໙. ມຫາອສ຺ສປຸຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໑໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາອສ຺ສປຸຣສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອງ຺ເຄສູຕິ ອງ຺ຄາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ‘‘ອງ຺ຄາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອງ຺ເຄສຸ ຊນປເທ. ອສ຺ສປຸຣໍ ນາມ ອງ຺ຄານໍ ນິຄໂມຕິ ອສ຺ສປຸຣນ຺ຕິ ນຄຣນາເມນ ລທ຺ຘໂວຫາໂຣ ອງ຺ຄານໍ ຊນປທສ຺ສ ເອໂກ ນິຄໂມ, ຕໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ ‘‘ສມຓາ ສມຓາຕິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊໂນ ສຎ຺ຊານາຕີ’’ຕິອາທິວຈນມໂວຈ.

ກສ຺ມາ ປນ ເອວໍ ອໂວຈາຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ນິຄເມ ມນຸສ຺ສາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ພຸທ຺ຘມາມກາ ຘມ຺ມມາມກາ ສງ຺ຆມາມກາ, ຕທຫຸປພ຺ພຊິຕສາມເຓຣມ຺ປິ ວສ຺ສສຕິກຕ຺ເຖຣສທິສໍ ກຕ຺ວາ ປສໍສນ຺ຕິ; ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ພີຊນງ຺ຄລາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ, ຜຣສຸອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສນ຺ຕາປິ ຕານິ ອຸປກຣຓານິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິສີທນຏ຺ຐານໍ ອາສນສາລໍ ວາ ມຓ຺ຑປໍ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ວາ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອຣຊປານີຍໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີນິ ທຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕານິ ອຸປກຣຓານິ ອາທາຍ ເຂຕ຺ຕໍ ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ກມ຺ມນ຺ຕຏ຺ຐາເນປິ ເນສໍ ອຎ຺ຎາ ກຖາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຜລຏ຺ຐາຕິ ອຏ຺ຐ ປຸຄ຺ຄລາ ອຣິຍສງ຺ໂຆ ນາມ; ເຕ ‘‘ເອວຣູເປນ ສີເລນ, ເອວຣູເປນ ອາຈາເຣນ, ເອວຣູປາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາ ລຊ຺ຊິໂນ ເປສລາ ອຸຬາຣຄຸຓາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສວ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕິ. ກມ຺ມນ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕສາຍມາສາ ຆຣທ຺ວາເຣ ນິສິນ຺ນາປິ, ສຍນິຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສວ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປິຓ຺ຑປາຕາປຈາຍເນ ນິໂຍເຊຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ.

ເຍ ຘມ຺ມາ ສມຓກຣຓາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຣຓາ ຈາຕິ ເຍ ຘມ຺ມາ ສມາທາຍ ປຣິປູຣິຕາ ສມິຕປາປສມຓຎ຺ຈ ພາຫິຕປາປພ຺ຣາຫ຺ມຓຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓສ຺ສ ສມຓິຍານິ ສມຓກຣຓີຍານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອຘິສີລສິກ຺ຂາສມາທານໍ, ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາສມາທານໍ, ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາສມາທານ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໘໒) ເອຕ຺ຖ ປນ ສມເຓນ ກຕ຺ຕພ຺ພຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕປິ ຈ ສມຓກຣຓາ ໂຫນ຺ຕິເຍວ. ອິຘ ປນ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາທິວເສນ ເທສນາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ. ເອວໍ ໂນ ອຍໍ ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂນຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອຍໍ ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫປ຺ຜລາ ມຫານິສໍສາຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກເມວ. ອວຎ຺ຌາຕິ ອໂມຆາ. ສຜລາຕິ ອຍໍ ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ສາ ຫິ ຜລໍ ນຕ຺ຖິ, ສາ ວຎ຺ຌາ ນາມ ໂຫຕິ. ສອຸທ຺ຣຍາຕິ ສວຑ຺ຒິ, ອິທໍ ສຜລຕາຍ ເວວຈນໍ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ຠຄວາ ອິມິນາ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ. ກສ຺ມາ? ວຈນປຖປຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖໍ. ສເຈ ຫິ ໂກຈິ ອຈິຣປພ຺ພຊິໂຕ ພາລຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ຠຄວາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາທິຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຖາຕິ ວທຕິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ເຕສໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕເນ ອານິສໍໂສ’’ຕິ? ຕສ຺ສ ວຈນປຖປຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖໍ. ອຍຎ຺ຈ ອານິສໍໂສ, ອິເມ ຫິ ຘມ຺ມາ ສມາທາຍ ປຣິປູຣິຕາ ສມິຕປາປສມຓໍ ນາມ ພາຫິຕປາປພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ນາມ ກໂຣນ຺ຕິ, ຈຕຸປຈ຺ຈຍລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຍທາຍການໍ ມຫປ຺ຜລຕໍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອວຎ຺ຌໍ ສຜລໍ ສອຸທ຺ຣຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ວຓ຺ຓໍ ອຠາສິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ວຓ຺ຓກຖາ ສຕິປຏ຺ຐາເນ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໗໓; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໗໓) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໑໖. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນາຕິ ‘‘ຍໍ ຫິຣີຍຕິ ຫິຣີຍິຕພ຺ເພນ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປິຕພ຺ເພນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໓໑) ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕາຍ ຫິຣິຍາ ເຈວ ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນ ຈ. ອປິເຈຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຫິຣີ, ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຫິຣີ, ໂລກາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ລຊ຺ຊາສຠາວສຓ຺ຐິຕາ ຫິຣີ, ຠຍສຠາວສຓ຺ຐິຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ, ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ປເນຕ຺ຖ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕາ. ອປິຈ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ປາລນໂຕ ໂລກປາລຘມ຺ມາ ນາມາຕິ ກຖິຕາ. ຍຖາຫ – ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕິ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ຫິຣີ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕິ. ອິເມ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ນ ປາເລຍ຺ຍຸໍ, ນຍິຘ ປຎ຺ຎາເຍຖ, ‘ມາຕາ’ຕິ ວາ, ‘ມາຕຸຈ຺ຉາ’ຕິ ວາ, ‘ມາຕຸລານີ’ຕິ ວາ, ‘ອາຈຣິຍຠຣິຍາ’ຕິ ວາ, ‘ຄຣູນໍ ທາຣາ’ຕິ ວາ, ສມ຺ເຠທໍ ໂລໂກ ອຄມິສ຺ສ, ຍຖາ ອເຊຬກາ ກຸກ຺ກຸຏສູກຣາ ໂສຓສິງ຺ຄາລາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໙). ອິເມເຍວ ຊາຕເກ ‘‘ເທວຘມ຺ມາ’’ຕິ ກຖິຕາ. ຍຖາຫ –

‘‘ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາ, ສຸກ຺ກຘມ຺ມສມາຫິຕາ;

ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ໂລເກ, ເທວຘມ຺ມາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໖);

ມຫາຈຸນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປນ ກິເລສສລ຺ເລຂນປຏິປທາຕິ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ. ຍຖາຫ – ‘‘ປເຣ ອຫິຣິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍເມຕ຺ຖ ຫິຣິມນາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ສລ຺ເລໂຂ ກຣຓີໂຍ. ປເຣ ອໂນຕ຺ຕາປີ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍເມຕ຺ຖ ໂອຕ຺ຕາປີ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ສລ຺ເລໂຂ ກຣຓີໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໘໓). ອິເມວ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ໂອວາທູປສມ຺ປທາຕິ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຕສ຺ມາ ຕິຫ ເຕ, ກສ຺ສປ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕິພ຺ພໍ ເມ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ເຖເຣສຸ ນເວສຸ ມຊ຺ຌິເມສູຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ກສ຺ສປ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔). ອິຘ ປເນເຕ ສມຓຘມ຺ມາ ນາມາຕິ ທສ຺ສິຕາ.

ຍສ຺ມາ ປນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອປເຣປິ ສມຓກຣຓຘມ຺ເມ ທສ຺ເສຕຸໍ ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖຕິ ສໍຍຸຕ຺ຕເກ ຕາວ, ‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມຎ຺ຎໍ? ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມຎ຺ຎໍ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ? ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໖) ມຄ຺ໂຄ ‘‘ສາມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ, ຜລນິພ຺ພານານິ ‘‘ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ມຄ຺ຄມ຺ປິ ຜລມ຺ປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາໂຣຈຍາມີຕິ ກເຖມິ. ປຏິເວທຍາມີຕິ ຊານາເປມິ.

໔໑໗. ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂນ ກາຍສມາຈາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍສມາຈາໂຣ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ທຸວິໂຘ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ປາຓໍ ຫນຕິ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ, ກາເມສຸ ມິຈ຺ຉາ ຈຣຕິ, ຕສ຺ສ ກາຍສມາຈາໂຣ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ, ອຍໍ ປນ ກມ຺ມປຖວເສເນວ ວາຣິໂຕ. ໂຍ ປນ ປາຓິນາ ວາ ເລຑ຺ຑຸນາ ວາ ທຓ຺ເຑນ ວາ ສຕ຺ເຖນ ວາ ປຣໍ ໂປເຖຕິ ວິເຫເຐຕິ, ຕສ຺ສ ກາຍສມາຈາໂຣ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ, ອຍມ຺ປິ ສິກ຺ຂາປທພທ຺ເຘເນວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອກເຖຕ຺ວາ ປຣມສລ຺ເລໂຂ ນາມ ກຖິໂຕ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ປານີຍຆເຏ ວາ ປານີຍໍ ປິວນ຺ຕານໍ, ປຕ຺ເຕ ວາ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ກາການໍ ນິວາຣຓວເສນ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ທຓ຺ຑໍ ວາ ເລຑ຺ຑຸໍ ວາ ອຸຄ຺ຄິຣຕິ, ຕສ຺ສ ກາຍສມາຈາໂຣ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ. ວິປຣີໂຕ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ. ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ອຸຄ຺ຄໂຕ ປາກໂຏ. ວິວໂຏຕິ ອນາວໂຏ ອສຎ຺ຉນ຺ໂນ. ອຸຠເຍນາປິ ປຣິສຸທ຺ຘຕໍເຍວ ທີເປຕິ. ນ ຈ ຉິທ຺ທວາຕິ ສທາ ເອກສທິໂສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕເຣ ຉິທ຺ທຣຫິໂຕ. ສໍວຸໂຕຕິ ກິເລສານໍ ທ຺ວາຣ ປິທຫເນນ ປິທຫິໂຕ, ນ ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖາຍ.

໔໑໘. ວຈີສມາຈາເຣປິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ມຸສາ ວທຕິ, ປິສຸຓໍ ກເຖຕິ, ຜຣຸສໍ ຠາສຕິ, ສມ຺ຜໍ ປລປຕິ, ຕສ຺ສ ວຈີສມາຈາໂຣ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ. ອຍໍ ປນ ກມ຺ມປຖວເສນ ວາຣິໂຕ. ໂຍ ປນ ຄຫປຕິກາຕິ ວາ ທາສາຕິ ວາ ເປສ຺ສາຕິ ວາ ອາທີຫິ ຂຸໍເສນ຺ໂຕ ວທຕິ, ຕສ຺ສ ວຈີສມາຈາໂຣ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ. ອຍໍ ປນ ສິກ຺ຂາປທພທ຺ເຘເນວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອກເຖຕ຺ວາ ປຣມສລ຺ເລໂຂ ນາມ ກຖິໂຕ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ທຫເຣນ ວາ ສາມເຓເຣນ ວາ, ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ປສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ວິຈທິໍສຸ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເຕ ວິກ຺ກາຍິກສາກຠຓ຺ຑິກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຫສາຘິປ຺ປາໂຍປິ ເອວຣູປໍ ກຖໍ ກເຖຕິ, ຕສ຺ສ ວຈີສມາຈາໂຣ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ. ວິປຣີໂຕ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ.

໔໑໙. ມໂນສມາຈາເຣ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຊ຺ຌາລຸ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ມໂນສມາຈາໂຣ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ. ອຍໍ ປນ ກມ຺ມປຖວເສເນວ ວາຣິໂຕ. ໂຍ ປນ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍຕິ, ຕສ຺ສ ມໂນສມາຈາໂຣ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ. ອຍມ຺ປິ ສິກ຺ຂາປທພທ຺ເຘເນວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອກເຖຕ຺ວາ ປຣມສລ຺ເລໂຂ ນາມ ກຖິໂຕ. ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຕກ຺ເກຕິ, ຕສ຺ສ ມໂນສມາຈາໂຣ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ. ວິປຣີໂຕ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ.

໔໒໐. ອາຊີວສ຺ມິໍ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອາຊີວເຫຕຸ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ປຫິຓຄມນໍ ຄຓ຺ຑຜາລນໍ ກໂຣຕິ, ອຣຸມກ຺ຂນໍ ເທຕິ, ເຕລໍ ປຈຕີຕິ ເອກວີສຕິອເນສນາວເສນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ. ໂຍ ວາ ປນ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອາຊີໂວ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ. ອຍໍ ປນ ສິກ຺ຂາປທພທ຺ເຘເນວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອກເຖຕ຺ວາ ປຣມສລ຺ເລໂຂ ນາມ ກຖິໂຕ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສປ຺ປິນວນີຕເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ລຠິຕ຺ວາ, ‘‘ສ຺ເວ ວາ ປຸນທິວເສ ວາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ໂຍ ວາ ປນ ນິມ຺ພງ຺ກຸຣາທີນິ ທິສ຺ວາ ສາມເຓເຣ ວທຕິ – ‘‘ອໍງ຺ກຸເຣ ຂາທຖາ’’ຕິ, ສາມເຓຣາ ເຖໂຣ ຂາທິຕຸກາໂມຕິ ກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ທຫເຣ ປນ ສາມເຓເຣ ວາ ປານີຍໍ ປິວຖ, ອາວຸໂສຕິ ວທຕິ, ເຕ ເຖໂຣ ປານີຍໍ ປິວິຕຸກາໂມຕິ ປານີຍສງ຺ຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາຊີໂວ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ. ວິປຣີໂຕ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ.

໔໒໒. ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ປຣິເຍສນປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠເຄສຸ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ຍຸຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ປມາຓຎ຺ຎູ.

໔໒໓. ຊາຄຣິຍມນຸຍຸຕ຺ຕາຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ນິທ຺ທາຍ ໂອກາສໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາເສ ຊາຄຣິຍມ຺ຫິ ຍຸຕ຺ຕາ ປຍຸຕ຺ຕາ. ສີຫເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໂຠຄິເສຍ຺ຍາ, ເປຕເສຍ຺ຍາ, ສີຫເສຍ຺ຍາ, ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ເສຍ຺ຍາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຠຄີ ສຕ຺ຕາ ວາເມນ ປສ຺ເສນ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ກາມໂຠຄິເສຍ຺ຍາ, ເຕສຸ ຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນ ສຍາໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປຕາ ອຸຕ຺ຕານາ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ເປຕເສຍ຺ຍາ, ເປຕາ ຫິ ອປ຺ປມໍສໂລຫິຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຕຊຏິຕາ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ສຍິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕານາວ ເສນ຺ຕິ.

‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິມ຺ຫິ ອນຸປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ເສຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ສີຫເສຍ຺ຍາ. ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ຫິ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ທ຺ເວ ປຸຣິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຈ຺ຉິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ຐເປຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມປາທປຈ຺ຉິມປາທນງ຺ຄຸຏ຺ຐານໍ ຐິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຣິມປາທານໍ ມຕ຺ຖເກ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຍຕິ. ທິວສມ຺ປິ ສຍິຕ຺ວາ ປພຸຊ຺ຌມາໂນ ນ ອຸຕ຺ຣາສນ຺ໂຕ ປພຸຊ຺ຌຕິ. ສີສໍ ປນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມປາທານໍ ຐິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ. ສເຈ ກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ‘‘ນຍິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊາຕິຍາ, ນ ສູຣຠາວສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປ’’ນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຍຕິ, ນ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ. ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິເຕ ປນ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຊາຕິຍາ ສູຣຠາວສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປມິທ’’ນ຺ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ອຸຏ຺ຐາຍ ສີຫວິຊມ຺ຠິຕໍ ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ເກສຣຠາຣໍ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເສຍ຺ຍາ ປນ ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາສຸ ອິຘ ສີຫເສຍ຺ຍາ ອາຄຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ເຕຊຸສ຺ສທອິຣິຍາປຖຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມເສຍ຺ຍາ ນາມ. ປາເທ ປາທນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓປາເທ ວາມປາທໍ. ອຈ຺ຈາຘາຍາຕິ ອຕິອາຘາຍ ອີສກໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐເປຕ຺ວາ, ໂຄປ຺ຜເກນ ຫິ ໂຄປ຺ຜເກ, ຊາຓຸນາ ວາ ຊາຓຸມ຺ຫິ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຍມາເນ ອຠິຓ຺ຫໍ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍາ ອຜາສຸກາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ນ ສງ຺ຆຏ຺ເຏຕິ, ເອວໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐປິເຕ ເວທນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍາ ຜາສຸກາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

໔໒໕. ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກຕິອາທິ ຈູຬຫຕ຺ຖິປເທ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ.

໔໒໖. ຍາ ປນາຍໍ ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອຸປມາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ອິຓໍ ອາທາຍາຕິ ວຑ຺ຒິຍາ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ພ຺ຍນ຺ຕີ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ວິຄຕນ຺ຕານິ ກເຣຍ຺ຍ. ຍຖາ ເຕສໍ ກາກຓິກມຕ຺ໂຕປິ ປຣິຍນ຺ໂຕ ນາມ ນາວສິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ກເຣຍ຺ຍ, ສພ຺ພໂສ ປຏິນິຍ຺ຍາເຕຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕນິທານນ຺ຕິ ອາຓຓ຺ຍນິທານໍ. ໂສ ຫິ ອຓໂຓມ຺ຫີຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ພລວປາໂມຊ຺ຊໍ ລຠຕິ, ພລວໂສມນສ຺ສມຘິຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ລເຠຖ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ໂສມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ.

ວິສຠາຄເວທນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກກເຈເນວ ຈຕຸອິຣິຍາປຖໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ອາພາຘຕີຕິ ອາພາໂຘ, ສ຺ວາສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອາພາຘິໂກ. ຕໍສມຸຏ຺ຐາເນນ ທຸກ຺ເຂນ ທຸກ຺ຂິໂຕ. ອຘິມຕ຺ຕຄິລາໂນຕິ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ນຈ຺ຉາເທຍ຺ຍາຕິ ອຘິມຕ຺ຕພ຺ຍາຘິປເຣຕຕາຍ ນ ຣຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ພລມຕ຺ຕາຕິ ພລເມວ, ພລຎ຺ຈສ຺ສ ກາເຍ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕນິທານນ຺ຕິ ອາໂຣຄ຺ຍນິທານໍ, ຕສ຺ສ ຫິ ອໂຣໂຄມ຺ຫີຕິ ອາວຊ຺ຊຍໂຕ ຕທຸຠຍໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ລເຠຖ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ໂສມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ນ ຈສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ໂຠຄານໍ ວໂຍຕິ ກາກຓິກມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂຠຄານໍ ວໂຍ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໂຕນິທານນ຺ຕິ ພນ຺ຘນາໂມກ຺ຂນິທານໍ, ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສພ຺ພປເທສຸ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອນຕ຺ຕາຘີໂນຕິ ນ ອຕ຺ຕນິ ອຘີໂນ, ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ປຣາຘີໂນຕິ ປເຣສຸ ອຘີໂນ, ປຣສ຺ເສວ ຣຸຈິຍາ ປວຕ຺ຕຕິ. ນ ເຍນ ກາມໍ ຄໂມຕິ ເຍນ ທິສາຠາເຄນສ຺ສ ກາໂມ ໂຫຕິ. ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຄມນາຍ, ເຕນ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ທາສພ຺ຍາຕິ ທາສຠາວາ. ຠຸຊິສ຺ໂສຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕໂກ. ຕໂຕນິທານນ຺ຕິ ຠຸຊິສ຺ສນິທານໍ. ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານມຄ຺ຄນ຺ຕິ ກນ຺ຕາຣໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ, ນິຣຸທກໍ ທີຆມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕນິທານນ຺ຕິ ເຂມນ຺ຕຠູມິນິທານໍ.

ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ອປ຺ປຫີເນຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຄວາ ອປ຺ປຫີນໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ ອິຓສທິສໍ, ເສສານິ ໂຣຄາທິສທິສານິ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສທິສຕາ – ໂຍ ຫິ ປເຣສໍ ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິນາເສຕິ. ໂສ ເຕຫິ ອິຓໍ ເທຫີຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ຜຣຸສໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ພຊ຺ຌມາໂນປິ ປຫຣິຍມາໂນປິ ກິຎ຺ຈິ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ສພ຺ພໍ ຕິຕິກ຺ຂຕິ, ຕິຕິກ຺ຂກາຣຓຎ຺ຫິສ຺ສ ຕໍ ອິຓໍ ໂຫຕິ. ເອວເມວໍ ໂຍ ຍມ຺ຫິ ກາມຈ຺ຉນ຺ເທນ ຣຊ຺ຊຕິ, ຕຓ຺ຫາຄເຓນ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ເຕນ ຜຣຸສໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ພຊ຺ຌມາໂນປິ ປຫຣິຍມາໂນປິ ສພ຺ພໍ ຕິຕິກ຺ຂຕິ. ຕິຕິກ຺ຂກາຣຓຎ຺ຫິສ຺ສ ໂສ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ ຆຣສາມິເກຫິ ວຘີຍມານານໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ວິຍາຕິ. ເອວໍ ອິຓໍ ວິຍ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຍຖາ ປນ ປິຕ຺ຕໂຣຄາຕຸໂຣ ມຘຸສກ຺ກຣາທີສຸປິ ທິນ຺ເນສຸ ປິຕ຺ຕໂຣຄາຕຸຣຕາຍ ເຕສໍ ຣສໍ ນ ວິນ຺ທຕິ, ຕິຕ຺ຕກໍ ຕິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອຸຄ຺ຄິຣຕິເຍວ. ເອວເມວໍ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຫິຕກາເມຫິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ໂອວທີຍມາໂນ ໂອວາທໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ‘‘ອຕິ ວິຍ ເມ ຕຸມ຺ເຫ ອຸປທ຺ທເວຖາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ວິພ຺ຠມຕິ. ປິຕ຺ຕໂຣຄາຕຸຣຕາຍ ໂສ ປຸຣິໂສ ມຘຸສກ຺ກຣາທິຣສໍ ວິຍ, ໂກຘາຕຸຣຕາຍ ຌານສຸຂາທິເຠທໍ ສາສນຣສໍ ນ ວິນ຺ທຕີຕິ. ເອວໍ ໂຣໂຄ ວິຍ ພ຺ຍາປາໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຍຖາ ປນ ນກ຺ຂຕ຺ຕທິວເສ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ພທ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ ນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ເນວ ອາທິໍ, ນ ມຊ຺ຌໍ, ນ ປຣິໂຍສານໍ ປສ຺ສຕິ. ໂສ ທຸຕິຍທິວເສ ມຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ອໂຫ ຫິຍ຺ໂຍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ມນາປໍ, ອໂຫ ນຈ຺ຈໍ, ອໂຫ ຄີຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ສຸຕ຺ວາປິ ປຏິວຈນໍ ນ ເທຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ອນນຸຠູຕຕ຺ຕາ. ເອວເມວໍ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ວິຈິຕ຺ຕນເຍປິ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ປວຕ຺ຕມາເນ ເນວ ຕສ຺ສ ອາທິໍ, ນ ມຊ຺ຌໍ, ນ ປຣິໂຍສານໍ ຊານາຕິ. ໂສ ອຸຏ຺ຐິເຕ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ, ‘‘ອໂຫ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ອໂຫ ກາຣຓໍ, ອໂຫ ອຸປມາ’’ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠຓມານານໍ ສຸຕ຺ວາປິ ປຏິວຈນໍ ນ ເທຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຖິນມິທ຺ຘວເສນ ຘມ຺ມກຖາຍ ອນນຸຠູຕຕ຺ຕາຕິ. ເອວໍ ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ວິຍ ຖິນມິທ຺ຘໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍຖາ ປນ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬນ຺ໂຕປິ ທາໂສ, ‘‘ອິທໍ ນາມ ອຈ຺ຈາຍິກໍ ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຖິ, ສີຆໍ, ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉ, ໂນ ເຈ ຄຈ຺ຉສິ, ຫຕ຺ຖປາທໍ ວາ ເຕ ຉິນ຺ທາມິ ກຓ຺ຓນາສໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ສີຆໍ ຄຈ຺ຉຕິເຍວ, ນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ອນຸຠວິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ກສ຺ມາ? ປຣາຘີນຕາຍ. ເອວເມວໍ ວິນເຍ ອປ຺ປກຕຎ຺ຎຸນາ ວິເວກຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ເຐນາປິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ອນ຺ຕມໂສ ກປ຺ປິຍມໍເສປິ ອກປ຺ປິຍມໍສສຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ວິເວກໍ ປຫາຍ ສີລວິໂສຘນຕ຺ຖໍ ວິນຍຘຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ວິເວກສຸຂໍ ອນຸຠວິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ກສ຺ມາ? ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຠິຠູຕຕາຍາຕິ, ເອວໍ ທາສພ຺ຍໍ ວິຍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ທຏ຺ຏພ຺ພໍ.

ຍຖາ ປນ ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານມຄ຺ຄປຏິປນ຺ໂນ ປຸຣິໂສ ໂຈເຣຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ວິລຸຕ຺ໂຕກາສໍ ປຫໂຕກາສຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ທຓ຺ຑກສທ຺ເທນປິ ສກຸຓສທ຺ເທນປິ ໂຈຣາ ອາຄຕາຕິ ອຸສ຺ສງ຺ກິຕປຣິສງ຺ກິໂຕ ໂຫຕິ, ຄຈ຺ຉຕິປິ, ຕິຏ຺ຐຕິປິ, ນິວຕ຺ຕຕິປິ, ຄຕຏ຺ຐານໂຕ ອາຄຕຏ຺ຐານເມວ ພຫຸຕຣໍ ໂຫຕິ. ໂສ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ເຂມນ຺ຕຠູມິໍ ປາປຸຓາຕິ ວາ, ນ ວາ ປາປຸຓາຕິ. ເອວເມວໍ ຍສ຺ສ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ. ໂສ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຈິກິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ສທ຺ຘາຍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ ຍຖາ ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານມຄ຺ເຄ ‘‘ໂຈຣາ ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາສປ຺ປນປຣິສປ຺ປນໍ ອປຣິໂຍຄາຫນໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ເຂມນ຺ຕປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາປິ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ນຸ ໂຂ ນ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາສປ຺ປນປຣິສປ຺ປນໍ ອປຣິໂຍຄາຫນໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທຍມານາ ອຣິຍຠູມິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕີຕິ ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານມຄ຺ໂຄ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອິທານິ ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຓຓ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຄວາ ປຫີນກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ ອາຓຓ຺ຍສທິສໍ, ເສສານິ ອາໂຣຄ຺ຍາທິສທິສານິ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສທິສຕາ – ຍຖາ ຫິ ປຸຣິໂສ ອິຓໍ ອາທາຍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ສມິທ຺ຘກມ຺ມນ຺ໂຕ, ‘‘ອິທໍ ອິຓໍ ນາມ ປລິໂພຘມູລ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສວຑ຺ຒິກໍ ອິຓໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ຜາລາເປຍ຺ຍ. ອຖສ຺ສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເນວ ໂກຈິ ທູຕໍ ເປເສຕິ, ນ ປຓ຺ຓໍ, ໂສ ອິຓສາມິເກ ທິສ຺ວາປິ ສເຈ ອິຈ຺ຉຕິ, ອາສນາ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ໂນ ເຈ, ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ກສ຺ມາ? ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິລ຺ເລປຕາຍ ອລຄ຺ຄຕາຍ. ເອວເມວ ຠິກ຺ຂຸ, ‘‘ອຍໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ນາມ ປລິໂພຘມູລ’’ນ຺ຕິ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຉ ຘມ຺ເມ ຠາເວຕ຺ວາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ ປຊຫຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ປຫີນກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ຍຖາ ອິຓມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອິຓສາມິເກ ທິສ຺ວາ ເນວ ຠຍໍ ນ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ປຣວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ເນວ ສງ຺ໂຄ ນ ພນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ທິພ຺ພານິປິ ຣູປານິ ປສ຺ສໂຕ ກິເລໂສ ນ ສມຸທາຈຣຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ອາຓຓ຺ຍມິວ ກາມຈ຺ຉນ຺ທປ຺ປຫານມາຫ.

ຍຖາ ປນ ໂສ ປິຕ຺ຕໂຣຄາຕຸໂຣ ປຸຣິໂສ ເຠສຊ຺ຊກິຣິຍາຍ ຕໍ ໂຣຄໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຘຸສກ຺ກຣາທີນໍ ຣສໍ ວິນ຺ທຕິ. ເອວເມວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ‘‘ອຍໍ ພ຺ຍາປາໂທ ນາມ ອນຕ຺ຖກາຣໂກ’’ຕິ ຉ ຘມ຺ເມ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຍາປາທນີວຣຓໍ ປຊຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຫີນພ຺ຍາປາໂທ ຍຖາ ປິຕ຺ຕໂຣຄວິມຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ມຘຸສກ຺ກຣາທີນິ ມຘຸຣານິ ສມ຺ປິຍາຍມາໂນ ປຏິເສວຕິ. ເອວເມວໍ ອາຈາຣປຓ຺ຓຕ຺ຕິອາທີນິ ສິກ຺ຂາປິຍມາໂນ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສມ຺ປິຍາຍມາໂນ ສິກ຺ຂຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ອາໂຣຄ຺ຍມິວ ພ຺ຍາປາທປ຺ປຫານມາຫ.

ຍຖາ ໂສ ນກ຺ຂຕ຺ຕທິວເສ ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ປເວສິໂຕ ປຸຣິໂສ ອປຣສ຺ມິໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕທິວເສ, ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ອຫໍ ປມາທໂທເສນ ພທ຺ໂຘ ຕໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ນານຸຠວາມິ, ອິທານິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍຖາສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ໂອກາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ເອວໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ – ‘‘ອໂຫ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ອໂຫ ນກ຺ຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ເອວເມວ ຠິກ຺ຂຸ, ‘‘ອິທໍ ຖິນມິທ຺ຘໍ ນາມ ມຫາອນຕ຺ຖກຣ’’ນ຺ຕິ ຉ ຘມ຺ເມ ຠາເວຕ຺ວາ ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ ປຊຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຫີນຖິນມິທ຺ໂຘ ຍຖາ ພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ອນຸຠວຕິ. ເອວເມວໍ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ພນ຺ຘນາ ໂມກ຺ຂມິວ ຖິນມິທ຺ຘປ຺ປຫານມາຫ.

ຍຖາ ປນ ທາໂສ ກຎ຺ຈິເທວ ມິຕ຺ຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສາມິການໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ຠຸຊິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ກເຣຍ຺ຍ. ເອວເມວ ຠິກ຺ຂຸ, ‘‘ອິທໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ນາມ ມຫາອນຕ຺ຖກຣ’’ນ຺ຕິ ຉ ຘມ຺ເມ ຠາເວຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຊຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຫີນຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ໂຈ ຍຖາ ຠຸຊິສ຺ໂສ ປຸຣິໂສ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ກໂຣຕິ. ນ ຕໍ ໂກຈິ ພລກ຺ກາເຣນ ຕໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ເອວເມວໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາສຸຂໍ ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນ ນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ພລກ຺ກາເຣນ ຕໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຠຸຊິສ຺ສໍ ວິຍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປ຺ປຫານມາຫ.

ຍຖາ ພລວາ ປຸຣິໂສ ຫຕ຺ຖສາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຊ຺ຊາວຸໂຘ ສປຣິວາໂຣ ກນ຺ຕາຣໍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕໍ ໂຈຣາ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ປລາເຍຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ໂສຕ຺ຖິນາ ຕໍ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເຂມນ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ອສ຺ສ. ເອວເມວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ‘‘ອຍໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ນາມ ອນຕ຺ຖກາຣິກາ’’ຕິ ຉ ຘມ຺ເມ ຠາເວຕ຺ວາ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ປຊຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຫີນວິຈິກິຈ຺ໂຉ ຍຖາ ພລວາ ສຊ຺ຊາວຸໂຘ ສປຣິວາໂຣ ປຸຣິໂສ ນິພ຺ຠໂຍ ໂຈເຣ ຕິຓໍ ວິຍ ອຄເຓຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຂມນ຺ຕຠູມິໍ ປາປຸຓາຕິ. ເອວເມວໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຣມເຂມນ຺ຕຠູມິໍ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓາຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ເຂມນ຺ຕຠູມິໍ ວິຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາປຫານມາຫ.

໔໒໗. ອິມເມວ ກາຍນ຺ຕິ ອິມໍ ກຣຊກາຍໍ. ອຠິສນ຺ເທຕີຕິ ເຕເມຕິ ສ຺ເນເຫຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕປີຕິສຸຂໍ ກໂຣຕິ. ປຣິສນ຺ເທຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ສນ຺ເທຕິ. ປຣິປູເຣຕີຕິ ວາຍຸນາ ຠສ຺ຕໍ ວິຍ ປູເຣຕິ. ປຣິປ຺ຜຣຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຜຸສຕິ. ສພ຺ພາວໂຕ ກາຍສ຺ສາຕິ ອສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສພ຺ພໂກຏ຺ຐາສວໂຕ ກາຍສ຺ສ. ກິຎ຺ຈິ ອຸປາທິນ຺ນກສນ຺ຕຕິປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ຉວິມໍສໂລຫິຕານຸຄຕໍ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ຐານໍ ປຐມຊ຺ຌານສຸເຂນ ອຜຸຏ຺ຐໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ທກ຺ໂຂຕິ ເຉໂກ ປຏິພໂລ ນ຺ຫານີຍຈຸຓ຺ຓານິ ກາຕຸຎ຺ເຈວ ໂຍເຊຕຸຎ຺ຈ ສນ຺ເນຕຸຎ຺ຈ. ກໍສຖາເລຕິ ເຍນ ເກນຈິ ໂລເຫນ ກຕຠາຊເນ. ມຕ຺ຕິກຠາຊນໍ ປນ ຖິຣໍ ນ ໂຫຕິ, ສນ຺ເນນ຺ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກນ຺ຕິ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ. ສນ຺ເນຍ຺ຍາຕິ ວາມຫຕ຺ເຖນ ກໍສຖາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຣິມທ຺ທນ຺ໂຕ ປິຓ຺ຑໍ ກເຣຍ຺ຍ. ສ຺ເນຫານຸຄຕາຕິ ອຸທກສິເນເຫນ ອນຸຄຕາ. ສ຺ເນຫປເຣຕາຕິ ອຸທກສິເນເຫນ ປຣິຄຕາ. ສນ຺ຕຣພາຫິຣາຕິ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ໂຕປເທເສນ ເຈວ ພຫິປເທເສນ ຈ, ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ອຸທກສິເນເຫນ ຜຸຏາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ປຄ຺ຆຣິຓີຕິ ນ ພິນ຺ທຸ ພິນ຺ທຸ ອຸທກໍ ປຄ຺ຆຣຕິ, ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຫຕ຺ເຖນປິ ທ຺ວີຫິປິ ຕີຫິປິ ອງ຺ຄຸລີຫິ ຄເຫຕຸໍ ໂອວຏ຺ຏິກມ຺ປິ ກາຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໒໘. ທຸຕິຍຊ຺ຌານສຸຂອຸປມາຍໍ ອຸພ຺ຠິໂຕທໂກຕິ ອຸພ຺ຠິນ຺ນອຸທໂກ, ນ ເຫຏ຺ຐາ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນອຸທໂກ, ອນ຺ໂຕເຍວ ປນ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊນອຸທໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍມຸຂນ຺ຕິ ອາຄມນມຄ຺ໂຄ. ເທໂວຕິ ເມໂຆ. ກາເລນກາລນ຺ຕິ ກາເລ ກາເລ, ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ວາ ອນຸທສາຫໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘາຣນ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐິໍ. ນານຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ນ ປເວເສຍ຺ຍ, ນ ວສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີຕາ ວາຣິຘາຣາ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ສີຕໍ ວາຣິ ຕໍ ອຸທກຣຫທໍ ປູຣຍມານໍ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ເຫຏ຺ຐາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນອຸທກຎ຺ຫິ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕໍ ອຸທກໍ ໂຂເຠຕິ. ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ປວິສນອຸທກໍ ປຸຣາຓປຓ຺ຓຕິຓກຏ຺ຐທຓ຺ຑກາທີຫິ ອຸທກໍ ໂຂເຠຕິ. ວຸຏ຺ຐິອຸທກໍ ຘາຣານິປາຕປຸປ຺ຜຸຬເກຫິ ອຸທກໍ ໂຂເຠຕິ. ສນ຺ນິສິນ຺ນເມວ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິນິມ຺ມິຕມິວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຸທກໍ ອິມໍ ປເທສໍ ຜຣຕິ, ອິມໍ ປເທສໍ ນ ຜຣຕີຕິ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ອຜຸໂຏກາໂສ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣຫໂທ ວິຍ ກຣຊກາໂຍ, ອຸທກໍ ວິຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສຸຂໍ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໒໙. ຕຕິຍຊ຺ຌານສຸຂອຸປມາຍໍ ອຸປ຺ປລານິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປລິນີ. ເສສປທທ຺ວເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເສຕຣຕ຺ຕນີເລສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຸປ຺ປລໍ ອຸປ຺ປລເມວ, ອູນກສຕປຕ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຑຣີກໍ, ສຕປຕ຺ຕໍ ປທຸມໍ. ປຕ຺ຕນິຍມໍ ວາ ວິນາປິ ເສຕໍ ປທຸມໍ, ຣຕ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຑຣີກນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ອຸທການຸຄ຺ຄຕານີຕິ ອຸທກໂຕ ນ ອຸຄ຺ຄຕານິ. ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນີຕິ ອຸທກຕລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນິມຸຄ຺ຄານິເຍວ ຫຸຕ຺ວາ ໂປສີນິ, ວຑ຺ຒີນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໓໐. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສຸຂອຸປມາຍໍ ປຣິສຸທ຺ເຘນ ເຈຕສາ ປຣິໂຍທາເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ນິຣຸປກ຺ກິເລສຏ຺ເຐນ ປຣິສຸທ຺ຘໍ. ປຠສ຺ສຣຏ຺ເຐນ ປຣິໂຍທາຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂອທາເຕນ ວຕ຺ເຖນາຕິ ອິທໍ ອຸຕຸຜຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິລິຏ຺ຐວຕ຺ເຖນ ຫິ ອຸຕຸຜຣຓໍ ນ ໂຫຕິ, ຕງ຺ຂຓໂຘຕປຣິສຸທ຺ເຘນ ອຸຕຸຜຣຓໍ ພລວໍ ໂຫຕິ. ອິມິສ຺ສາ ຫິ ອຸປມາຍ ວຕ຺ຖໍ ວິຍ ກຣຊກາໂຍ. ອຸຕຸຜຣຓໍ ວິຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສຸຂໍ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ສຸນ຺ຫາຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສຣີຣໂຕ ອຸຕຸ ສພ຺ພເມວ ວຕ຺ຖໍ ຜຣຕິ, ນ ໂກຈິ ວຕ຺ຖສ຺ສ ອຜຸໂຏກາໂສ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສຸເຂນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຣຊກາຍສ຺ສ ນ ໂກຈິ ໂອກາໂສ ອຜຸໂຏ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕເມວ ວາ ວຕ຺ຖໍ ວິຍ, ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ອຸຕຸຜຣຓໍ ວິຍ. ຍຖາ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ໂອທາຕວຕ຺ເຖ ກາຍໍ ອປ຺ຜຸສນ຺ເຕປິ ຕໍສມຸຏ຺ຐາເນນ ອຸຕຸນາ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ກາໂຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມຸຏ຺ຐິເຕນ ສຸຂຸມຣູເປນ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຣຊກາໂຍ ຜຸໂຏ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໔໓໑. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓອຸປມາຍໍ ຕໍທິວສໍ ກຕກິຣິຍາ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ຕໍທິວສໍ ຄຕຄາມຕ຺ຕຍເມວ ຄຫິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຄາມຕ຺ຕຍໍ ຄຕປຸຣິໂສ ວິຍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓລາຠີ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕໂຍ ຄາມາ ວິຍ ຕໂຍ ຠວາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕີສຸ ຄາເມສຸ ຕໍທິວສໍ ກຕກິຣິຍາຍ ອາວິຠາໂວ ວິຍ ປຸພ຺ເພນິວາສາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕີສຸ ຠເວສຸ ກຕກິຣິຍາຍ ອາວິຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໔໓໒. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸອຸປມາຍໍ ທ຺ເວ ອຄາຣາຕິ ທ຺ເວ ຆຣາ. ສທ຺ວາຣາຕິ ສມ຺ມຸຂທ຺ວາຣາ. ອນຸຈງ຺ກມນ຺ເຕຕິ ອປຣາປຣໍ ສຎ຺ຈຣນ຺ເຕ. ອນຸວິຈຣນ຺ເຕຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ເຕ, ອິໂຕ ປນ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອຕໍ ເຄຫໍ, ເອຕສ຺ມາ ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິມໍ ເຄຫໍ ປວິສນວເສນປິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ອຄາຣາ ສທ຺ວາຣາ ວິຍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍ, ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ວິຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓລາຠີ, ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຄຫານໍ ອນ຺ຕເຣ ຐຕ຺ວາ ປສ຺ສໂຕ ທ຺ເວ ອຄາເຣ ປວິສນກນິກ຺ຂມນກປຸຣິສານໍ ປາກຏກາໂລ ວິຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠິໂນ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ຈວນກອຸປປຊ຺ຊນກສຕ຺ຕານໍ ປາກຏກາໂລ. ກິໍ ປນ ເຕ ຎາຓສ຺ສ ປາກຏາ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ? ຎາຓສ຺ສ. ຕສ຺ສ ປາກຏຕ຺ຕາ ປນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາກຏາເຍວາຕິ.

໔໓໓. ອາສວກ຺ຂຍຎາຓອຸປມາຍໍ ປພ຺ພຕສງ຺ເຂເປຕິ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ. ອນາວິໂລຕິ ນິກ຺ກທ຺ທໂມ. ສິປ຺ປິໂຍ ຈ ສມ຺ພຸກາ ຈ ສິປ຺ປິສມ຺ພຸກໍ. ສກ຺ຂຣາ ຈ ກຖລາ ຈ ສກ຺ຂຣກຖລໍ. ມຈ຺ຉານໍ ຄຸມ຺ພາ ຆຏາຕິ ມຈ຺ຉຄຸມ຺ພໍ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕມ຺ປິ ຈຣນ຺ຕມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ສກ຺ຂຣກຖລໍ ຕິຏ຺ຐຕິເຍວ, ອິຕຣານິ ຈຣນ຺ຕິປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິປິ. ຍຖາ ປນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຐິຕາສຸປິ ນິສິນ຺ນາສຸປິ ວິຊ຺ຊມານາສຸປິ, ‘‘ເອຕາ ຄາໂວ ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຈຣນ຺ຕິໂຍ ອຸປາທາຍ ອິຕຣາປິ ຈຣນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອວໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕເມວ ສກ຺ຂຣກຖລໍ ອຸປາທາຍ ອິຕຣມ຺ປິ ທ຺ວຍໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣຎ຺ຈ ທ຺ວຍໍ ຈຣນ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ສກ຺ຂຣກຖລມ຺ປິ ຈຣນ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ປສ຺ສໂຕ ສິປ຺ປິສມ຺ພຸກາທີນໍ ວິຠູຕກາໂລ ວິຍ ອາສວານໍ ຂຍາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ວິຠູຕກາໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໔໓໔. ອິທານິ ສຕ຺ຕຫາກາເຣຫິ ສລິງ຺ຄໂຕ ສຄຸຓໂຕ ຂີຓາສວສ຺ສ ນາມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມໂຓ ອິຕິປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມໂຓ ໂຫຕີຕິອາທີສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມິຕປາປຕ຺ຕາ ສມໂຓ ໂຫຕິ. ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕິ. ນ຺ຫາຕກິເລສຕ຺ຕາ ນ຺ຫາຕໂກ ໂຫຕິ, ໂຘຕກິເລສຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາເຕຫິ ເວເທຫິ ອກຸສລຘມ຺ມານໍ ຄຕຕ຺ຕາ ເວທຄູ ໂຫຕິ, ວິທິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ວິທິຕາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕີຕິອາທິມາຫ. ກິເລສານໍ ສຸຕຕ຺ຕາ ໂສຕ຺ຕິໂຍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຸຕຕ຺ຕາ ອປຫຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິເລສານໍ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິໂຍ ໂຫຕິ, ຫຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣຫໍ ໂຫຕິ, ທູຣີຠູຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພຕ຺ຖ ປາກຏເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຫາອສ຺ສປຸຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.