໓. ມຫາເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໔໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມາຕິ ສຄາຣວສປ຺ປຕິສ຺ສວຈນເມຕໍ. ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ທຸຏ຺ຐໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອປ຺ປຎ຺ໂຎ ນິປ຺ປຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂຕິ ກາຣຓປຣິຈ຺ເຉທປຸຈ຺ຉາ, ກິຕ຺ຕເກນ ນຸ ໂຂ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຈ຺ຉາ ຈ ນາເມສາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ, ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ, ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ, ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ, ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ໂຫຕິ. ຕາສມິທໍ ນານາກຣຓໍ –

ກຕມາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ອຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ ອທິຏ຺ຐໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ, ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ຕຸລນາຍ ຕີຣຓາຍ ວິຠູຕາຍ ວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ຎາຕໍ ໂຫຕິ ທິຏ຺ຐໍ ຕຸລິຕໍ ຕີຣິຕໍ ວິຠູຕໍ ວິຠາວິຕໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ ໂຫຕິ ວິມຕິປກ຺ຂນ຺ໂທ, ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາໂຕ, ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ, ໂສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒).

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາຕິ? ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໑) ເອວຣູປາ ອນຸມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາກາເລ ປຸຈ຺ຉາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ ນາມ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິປຏ຺ຐານາ, ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໙໐) ເອວຣູປາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສຍເມວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຍເມວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸກາມສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ ນາມ. ຕາສຸ ອິຘ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ເຖໂຣ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຍເມວ ປຎ຺ຫໍ ສມຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ໂຕ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປສິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ປຎ຺ຫໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕຸໍເຍວ ສກ຺ໂກຕິ ນ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ; ເອກຈ຺ໂຈ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ; ເອກຈ຺ໂຈ ອຸຠຍມ຺ປິ ນ ສກ຺ໂກຕິ; ເອກຈ຺ໂຈ ອຸຠຍມ຺ປິ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕສຸ ເຖໂຣ ອຸຠຍມ຺ປິ ສກ຺ໂກຕິເຍວ. ກສ຺ມາ? ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ. ມຫາປຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖໂຣ, ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣ, ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ, ອຍເມວ ອາຍສ຺ມາຕິ ສມ຺ພຫຸລາ ເຖຣາ ວິເສສຏ຺ຐານໍ ອຘິຄຕາ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຍາຍ ວາ ຕາຍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສາວກປາຣມີຎາຓສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓິຕຸໍ, ມຫາປຎ຺ເຎນ ປນ ສກ຺ກາຕິ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ຐານໍ ອຘິຄໂຕ. ປຎ຺ຎາຍ ຫິ ເຖເຣນ ສທິໂສ ນຕ຺ຖິ. ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຫາປຎ຺ຎານໍ ຍທິທໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໙).

ຕຖາ ນ ສກ຺ກາ ຍາຍ ວາ ຕາຍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ສມາເນຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠເຊຕຸໍ, ມຫາປຎ຺ເຎນ ປນ ສກ຺ກາຕິ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ປຏິພໂລ ຊາໂຕ, ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໗).

ຕຖາ ນ ສກ຺ກາ ຍາຍ ວາ ຕາຍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ເຕນ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ວິຠຊນ຺ເຕນ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕຸໍ, ມຫາປຎ຺ເຎນ ປນ ສກ຺ກາຕິ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ອລງ຺ກຕຘມ຺ມາສເນ ຈິຕ຺ຕພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ລີຬາຍນ຺ໂຕ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມກຖິການໍ ຍທິທໍ ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໖).

ຕຖາ ຍາຍ ວາ ຕາຍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອິໂຕ ວາ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ອນຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ຍຏ຺ຐິໂກຏິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ໂຘ ວິຍ, ເອກປທິກໍ ທຓ຺ຑກເສຕຸໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ ວິຍ ຈ ຄຈ຺ຉຕິ. ມຫາປຎ຺ໂຎ ປນ ຈຕຸປ຺ປທິກໍ ຄາຖໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປມາ ຈ ກາຣຓານິ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກເຖສິ. ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ປນ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ຈຕຸປ຺ປທິກໍ ຄາຖໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປມາ ຈ ກາຣຓານິ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊນ຺ໂຕ ຊາຕສ຺ສເຣ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານິ ກຸສຸມານິ ຜຸລ຺ລາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ສິເນຣຸມຕ຺ຖເກ ວຏ຺ຏິສຫສ຺ສໍ ເຕລປທີປໍ ຊາເລນ຺ໂຕ ວິຍ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກເຖສິ. ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕກຖິການໍ ຍທິທໍ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໗).

ຕຖາ ຍາຍ ວາ ຕາຍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ຈຕຸປ຺ປທິກມ຺ປິ ຄາຖໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ມຫາປຎ຺ໂຎ ປນ ເອກປເທ ຐຕ຺ວາ ປທສຕມ຺ປິ ປທສຫສ຺ສມ຺ປິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ປນ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ເອກປທຸທ຺ຘາເຣ ຐຕ຺ວາ ສກິໍເຍວ ສຸຕ຺ວາ ປຸນ ອປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຏ຺ຐິ ປທສຫສ຺ສານິ ປນ຺ນຣສ ຄາຖາສຫສ຺ສານິ ວລ຺ລິຍາ ປຸປ຺ຜານິ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຄຫິຕຄຫິຕໍ ປາສາເຓ ຂຕເລຂາ ວິຍ, ສຸວຓ຺ຓຆເຏ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫວສາ ວິຍ ຈ ຄຫິຕາກາເຣເນວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຕິມນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ອານນ຺ໂທ, ສຕິມນ຺ຕານໍ, ຘິຕິມນ຺ຕານໍ, ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ, ອຸປຏ຺ຐາການໍ ຍທິທໍ ອານນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໙-໒໒໓).

ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຍາຍ ວາ ຕາຍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາປເຠທສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓິຕຸໍ. ມຫາປຎ຺ເຎນ ປນ ສກ຺ກາຕິ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ມຫາໂກຏ຺ຐິຕຕ຺ເຖໂຣ ອຘິຄມປຣິປຸຈ຺ຉາສວນປຸພ຺ພໂຍຄານໍ ວເສນ ອນນ຺ຕນຍຸສ຺ສທໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປເຠທໍ ປຕ຺ໂຕ. ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໘).

ອິຕິ ເຖໂຣ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ປຎ຺ຫໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕຸມ຺ປິ ນິຈ຺ເຉຕຸມ຺ປີຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ສກ຺ໂກຕິ. ໂສ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຍເມວ ສພ຺ພປຎ຺ເຫ ສມຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ໂຕ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ, ‘‘ໂສຠນາ ວຕ ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ, ເຊຏ຺ຐຠາຕິເກນ ນໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທິສ຺ສາມິ, ຕໂຕ ອຍໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ເອກມຕິຍາ ເອກຊ຺ຌາສເຍນ ຈ ຐປິຕາ ອຕິຄຣຸກາ ຠວິສ຺ສຕິ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕສທິສາ, ຈຕຸໂຣຆນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖິການໍ ຕິຕ຺ເຖ ຐປິຕນາວາ ວິຍ, ມຄ຺ຄຄມນຕ຺ຖິການໍ ສຫສ຺ສຍຸຕ຺ຕອາຊຎ຺ຎຣໂຖ ວິຍ ພຫຸປກາຣາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕາສຸ ອິຘ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ.

ນປ຺ປຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ນປ຺ປຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ນປ຺ປຊານາຕີຕິ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ນ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ ອິໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸເທຕີຕິ ປວຕ຺ຕິທຸກ຺ຂປຠາວິກາ ຕຓ຺ຫາ ສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ນ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ຈ ອິທໍ ນາມ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ນ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ອຍໍ ປຏິປທາ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ນ ປຊານາຕີຕິ. ອນນ຺ຕຣວາເຣປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ເຂປໂຕ ປເນຕ຺ຖ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍຎ຺ຫິ ອາຈຣິຍສນ຺ຕິເກ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ສວນໂຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫໍ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ຕຓ຺ຫາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ອຸຠິນ຺ນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ນິໂຣຘປາປໂນ ມຄ຺ໂຄ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຠິນິວິສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ວຏ຺ຏໍ, ປຈ຺ຉິມານິ ວິວຏ຺ຏໍ, ວຏ຺ເຏ ອຠິນິເວໂສ ໂຫຕິ, ໂນ ວິວຏ຺ເຏ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ອຠິນິວິສມາໂນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ອຠິນິວິສຕິ.

ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນາມ ຣູປາທໂຍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ, ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ຣູປໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕທາຣມ຺ມຓາ ເວທນາ ສຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມນ຺ຕິ ເອວໍ ຍມກຕາລກ຺ຂນ຺ຘໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ທ຺ເວວ ອິເມ ຘມ຺ມາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ນ ອເຫຕຸກໍ ສເຫຕຸກໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ, ໂກ ຈສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ຘມ຺ມາຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເຍ ເຈວ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມ ຈ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພປິ ຘມ຺ມາ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕິ, ຕໂຕ ອຸທຍວຍປ຺ປຏິປີຬນາກາເຣນ ທຸກ຺ຂາ, ອວສວຕ຺ຕນາກາເຣນ ອນຕ຺ຕາຕິ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຏິປາຏິຍາ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄໍ ປາປຸຓາຕິ.

ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ເອກປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ເອກາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ສມຸທຍໍ ປຫານປຏິເວເຘນ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປຏິເວເຘນ, ມຄ຺ຄໍ ຠາວນາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ, ສມຸທຍໍ ປຫານາຠິສມເຍນ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມເຍນ, ມຄ຺ຄໍ ຠາວນາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ. ໂສ ຕີຓິ ສຈ຺ຈານິ ກິຈ຺ຈໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈສ຺ສ ຂເຓ ອຫໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຊານາມິ, ສມຸທຍໍ ປຊຫາມິ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກໂຣມິ, ມຄ຺ຄໍ ຠາເວມີຕິ ອາໂຠຄສມນ຺ນາຫາຣມນສິກາຣປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນຕ຺ຖິ. ເອຕສ຺ສ ປນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ເສວ ມຄ຺ໂຄ ຕີສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ໂຕວ ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ.

ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຎວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ອຸປຣິມໂກຏິຍາ ຂີຓາສໂວ ປຎ຺ຎວາຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ໂຍ ປນ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປາຬິໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອນຸສນ຺ຘິໂຕ ຈ ປຸພ຺ພາປຣໂຕ ຈ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕວເສນ ປຣິຄ຺ຄຫມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ປຎ຺ຎວາ ນາມ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ນາມາຕິ? ວິຎ຺ຎາຓຈຣິໂຕ ນາເມສ, ປຎ຺ຎວາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຖ ໂຍ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຏິປາຏິຍາ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຊ຺ຊ ອຊ຺ເຊວ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຣຕິ, ອຍໍ ປຎ຺ຎວາ ນາມ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ນາມາຕິ? ຠຊາປິຍມາໂນ ປຎ຺ຎວາປກ຺ຂໍ ຠຊຕິ. ສຸຕ຺ເຕ ປນ ປຏິເວໂຘວ ກຖິໂຕ.

ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ເຍນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ເອສ ປຎ຺ຎວາ ນາມ ຊາໂຕ, ຕສ຺ສ ອາຄມນວິປສ຺ສນາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ກມ຺ມກາຣກຈິຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສຸຂນ຺ຕິປິ ວິຊານາຕີຕິ ສຸຂເວທນມ຺ປິ ວິຊານາຕິ. ອຸປຣິປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມິນາ ເຖໂຣ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໑໓; ທີ. ນິ. ໒.໓໘໐) ນເຍນ ອາຄຕເວທນາວເສນ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖສິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສໍສຏ຺ຐາຕິ ເອກຸປ຺ປາທາທິລກ຺ຂເຓນ ສໍໂຍຄຏ຺ເຐນ ສໍສຏ຺ຐາ, ອຸທາຫຸ ວິສໍສຏ຺ຐາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຖໂຣ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຠູມນ຺ຕຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປນ ມຄ຺ຄວິຎ຺ຎາເຓນ, ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ຈ ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາເຓເນວ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຏ຺ຐຠາວໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຖໂຣປິສ຺ສ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອິເມ ຘມ຺ມາ ສໍສຏ຺ຐາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນ ຈ ລພ຺ຠາ ອິເມສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອິເມສໍ ໂລກິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ. ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ວິນິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວາ ວຕ຺ຖຸໂຕ ວາ ອຸປ຺ປາທໂຕ ວາ ນິໂຣຘໂຕ ວາ ນານາກຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສໍ ເຕສໍ ປນ ຘມ຺ມານໍ ວິສໂຍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ໂລກິຍຘມ຺ມໍ ປຕ຺ວາ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ຫິ ໂລກິຍຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ຕ຺ວໍ ກຕມໍ ປຎ຺ຎໍ ອຘິຄໂຕ, ກິໍ ປຐມມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ, ອຸທາຫຸ ທຸຕິຍ ຕຕິຍ ຈຕຸຕ຺ຖ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ນ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກິໍ ຜສ຺ໂສ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ກິໍ ເວທໂນ, ກິໍ ສຎ຺ໂຎ, ກິໍ ເຈຕໂນຕິ ນ ຈ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຈິຕ຺ຕວເສນ ປນ, ‘‘ກິຎ຺ຈິຕ຺ໂຕ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໓໕) ປຸຈ຺ຉຕິ. ກຸສລາກຸສລໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ໂຕປິ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ, ມໂນເສຏ຺ຐາ ມໂນມຍາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑, ໒) ຈ, ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑) ຈ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕວເສເນວ ປຎ຺ຎາເປຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປນ ກິໍ ຜສ຺ໂສ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ກິໍ ເວທໂນ, ກິໍ ສຎ຺ໂຎ, ກິໍ ເຈຕໂນຕິ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກຕມາ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຎາ ອຘິຄຕາ, ກິໍ ປຐມມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ, ອຸທາຫຸ ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຎາວເສເນວ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍຍຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ກຕ຺ຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄສຸ ເອຕ຺ຖ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຕ຺ຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນສຸ ເອຕ຺ຖ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຕ຺ຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ເອຕ຺ຖ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຕ຺ຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ຌາເນສຸ ເອຕ຺ຖ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຕ຺ຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໗໘). ເອວໍ ສວິສຍສ຺ມິໍເຍວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຘມ຺ມາ ກຖິຕາ.

ຍຖາ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາ ຣາຊາຕິ ຣາຊປຎ຺ຈເມສຸ ສຫາເຍສຸ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມາຕິ ວີຖິໍ ໂອຕິຓ຺ເຓສຸ ເອກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ຄຕກາເລ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຄຫສາມິໂກວ, ‘‘ອິເມສໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເທຖ, ຄນ຺ຘມາລາລງ຺ກາຣາທີນິ ເທຖາ’’ຕິ ເຄເຫ ວິຈາເຣຕິ. ທຸຕິຍສ຺ສ ຕຕິຍສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ເຄຫໍ ຄຕກາເລ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຄຫສາມິໂກວ, ‘‘ອິເມສໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເທຖ, ຄນ຺ຘມາລາລງ຺ກາຣາທີນິ ເທຖາ’’ຕິ ເຄເຫ ວິຈາເຣຕິ. ອຖ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ຣຎ຺ໂຎ ເຄຫໍ ຄຕກາເລ ກິຎ຺ຈາປິ ຣາຊາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິສ຺ສໂຣວ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫເຍວ, ‘‘ອິເມສໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເທຖ, ຄນ຺ຘມາລາລງ຺ກາຣາທີນິ ເທຖາ’’ຕິ ວິຈາເຣຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ ສທ຺ຘາປຎ຺ຈມເກສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ເຕສຸ ສຫາເຍສຸ ເອກໂຕ ວີຖິໍ ໂອຕຣນ຺ເຕສຸ ວິຍ ເອກາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸປິ ຍຖາ ປຐມສ຺ສ ເຄເຫ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຄຫສາມິໂກວ ວິຈາເຣຕິ, ເອວໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ອຘິໂມກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍເມວ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ, ເສສານິ ຕທນ຺ວຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ທຸຕິຍສ຺ສ ເຄເຫ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຄຫສາມິໂກວ ວິຈາເຣຕິ, ເອວໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານິ ປຕ຺ວາ ປຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍເມວ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ, ເສສານິ ຕທນ຺ວຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຕຕິຍສ຺ສ ເຄເຫ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຄຫສາມິໂກວ ວິຈາເຣຕິ, ເອວໍ ສຕິປຏ຺ຐານານິ ປຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍເມວ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ, ເສສານິ ຕທນ຺ວຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ເຄເຫ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຄຫສາມິໂກວ ວິຈາເຣຕິ, ເອວໍ ຌານວິໂມກ຺ເຂ ປຕ຺ວາ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍເມວ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ, ເສສານິ ຕທນ຺ວຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ຣຎ຺ໂຎ ເຄຫໍ ຄຕກາເລ ປນ ຍຖາ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ, ຣາຊາວ ເຄເຫ ວິຈາເຣຕິ, ເອວເມວ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຕ຺ວາ ປຊານນລກ຺ຂຓໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍເມວ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ, ເສສານິ ຕທນ຺ວຍານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ອິຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ ມຫາໂກຏ຺ຐິຕຕ຺ເຖໂຣ ໂລກິຍຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ; ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ປຎ຺ຎໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ຕເຖວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີຕິ.

ຍໍ ຫາວຸໂສ, ປຊານາຕີຕິ ຍໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມມິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ປຊານາຕິ. ຕໍ ວິຊານາຕີຕິ ມຄ຺ຄວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ຕເຖວ ຕໍ ວິຊານາຕິ. ຍໍ ວິຊານາຕີຕິ ຍໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຊານາຕິ. ຕໍ ປຊານາຕີຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາປິ ຕເຖວ ຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ມາ ອິເມ ຘມ຺ມາຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ອິເມ ຘມ຺ມາ. ສໍສຏ຺ຐາຕິ ເອກຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘເອກວຕ຺ຖຸກເອກາຣມ຺ມຓຕາຍ ສໍສຏ຺ຐາ.

ປຎ຺ຎາ ຠາເວຕພ຺ພາຕິ ອິທໍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ປນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠາເວຕພ຺ພເມວ ໂຫຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິທໍ ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ປຎ຺ຎາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຊານິຕພ຺ພາວ ໂຫຕິ.

໔໕໐. ເວທນາ ເວທນາຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉຕິ? ເວທນາລກ຺ຂຓໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເຕຠູມິກສມ຺ມສນຈາຣເວທນາວ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ. ສຸຂມ຺ປິ ເວເທຕີຕິ ສຸຂໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເວເທຕິ ອນຸຠວຕິ. ປຣໂຕ ປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ຣູປຎ຺ຈ ຫິທໍ, ມຫາລິ, ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂໍ ອຠວິສ຺ສ, ທຸກ຺ຂານຸປຕິຕໍ ທຸກ຺ຂາວກ຺ກນ຺ຕໍ ອນວກ຺ກນ຺ຕໍ ສຸເຂນ, ນຍິທໍ ສຕ຺ຕາ ຣູປສ຺ມິໍ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ມຫາລິ, ຣູປໍ ສຸຂໍ ສຸຂານຸປຕິຕໍ ສຸຂາວກ຺ກນ຺ຕໍ ອນວກ຺ກນ຺ຕໍ ທຸກ຺ເຂນ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ຣູປສ຺ມິໍ ສາຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສາຣາຄາ ສໍຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສໍໂຍຄາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ. ເວທນາ ຈ ຫິທໍ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ຫິທໍ, ມຫາລິ, ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂໍ ອຠວິສ຺ສ…ເປ… ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໐) ອິມິນາ ຫິ ມຫາລິສຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ ອິຘ ອາຣມ຺ມຓໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂນ຺ຕິ ກຖິຕໍ. ອປິຈ ປຸຣິມໍ ສຸຂໍ ເວທນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອປຣາ ສຸຂາ ເວທນາ ເວເທຕິ; ປຸຣິມໍ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອປຣາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ເວເທຕິ; ປຸຣິມໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອປຣາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ເວເທຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເວທນາເຍວ ຫິ ເວເທຕິ, ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ເວທິຕາ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕເມຕໍ.

ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ສພ຺ພສຎ຺ຎາຍ ລກ຺ຂຓໍ. ກິໍ ສພ຺ພຕ຺ຖກສຎ຺ຎາຍາຕິ? ສພ຺ພສຎ຺ຎາຍ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິປິ ສພ຺ພຕ຺ຖກສຎ຺ຎາຍ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິປິ ເອກເມເວຕໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເຕຠູມິກສມ຺ມສນຈາຣສຎ຺ຎາວ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ. ນີລກມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ນີລປຸປ຺ເຜ ວາ ວຕ຺ເຖ ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຈາຣໍ ວາ ອປ຺ປນໍ ວາ ປາເປນ຺ໂຕ ສຎ຺ຊານາຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຕ຺ເຖ ປຣິກມ຺ມສຎ຺ຎາປິ ອຸປຈາຣສຎ຺ຎາປິ ອປ຺ປນາສຎ຺ຎາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ນີເລ ນີລນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຎ຺ຎາປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປີຕກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຍາ ຈາວຸໂສ, ເວທນາຕິ ເອຕ຺ຖ ເວທນາ, ສຎ຺ຎາ, ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາ ກສ຺ມາ ນ ຄຫິຕາຕິ? ອສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຎາຍ ຫິ ຄຫິຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ ເວທນາທໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ໂນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ຕໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິເມສຸ ຄຫິເຕສຸ ປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ອນ຺ຕມໂສ ທ຺ເວ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓຘມ຺ມາປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຍຖາ ຫິ ຕໂຍ ປຸຣິສາ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຣຕນາວຸຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປຸຣິມາ ຕໂຍ ຕກ຺ກຄຕມ຺ປິ ປຏ຺ຏິວຏ຺ຏກາທິຄຕມ຺ປິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ພຫຸໍ ສຸຕ຺ຕໍ ລຠນ຺ຕິ ອນ຺ຕມໂສ ມກ຺ກຏກສຸຕ຺ຕມ຺ປິ. ຣຕນາວຸຕສຸຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ມນ຺ທໍ ລຠຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຫຏ຺ຐໂຕ ວາ ປຎ຺ຎາ ວິຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍຄໍ ລຠາປິຕາ ວິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາວ ອິຘ ນ ຄຫິຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍໍ ຫາວຸໂສ, ເວເທຕີຕິ ຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເວທນາ ເວເທຕິ, ສຎ຺ຎາປິ ຕເທວ ສຎ຺ຊານາຕິ. ຍໍ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຊານາຕິ, ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ຕເທວ ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ສຎ຺ຊານາຕິ ວິຊານາຕິ ປຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕເມວ ວິເສໂສ. ຊານາຕີຕິ ປທໍ ປນ ອວິເສໂສ. ຕສ຺ສາປິ ຊານນຕ຺ເຖ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຎ຺ຎາ ຫິ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓໍ ສຎ຺ຊານນມຕ຺ຕເມວ, ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘໍ ປາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາຕິ, ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓປຏິເວຘຎ຺ຈ ປາເປຕິ, ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ປນ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວໍ ປາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ປຎ຺ຎາ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘມ຺ປິ ປາເປຕິ, ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວໍ ປາເປຕຸມ຺ປິ ສກ຺ໂກຕິ.

ຍຖາ ຫິ ເຫຣຎ຺ຎິກຜລເກ ກຫາປຓຣາສິມ຺ຫິ ກເຕ ອຊາຕພຸທ຺ຘິ ທາຣໂກ ຄາມິກປຸຣິໂສ ມຫາເຫຣຎ຺ຎິໂກຕິ ຕີສຸ ຊເນສຸ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ອຊາຕພຸທ຺ຘິ ທາຣໂກ ກຫາປຓານໍ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຈຕຸຣສ຺ສມຓ຺ຑລຠາວເມວ ຊານາຕິ, ອິທໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ຣຕນສມ຺ມຕນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ. ຄາມິກປຸຣິໂສ ຈິຕ຺ຕາທິຠາວຎ຺ເຈວ ຊານາຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄຣຕນສມ຺ມຕຠາວຎ຺ຈ. ‘‘ອຍໍ ກູໂຏ ອຍໍ ເຉໂກ ອຍໍ ກຣໂຕ ອຍໍ ສຓ຺ໂຫ’’ຕິ ປນ ນ ຊານາຕິ. ມຫາເຫຣຎ຺ຎິໂກ ຈິຕ຺ຕາທິຠາວມ຺ປິ ຣຕນສມ຺ມຕຠາວມ຺ປິ ກູຏາທິຠາວມ຺ປິ ຊານາຕິ, ຊານນ຺ໂຕ ຈ ປນ ນໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາປິ ຊານາຕິ, ອາໂກຏິຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາປິ, ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາປິ, ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາປິ, ຫຕ຺ເຖນ ຄຣຸກລຫຸກຠາວໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາປິ ອສຸກຄາເມ ກໂຕຕິປິ ຊານາຕິ, ອສຸກນິຄເມ ອສຸກນຄເຣ ອສຸກປພ຺ພຕຈ຺ຉາຍາຍ ອສຸກນທີຕີເຣ ກໂຕຕິປິ, ອສຸກາຈຣິເຍນ ກໂຕຕິປິ ຊານາຕິ. ເອວເມວໍ ສຎ຺ຎາ ອຊາຕພຸທ຺ຘິທາຣກສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນໍ ວິຍ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕເມວ ສຎ຺ຊານາຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ຄາມິກປຸຣິສສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນໍ ວິຍ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘມ຺ປິ ປາເປຕິ. ປຎ຺ຎາ ມຫາເຫຣຎ຺ຎິກສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນໍ ວິຍ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘມ຺ປິ ປາເປຕິ, ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວມ຺ປິ ປາເປຕິ. ໂສ ປນ ເນສໍ ວິເສໂສ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ໂຌ.

ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ – ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ກຕນ຺ຕິ. ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາຄເສນ ຠຄວຕາ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕນ຺ຕິ? ທຸກ຺ກຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ກຕໍ, ອິເມສໍ ອຣູປີນໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມານານໍ ວວຕ຺ຖານໍ ອກ຺ຂາຕໍ, ອຍໍ ຜສ຺ໂສ, ອຍໍ ເວທນາ, ອຍໍ ສຎ຺ຎາ, ອຍໍ ເຈຕນາ, ອິທໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໗.໑໖). ຍຖາ ຫິ ຕິລເຕລໍ, ສາສປເຕລໍ, ມຘຸກເຕລໍ, ເອຣຓ຺ຑກເຕລໍ, ວສາເຕລນ຺ຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ເຕລານິ ເອກຈາຏິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທິວສໍ ຍມກມນ຺ເຖຫິ ມນ຺ເຖຕ຺ວາ ຕໂຕ ອິທໍ ຕິລເຕລໍ, ອິທໍ ສາສປເຕລນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ສ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ນາມ ທຸກ຺ກຣໍ, ອິທໍ ຕໂຕ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ. ຠຄວາ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຘມ຺ມິສ຺ສໂຣ ຘມ຺ມຣາຊາ ອິເມສໍ ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມານານໍ ວວຕ຺ຖານໍ ອກ຺ຂາສິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫານທີນໍ ສມຸທ຺ທໍ ປວິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ, ‘‘ອິທໍ ຄງ຺ຄາຍ ອຸທກໍ, ອິທໍ ຍມຸນາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອຸທກອຸທ຺ຘຣເຓນາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໕໑. ນິສ຺ສຏ຺ເຐນາຕິ ນິສ຺ສເຏນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕນ ວາ. ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສເຏນາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ປຎ຺ຈຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫີຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ກຣຓວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ປຎ຺ຈຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ນິສ຺ສຣິຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠາວໍ ອນຸປຄມນຕາຍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕນາຕິ. ປຣິສຸທ຺ເຘນາຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລເສນ. ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຈິຕ຺ເຕນ. ກິໍ ເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ກິໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ເນຍ຺ຍໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໖໙) ຫິ ຊານິຕພ຺ພໍ ເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ກຖໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຈິຕ຺ເຕນ ອຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິ ເນຍ຺ຍາຕິ? ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ຐິເຕນ ອຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຫິ ສາ ອິຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຖ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອຠິນິເວສາຠາວໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ກລາປໂຕ ນຍໂຕ ສມ຺ມສນໍ ລພ຺ຠຕິ, ຘມ຺ມເສນາປຕິສທິສສ຺ສາປິ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອຠິນິເວໂສ ນ ຊາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣປິ, ‘‘ເອວໍ ກິຣເມ ຘມ຺ມາ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠນ຺ຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໙໔) ກລາປໂຕ ນຍໂຕ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີຕິ. ຠຄວາ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຫຕ຺ຖຄຕຕ຺ຕາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ປໂຣປຎ຺ຎາສ ຘມ຺ເມ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ອໍຄຸທ຺ຘາເຣເນວ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ, ‘‘ຍາວຕາ ສຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ຕາວຕາ ອຎ຺ຎາປຏິເວໂຘ’’ຕິ ອາຫ.

ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປຊານາຕີຕິ ທສ຺ສນປຣິຓາຍກຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸຠູຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຊານາຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ປຎ຺ຎາ ສມາຘິປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ຈ. ສມາຘິປຎ຺ຎາຍ ກິຈ຺ຈໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຈ ປຊານາຕິ. ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ລກ຺ຂຓປຏິເວເຘນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຊານນໍ ກຖິຕໍ. ກິມຕ຺ຖິຍາຕິ ໂກ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິອາທີສຸ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ອຠິຊານາຕີຕິ ອຠິຎ຺ຎຕ຺ຖາ. ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ປຣິຊານາຕີຕິ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖາ. ປຫາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ປຊຫຕີຕິ ປຫານຕ຺ຖາ. ສາ ປເນສາ ໂລກິຍາປິ ອຠິຎ຺ຎຕ຺ຖາ ຈ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖາ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ປຫານຕ຺ຖາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາປິ ອຠິຎ຺ຎຕ຺ຖາ ຈ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖາ ຈ ສມຸຈ຺ເຉທໂຕ ປຫານຕ຺ຖາ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍາ ກິຈ຺ຈໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຈ ປຊານາຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ອສມ຺ໂມຫໂຕ.

໔໕໒. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປາທາຍາຕິ ວິປສ຺ສນາສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ຈ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ຈ. ປຣໂຕ ຈ ໂຆໂສຕິ ສປ຺ປາຍຘມ຺ມສ຺ສວນໍ. ໂຍນິໂສ ຈ ມນສິກາໂຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປາຍມນສິກາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ສາວເກສຸ ອປິ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ທ຺ເວ ປຈ຺ຈຍາ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິເຍວ. ເຖໂຣ ຫິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ກິເລສໍ ປຊຫິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸປ຺ປຠວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໖໐) ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖຣໂຕ ອິມໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາວສ຺ສ ປຏິເວໂຘ ຊາໂຕ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ປຣໂຕໂຆສກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ມິໍເຍວ ຐຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎ຺ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ.

ອນຸຄ຺ຄຫິຕາຕິ ລທ຺ຘູປກາຣາ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ຜລກ຺ຂເຓ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຜລໍ ອສ຺ສາຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລາ. ຕເທວ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ຜລໍ ອານິສໍໂສ ອສ຺ສາຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລານິສໍສາ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖຜລປຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ, ອວເສສາ ຘມ຺ມາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສີລານຸຄ຺ຄຫິຕາຕິອາທີສຸ ສີລນ຺ຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ສປ຺ປາຍຘມ຺ມສ຺ສວນໍ. ສາກຈ຺ຉາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຂລນປກ຺ຂລນຈ຺ເຉທນກຖາ. ສມໂຖຕິ ວິປສ຺ສນາປາທິກາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ວິປສ຺ສນາຕິ ສຕ຺ຕວິຘາ ອນຸປສ຺ສນາ. ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລຎ຺ຫິ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ, ສປ຺ປາຍຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ, ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຂລນປກ຺ຂລນໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ, ວິປສ຺ສນາປາທິກາສຸ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕີສຸ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ສຕ຺ຕວິຘໍ ອນຸປສ຺ສນໍ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຜລໍ ເທຕິ.

ຍຖາ ຫິ ມຘຸຣໍ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ອມ຺ພໂປຕກສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ອຸທກໂກຏ຺ຐກໍ ຖິຣໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘຕິ. ຆຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລນ ກາລໍ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈຕິ. ອຸທກສ຺ສ ອນິກ຺ຂມນຕ຺ຖໍ ມຣິຍາທໍ ຖິຣໍ ກໂຣຕິ. ຍາ ໂຫຕິ ສມີເປ ວລ຺ລິ ວາ ສຸກ຺ຂທຓ຺ຑໂກ ວາ ກິປິລ຺ລິກປຸໂຏ ວາ ມກ຺ກຏກຊາລໍ ວາ, ຕໍ ອປເນຕິ. ຂຓິຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລນ ກາລໍ ມູລານິ ປຣິຂຓຕິ. ເອວມສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ກາຣຓານິ ກໂຣໂຕ ໂສ ອມ຺ໂພ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຜລໍ ເທຕິ. ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ໂກຏ຺ຐກພນ຺ຘນໍ ວິຍ ຫິ ສີລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ກາເລນ ກາລໍ ອຸທກສິຎ຺ຈນໍ ວິຍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ມຣິຍາທາຍ ຖິຣຠາວກຣຓໍ ວິຍ ສມໂຖ, ສມີເປ ວລ຺ລິອາທີນໍ ຫຣຓໍ ວິຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຂລນປກ຺ຂລນຈ຺ເຉທນໍ, ກາເລນ ກາລໍ ຂຓິຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມູລຂຓນໍ ວິຍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ຠາວນາ. ເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມຘຸຣຜລທານກາໂລ ວິຍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອຣຫຕ຺ຕຜລທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໕໓. ກຕິ ປນາວຸໂສ, ຠວາຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ມູລເມວ ຄໂຕ ອນຸສນ຺ຘິ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ເຍຫິ ຠເວຫິ ນ ອຸຏ຺ຐາຕິ, ເຕ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາມຠໂວຕິ ກາມຠວູປຄໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘາປີຕິ ອຸຠຍເມກໂຕ ກຕ຺ວາ ກາມຠໂວຕິ ອາຫ. ຣູປາຣູປຠເວສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາຍຕິນ຺ຕິ ອນາຄເຕ. ປຸນພ຺ຠວສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອິຘ ວຏ຺ຏໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຣາຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທນາຕິ ຣູປາຠິນນ຺ທນາ ສທ຺ທາຠິນນ຺ທນາຕິ ເອວໍ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ອຠິນນ຺ທນາ, ກຣຓວຈເນ ເຈຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທນາຍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ຄມນໍ ໂຫຕິ, ອາຄມນໍ ໂຫຕິ, ຄມນາຄມນໍ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວຏ຺ຏໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ອິທານິ ວິວຏ຺ຏໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ກຖໍ ປນາວຸໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ຂຍນິໂຣເຘນ. ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວິຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປາເທນ. ກິໍ ອວິຊ຺ຊາ ປຸພ຺ເພ ນິຣຸທ຺ຘາ, ອຖ ວິຊ຺ຊາ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ? ອຸຠຍເມຕໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປທີປຸຊ຺ຊລເນນ ອນ຺ຘກາຣວິຄໂມ ວິຍ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາເທນ ອວິຊ຺ຊາ ນິຣຸທ຺ຘາວ ໂຫຕິ. ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ຂຍນິໂຣເຘນ. ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ຄມນໍ ອາຄມນໍ ຄມນາຄມນໍ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ວຏ຺ຏໍ ນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວິວຏ຺ຏໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

໔໕໔. ກຕມໍ ປນາວຸໂສຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ນິໂຣຘປາທກໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຐມໍ ຌານນ຺ຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊນເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອງ຺ຄວວຕ຺ຖານໍ ໂກຏ຺ຐາສປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ຊານິຕພ຺ໂພ, ອິທໍ ຌານໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິກໍ ຕິວງ຺ຄິກໍ ທຸວງ຺ຄິກນ຺ຕິ ອງ຺ຄວວຕ຺ຖານໍ ໂກຏ຺ຐາສປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ວິຕກ຺ໂກຕິອາທີສຸ ປນ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ ວິຕກ຺ໂກ, ອນຸມຊ຺ຊນລກ຺ຂໂຓ ວິຈາໂຣ, ຜຣຓລກ຺ຂຓາ ປີຕິ, ສາຕລກ຺ຂຓໍ ສຸຂໍ, ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕງ຺ຄວິປ຺ປຫີນນ຺ຕິ ອິຘ ປນ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊນເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປກາຣານຸປກາຣານິ ອງ຺ຄານິ ຊານິຕພ຺ພານິ, ຕານິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປເນຕ຺ຖ ປາກຏເມວ. ອິຕິ ເຫຏ຺ຐາ ນິໂຣຘປາທກໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ຄຫິຕໍ, ອຸປຣິ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ. ອນ຺ຕຣາ ປນ ຉ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສໍຂິຕ຺ຕາ, ນຍໍ ວາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໕໕. ອິທານິ ວິຎ຺ຎາຓນິສ຺ສເຍ ປຎ຺ຈ ປສາເທ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈິມານິ, ອາວຸໂສຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂຄຈຣວິສຍນ຺ຕິ ໂຄຈຣຠູຕໍ ວິສຍໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ຈກ຺ຂຸ ໂສຕສ຺ສ ໂສຕໍ ວາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສາຕິ ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ໂຄຈຣວິສຍໍ ນ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ. ສເຈ ຫິ ນີລາທິເຠທໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປເນຍ຺ຍ, ‘‘ອິງ຺ຆ ຕາວ ນໍ ວວຕ຺ຖເປຫິ ວິຠາເວຫິ, ກິໍ ນາເມຕໍ ອາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ວິນາປິ ມຸເຂນ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ອເຣ ອນ຺ຘພາລ, ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ວສ຺ສສຫສ຺ສມ຺ປິ ປຣິຘາວມາໂນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມຍາ ກຸຫິໍ ເອຕສ຺ສ ຊານນກໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອາຫຣ ນໍ ຈກ຺ຂຸປສາເທ ອຸປເນຫິ, ອຫເມຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຊານິສ຺ສາມິ, ຍທິ ວາ ນີລໍ ຍທິ ວາ ປີຕກໍ, ນ ຫິ ເອໂສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິສໂຍ, ມຍ຺ເຫເວໂສ ວິສໂຍ’’ຕິ. ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວເມຕານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ໂຄຈຣໍ ວິສຍໍ ນ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ຕິ ນາມ. ກິໍ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ກິໍ ປຏິສຣຓໍ, ກິໍ ເອຕານິ ປຏິສຣນ຺ຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ມໂນ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ຊວນມໂນ ປຏິສຣຓໍ. ມໂນ ຈ ເນສນ຺ຕິ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນມໂນ ວາ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວນມໂນ ວາ ເອເຕສໍ ໂຄຈຣວິສຍໍ ຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ອນຸໂຠຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ຣູປທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ, ເອຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊນໍ ວາ ທຸສ຺ສນໍ ວາ ມຸຍ຺ຫນໍ ວາ ນຕ຺ຖິ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ທ຺ວາເຣ ຊວນໍ ຣຊ຺ຊຕິ ວາ ທຸສ຺ສຕິ ວາ ມຸຍ຺ຫຕິ ວາ. ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸປມາ – ປຎ຺ຈ ກິຣ ທຸພ຺ພລໂຠຊກາ ຣາຊານໍ ເສວິຕ຺ວາ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ເອກສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈກຸລິເກ ຄາເມ ປຣິຕ຺ຕກໍ ອາຍໍ ລຠິໍສຸ. ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ມຈ຺ຉຠາໂຄ ມໍສຠາໂຄ ຍຸຕ຺ຕິກຫາປໂຓ ວາ, ພນ຺ຘກຫາປໂຓ ວາ, ມາປຫາຣກຫາປໂຓ ວາ, ອຏ຺ຐກຫາປໂຓ ວາ, ໂສຬສກຫາປໂຓ ວາ, ພາຕ຺ຕິໍສກຫາປໂຓ ວາ, ຈຕຸສຏ຺ຐິກຫາປໂຓ ວາ, ທຓ຺ໂຑຕິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕເມວ ປາປຸຓາຕິ. ສຕວຕ຺ຖຸກໍ ປຎ຺ຈສຕວຕ຺ຖຸກໍ ສຫສ຺ສວຕ຺ຖຸກໍ ມຫາພລິໍ ຣາຊາວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈກຸລິກຄາໂມ ວິຍ ປຎ຺ຈ ປສາທາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ; ປຎ຺ຈ ທຸພ຺ພລໂຠຊກາ ວິຍ ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓານິ; ຣາຊາ ວິຍ ຊວນໍ; ທຸພ຺ພລໂຠຊການໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ ອາຍປາປຸຓນໍ ວິຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຣູປທສ຺ສນາທິມຕ຺ຕໍ. ຣຊ຺ຊນາທີນິ ປນ ເອເຕສຸ ນຕ຺ຖິ. ຣຎ຺ໂຎ ມຫາພລິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ ເຕສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຊວນສ຺ສ ຣຊ຺ຊນາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໔໕໖. ປຎ຺ຈິມານິ, ອາວຸໂສຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ອນ຺ໂຕນິໂຣຘສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈ ປສາເທ. ກິຣິຍມຍປວຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ວຕ຺ຕມາເນ ອຣູປຘມ຺ມາ ປສາທານໍ ພລວປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂຍ ປນ ຕໍ ປວຕ຺ຕໍ ນິໂຣເຘຕ຺ວາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕນິໂຣເຘ ປຎ຺ຈ ປສາທາ ກິໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອາຍຸໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອຸສ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກມ຺ມຊເຕຊໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ກມ຺ມຊເຕໂຊປິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ວິນາ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸສ຺ມາ ອາຍຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຌາຍໂຕຕິ ຊລໂຕ. ອຈ຺ຈິໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຊາລສິຂໍ ປຏິຈ຺ຈ. ອາຠາ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາໂລໂກ ນາມ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອາຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຈ຺ຈີຕິ ຕໍ ອາໂລກໍ ປຏິຈ຺ຈ ຊາລສິຂາ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອາຍຸ ອຸສ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຊາລສິຂາ ວິຍ ກມ຺ມຊເຕໂຊ. ອາໂລໂກ ວິຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຊາລສິຂາ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອາໂລກໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສາ ເຕນ ອຕ຺ຕນາ ຊນິຕອາໂລເກເນວ ສຍມ຺ປິ ອຓຸ ຖູລາ ທີຆາ ຣສ຺ສາຕິ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຊາລປວຕ຺ຕິຍາ ຊນິຕອາໂລເກນ ຕສ຺ສາເຍວ ຊາລປວຕ຺ຕິຍາ ປາກຏຠາໂວ ວິຍ ອຸສ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ກມ຺ມຊມຫາຠູຕສມ຺ຠເວນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ອຸສ຺ມາຍ ອນຸປາລນໍ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຫິ ທສປິ ວສ຺ສານິ…ເປ… ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ກມ຺ມຊເຕຊປວຕ຺ຕໍ ປາເລຕິ. ອິຕິ ມຫາຠູຕານິ ອຸປາທາຣູປານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາທິວເສນ ປຈ຺ຈຍານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຍຸ ອຸສ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມຫາຠູຕານິ ປາເລຕີຕິ ອຸສ຺ມາ ອາຍຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໕໗. ອາຍຸສງ຺ຂາຣາຕິ ອາຍຸເມວ. ເວທນິຍາ ຘມ຺ມາຕິ ເວທນາ ຘມ຺ມາວ. ວຸຏ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອຣູປປວຕ຺ເຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎຎ຺ຈ ເວທນຎ຺ຈ ນິໂຣເຘຕ຺ວາ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍາ ອຣູປຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ຣູປາຣູປປວຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ຊາລາປວຕ຺ເຕ ອຸກ຺ຂຓ຺ຐິໂຕ ອຸທເກນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຊາລໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຉາຣິກາຍ ອງ຺ຄາເຣ ປິຘາຍ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທຕິ. ຍທາ ປນສ຺ສ ປຸນ ຊາລາຍ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຉາຣິກໍ ອປເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄາເຣ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປາທານໍ ທຕ຺ວາ ມຸຂວາຕໍ ວາ ຕາລວຓ຺ຏວາຕໍ ວາ ທທາຕິ. ອຖ ຊາລາປວຕ຺ຕໍ ປຸນ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອວເມວ ຊາລາປວຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຣູປຘມ຺ມາ. ປຸຣິສສ຺ສ ຊາລາປວຕ຺ເຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ອຸທກປ຺ປຫາເຣນ ຊາລໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຉາຣິກາຍ ອງ຺ຄາເຣ ປິຘາຍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕສ຺ສ ນິສຊ຺ຊາ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຣູປປວຕ຺ເຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎຎ຺ຈ ເວທນຎ຺ຈ ນິໂຣເຘຕ຺ວາ ນິໂຣຘສມາປຊ຺ຊນໍ. ຉາຣິກາຍ ປິຫິຕອງ຺ຄາຣາ ວິຍ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປຸຣິສສ຺ສ ປຸນ ຊາລາຍ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຉາຣິກາປນຍນາທີນິ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລາປຄມນໍ. ອຄ຺ຄິຊາລາຍ ປວຕ຺ຕິ ວິຍ ປຸນ ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຣູປາຣູປປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອາຍຸ ອຸສ຺ມາ ຈ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ກມ຺ມຊເຕໂຊຘາຕຸ, ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ຍທາ ອິມໍ ຣູປກາຍໍ ຊຫນ຺ຕິ, ອຖາຍໍ ອເຈຕນໍ ກຏ຺ຐໍ ວິຍ ປຖວິຍໍ ຉຑ຺ຑິໂຕ ເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ –

‘‘ອາຍຸ ອຸສ຺ມາ ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຍທາ ກາຍໍ ຊຫນ຺ຕິມໍ;

ອປວິທ຺ໂຘ ຕທາ ເສຕິ, ປຣຠຕ຺ຕໍ ອເຈຕນ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໓.໙໕);

ກາຍສງ຺ຂາຣາຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ. ວຈີສງ຺ຂາຣາຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ. ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາຕິ ສຎ຺ຎາເວທນາ. ອາຍູຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປຣິຠິນ຺ນານີຕິ ອຸປຫຕານິ, ວິນຏ຺ຐານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ‘‘ນິໂຣຘສມາປນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາວ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ອນິຣຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຈິຕ຺ຕກາ ອຍໍ ສມາປຕ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ‘‘ວຈີສງ຺ຂາຣາປິສ຺ສ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວາຈາ ອນິຣຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ເນນ ຘມ຺ມມ຺ປິ ກເຖນ຺ເຕນ ສຊ຺ຌາຍມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ‘‘ໂຍ ຈາຍໍ ມໂຕ ກາລງ຺ກໂຕ, ຕສ຺ສາປິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ອນິຣຸທ຺ຘໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ກາລງ຺ກເຕ ມາຕາປິຕໂຣ ວາ ອຣຫນ຺ເຕ ວາ ຌາປຍນ຺ເຕນ ອນນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ ກຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ອິຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອຠິນິເວສໍ ອກຕ຺ວາ ອາຈຣິຍານໍ ນເຍ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ໂຖ ຫິ ປຏິສຣຓໍ, ນ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິປ຺ປສນ຺ນານີຕິ ກິຣິຍມຍປວຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ວຕ຺ຕມາເນ ພຫິທ຺ຘາ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປສາເທ ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກິລມນ຺ຕານິ ອຸປຫຕານິ ມກ຺ຂິຕານິ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ວາຕາທີຫິ ອຸຏ຺ຐິເຕນ ຣເຊນ ຈຕຸມຫາປເຖ ຐປິຕອາທາໂສ ວິຍ. ຍຖາ ປນ ຖວິກາຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຎ຺ຊູສາທີສຸ ຐປິໂຕ ອາທາໂສ ອນ຺ໂຕເຍວ ວິໂຣຈຕິ, ເອວໍ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນ຺ໂຕນິໂຣເຘ ປຎ຺ຈ ປສາທາ ອຕິວິໂຣຈນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິປ຺ປສນ຺ນານີ’’ຕິ.

໔໕໘. ກຕິ ປນາວຸໂສ, ປຈ຺ຈຍາຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ນິໂຣຘສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ປນສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປຄມນປຈ຺ຈຍາ ກຖິຕາ. ອນິມິຕ຺ຕາຍາຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐານກຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອວເສສສມາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ຠວງ຺ເຄນ ໂຫຕິ, ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐານໍ ປນ ວິປສ຺ສນານິສ຺ສນ຺ທາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ຕເມວ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຣູປາທີນໍ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓານໍ. ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາ ມນສິກາໂຣຕິ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕາປຄຕາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ມນສິກາໂຣ. ຜລສມາປຕ຺ຕິສຫຊາຕໍ ມນສິກາຣໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອິຕິ ເຫຏ຺ຐາ ນິໂຣຘປາທກໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ຄຫິຕໍ, ນິໂຣຘສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ຄຫິຕໍ, ອິຘ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐານກຜລສມາປຕ຺ຕິ ຄຫິຕາຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິໂຣຘກຖາ ກເຖຕພ຺ພາ ໂຫຕິ. ສາ, ‘‘ທ຺ວີຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຕໂຍ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ໂສຬສຫິ ຎາຓຈຣິຍາຫິ ນວຫິ ສມາຘິຈຣິຍາຫິ ວສີຠາວຕາປຎ຺ຎາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ (ປຏິ. ມ. ໑.໘໓) ອາຄຕາ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປນສ຺ສາ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ກຖິຕາ.

ອິທານິ ວລຎ຺ຊນສມາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຕິ ປນາວຸໂສ, ປຈ຺ຈຍາຕິອາທິມາຫ. ນິໂຣຘໂຕ ຫິ ວຸຏ຺ຐານກຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ຐິຕິ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ເອກໍ ທ຺ເວ ຈິຕ຺ຕວາຣເມວ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ອຣູປປວຕ຺ຕໍ ນິໂຣເຘຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ນິໂຣຘວຸຏ຺ຐານກຜລສມາປຕ຺ຕິຍໍ ນ ຈິຣໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ວລຎ຺ຊນສມາປຕ຺ຕິຍໍ ປນ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉໂທວ ປມາຓໍ. ຕສ຺ມາ ສາ ຐິຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຐິຕິຍາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ຈິຣຏ຺ຐິຕຕ຺ຖໍ ກຕິ ປຈ຺ຈຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ປນສ຺ສາ ປຸພ຺ເພ ຈ ອຠິສງ຺ຂາໂຣຕິ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ວຸຏ຺ຐານາຍາຕິ ອິຘ ຠວງ຺ຄວຸຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ວິສ຺ສຊ຺ຊເນປິສ຺ສາ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານຎ຺ຈ ມນສິກາໂຣຕິ ຣູປາທິນິມິຕ຺ຕວເສນ ຠວງ຺ຄສຫຊາຕມນສິກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ.

໔໕໙. ຍາ ຈາຍໍ, ອາວຸໂສຕິ ອິຘ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ອິຘ ອຎ຺ຎໍ ອຠິນວໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕຘມ຺ເມເຍວ ເອກໂຕ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກຕ຺ຖ ປນ ເຕ ກຖິຕາ? ‘‘ນີລມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕິ ປີຕກມ຺ປິ, ໂລຫິຕກມ຺ປິ, ໂອທາຕກມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໐) ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຐາເນ ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ກຖິຕາ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໑) ເອຕ຺ຖ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ. ‘‘ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໑) ເອຕ຺ຖ ສຸຎ຺ຎຕາ. ‘‘ກຕິ ປນາວຸໂສ, ປຈ຺ຈຍາ ອນິມິຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຐິຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນິມິຕ຺ຕາ. ເອວໍ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕາວ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອກໂຕ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອຕາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາວາຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ເອກນາມກາ ອຕ຺ຖິ. ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຈຕຸນາມໂກ ອຕ຺ຖິ, ເອຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ກຖາເປຕຸໍ ອິຘ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕໍ. ຕສ຺ສາ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຍໍ ຜຣຓອປ຺ປມາຓຕາຍ ອປ຺ປມາຓາ ນາມ. ອຍຎ຺ຫິ ອປ຺ປມາເຓ ວາ ສຕ຺ເຕ ຜຣຕິ, ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ວາ ສຕ຺ເຕ ອເສເສຕ຺ວາ ຜຣຕິ.

ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຕິ ອາຣມ຺ມຓກິຎ຺ຈນສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາ. ອຕ຺ເຕນ ວາຕິ ອຕ຺ຕ ຠາວໂປສປຸຄ຺ຄລາທິສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ເຕນ ສຸຎ຺ຎໍ. ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາຕິ ຈີວຣາທິປຣິກ຺ຂາຣສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ຕນິເຍນ ສຸຎ຺ຎໍ. ອນິມິຕ຺ຕາຕິ ຣາຄນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ອຠາເວເນວ ອນິມິຕ຺ຕາ, ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ນານຕ຺ຖາ ເຈວ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ ຈາຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນມ຺ປິ ເນສໍ ນານາ ອຕ຺ໂຖປິ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ນານຕາ ປາກຏາວ. ອຕ຺ໂຖ ປນ, ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠູມນ຺ຕຣໂຕ ມຫຄ຺ຄຕາ ເອວ ໂຫຕິ ຣູປາວຈຣາ; ອາຣມ຺ມຓໂຕ ສຕ຺ຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາຣມ຺ມຓາ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາ ຠຸມ຺ມນ຺ຕຣໂຕ ມຫຄ຺ຄຕາ ອຣູປາວຈຣາ; ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ. ສຸຎ຺ຎຕາ ຠຸມ຺ມນ຺ຕຣໂຕ ກາມາວຈຣາ; ອາຣມ຺ມຓໂຕ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓາ. ວິປສ຺ສນາ ຫິ ເອຕ຺ຖ ສຸຎ຺ຎຕາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອນິມິຕ຺ຕາ ຠຸມ຺ມນ຺ຕຣໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ; ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິພ຺ພນາຣມ຺ມຓາ.

ຣາໂຄ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປມາຓກຣໂຓຕິອາທີສຸ ຍຖາ ປພ຺ພຕປາເທ ປູຕິປຓ຺ຓຣສອຸທກໍ ນາມ ໂຫຕິ ກາຬວຓ຺ຓໍ; ໂອໂລເກນ຺ຕານໍ ພ຺ຍາມສຕຄມ຺ຠີຣໍ ວິຍ ຂາຍຕິ. ຍຏ຺ຐິໍ ວາ ຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ມິນນ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິປາໂທຕ຺ຖຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ. ເອວເມວໍ ຍາວ ຣາຄາທໂຍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕາວ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຎ຺ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສຕາປນ຺ໂນ ວິຍ, ສກທາຄາມີ ວິຍ, ອນາຄາມີ ວິຍ ຈ ຂາຍຕິ. ຍທາ ປນສ຺ສ ຣາຄາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕທາ ຣຕ຺ໂຕ ທຸຏ຺ໂຐ ມູຬ຺ໂຫຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອິຕິ ເອເຕ ‘‘ເອຕ຺ຕໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປມາຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປມາຓກຣຓາ ນາມ ວຸຕ຺ຕາ. ຍາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ຍຕ຺ຕກາ ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໂຍ. ກິຕ຺ຕກາ ປນ ຕາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຜລານີຕິ ທ຺ວາທສ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ ຜຣຓອປ຺ປມາຓຕາຍ ອປ຺ປມາຓາ. ເສສາ ປມາຓກຣຓານໍ ກິເລສານໍ ອຠາເວນ ອປ຺ປມາຓາ. ນິພ຺ພານມ຺ປິ ອປ຺ປມາຓເມວ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ປນ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຄຫິຕໍ. ອກຸປ຺ປາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ; ສາ ຫິ ຕາສໍ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐິກາ, ຕສ຺ມາ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຣາໂຄ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ກິຎ຺ຈໂນຕິ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ກິຎ຺ຈຕິ ມທ຺ທຕິ ປລິພຸນ຺ຘຕິ. ຕສ຺ມາ ກິຎ຺ຈໂນຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ມນຸສ຺ສາ ກິຣ ໂຄເຓຫິ ຂລໍ ມທ຺ທາເປນ຺ໂຕ ກິຎ຺ເຈຫິ ກປິລ, ກິຎ຺ເຈຫິ ກາຬກາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ມທ຺ທນຕ຺ໂຖ ກິຎ຺ຈນຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂທສໂມເຫສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໂຍ ນາມ ນວ ຘມ຺ມາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຎ຺ຈ ມຄ຺ຄຜລານິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ກິຎ຺ຈນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ. ມຄ຺ຄຜລານິ ກິຎ຺ຈນານໍ ມທ຺ທນານໍ ປລິພຸນ຺ຘນກິເລສານໍ ນຕ຺ຖິຕາຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎານິ. ນິພ຺ພານມ຺ປິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ປນ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຄຫິຕໍ.

ຣາໂຄ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນິມິຕ຺ຕກຣໂຓຕິອາທີສຸ ຍຖາ ນາມ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຸລານໍ ສທິສາ ທ຺ເວ ວຈ຺ຉກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍາວ ເຕສໍ ລກ຺ຂຓໍ ນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ‘‘ອຍໍ ອສຸກກຸລສ຺ສ ວຈ຺ຉໂກ, ອຍໍ ອສຸກກຸລສ຺ສາ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ຊານິຕຸໍ. ຍທາ ປນ ເຕສໍ ສຕ຺ຕິສູລາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ລກ຺ຂຓໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ຊານິຕຸໍ. ເອວເມວ ຍາວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣາໂຄ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຊານິຕຸໍ ອຣິໂຍ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວາຕິ. ຣາໂຄ ປນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນວ ສຣາໂຄ ນາມ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ສຎ຺ຊານນນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິມິຕ຺ຕກຣໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂທສໂມເຫສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອນິມິຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ ເຕຣສ ຘມ຺ມາ – ວິປສ຺ສນາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ປາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຜລານີຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕີຕິ ອນິມິຕ຺ຕາ ນາມ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ປາ ຣູປນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາເວນ ອນິມິຕ຺ຕາ ນາມ. ມຄ຺ຄຜລານິ ນິມິຕ຺ຕກຣຓານໍ ກິເລສານໍ ອຠາເວນ ອນິມິຕ຺ຕານິ. ນິພ຺ພານມ຺ປິ ອນິມິຕ຺ຕເມວ, ຕໍ ປນ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຄຫິຕໍ. ອຖ ກສ຺ມາ ສຸຎ຺ຎຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ນ ຄຫິຕາຕິ? ສາ, ‘‘ສຸຎ຺ຎາ ຣາເຄນາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນຸປວິຏ຺ຐາວ, ຕສ຺ມາ ວິສຸໍ ນ ຄຫິຕາ. ເອກຕ຺ຖາຕິ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ເອກຕ຺ຖາ. ອປ຺ປມາຓໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ ສພ຺ພາເນຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ນາມານິ. ອິຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ເອກຕ຺ຖາ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ອປ຺ປມາຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສຸຎ຺ຎຕາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອນິມິຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ. ອິຕິ ເຖໂຣ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຫາເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.