ອາຫ –

‘‘ຘມ຺ມໍ ຠຓາມິ ເວເທຫ, ອຘມ຺ໂມ ເມ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ;

ຘມ຺ມໍ ເມ ຠຓມານສ຺ສ, ນ ປາປມຸປລິມ຺ປຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໗.໗໘);

ເວເທໂຫ ອາຫ –

‘‘ເຍນ ເກນຈິ ວຓ຺ເຓນ, ປໂຣ ລຠຕິ ຣຸປ຺ປນໍ;

ມຫຕ຺ຖິຍມ຺ປິ ເຈ ວາຈໍ, ນ ຕໍ ຠາເສຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໗.໗໙);

ຄນ຺ຘາໂຣ ອາຫ –

‘‘ກາມໍ ຣຸປ຺ປຕຸ ວາ ມາ ວາ, ຠຸສໍວ ວິກິຣີຍຕຸ;

ຘມ຺ມໍ ເມ ຠຓມານສ຺ສ, ນ ປາປມຸປລິມ຺ປຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໗.໘໐);

ຕໂຕ ເວເທຫິສິ ຍສ຺ສ ສກາປິ ພຸທ຺ຘິ ນຕ຺ຖິ, ອາຈຣິຍສນ຺ຕິເກ ວິນຍໍ ນ ສິກ຺ຂຕິ, ໂສ ອນ຺ຘມຫິໍໂສ ວິຍ ວເນ ຈຣຕີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ –

‘‘ໂນ ເຈ ອສ຺ສ ສກາ ພຸທ຺ຘິ, ວິນໂຍ ວາ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ;

ວເນ ອນ຺ຘມຫິໍໂສວ, ຈເຣຍ຺ຍ ພຫຸໂກ ຊໂນ.

ຍສ຺ມາ ຈ ປນິເຘກຈ຺ເຈ, ອາເຈຣມ຺ຫິ ສຸສິກ຺ຂິຕາ;

ຕສ຺ມາ ວິນີຕວິນຍາ, ຈຣນ຺ຕິ ສຸສມາຫິຕາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໗.໘໑-໘໒);

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ເວເທຫິສິ ອຊານິຕ຺ວາ ມຍາ ກຕນ຺ຕິ ຄນ຺ຘາຣິສິໍ ຂມາເປສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຕປໍ ຈຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຄມໍສຸ. ເອວໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕກາເລປິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ອໂຫສິ.

ອຸຕ຺ຕຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ອຍມາຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸ ຍສປຕ຺ໂຕຕິ ອຍມາຍສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸ ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຕຠາວໍ ປາກຏຠາວໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ນຸ ໂຂ, ສຍຎ຺ຈ ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ ນຸ ໂຂ ໂນຕິ. ເຕນ ຈສ຺ສ ປຎ຺ຎາຕຊ຺ຌາປນ຺ນຠາເວນ ຍສສນ຺ນິສ຺ສິຕຠາເວນ ຈ ກິໍ ເອກຈ຺ເຈ ອາທີນວາ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸທາຫຸ ໂນຕິ ເອວໍ ສມນ຺ເນສນ຺ຕູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຕາວ, ຠິກ຺ຂເວຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວ ຠິກ຺ຂຸ ນ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີສຸ ອຠິຎ຺ຎາຕຠາວໍ ວາ ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕາວ ເອກຈ຺ເຈ ມານາຕິມານາທໂຍ ອາທີນວາ ນ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຸປສນ຺ຕູປສນ຺ໂຕ ວິຍ ໂສຕາປນ຺ໂນ ວິຍ ສກທາຄາມີ ວິຍ ຈ ວິຫຣຕິ. ອຣິໂຍ ນຸ ໂຂ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນຸ ໂຂຕິປິ ຎາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ.

ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ຍທາ ປນ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ຎາໂຕ ໂຫຕິ ປຣິວາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ວາ, ຕທາ ຕິຓ຺ເຫນ ສິງ຺ເຄນ ໂຄຄຓໍ ວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ທຸຏ຺ຐໂຄໂຓ ວິຍ, ມິຄສງ຺ຆໍ ອຠິມທ຺ທມາໂນ ທີປິ ວິຍ ຈ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ອຄາຣໂວ ອສຠາຄວຸຕ຺ຕິ ອຄ຺ຄປາເທນ ຠູມິໍ ຜຸສນ຺ໂຕ ວິຍ ຈຣຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຍຖາ ຍຖາ ຎາໂຕ ໂຫຕິ ຍສສ຺ສີ, ຕຖາ ຕຖາ ຜລຠາຣຠຣິໂຕ ວິຍ ສາລິ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ໂອນມຕິ, ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີສຸ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕສຸ ອກິຎ຺ຈນຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມຓສຎ຺ຎໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຉິນ຺ນວິສາຓອຸສໂຠ ວິຍ, ຈຓ຺ຑາລທາຣໂກ ວິຍ ຈ ໂສຣໂຕ ນິວາໂຕ ນີຈຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເຈວ ສເທວກສ຺ສ ຈ ໂລກສ຺ສ, ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ເອວຣູປໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນາສ຺ສ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາທີນວາ’’ຕິ ອາຫ.

ຕຖາຄໂຕ ປນ ອຏ຺ຐສຸ ໂລກຘມ຺ເມສຸ ຕາທີ, ໂສ ຫິ ລາເຠປິ ຕາທີ, ອລາເຠປິ ຕາທີ, ຍເສປິ ຕາທີ, ອຍເສປິ ຕາທີ, ປສໍສາຍປິ ຕາທີ, ນິນ຺ທາຍປິ ຕາທີ, ສຸເຂປິ ຕາທີ, ທຸກ຺ເຂປິ ຕາທີ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ນາສ຺ສ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາທີນວາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຠຍູປຣໂຕຕິ ອຠໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຣໂຕ, ອຈ຺ຈນ຺ຕູປຣໂຕ ສຕຕູປຣໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ວາ ຠເຍນ ອຸປຣໂຕຕິປິ ອຠຍູປຣໂຕ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ຠຍານິ ກິເລສຠຍໍ ວຏ຺ຏຠຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍໍ ອຸປວາທຠຍນ຺ຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຈຕູຫິປິ ຠເຍຫິ ຠາຍຕິ. ເສກ຺ຂາ ຕີຫິ, ເຕສຎ຺ຫິ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍໍ ປຫີນໍ, ອິຕິ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ ຠຍູປຣຕາ, ຂີຓາສໂວ ອຠຍູປຣໂຕ ນາມ, ຕສ຺ສ ຫິ ເອກມ຺ປິ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ. ກິໍ ປຣວາທຠຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ນຕ຺ຖິ. ປຣານຸທ຺ທຍໍ ປນ ປຏິຈ຺ຈ, ‘‘ມາທິສໍ ຂີຓາສວໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຕ຺ຕາ ມາ ນສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ອຸປວາທໍ ຣກ຺ຂຕິ. ມູລຸປ຺ປລວາປິວິຫາຣວາສີ ຍສຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ.

ເຖໂຣ ກິຣ ມູລຸປ຺ປລວາປິຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຖສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລທ຺ວາຣໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຖຓ຺ຑິລປີຐກໍ ນິສ຺ສາຍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສຸໍ. ອມຈ຺ຈຘີຕາປິ ຕໍເຍວ ປີຐກໍ ນິສ຺ສາຍ ປຣໂຕຠາເຄ ນີຈຕຣໍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ນິສີທິ. ເອໂກ ເນວາສິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຉາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາວ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ອມຈ຺ຈຘີຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ເອກມຎ຺ເຈ ນິສິນ຺ໂນຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ປໍສຸກູລິໂກ ວິຫາເຣວ ອຸປສນ຺ຕູປສນ຺ໂຕ ວິຍ ວິຫຣຕິ, ອນ຺ໂຕຄາເມ ປນ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກມຎ຺ເຈ ນິສີທຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ທຸທ຺ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕຖາສຎ຺ຎີວ ຫຸຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເຖໂຣປິ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ນິສີທິ. ເນວາສິໂກປິ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຕໍ ປໍສຸກູລິກໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວິຫາຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອສຎ຺ຎຕນີຫາເຣນ ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄຆຏໂຕ ອຸລຸງ຺ເກນ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປາເທ ໂຘວິ. ເຖໂຣ, ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ອສຎ຺ຎຕຈາຣິໂກ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສພ຺ພໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ມຍິ ມນໍ ປໂທເສຕ຺ວາ ອປາຍູປໂຄ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຓ຺ຓິກາມຓ຺ຑລສມີເປ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ເນວາສິໂກ ທຸຏ຺ຐາກາເຣນ ຆຏິກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ໂຐ ເຖຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ, ‘‘ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖາປິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອາຣຠິ. ເຖໂຣ ອຸກ຺ກາສິ. ອິຕໂຣ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເອວມາຫ – ‘‘ປຕິຣູປໍ ເຕ, ອາວຸໂສ, ປໍສຸກູລິກ ເອວໍ ອານຸຠາວສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອກມຎ຺ເຈ ນິສີທິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ປພ຺ພຊິຕາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ນ ເອກມຎ຺ເຈ ນິສີທນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ປນ ທຸທ຺ທິຏ຺ຐເມຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ຂີຓາສວາ ປຣານຸທ຺ທຍາຍ ອຸປວາທໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ.

ຂຍາ ຣາຄສ຺ສາຕິ ຣາຄສ຺ສ ຂເຍເນວ. ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ກາເມ ນ ປຏິເສວຕິ, ນ ປຏິສງ຺ຂາຍ ວາເຣຕ຺ວາຕິ. ຕຎ຺ເຈຕິ ເອວໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ຎຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐິຕນິສິນ຺ນກາລາທີສຸປິ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ອລງ຺ກຕຘມ຺ມາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາປິ ອິຕິປິ ສຕ຺ຖາ ວີຕຣາໂຄ ວີຕໂທໂສ ວີຕໂມໂຫ ວນ຺ຕກິເລໂສ ປຫີນມໂລ ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ຕປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ເອວໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກິເລສປ຺ປຫາເນ ວຓ຺ຓໍ ກຖຍມານໍ ຕໍ ວີມໍສກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປເຣ ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາກາຣາຕິ ກາຣຓານິ. ອນ຺ວຍາຕິ ອນຸພຸທ຺ຘິໂຍ. ສງ຺ເຆ ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕຕິ ອປ຺ເປກທາ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄຓນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ວິຫຣນ຺ໂຕ. ເອໂກ ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕຕິ ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຑ຺ຒມາສໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸນ຺ຕິ, ເຕມາສໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິສລ຺ລາເນ ເຈວ ປາລິເລຍ຺ຍກວນສຓ຺ເຑ ຈ ເອກໂກ ວິຫຣນ຺ໂຕ. ສຸຄຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸຄຕາ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນາ ກາຣກາ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕາ. ເອວຣູປາປິ ຫິ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖິ. ທຸຄ຺ຄຕາຕິ ທຸຏ຺ຐຸຄຕາ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ນາ ກາຍທຬ຺ຫິພຫຸລາ ວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມຏ຺ຐານາ. ເອວຣູປາປິ ເອກຈ຺ເຈ ອຕ຺ຖິ. ຄຓມນຸສາສນ຺ຕີຕິ ຄຓພນ຺ຘເນນ ພທ຺ຘາ ຄຓາຣາມາ ຄຓພຫຸລິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຓໍ ປຣິຫຣນ຺ຕິ. ເອວຣູປາປິ ເອກຈ຺ເຈ ອຕ຺ຖິ. ເຕສໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ຄຓໂຕ ນິສ຺ສຏາ ວິສໍສຏ຺ຐາ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕວິຫາຣິໂນປິ ອຕ຺ຖິ.

ອາມິເສສຸ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອາມິສຄິທ຺ຘາ ອາມິສຈກ຺ຂຸກາ ຈຕຸປຈ຺ຈຍອາມິສຕ຺ຖເມວ ອາຫິຓ຺ຑມານາ ອາມິເສສຸ ສນ຺ທິສ຺ສມານກຠິກ຺ຂູປິ ອຕ຺ຖິ. ອາມິເສນ ອນຸປລິຕ຺ຕາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ວິນິວຕ຺ຕມານສາ ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ຕຈນ຺ທສທິສາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣມານາປິ ອຕ຺ຖິ. ນາຍມາຍສ຺ມາ ຕໍ ເຕນ ອວຊານາຕີຕິ ອຍໍ ອາຍສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ຕາຍ ຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຕໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນາວຊານາຕິ, ອຍໍ ປຏິປນ຺ໂນ ກາຣໂກ, ອຍໍ ຄຓໂຕ ນິສ຺ສໂຏ ວິສໍສຏ຺ໂຐ. ອຍໍ ອາມິເສນ ອນຸປລິຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈເຍຫິ ວິນິວຕ຺ຕມານໂສ ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕ ຈນ຺ທິມາ ວິຍາຕິ ເອວມສ຺ສ ເຄຫສິຕວເສນ ອຸສ຺ສາທນາປິ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ອກາຣໂກ ກາຍທຬ຺ຫິພຫຸໂລ ວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມຏ຺ຐາໂນ, ອຍໍ ຄຓພນ຺ຘນພທ຺ໂຘ, ອຍໍ ອາມິສຄິທ຺ໂຘ ໂລໂລ ອາມິສຈກ຺ຂຸໂກຕິ ເອວມສ຺ສ ເຄຫສິຕວເສນ ອປສາທນາປິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ກິໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ? ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຕ຺ເຕສຸ ຕາທິຠາໂວ ກຖິໂຕ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຫິ –

‘‘ວຘກສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ, ໂຈຣສ຺ສງ຺ຄຸລິມາລິໂນ;

ຘນປາເລ ຣາຫຸເລ ຈ, ສພ຺ເພສໍ ສມໂກ ມຸນີ’’ຕິ. (ມິ. ປ. ໖.໖.໕);

໔໘໙. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ວີມໍສເກສຸ. ໂຍ, ‘‘ເກ ປນາຍສ຺ມໂຕ ອາກາຣາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍໍ ອາຄໂຕ ຄຓ຺ຐິວີມໍສໂກ ຈ, ໂຍ ‘‘ອຠຍູປຣໂຕ ອຍມາຍສ຺ມາ’’ຕິ ອາຄໂຕ ມູລວີມໍສໂກ ຈ. ເຕສຸ ມູລວີມໍສເກນ ຕຖາຄໂຕວ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ປຸພ຺ເພ ປຣສ຺ເສວ ກຖາຍ ນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ. ປໂຣ ຈ ນາມ ຊານິຕ຺ວາປິ ກເຖຍ຺ຍ ອຊານິຕ຺ວາປິ. ເອວມສ຺ສ ກຖາ ຠູຕາປິ ໂຫຕິ ອຠູຕາປິ, ຕສ຺ມາ ປຣສ຺ເສວ ກຖາຍ ນິຏ຺ຐໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ຕຖາຄໂຕວ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ພ຺ຍາກຣມາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາ ມິຈ຺ຉາຕິ ອວຕ຺ວາ ພ຺ຍາກຣມາໂນຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕໍ ປໂຖຫມສ຺ມິ ເອຕໍ ໂຄຈໂຣຕິ ເອສ ມຍ຺ຫໍ ປໂຖ ເອສ ໂຄຈໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເອຕາປາໂຖ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ມຍ຺ຫໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ສ຺ວາຫໍ ຕສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘຠາເວນ ວີມໍສກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຎາຓມຸເຂ ເອຕາປາໂຖ, ເອວໍ ອາປາຖໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂນ ຈ ເຕນ ຕມ຺ມໂຍຕິ ເຕນປິ ຈາຫໍ ປຣິສຸທ຺ເຘນ ສີເລນ ນ ຕມ຺ມໂຍ, ນ ສຕຓ຺ໂຫ, ປຣິສຸທ຺ຘສີລຕ຺ຕາວ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫຫມສ຺ມີຕິ ທີເປຕິ.

ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິໍ ປຓີຕປຓີຕນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິໍ ເຈວ ປຓີຕຕຣຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ເທເສຕິ. ກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄນ຺ຕິ ກຓ຺ຫໍ ເຈວ ສຸກ຺ກຎ຺ຈ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສປ຺ປຏິຠາຄໍ ສວິປກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ, ກຓ຺ຫໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ສຸກ຺ກນ຺ຕິ ສຸກ຺ກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ກຓ຺ຫນ຺ຕິ ເອວໍ ສປ຺ປຏິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກໍ ເທເສຕິ. ກຓ຺ຫໍ ເທເສນ຺ໂຕປິ ສອຸສ຺ສາຫໍ ສວິປາກໍ ເທເສຕິ, ສຸກ຺ກໍ ເທເສນ຺ໂຕປິ ສອຸສ຺ສາຫໍ ສວິປາກໍ ເທເສຕິ. ອຠິຎ຺ຎາຍ ອິເຘກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ຘມ຺ເມສຸ ນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ເທສິເຕ ຘມ຺ເມ ເອກຈ຺ຈໍ ປຏິເວຘຘມ຺ມໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ເຕນ ປຏິເວຘຘມ຺ເມນ ເທສນາຘມ຺ເມ ນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສຕ຺ຖຣິ ປສີທຕີຕິ ເອວໍ ຘມ຺ເມ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂສ ຠຄວາຕິ ສຕ຺ຖຣິ ປສີທຕິ. ເຕນ ປນ ຠຄວຕາ ໂຍ ຘມ຺ໂມ ອກ຺ຂາໂຕ, ໂສປິ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ. ຍ຺ວາສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ, ໂສປິ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ວງ຺ກາທິໂທສຣຫິຕໍ ປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ຘມ຺ເມ ສງ຺ເຆປິ ປສີທຕິ. ຕຎ຺ເຈຕິ ຕໍ ເອວໍ ປສນ຺ນໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ.

໔໙໐. ອິເມຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອິເມຫິ ສຕ຺ຖຸວີມໍສນກາຣເຓຫິ. ອິເມຫິ ປເທຫີຕິ ອິເມຫິ ອກ຺ຂຣສມ຺ປິຓ຺ຑນປເທຫິ. ອິເມຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫີຕິ ອິເມຫິ ອິຘ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອກ຺ຂເຣຫິ. ສທ຺ຘາ ນິວິຏ຺ຐາຕິ ໂອກປ຺ປນາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ມູລຊາຕາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄວເສນ ສຎ຺ຊາຕມູລາ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ຫິ ສທ຺ຘາຍ ມູລໍ ນາມ. ອາກາຣວຕີຕິ ກາຣຓໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສກາຣຓາ. ທສ຺ສນມູລິກາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄມູລິກາ. ໂສ ຫິ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທຬ຺ຫາຕິ ຖິຣາ. ອສໍຫາຣິຍາຕິ ຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ສມເຓນ ວາຕິ ສມິຕປາປສມເຓນ ວາ. ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາຕິ ພາຫິຕປາປພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ. ເທເວນ ວາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິເທເວນ ວາ. ມາເຣນ ວາຕິ ວສວຕ຺ຕິມາເຣນ ວາ, ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ຫິ ວສວຕ຺ຕິມາເຣນາປິ ສທ຺ຘາ ອສໍຫາຣິຍາ ໂຫຕິ ສູຣມ຺ພຏ຺ຐສ຺ສ ວິຍ.

ໂສ ກິຣ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອາຄໂຕ. ອຖ ມາໂຣ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ພຸທ຺ຘຣູປໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສາສນໍ ປຫິຓິ. ສູໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ, ‘‘ອຫໍ ອິທາເນວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸສຎ຺ຎາຍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ມາໂຣ ອາຫ – ‘‘ຍໍ ເຕ ມຍາ, ສູຣມ຺ພຏ຺ຐ, ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ກຖິຕໍ, ຕໍ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາວ ສຫສາ ມຍາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ສູໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຍໍ ພຸທ຺ຘາ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ອປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຍ຺ຍຸໍ, ອທ຺ຘາ ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ວິພາຘນຕ຺ຖໍ ມາໂຣ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ຕ຺ວໍ ມາໂຣຕິ ອາຫ. ໂສ ມຸສາວາທໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອາມ ມາໂຣສ຺ມີຕິ ປຏິຊານິ. ກສ຺ມາ ອາຄໂຕສີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕວ ສທ຺ຘາຈາລນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ. ກຓ຺ຫ ປາປິມ, ຕ຺ວໍ ຕາວ ເອກໂກ ຕິຏ຺ຐ, ຕາທິສານໍ ມາຣານໍ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ມມ ສທ຺ຘໍ ຈາເລຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ, ມຄ຺ເຄນ ອາຄຕາ ສທ຺ຘາ ນາມ ສິລາປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕສິເນຣຸ ວິຍ ອຈລາ ໂຫຕິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິ. ໂສ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ. ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ. ເກນຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ເອເຕ ສມຓາທໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນປິ ເກນຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຘມ຺ມສມນ຺ເນສນາຕິ ສຠາວສມນ຺ເນສນາ. ຘມ຺ມຕາສຸສມນ຺ນິຏ຺ໂຐຕິ ຘມ຺ມຕາຍ ສຸສມນ຺ນິຏ຺ໂຐ, ສຠາເວເນວ ສຸຏ຺ຐຸ ສມນ຺ເນສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ວີມໍສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.